## Trang 136 ကာမသုဂတိ ၇ ဘုံ မနုဿလူ့ ဘုံ၎င်း၊ စာတုမဟာရာဇိက- စာတုမဟာရာဇ် ဘုံ၎င်း၊ တာဝတိံသာ– တာဝတိံသာ၎င်း၊ ယာမာ – ယာမာဘုံ၎င်း၊ တုသိတာ- တုသိတာဘုံ၎င်း၊ နိမ္မာနရတိ - နိမ္မာနရတိဘုံ၎င်း၊ ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တိစ-ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တိဘုံ၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ကာမ သုဂတိဘူမိ - ကာမသုဂတိဘုံသည်၊ သတ္တဝိဓာ - ခုနစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-၏။ ပေါင်း ကာမ ၁၁ ၁၁ ဘုံ ပန – ဆက်ဦးအံ့၊ ဧကာဒသ- တဆဲ့တပါး အပြားရှိသည်လည်း ဖြစ် သော၊ သာအယံ-ထိုဘုံသည်၊ ကာမာဝစရဘူမိန္တေ-ကာမာ ဝစရဘုံဟူ၍သာလျှင်၊ သင်္ခံ-ခေါ်ဝေါ်အပ်သည်၏ အဖြစ်သို့၊ ဂစ္ဆတိ-ရောက်၏။ ကာမသုဂတိ ၇ ဘုံ။ ။[သု=ကောင်းသော+ဂတိ=လားရာဘုံ။] ကောင်းသော လာရောက်ရာဘုံကို "သုဂတိဘုံ" ဟု ဆိုသည်။ ဤကာမ သုဂတိ ၇ ဘုံ၏ သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်လေ။ ကာမ ၁၁ ဘုံ။ ။အပါယ် ( ဒုဂ္ဂတိ ) ၄ ဘုံနှင့် သုဂတိ ၇ ဘုံကို ကာမ ၁၁ ဘုံ ဟု ခေါ်သည်၊ ပါဠိကြည့်၍ သရုပ်ရေတွက်လေ။ [စာတုမဟာရာဇ်ဘုံသည် မြင့်မိုရ်တောင်၏ အလယ်လေခံမှ စ၍ မြေပြင် ရောက်အောင် ပြန့်နှံ့၏၊ တာဝတိံသာဘုံသည် မြင့်မိုရ်တောင် ထိပ်၌ ယာမာစသောဘုံသည် ထိုအထက် ကောင်းကင်၌ အဆင့်ဆင့် မြင့်လျက် တည်ကြ၏၊ ထက်ဝန်းကျင်၌ကား နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်လုံးပင် စကြာဝဠာ တံတိုင်းထိအောင် ပြန့်နှံ့ တည်နေကြသောဟူ၏။ --- ## လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ **က။** အဘယ်ကြောင့် ဝီထိမုတ်ပိုင်းဟု ခေါ်သနည်း။ **ခ။** အဘယ်ကြောင့် ဘုံဟု ခေါ်သနည်း။ **ဂ။** ဝီထိစိတ္တဝသေနေဝံ ဂါထာသည် ဘာကို ပြသောဂါထာနည်း၊ ၎င်း ဂါထာကို အနက်ပေး၍ စကားပြေကို ပြပါ။ **ဃ။** ပဝတ္တိသင်္ဂဟောနာမသန္ဒိယံ-ဟု ဆိုသောကြောင့် ပဋိသန္ဓေအခါ၌သာ ဖြစ်ပုံကို ပြမည်လော၊ ဥပမာဆောင်၍ ထင်ရှားပြပါ။ **င။** စတ္တာရိစတုက္ကာနိ အရ စတုက္က ၄ပါးကို ကောက်ပြပါ။ **စ။** အဘယ်ကို"ဘုံ"ဟု ခေါ်သနည်း၊ ဘုံလေးပါးကို ရေတွက်ပါ။ **ဆ။** အဘယ်ဘုံမျိုးကို "အပါယ်ဘုံ"ဟု ခေါ်သနည်း။ အပါယ်ဘုံ ၄ ပါးကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ **ဇ။** နိရဲကြီး ၈ ထပ်ကို လင်္ကာထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ **စျ။** တထပ် တထပ်၌"ဥဿဒ" ခေါ် ငရဲငယ်များကို ရေတွက်ပါ။ **ည။** ထို ငရဲဘုံများသည် အဘယ် အရပ်၌ ရှိသနည်း။ **ဇ္ဇ။** အဘယ် သတ္တဝါမျိုးကို တိရစ္ဆာန် ဟု ခေါ်သနည်း။ **ဌ။** အဘယ် သတ္တဝါမျိုးကို ပြိတ္တာ ဟု ခေါ်သနည်း။ **ဍ။** အဘယ် သတ္တဝါမျိုးကို အသုရကာယ် ဟု ခေါ်သနည်း။ **ဎ။** ကာမသုဂတိ ၇ ဘုံကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ **ဏ။** ကာမ ၁၁ ဘုံတွင် သုဂတိဘုံ ဒုဂ္ဂတိဘုံ မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ **တ။** စာတုမဟာရာဇ် စသော ဘုံများ အဘယ်အရပ်၌ တည်သနည်း။ --- ## Trang 137 **ရူပ ၁၆ ဘုံ** ၁။ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ-ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဘုံ၎င်း၊ ဗြဟ္မ ပုရောဟိတာ-ဗြဟ္မာပုရောဟိတဘုံ၎င်း၊ မဟာ ဗြဟ္မာစ-မဟာဗြဟ္မာဘုံ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသုံးဘုံသည်၊ ပဌမဇ္ဈာန ဘူမိ-ပဌမဈာန်ဘုံတည်း။ ၂။ ပရိတ္တာဘာ-ပရိတ္တာဘာဘုံ၎င်း၊ အပ္ပမာဏာဘာ- အပ္ပမာဏာဘာဘုံ၎င်း၊ အာဘဿရာစ-အာဘဿရာဘုံ၎င်း၊ ဣတိ - သုံးဘုံသည် ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိ – ဒုတိယဈာန်ဘုံတည်း။ ၃။ ပရိတ္တသုဘာ-ပရိတ္တသုဘာဘုံ၎င်း၊ အပ္ပမာဏသုဘာ- အပ္ပမာဏသုဘာဘုံ၎င်း၊ သုဘကိဏှာစ-သုဘကိဏှာဘုံ၎င်း၊ ဣတိ-သည်၊ တတိယဇ္ဈာနဘူမိ-တတိယဈာန်ဘုံတည်း။ ၄။ ဝေဟပ္ဖလာ- ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ ၎င်း၊ အသညသတ္တာ- အသညသတ်ဘုံ၎င်း၊ သုဒ္ဓါဝါသာစ – သုဒ္ဓါဝါသ ငါးဘုံ၎င်း၊ ဣတိ - ဤ ခုနစ်ဘုံသည်၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိ - စတုတ္ထဈာန်ဘုံ တည်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ရူပါဝစရဘူမိ - ရူပါဝစရဘုံသည်၊ သောဠသဝိဓာ-၁၆ ပါးအပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-၏။ အဝိဟာ - အဝိဟာဘုံ၎င်း၊ အတပ္ပါ - အတပ္ပါဘုံ ၎င်း၊ သုဒဿာ-သုဒဿာဘုံ၎င်း၊ သုဒဿီ-သုဒဿီဘုံ၎င်း၊ အကနိဋ္ဌာ စ-အကနိဋ္ဌာဘုံ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ သုဒ္ဓါဝါသဘူမိ-သုဒ္ဓါဝါသ ဘုံသည်၊ ပဉ္စဝိဓာ-ငါးပါးအပြားရှိသည် ဟောတိ-၏။ စတုတ္ထ ဈာန်ဘုံ၌ ပြခဲ့သော သုဒ္ဓါဝါသသည် ၅ ဘုံရှိ၏-ဟူလို။ **အရူပ ၄ ဘုံ** အာကာသာနဉ္စာယတနဘူမိ – အာကာသာနဉ္စာ ယတနဘုံ၎င်း၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘူမိ - ဝိညာ ဏဉ္စာယတနဘုံ၎င်း၊ အာကိဉ္စညာယတနဘူမိ - အာကိဉ္စညာ ယတနဘုံ၎င်း၊ နေဝသညာနာသညာယတနဘူမိစ – နေ ဝသညာနာသညာယတနဘုံ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ အရူပါဝစရဘူမိ- သည်၊ စတုဗ္ဘိဓာ-လေးပါးအပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-၏။ **ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ရ** သုဒ္ဓါဝါသေသု – သုဒ္ဓါဝါသဘုံတို့၌၊ သဗ္ဗထာ- အလုံးစုံသော အပြားအားဖြင့်၊ သဗ္ဗဒါ – ရှိလျှင် "အခါခပ်သိမ်း" ဟု ပေး၊ ပုထုဇ္ဇနာ-ပုထုဇဉ်လည်း ဖြစ်ကုန် သော၊ သောတာပန္နာစ – သောတာပန်လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ သကဒါဂါမိနောစာပိ-သကဒါဂါမ်လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ပုဂ္ဂ လာ-ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို၊ နလဗ္ဘန္တိ - မရအပ်ကုန်၊ အသညသတ္တာ- ပါယဘူမိသု-အသညသတ်ဘုံ အပါယ်ဘုံတို့၌၊ အရိယာ-အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို၊ နောပလဗ္ဘန္တိ-မရအပ်ကုန်၊ သေသဋ္ဌာနေသု- ကြွင်းသောဘုံဌာနတို့၌၊ အရိယာ - အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို၎င်း၊ အနရိယာစ-ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို၎င်း၊ လဗ္ဘန္တိ-ရအပ်ကုန်၏။ ဧတ္ထ – ဤ ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟ၌၊ ဣဒံ – ဤသည်ကား၊ ဘူမိ စတုက္ကံ-ဘူမိစတုက္ကတည်း။ ရူပ ၁၆ ဘုံ၊ အရူပ ၄ ဘုံ တို့၏ သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်လေ။ ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ရ။ ။"ပုထုဇ္ဇနာ ၊ပေ၊ အနရိယာပိစ" ဂါထာတို့ကားပြအပ် ပြီးသော ဘုံတို့၌ ရထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပြသော ဂါထာတည်း၊ ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂ ယောက် သရုပ်ကို ဝီထိပိုင်း ပုဂ္ဂလဘေဒ၌ ပြခဲ့ပြီ။ သုဒ္ဓါဝါသ ၅ ဘုံ၌ ပုထုဇဉ် သောတာပန် သကဒါဂါမ်များ မရထိုက်ဟု တိုက်ရိုက်ဆိုထားပြီ၊ မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ်၌ စိတ္တက္ခဏ တချက်ခန့်သာ ကြာ၍ --- ## Trang 138 မဂ်ရပြီးလျှင် ချက်ခြင်း ဖိုလ်ကို ရ၏၊ ထို့ကြောင့် အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် ဖြင့်လည်း သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ မနေထိုက်၊ ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓါဝါသ ဘုံ၌ အနာဂါမိဖလဋ္ဌနှင့် အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌ အရဟတ္တဖလဋ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ် ၃ ယောက်သာ ရထိုက်သည်။ အသညသတ်ဘုံ၌ သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ယောက်သာရ၍၊ အပါယ် ၄ ဘုံ၌ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ၁ ယောက်သာ ရသောကြောင့် ထို ဘုံတို့၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ မရထိုက်၊ သုဒ္ဓါဝါသ အသညသတ် အပါယ်ဘုံတို့မှ ကြွင်း သော ကာမရူပ အရူပဘုံတို့၌ ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာများ ထိုက်သင့်သလို ရကြသည်။ [ဆောင်] အပါယ် ဒု-ရ၊ လူ-နတ် စ၌၊ ဒု-ပ ဧက်ဒသ်၊ ထက် ငါးနတ်ဝယ်၊ အဟိတ်ပယ်လော၊ ဆယ်ဘုံရူပ၊ တိဟိတ် ရ၏၊ သညသု - သာ၊ ငါးသုဒ္ဓါမှာ၊ ရိယာခေါင်ဆုံး၊ သုံးယောက်စီရ၊ အရူပဝယ်၊ စ-မဂ်ပယ်သည်၊ ရှစ်သွယ်တိဟိတ် မကြွင်းတည်း။ အပါယ်ဒုရ-အပါယ်ဘုံ၌ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် ၁ ယောက်သာ ရ၏။ လူ-နတ်စ၌၊ ဒု-ပ ဧက်ဒသ် — [နတ်စ-နတ်အစဘုံ။ ဒုပ = ဒုဂ္ဂတိ အဟိတ်ကို အပပယ်၍ ဧက်ဒသ်=ဧကာဒသ ၁၁] လူဘုံ စာတု မဟာရာဇ်ဘုံတို့၌ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ်မှတပါး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၁ ယောက်ရ၏။ ထက် ငါး နတ်ဝယ်၊ အဟိတ် ပယ်လော — အထက် နတ်ပြည် ၅ ထပ်၌ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် သုဂတိအဟိတ် ပုဂ္ဂိုလ်ပယ်၍ ကျန် ၁ဝ ယောက်ရ၏။ ဆယ်ဘုံရူပ၊ တိဟိတ်ရ၏ — သုဒ္ဓါဝါသ ၅ အသညသတ်မှ တပါးသော ဆယ်ဘုံ၌ တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ၉ ယောက်ရ၏။ [အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ တိဟိတ် ဖြစ်ကြောင်းကို ပုဂ္ဂလဘေဒ၌ ဆိုခဲ့ပြီ။] သညသု သာ−အသညသတ်ဘုံ၌ သုဂတိအဟိတ် ၁ ယောက်သာရ၏။ ငါးသုဒ္ဓါမှာ၊ ရိယာခေါင်ဆုံး၊ သုံးယောက်စီရ — သုဒ္ဓါဝါသ ၅ ဘုံ၌ အနာဂါမိဖလဋ္ဌ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌ အရဟတ္တဖလဋ္ဌ အထက်ဆုံး အရိယာ သုံးယောက်စီရကြသည်။ အရူပဝယ်၊ စ-မဂ်ပယ်သည်၊ ရှစ်သွယ်တိဟိတ် မကြွင်းတည်း—အရူပ ၄ ဘုံ၌ အစဆုံး သောတာပတ္တိ မဂ်ကိုပယ်၍ ( တိဟိတ် ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာ ၇ ယောက်) တိဟိတ် ၈ ယောက်ရ၏။ --- ## လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ **က။** ရူပဗြဟ္မာ့ဘုံ မည်မျှရှိသနည်း၊ သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ **ခ။** ရူပဘုံတို့တွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံ မည်မျှ ပါသနည်း၊ ရေတွက်ပါ။ **ဂ။** သုဒ္ဓါဝါသဘုံသည် အဘယ်ဈာန်ဘုံ၌ ပါဝင်သနည်း။ **ဃ။** အရူပဘုံ မည်မျှရှိသနည်း၊ သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ **င။** "ပုထုဇ္ဇနာ နလဗ္ဘန္တိ" စသော ၂ ဂါထာကို အနက် ပေးပါ။ **စ။** အပါယ်ဘုံ၌ ရထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပါ။ **ဆ။** လူ့ဘုံ စာတုမဟာရာဇ်ဘုံတို့၌ ရထိုက်သူကို ကောက်ပါ။ **ဇ။** အထက် နတ်ပြည်၌ ရထိုက်သူကို လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပါ။ **စျ။** ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင်အောင်သော ရူပ ၁ဝ ဘုံ၌ ရထိုက်သူများကို လင်္ကာ ထောက်၍ ကောက်ပါ။ **ည။** အသညသတ်ဘုံ၌ရထိုက်သူကို လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပါ။ **ဋ။** သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ရထိုက်သူကို လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပါ။ **ဌ။** အရူပဘုံ၌ ရထိုက်သူကို လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပါ။ ဘူမိစတုက္က ပြီး၏။ --- ## Trang 139 **ပဋိသန္ဓေ ၄ မျိုး** **အကျဉ်း** အပါယပဋိသန္ဓေ- အပါယ်ပဋိသန္ဓေ၎င်း၊ ကာမ သုဂတိပဋိသန္ဓေ - ကာမသုဂတိ ပဋိသန္ဓေ၎င်း၊ ရူပါဝစရပဋိသန္ဓေ - ရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ၎င်း၊ အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေစ - အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ၎င်း၊ ဣတိ – ဤသည်တို့ကား၊ စတုဗ္ဘိဓာ-လေးပါးအပြားရှိသော၊ ပဋိသန္ဓိ နာမ-ပဋိသန္ဓေမည်၏။ **အပါယ်ပဋိသန္ဓေ ၁** တတ္ထ-ထိုလေးပါးသော ပဋိသန္ဓေတို့တွင် အကုသလဝိပါကော ဥပေက္ခာ သဟဂတ သန္တီရဏံ-အကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်သန္တီရဏ စိတ်သည်၊ အပါယဘူမိယံ – အပါယ်ဘုံ၌၊ ဩက္ကန္တိ က္ခဏေ- သက်ရောက်ဆဲခဏ၌၊ ပဋိသန္ဓိ-ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်၊ ဟုတွာ- ဖြစ်၍၊ တတော-ထိုပဋိသန္ဓေ အခါမှ၊ ပရံ-နောက်၌ ဘဝင်္ဂ -ဘဝင်စိတ် သည်၎င်း၊ ပရိယောသာနေ – ဘဝအဆုံး၌၊ စဝနံ – စုတိစိတ် သည်၎င်း၊ ဟုတွာ-၍၊ ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတိ-ပြတ်၏၊ ဧကော-တခုသော၊ အယံ-ဤ ပဋိသန္ဓေသည်၊ အပါယပဋိသန္ဓေနာမ - အပါယ်ပဋိ သန္ဓေ မည်၏။ **ပဋိသန္ဓေ ၄ မျိုး။** ။အပါယပဋိသန္ဓေ ၊ ပေ၊ ပဋိသန္ဓေနာမ — ဤစကား ကား ပဋိသန္ဓိစတုက္ကကို အကျယ်ပြလို၍ ရှေးဦးစွာ ပဋိသန္ဓေ လေးပါး၏ ခေါင်းစဉ်ကိုပြသော မာတိကာ စကားတည်း၊ ဘဝဟောင်းအပြတ်တွင် ဆက် စပ်သော အားဖြင့် ထိုထိုဘဝ၌ စိတ် စေတသိက်နှင့် ကမ္မဇရုပ်များ၏ အစဆုံး ဖြစ်ခြင်းကို "ပဋိသန္ဓေနေခြင်း" ဟု ခေါ်သည်၊ ပဋိသန္ဓေ လေးမျိုး သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်လေ။ **အပါယ်ပဋိသန္ဓေ။** ။အဟိတ်အကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် သန္တီရဏစိတ်သည် အပါယ် ၄ ဘုံဝယ် သက်ရောက်စ ( ဖြစ်ခါစ ) ၌ ပဋိ သန္ဓေကိစ္စတင်၍ ဖြစ်၏၊ ပဋိသန္ဓေခဏမှနောက် ပဝတ္တိအခါဝယ် ( ဝီထိစိတ် မဖြစ်သမျှ ) ဘဝင်ကိစ္စတပ်၍ဖြစ်၏၊ ဘဝတုံး၍ဆုံးသည့်အခါ စုတိကိစ္စတပ်၍ ဖြစ်၏၊ တဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိကိစ္စတပ်သော စိတ်သည် ဤကဲ့သို့ စိတ် တမျိုးထည်းသာ ဖြစ်ရိုးတည်း၊ ဤစကားအရ အပါယ်ဘုံ၌ ဤအဟိတ် စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေရမှုကို ထောက်၍ အပါယ် ( ဒုဂ္ဂတိ ) ဘုံသား ဟူသမျှကို "ဒုဂ္ဂတိ အဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်" ဟု ခေါ်အပ်သည်။ **ကာမသုဂတိ ပဋိသန္ဓေ ၉** ပန-ကား၊ ကုသလဝိပါကော ဥပေက္ခာသဟဂတ သန္တီရဏံ – အဟိတ်ကုသလဝိပါက်ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် သန္တီရဏစိတ်သည်၊ ကာမသုဂတိ ယံ-ကာမသုဂတိဘုံ၌၊ ဇစ္စန္ဓာဒီနံ - သန္ဓေကာဏ်း အစရှိကုန် သော၊ မနုဿာနဉ္စေဝ-လူတို့၏၎င်း၊ ဘုမ္မဿိတာနံ – ဘုမ္မဇိုင်း နတ်ကြီးတို့ကို မှီခိုနေကြရကုန်သော၊ ဝိနိပါတိကာသုရာနဉ္စာ- ဝိနိပါတိကအသုရာတို့၏၎င်း၊ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိဝသေန-ဖြင့်၊ ပဝတ္တတိ-ဖြစ်၏။ **ကာမသုဂတိပဋိသန္ဓေ။** ။ [ဇစ္စန္ဓ-ဇာတိ+အန္ဓ၊ ဇာတိ=ပဋိသန္ဓေ အားဖြင့်+အန္ဓ-ကာဏ်းသူ၊ ] စက္ခုပသာဒရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်မည့်ကံ မရှိ၍ စက္ခုပသာဒ ဖြစ်ချိန်မှာ မဖြစ်ပေါ်လာသူကို "ဇစ္စန္ဓ၊ ဝါ -သန္ဓေကာဏ်း"ဟု ခေါ်သည်၊ စက္ခုပသာဒဖြစ်ပြီးမှ တစုံတခုသော ဘေးရန်ကြောင့် ပျက်စီးရှာ သူကား "သန္ဓေကာဏ်း" မဟုတ်။ ဇစ္စန္ဓာဒိ၌ အာဒိသဒ္ဒါဖြင့် "ဇစ္စဗဓိရ = ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် နားထိုင်းသူ။ ဇစ္စမူဂ=ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် စကားမပီဘဲ ထစ်အ-အ ဖြစ်နေသူ။ ဇစ္စဇဠ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ထိုင်းမှိုင်း ဖျင်းအသူ၊ တင်းတောင်းပမာဏ မူးမတ်ပဲ အရှေ့ အနောက် စသည်ကိုမျှ မသိသူ၊ ဇစ္စုမ္မတ္တက=ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ရူးနှန်း သူ၊ ပဏ္ဍက-သူများ၏ သုက်သွေးကို စုပ်ယူတတ်သူနှင့် သူတစ်ပါးတို့ သံဝါသ ပြမှုကို ငြူစူ ချောင်းမြောင်းရလျှင် ကိလေသာ ငြိမ်းသူ။ ဥဘတောဗျဉ္စနက --- ## Trang 140 ဥဘတောဗျည်း၊ မိန်းမတလွှဲ ယောက်ျားတလွှဲ ဖြစ်သူ။ နပုံသက=ပုံပဏ္ဍုက်၊ မိန်းမအင်္ဂါလည်း မထင်ရှား – ယောက်ျားအင်္ဂါလည်း မထင်ရှားသူ။ ဓမ္မ= မန်းစွဲသူ၊ စကားပြောလျှင် အမြင်မပြတ်ဘဲ ဒရွတ်ဆွဲ၍ ပြောရသူ။ " ဤသို့ စသည်ဖြင့် လူစင်မမှီသူတွေကို ယူလေ။ [ဆောင်] ဇစ္စန္ဓာဒိ၊ သဒ္ဒါရှိဝယ်၊ အာဒိအရ၊ ဗဓိရနှင့် မူဂ-ဇဠာ၊ ဥမ္မတ္တာ-ပဏ္ဍကော၊ ဥဘတောဗျည်း၊ တနည်းထုံးပြ၊ နပုံး သကပြင်၊ ဓမ္မတွင်သည်၊ လူစင်မမှီ၊ လူမည်ကာသား၊ ထို လူများကို၊ သွယ်ပွား ယူရလေသတည်း။ နိပါတိကာသုရ – [ဝိ+နိပါတိက + အ + သုရ။ ဝိ=ဖေါက်ပြန် ပျက်စီးလျက်+နိပါတိက=ဖြစ်ပေါ်ကျရောက်သော+အ = သေးငယ်သော+ သုရ-နတ်။ ] စည်းစိမ်ဥစ္စာ အိပ်ရာနေရာ ကောင်းမွန်စွာ မရှိဘဲ ဖေါက်ပြန် ပျက်စီး၍ နေသော နတ်သေးနတ်မွှား နတ်အငယ်စားတွေကို "ဝိနိပါတိက အသုရာ" ဟု ခေါ်သည်။ ဘုမ္မဿိတ — [ဘုမ္မ+သိတ။ ဘုမ္မ=ဘုမ္မဇိုင်းနတ်-သိတ=မှီခိုသူ။] မြေကြီးနှင့်စပ်သော တောစောင့် တောင်စောင့် အိမ်စောင့် သစ်ပင်စောင့် မြေစောင့်နတ်ဟူသမျှကို "ဘုမ္မဇိုင်း" ဟု ခေါ်သည်၊ အတော်အတန် တန်ခိုးကြီး၏၊ ယခင် ဝိနိပါတိက အသုရာတို့သည် ထိုဘုမ္မဇိုင်း နတ်ကြီးများကို မှီခိုကပ်ယပ်၍ နေကြရလေသည်။ [ဤ နတ်များသည် စာတုမဟာရာဇ်ဘုံ၌ ပါဝင်ကြ၏။] အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သန္တီရဏစိတ်သည် ထိုဇစ္စန္ဓ စသော လူနှင့် အချို့သော ဝိနိပါတိက အသုရာတို့၏ သန္တာန်၌ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိကိစ္စတပ်လျက်ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်များကို သုဂတိဘုံသား ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း၊ အဟိတ်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေ နေသော ကြောင့်၎င်း၊ "သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်" ဟု ဆိုအပ်၏။ ၂။ ပန-ကား၊ အဋ္ဌ-ရှစ်ပါးကုန်သော၊ မဟာဝိပါကာနိ- မဟာဝိပါက်စိတ်တို့သည်၊ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ-အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော၊ ကာမသုဂတိယံ-ကာမသုဂတိဘုံ၌၊ ပဋိသန္ဓေဘဝင်္ဂစုတိဝသေ န-ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိကိစ္စတို့၏ အစွမ်းဖြင့်၊ ပဝတ္တန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏။ ၃။ နဝ - ၉ ပါးကုန်သော၊ ဣမေ- ပဋိသန္ဓေတို့သည်၊ ကာမသုဂတိပဋိသန္ဓေယောနာမ – ကာမ သုဂတိ ပဋိသန္ဓေတို့ မည်၏၊ ပန-ဆက်ဦးအံ့၊ ဒသ-ဆယ်ပါး အပြားရှိသည် လည်းဖြစ်သော၊ သာအယံ-ထို ပဋိသန္ဓေသည်၊ ကာမာဝစရ ပဋိသန္ဓေစ္စေဝ – ကာမာဝစရ ပဋိသန္ဓေ ဟူ၍သာလျှင် သင်္ခံ- ခေါ်ဝေါ်အပ်သည်၏ အဖြစ်သို့၊ ဂစ္ဆတိ-ရောက်၏။ **ကာမပုဂ္ဂိုလ်တို့ သက်တန်း** ၁။ တေသု-ထိုကာမပဋိသန္ဓေနေသော ပုဂ္ဂိုလ် တို့တွင်၊ စတုန္နံ-လေးပါးကုန်သော၊ အပါယာနံ- အပါယ် ဘုံသားတို့၏၎င်း၊ မနုဿာနံ-လူတို့၏ ၎င်း၊ ဝိနိပါတိကာသုရာနဉ္စ – ဝိနိပါတိက အသုရာတို့၏၎င်း၊ အာယုပ္ပမာဏကာလော-သက်တန်းပမာဏကာလသည်၊ ဂဏ နာနံ - ရေတွက်ခြင်းငှာ၊ န သုခရော-မလွယ်ကူသည်သာ ဖြစ်၏။ [နိဂုံး] ဣတိ-ဤသို့လျှင်၊ ဘူမိပဋိသန္ဓိဝိဘာဂေါ-ဘုံနှင့် ပဋိသန္ဓေ အပြားသည်၊ ဣဓ-ဤ ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟ၌၊ ပကာသိတော-ပြ အပ်ပြီးသည်ဖြစ်၍၊ သမတ္တော-ပြီးပြည့်စုံ၏။ ---