## Trang 31 ၎ ။ အကုသိုလ်စိတ် အဟိတ်စိတ် မည်မျှစီရှိသနည်း၊ ၎င်းစိတ် ၂ မျိုးလုံးကို အဘယ်သို့ နာမည်ခေါ်ကြသေးသနည်း၊ ဈ ။ သောဘနစိတ်အကျဉ်း မည်မျှ၊ အကျယ် မည်မျှရှိသနည်း။ ည။ ကာမသောဘနစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ ဋ ။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ ဌ ။ လောကီစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ ဍ ။ လောကုတ္တရာစိတ် အကျဉ်းမည်မျှ၊ အကျယ်မည်မျှရှိသနည်း။ ဎ ။ စိတ် ၁၂၁ တွင် သုခသဟဂုတ် မည်မျှရှိသနည်း၊ [ လောကီ သုခ သဟဂုတ် လောကုတ္တရာ သုခသဟဂုတ် ခွဲပြပါ။] ဏ။ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် မည်မျှရှိသနည်း၊ [ လောကီ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် လောကုတ္တရာ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ခွဲပြပါ။] တ ။ သင်္ဂြိုဟ်ပါဠိအတိုင်း သမ္ပယုတ် အမည်ရသောစိတ်၊ ဝိပ္ပယုတ် အမည် ရသောစိတ်၊ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်ရသောစိတ် မည်မျှစီရှိသနည်း။ ထ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ် မည်မျှ၊ အမည်မရသော စိတ်က မည်မျှရှိသနည်း။ ဒ ။ ဤစိတ်ပိုင်း တပိုင်းလုံးဖြင့် အဘယ်ကို ပြသနည်း။ စိတ်ပိုင်းနိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် စေတသိက်ပိုင်းနိဿယ ဧကုပ္ပါဒနိရောဓာ − တူသော ဖြစ်ခြင်း၊ လက္ခဏာ ၄ ပါး တူသော ချုပ်ခြင်း ရှိကုန်သည်၊ (ဟုတွာ- ဖြစ်ကုန်၍၎င်း၊ ) ဧကာလမ္ဗနဝတ္ထုကာ – တူသော အာရုံ၊ တူ သော မှီရာ ရှိကုန်သည်၊ (ဟုတွာ-ဖြစ်ကုန်၎င်း၊) စေတောယုတ္တာ– စိတ်၌ယှဉ်ကုန်သော၊ ဒွိပညာသ-ငါးဆဲ့နှစ်ပါးသော၊ ဓမ္မာ-သဘောတရားတို့ကို၊ စေတသိကာ-စေတသိက်တို့ဟူ၍၊ မတာ–သိအပ်ကုန်၏။ စေတသိက်ပိုင်းအဓိပ္ပါယ် " စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ၊ နိဗ္ဗာနမိတိ သဗ္ဗထာ " ဟု အကျဉ်းဥဒ္ဒေသ ခေါင်းစဉ်၍ပြအပ်သော မာတိကာစကားရပ်တွင် "စေတသိကံ" ဟူသော ဥဒ္ဒေသ၏ အကျယ် နိဒ္ဒေသကို ပြတော်မူလိုသောကြောင့် ဧကုပ္ပါဒါအစ ရှိသောပါဌ်ကို မိန့်သည်၊ ဤဂါထာကား စေတောယုတ္တလက္ခဏာ ၄ ပါးကို ပြသော ဂါထာတည်း။ စေတောယုတ္တလက္ခဏာ ၄ ပါး။ စိတ်၌ယှဉ်ခြင်း၏အမှတ်အသား အင်္ဂါများကို " စေတောယုတ္တလက္ခဏာ " ဟု ခေါ်၏၊ " ဧကုပ္ပါဒ ၊ ပေ ၊ ဝတ္ထုကာ" ဖြင့် ထို စေတောယုတ္တလက္ခဏာကိုပြသည်၊ စေတောယုတ္တအင်္ဂါ များကား (၁) ဧကုပ္ပါဒ=စိတ်နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) ဧကနိရောဓ= တူသောချုပ်ခြင်း၊ (ၣ) ဧကာလမ္ဗန=တူသောအာရုံ၊ (၄) ဧကဝတ္ထုက= --- ## Trang 32 ကထံ-ငါးဆဲ့နှစ်ပါး အဘယ်သို့ ပြားသနည်း။ ၁။ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ဖဿော – ဖဿ၎င်း၊ ဝေဒနာ – စေတသိက် ၇ ဝေဒနာ၎င်း၊ သညာ – သညာ၎င်း၊ စေတနာ-စေတနာ၎င်း၊ ဧကဂ္ဂတာ-ဧကဂ္ဂတာ၎င်း၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ- တူသော မှီရာ ဝတ္ထုရှိခြင်းအားဖြင့် လေးပါးရှိ၏၊ မည်သည့်စေတသိက် မဆို စိတ်၌ယှဉ်သည့်အခါ ( ကာမရူပဘုံ၌)ဤ အင်္ဂါ ၄ ပါးနှင့် ညီညွတ်ကြရ လေသည်၊ ဤ လက္ခဏာ ၄ ပါးကို သမ္ပယုတ္တလက္ခဏာ ဟု ၎င်း၊ စေတသိက် လက္ခဏာ ၄ ပါးဟု၎င်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသေး၏။ (၁)တူသော ဖြစ်ခြင်း=စိတ်ဖြစ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း။ (၂) တူသော ချုပ်ခြင်း=စိတ်ချုပ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် အတူ ချုပ်ခြင်း။ (ၣ) တူသောအာရုံ=စိတ်ယူသော အာရုံကိုသာ အတူတကွယူခြင်း။ (၄)တူသော မှီရာ=စိတ်၏မှီရာ ဝတ္ထုကိုသာ အတူတကွမှီခြင်း။ ။အရှင်အနုရုဒ္ဓါဆရာသည် ၅၂ ပါးသော စေတသိက် တို့ကို ၁-အညသမာနရာသိ=အညသမာန်းစေတသိက်တို၏ အစု၊ ၂-အကုသလ ရာသိ = အကုသိုလ် စေတသိက် အစုံ၊ ၃- သောဘနရာသိ = သောဘန စေတသိက်တို၏အစုံ)ဟု သုံးပုံ သုံးစု ပိုင်းခြား၍ မိန့်တော်မူလိုသောကြောင့် "ကထံ" ဟူသော ပုစ္ဆာကို ကိုယ်တိုင် ထုတ်တော်မူသည်။ အညသမာန်းစေတသိက် သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ။ ([ သဗ္ဗစိတ္တ = အလုံးစုံသော စိတ် + သာဓာရဏ = ဆက်ဆံသောစေတသိက်၊ ]။ အလုံးစုံသော စိတ်နှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ၎င်း၊ မနသိကာရောစ – မနသိကာရ ၎င်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ သတ္တ - ခုနစ်ပါးကုန်သော၊ ဣမေစေတသိကာ - ဤ စေတသိက်တို့သည်၊ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏာ နာမ – သဗ္ဗစိတ္တ သာဓာရဏ စေတသိက်တို့ မည်၏။ ဆက်ဆံသော စေတသိက်၊ " စိတ်အားလုံးနှင့် ယှဉ်နိုင်သော၊ စိတ်ဖြစ်တိုင်း ပါကြရသော စေတသိက်များ" ဟူလို။ ၁။ ဖဿ= အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း သဘော။ ၂။ ဝေဒနာ=အာရုံအရသာကို ခံစားခြင်း သဘော။ ၣ။ သညာ=အာရုံကို မှတ်သားခြင်း သဘော။ ၄။ စေတနာ=ယှဉ်ဘက် တရားတို့ကို ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ ဆောင်ရွက်ကြ ဘိုရာ စေ့ဆော်ခြင်း (တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ခြင်း)သဘော။ ၅။ ဧကဂ္ဂတာ=အာရုံတခု၌ တည်တံ့ခြင်း၊ တည်ကြည်ခြင်းသဘော။ ၆။ ဇီဝိတိန္ဒြေ=ယှဉ်ဘက် တရားတို့ကို စောင့်ထိန်းခြင်း သဘော။ [ဤ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် နာမ်တရားတို့၏ အသက်တည်း။] ၇။ မနသိကာရ = စိတ်ထည်း၌ အာရုံ ပေါ်လာအောင် ပြုပေးသော သဘော၊ [စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်၍ ရောက်၍ နေအောင် နှလုံး သွင်းခြင်း သဘော။] [ဆောင်] ထိ ° ခံစား၊ မှတ်သားလေ့ခေါ်၊ စေ့ဆော် တည် ကြည် "၊ နာမ်သက်မည်လျှင်း-စောင့်ထိန်းခြင်းမှု "၊ အာရုံပြု" မှတ်ရှု သဗ္ဗစိတ်။ --- ## Trang 33 ၂။ ပကိဏ်းစေတသိက် ၆ ဝိတက္ကော-ဝိတက်၎င်း၊ ဝိစာရော- ဝိစာရ၎င်း၊ အဓိမောက္ခော-အဓိမောက္ခ၎င်း၊ ဝီရိယံ – ဝီရိယ၎င်း၊ ပီတိ-ပီတိ၎င်း၊ ဆန္ဒော- ဆန္ဒ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ဆ-ခြောက်ပါးကုန်သော၊ ဣမေစေတ သိကာ – ဤ စေတသိက်တို့သည်၊ ပကိဏ္ဏကာ နာမ-ပကိဏ်း စေတသိက်တို့မည်၏။ ဧဝံ - ဤသို့၊ တေရသ - တစ်ဆယ့်သုံးပါးကုန်သော၊ ဧတေ စေတသိကာ - ဤ စေတသိက်တို့ကို၊ အညသမာနာတိ-အည သမာန်းစေတသိက်တို့ ဟူ၍၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ-သိအပ်ကုန်၏။ ၂။ ပကိဏ်းစေတသိက် (ပကိဏ္ဏက၊ ပ=အပြားဖြင့် + ကိဏ္ဏ= ရောပြွမ်းသော စေတသိက်[က=အနက်မရှိ၊ ]။ အပြားဖြင့် ရောပြွမ်းသော စေတသိက် "စိတ်အားလုံး၌ မယှဉ်နိုင်ဘဲ၊ ဟိုတစ်ချို့ သည်တစ်ချို့ ရောရော ပြွမ်းပြွမ်း ယှဉ်သော စေတသိက်များ" ဟူလို။ ၁။ ဝိတက် = ယှဉ်ဘက် တရားတို့ကို အာရုံသို့ တင်ပေးခြင်း (ကြံစီ ခြင်း ) သဘော။ ၂။ ဝိစာရ=အာရုံကို သုံးသပ်ခြင်း (ထပ်၍ ထပ်၍ ယူခြင်း) သဘော။ ၣ။ အဓိမောက္ခ=အာရုံကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း သဘော။ ၄။ ဝီရိယ=အားထုတ်ခြင်း (အားတက်သရောရှိခြင်း) သဘော။ ၅။ ပီတိ=နှစ်သက်ခြင်း သဘော။ ၆။ ဆန္ဒ=လိုလားတောင့်တခြင်း သဘော။ [ဆောင်] ကြံစီ ° သုံးသပ်၊ ဆုံးဖြတ် အားတက်၊ နှစ်သက်၊ တောင့်တ "၊ ဤ ခြောက်ဝ၊ မှတ်ကြ ပကိဏ်းတည်း။ ဝိတက်၊ စေတနာ၊ မနသိကာရ အထူး။ (ဝိတက်သည် သမ္ပယုတ် တရားစုကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်၏။ စေတနာကား ဝိတက် တင်အပ်သော သမ္ပယုတ် တရားစုကို အာရုံ၌ယှဉ်ပေး၏၊ မနသိကာရသည်ကား သမ္ပယုတ် တရားစုကို အာရုံသို့ ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ရောက်အောင် ပြုပေး၏)ဤသို့ သဘောသကံအားဖြင့် ထူးခြားကြသည်။ [ဆောင်] ဝိတက်အမှု၊ သမ္ပယုတ်စုကို ရှေးရှုတင်ကာ၊ စေတနာဓာတ်၊ သေချာမှတ်မူ၊ တင်အပ်တရား၊ ယှဉ်စပ်ထား၏၊ မနသိဘုံ၊ အာရုံ ရှေးရှု၊ ဖြောင့်အောင်ပြုသည်၊ ခွဲမှု သဘောသကံတည်း။ အညသမာနာ တိ… ( သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ ၇၊ ပကိဏ်းစေတသိက် ၆၊ ပေါင်း ၁၃ ကို အညသမာန်းစေတသိက်ဟု ခေါ်၏၊)[ အညသမာန်းအမည် ရကြောင်းကို ဘာသာဋီကာ၌ ဆိုထားပြီ။] လေ့ကျင့်ခဏ်း။ မေးခွန်းများ က။ ဧကုပ္ပါဒနိရောဓောစ-ဂါထာသည် ဘာကိုပြသော ဂါထာနည်း။ ခ ။ စေတောယုတ္တ လက္ခဏာ ၄ ပါးကို ပြပါ။ ဂ ▪ ဖဿ စသည်ကို အဘယ့်ကြောင့် "သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ" ခေါ်သလဲ။ ဃ။ ဖဿစသော ၇ ပါး၏ သဘောကို ပြပါ။ င ။ ဝိတက် စသည်ကို အဘယ့်ကြောင့် " ပကိဏ်း စေတသိက်" ဟု ခေါ် သနည်း။ စ ။ ဝိတက် စသော ၆ ပါး၏ သဘောကိုပြပါ။ ဆ။ ဘယ် စေတသိက်အစုကို "အညသမာန်းရာသိ" ဟု ခေါ်သနည်း။ အညသမာန်း စေတသိက်စု ပြီး၏။ --- ## Trang 34 ၃။ အကုသိုလ် မောဟော – မောဟ၎င်း၊ အဟိရိကံ – အဟိ စေတသိက် ၁၄ ရိက၎င်း၊ အနောတ္တပ္ပံ-အနောတ္တပ္ပ၎င်း၊ ဥဒ္ဓစ္စံ- ဥဒ္ဓစ္စ၎င်း၊ လောဘော – လောဘ၎င်း၊ ဒိဋ္ဌိ - ဒိဋ္ဌိ၎င်း၊ မာနော- မာန၎င်း၊ ဒေါသော-ဒေါသ၎င်း၊ ဣဿာ-ဣဿာ၎င်း၊ မစ္ဆရိ ယံ-မစ္ဆရိယ၎င်း၊ ကုက္ကုစ္စံ-ကုက္ကုစ္စ၎င်း၊ ထိနံ-ထိန၎င်း၊ မိဒ္ဓံ- မိဒ္ဓ၎င်း၊ ဝိစိကိစ္ဆာ-ဝိစိကိစ္ဆာ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ စုဒ္ဒသ- ၁၄ ပါးကုန်သော။ ဣမေစေတသိကာ - ဤ စေတသိက် တို့ သည်၊ အကုသလာ နာမ – အကုသိုလ်စေတသိက်တို့ မည်၏။ ၃။ အကုသိုလ် စေတသိက် စု ၁။ မောဟ = အာရုံ၏ အမှန်သဘောကို ဖုံးကွယ်ခြင်းသဘော။ ၂။ အဟိရိက=ဒုစရိုက်မှ မရှက်ခြင်း သဘော။ ၣ။ အနောတ္တပ္ပ=ဒုစရိုက်မှ မကြောက်လန့်ခြင်းသဘော၊ [ ကောင်းသော လုပ်ငန်း၌ မရှက်မရွံ့မှုကား ဤ စေတသိက် ၂ ပါးမဟုတ်၊] ၄။ ဥဒ္ဓစ္စ=ပျံလွင့်ခြင်း သဘော။ ၅။ လောဘ = လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်ခြင်း သဘော၊ [ ကုသိုလ်အရာ၌ လိုချင်ခြင်း၊ စွန့်ကြဲ ပေးကမ်းဘိုရာ ပစ္စည်းကို လိုချင် ခြင်းကား လောဘမဟုတ်၊ ကုသိုလ်ဆန္ဒ တည်း။] လောဘနှင့် ဆန္ဒ အထူး။ (အစေးဖြင့် ကပ်သကဲ့သို့ အာရုံ၌ ငြိကပ် တွယ်တာခြင်း သဘော ပါသော လိုချင်မှုသည် လောဘတည်း ငြိကပ် တွယ်တာခြင်း မရှိဘဲ အာရုံ တခုကို ရလိုရုံမျှသည် ဆန္ဒတည်း။ ) [ဆောင်] က။ ငြိကပ်တွယ်တာ၊ အစေးပါ၍၊ ဆိုင်ရာအာရုံ၊ စုံစုံ မက် မက်၊ နှစ်သက်တောင့်တ၊ လိုချင်က၊ လောဘ သဘောတည်း။ ခ။ ငြိကပ်တွယ်တာ၊ စေးမပါဘဲ၊ ဆိုင်ရာ အာရုံ၊ ပြုလိုရုံမျှ၊ လိုချင်က၊ ဆန္ဒသဘောတည်း။ ၆။ ဒိဋ္ဌိ=မှားမှားယွင်းယွင်း သိမြင်ခြင်း (အယူမှားခြင်း) သဘော။ ၇။ မာန=ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်းသဘော။ ၈။ ဒေါသ=ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းခြင်း သဘော။ ၉။ ဣဿာ=သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်သိရ် စည်းစိမ် ချမ်းသာကို ငြူစူခြင်း စောင်းမြောင်းခြင်း သဘော၊ [ နှုတ်ခမ်း စူ၍ မျက်စောင်း ထိုး၍ ပြောဆို ကြည့်ရှုကြောင်းတရား။] ၁၀။ မစ္ဆရိယ=ကိုယ့်စည်းစိမ်ကို ဝန်တိုခြင်းသဘော၊ [ သူတစ်ပါးတို့နှင့် မဆက်ဆံစေလိုခြင်း နှမြောခြင်းသဘော။] ၁၁။ ကုက္ကုစ္စ=ဒုစရိုက်ကို ပြုမိပြီးမှ၎င်း၊ သုစရိုက်ကို မပြုခဲ့မိ၍၎င်း၊ နောင်တ တစ်ဖန် ပူပန်ခြင်းသဘော။ ၁၂။ ထိန=စိတ်မလန်းဘဲ ခပ်ထိုင်းထိုင်းဖြစ်နေခြင်း သဘော။ ၁၃။ မိဒ္ဓ=ယှဉ်ဘက်စေတသိက်များမလန်းဘဲ မှိုင်းတိုင်းတိုင်း ဖြစ်နေခြင်း သဘော၊ [အိပ်ချင်မူးတူးဖြစ်နေသည့်အခါ ၎င်း ၂ ပါးထင်ရှား၏။] ၁၄။ ဝိစိကိစ္ဆာ=ဘုရား တရား စသည်များ၌ ယုံမှားခြင်းသဘော။ [အဓိပ္ပါယ်မသိ၍ တွေးတောယုံမှားမှုကား ဝိစိကိစ္ဆာမဟုတ်။] [ဆောင်] အမှန်ကွယ်ဝှက် "၊ ဒုစရက်ကြောင့် – မရှက် မလန့်၊ ပျံလွင့် သဘော လိုချင်သောအား၊ အယူမှားလျက်၊ ထောင်လွှား တက်၍၊ ခက်ခက်ထန်ထန်၊ ငြူစူဟန်မှု၊ နှမြောဟုဆို၊ ဝန်တို လေရုံ၊ နောင်တ ပူပင် = ထိုင်း မှိုင်း အင်နှင့်၊ ထို့ပြင် ယုံမှား၊ ဆဲ့လေးပါးသည်၊ မှတ်သား အကုသိုလ်ချည်တည်း။ အကုသိုလ်စေတသိက်စု ပြီး၏။ --- ## Trang 35 ၄။ သောဘနသာဓာရဏ သဒ္ဓါ-သဒ္ဓါ၎င်း၊ သတိ - သတိ၎င်း၊ စေတသိက် ၁၉ ဟိရီ-ဟိရီ၎င်း၊ ဩတ္တပ္ပံ - ဩတ္တပ္ပ ၎င်း၊ အလောဘော-အလောဘ၎င်း၊ အဒေါသော – အဒေါသ ၎င်း၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ-တတြမဇ္ဈတ္တတာ၎င်း၊ ကာယပဿဒ္ဓိ- ကာယပဿဒ္ဓိ၎င်း၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ-စိတ္တပဿဒ္ဓိ၎င်း၊ ကာယလဟုတာ- ကာယလဟုတာ၎င်း၊ စိတ္တလဟုတာ-စိတ္တလဟုတာ၎င်း၊ ကာယမုဒုတာ- ကာယမုဒုတာ၎င်း၊ စိတ္တမုဒုတာ-စိတ္တမုဒုတာ၎င်း၊ ကာယကမ္မညတာ- ကာယကမ္မညတာ၎င်း၊ စိတ္တကမ္မညတာ-စိတ္တကမ္မညတာ၎င်း၊ ကာယပါဂုည တာ-ကာယပါဂုညတာ၎င်း၊ စိတ္တပါဂုညတာ-စိတ္တပါဂုညတာ၎င်း၊ ကာယုဇု ကတာ-ကာယုဇုကတာ၎င်း၊ စိတ္တုဇုကတာ-စိတ္တုဇုကတာ၎င်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ ဧကူနဝီသတိ-တစ်ခုယုတ်နှစ်ဆယ်သော၊ ဣမေစေတသိ ကာ – ဤ စေတသိက်တို့သည်၊ သောဘနသာဓာရဏာ နာမ- သောဘနသာဓာရဏ စေတသိက်တို့မည်၏။ သောဘနစေတသိက်စု ၄။ သောဘနသာဓာရဏ— [သောဘန = သောဘနစိတ်+သာ ဓာရဏ = ဆက်ဆံသောစေတသိက်] "သောဘနစိတ် အားလုံးနှင့် ဆက် ဆံသော (ယှဉ်နိုင်သော) စေတသိက်များ"ဟူလို။ ၁။ သဒ္ဓါ = မှန်သော ဘုရား တရား သံဃာနှင့် ကံ – ကံ၏ အကျိုး စသည်ကို ကြည်ညိုမှု၊ ယုံကြည်မှု၊ ကျေကျေနပ်နပ်ရှိမှု။ [ မမှန်သော ဘုရား တရား ကောင်းစွာမကျင့်သော သံဃာ စသည်၌ ယုံကြည်မှု ကား သဒ္ဓါစစ်မဟုတ်။] ၂ ။ သတိ=ဘုရား တရားစသော ကုသိုလ်နှင့်ဆိုင်ရာကို အောက်မေ့မှု၊ အမှတ်ရမှု၊ [ အကုသိုလ်ဆိုင်ရာ အမှတ်ရမှု၊ ထိုထိုကိစ္စ လုပ်ငန်းကို သတိရမှုကား သတိစစ်မဟုတ်။] ၣ။ ဟိရိ =ဒုစရိုက်မှ ရှက်မှု။ ၄။ ဩတ္တပ္ပ=ဒုစရိုက်မှ ကြောက်လန့်မှု။ [ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ဆိုင်ရာ၌ ရှက်မှု ကြောက်ရွံ့နေမှုကား ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ အစစ်မဟုတ်။ ] ၅။ အလောဘ=လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်ကို မလိုချင် - မစုံမက်မှု။ ၆။ အဒေါသ = မခက်ထန် မကြမ်းတမ်းမှု၊ [ မေတ္တာ ဟူသည်လည်း ဤစေတသိက်ပင်တည်း။] ၇။ တတြမဇ္ဈတ္တတာ = စိတ် စေတသိက်တို့ကို မိမိတို့ ကိစ္စ၌ အပိုအလွန် မရှိစေရအောင် အလယ်အလတ်၌ တည့်မတ်မှု၊ လစ်လျူရှုမှု။ ၈။ ကာယပဿဒ္ဓိ=စေတသိက်အပေါင်း၏ ငြိမ်းအေးမှု၊ [ကာယသဒ္ဒါ စေတသိက်အပေါင်း ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။] ၉။ စိတ္တပဿဒ္ဓိ= စိတ်၏ ငြိမ်းအေးမှု။ ၁၀။ ကာယလဟုတာ=စေတသိက်အပေါင်း၏ လျှင်မြန် ပေါ့ပါးမှု။ ၁၁။ စိတ္တလဟုတာ=စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု။ ၁၂။ ကာယမုဒုတာ=စေတသိက်အပေါင်း၏ နူးညံ့မှု။ ၁၃။ စိတ္တမုဒုတာ = စိတ်၏ နူးညံ့မှု။ ၁၄။ ကာယကမ္မညတာ = စေတသိက်အပေါင်း၏ ကုသိုလ် ကောင်းမှု၌ ခံ့ညားမှု။ ၁၅။ စိတ္တကမ္မညတာ = စိတ်၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ ခံ့ညားမှု။ ၁၆။ ကာယပါဂုညတာ=စေတသိက်အပေါင်း၏ (ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌) ပြွမ်းတီးလေ့လာမှု။ ၁၇။ စိတ္တပါဂုညတာ=စိတ်၏ ပြွမ်းတီးလေ့လာမှု။ ---