## Trang 306 ကုန်သော၊ ဖလစိတ္တာနိ - ဖိုလ်စိတ်တို့၏၊ ပဝတ္တိတွာ – ဖြစ်ပြီး ခြင်းကြောင့်၊ ဘဝင်္ဂပါတောဝ-ဘဝင် ကျခြင်းသည်သာလျှင်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိ - - ၁၀။ ပုန – တဖန်၊ ဘဝင်္ဂ - ဘဝင်ကို၊ ဝေါစိန္တိတွာ – ဖြတ်၍၊ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏာနိ-ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏ်တို့သည်၊ ပဝတ္တန္တိ - ဖြစ်ကုန်၏။ ပဏ္ဍိတော-လောကုတ္တရာ ပညာရှိသည်၊ မဂ္ဂံ - မဂ်ကို၎င်း ၊ ဖလဉ္စ-ဖိုလ်ကို ၎င်း၊ နိဗ္ဗာနံ – နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း၊ ပစ္စဝေက္ခတိ- - အမှန် ဆင်ခြင်၏၊ ဟိနေ-ပယ်အပ်ကုန်ပြီးသော၊ ကိလေသေ- ကိလေသာ တို့ကို၎င်း၊ သေသေစ - ကြွင်းကျန်သေးသော ကိလေသာတို့ကို၎င်း၊ ပစ္စဝေက္ခတိဝါ-ဆင်ခြင်သူလည်း ရှိ၏၊ နပစ္စဝေက္ခတိဝါ-မဆင်ခြင်သူလည်းရှိ၏။ ကြောင့် ဘဝင်ကျလေတော့၏။ [ "ဖလစိတ္တာနိ-တို့သည်၊ ပဝတ္တိတွာ-ဖြစ်၍" ဟု မပေးနှင့်၊ ပဝတ္တိတွာ၏ ကတ္တားက ဖလစိတ္တာနိ, ဟောတိ၏ ကတ္တားက ဘဝင်္ဂပါတော, ဤသို့ ကတ္တား ကွဲပြားသော အရာတိုင်းမှာ တွာ ပစ္စယန္တ ပုဒ်များကို " ၍ " ဟု မပေးဘဲ " ၏ " ဟု ပေးရိုးရှိသည်။ ] မန္ဒပုဂ္ဂိုလ်၏ မဂ္ဂဝီထိပုံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိခဏ်း။ ။မဂ္ဂဝီထိနောက် ဘဝင်ကျ၍ ဘဝင် ပြတ်သည့်အခါ မဂ်ဖိုလ် စသည်ကို ဆင်ခြင်သော" ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ " များ ဖြစ်ကြ၏၊ ထို ဝီထိတို့၌ပါသော မဟာကုသိုလ် မဟာကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ် ဇောနှင့် ယှဉ်သော ဉာဏ်များကို "ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်" ဟု ခေါ်သည်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် မဂ္ဂဖလဉ္စပစ္စဝေက္ခတိ ပဏ္ဍိတာ— ဤကား ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိ များကို ပြသော ဂါထာတည်း၊ မဂ်ဖိုလ် ရပြီးသော ပညာရှိသည် – "ငါသည် ဤမဂ် ဤဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို ရပေပြီ " ဟု မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို ဧကန် ဆင်ခြင်သည် မဂ်ကိုဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ, ဖိုလ်ကို ဆင်ခြင်သော ဝီထိ နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်သော ဝီထိ, ဤ သုံးပါးကား မုချ ဖြစ်သည့် ဟူလို။ ဟီနေကိလေသေ သေသေ, ပစ္စဝေက္ခတိဝါနဝါ— မဂ်ဖြင့် ပယ် အပ်သော ကိလေသာကို ပြန်၍ ဆင်ခြင်သော ဝီထိ, မပယ်နိုင်၍ ကျန်နေသော ကိလေသာကို ဆင်ခြင်သော ဝီထိ, ဤ ၂ ဝီထိကား အမြဲ မဟုတ်, အချို့ ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဖြစ်၍, အချို့ ပုဂ္ဂိုလ်မှာ မဖြစ် ဟူလို၊ ဤ စကားစဉ်အရ သောတာ ပတ္တိမဂ်ကို ရပြီးနောက် ၅ ဝီထိ, သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရပြီးနောက် ၅ ဝီထိ, အနာဂါမိမဂ်ကို ရပြီးနောက် ၅ ဝီထိ, အရဟတ္တမဂ်ကို ရပြီးနောက် ( ကျန် ကိလေသာမရှိ၍) ၄ ဝီထိ, ပေါင်း ပစ္စဝေက္ခဏာ ၁၉ ဝီထိ ဖြစ်ခွင့်ရှိသည် ဟု မှတ်၊ ( မုချ ဖြစ်ရမည်ဟု မဆိုလို။ ) ၁၁။ ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိခဏ်း။ ။[ဉာဏ=သိသည့်+ဒဿ န=တိုက်ရိုက် မြင်သည့်+ဝိသုဒ္ဓိ=ဆိုင်ရာ ကိလေသာမှ စင်ကြယ်သည်။ ] သီလဝိသုဒ္ဓိ စသော အောက် ဝိသုဒ္ဓိ ၆ ပါးကို အစဉ် အတိုင်း အားထုတ် --- ## Trang 307 ပဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။…ဣတ္ထ - ဤ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌၊ အယံ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသည်ကား၊ ဝိသုဒ္ဓိဘေဒေါ-ဝိသုဒ္ဓိဘေဒတည်း။ ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ် စေအပ်သော မဂ်ဉာဏ် ( သောတာပတ္တိမဂ် စသော ) ၄ ပါးကို ကိလေသာမှ စင်ကြယ်၍ သစ္စာ ၄ ပါးကို တိုက်ရိုက် သိတတ်သော ကြောင့် " ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ " ဟု ခေါ်သည်၊ မဂ်၏ ရှေ့နားက အနုလုံသို့ ကျလျှင် အောက်ဝိသုဒ္ဓိ ၆ ပါး ပြီးလေပြီ၊ ထို့ကြောင့် မဂ် ၄ ပါးကို "ဉာဏ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိ" ခေါ်သည် ဟူလို။ ဝိသုဒ္ဓိ ၇ ပါးနှင့် ဉာဏ် ၁၀ ပါး တွဲပြချက်။ ။သီလဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တ ဝိသုဒ္ဓိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ စခန်းတို့၌ နာမ်ရုပ် တရားတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဟု မသုံးသပ်ရသေးသောကြောင့် သမ္မသနဉာဏ် မဖြစ်သေး၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ စခန်း၌ သမ္မသနဉာဏ်နှင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရှေ့ပိုင်းတစိတ်ဖြစ်၏၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိစခန်း၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နောက် တစိတ်နှင့် ဘင်္ဂဉာဏ်, ဘယဉာဏ်, အာဒီနဝဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါ ဉာဏ်, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်, ပဋိသင်္ခါဉာဏ်, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်, အနု လောမဉာဏ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိစခန်း၌ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံ ပြုရကား သင်္ခါရတရား၌ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဟု မရှိသောကြောင့် ဝိပဿနာ ဉာဏ် မလိုတော့ပြီ။ [ဆောင်] ၁။ သီ-စိတ်-ဒိဌ-ကင်, ဤလေးအင်, ဉာဏ်စဉ် မဆိုင်သင့်။ ၂။ မဂ္ဂါမဂ္ဂ, စခန်းကျလျှင်, သမ္မသန – ဉာဏ်အစနှင့် ဥဒ ယဗ္ဗယံ-ရှေ့ပိုင်းဉာဏ်, အမှန် ပါသဖြင့်။ ၃။ ပဋိပဒ, စခန်းကျသော်, ဥဒယလှိုင်း, နောက်အပိုင်းမှ, စ၍ အနုလုံ, တိုင်အောင်ခြုံ, ဉာဏ်ကုန် ၉ ပါးဆင့်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ ၁။ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၌ ဘယ်ဝိပဿနာ ဉာဏ်များ ဖြစ်သနည်း။ ၂။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် မဂ္ဂါ မဂ္ဂ ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိတုန်းက ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် တဖန် ဖြစ်ရပြန်သနည်း။ ၃။ ဒွေတီဏိ ဝိပဿနာ စိတ္တာနိ၌ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ၂ ကြိမ်, အဘယ် ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ၃ ကြိမ် ဖြစ်သနည်း, ၂ ကြိမ်ဖြစ်လျှင် နာမည်ဘယ်သို့, ၃ ကြိမ် ဖြစ်လျှင် နာမည်ဘယ်သို့နည်း။ ၄။ ထို ဝိပဿနာ စိတ်များသည် အဘယ်ကို အာရုံ ပြသနည်း, ဆိုင်ရာ ပါဌ်ကို ထောက်ပါ။ ၅။ အဘယ်ဉာဏ်များကို " ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ " ဟု ခေါ်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ၆။ အဘယ်ကို " အနုလောမဉာဏ် " ဟု ခေါ်သနည်း။ ၇။ ဂေါတြဘုစိတ်သည် အဘယ်ကို အာရုံ ပြုသနည်း, ဆိုင်ရာ ပါဌ်ကို ထောက်ပါ။ ဆိုင်ရာပါဌ်တို့အရ " ဂေါတြဘု " ပုဒ်ကို ဝိဂြိုဟ်ပြုပါ။ ၈။ အပ္ပနာဝီထိ မနောဒွါရတိ အရ အပ္ပနာအစဉ်ကို ပြပါ။ ၉။ မဂ်စိတ် ၄ ချက်ကို ဥပမာနှင့်တကွ ပြပါ။ ၁၀။ ဒွေတီဏိဖလစိတ္တာနိ၌ ဒွေတီဏိအရကို ပုဂ္ဂိုလ်ဖြင့် ခွဲပြပါ။ ၁၁။ မဂ္ဂဝီထိ တဝီထိချ၍, မဂ်ဖိုလ်တို့၏ အာရုံကိုလည်း ပြပါ။ ၁၂။ သင်္ဂြိုဟ်အဆိုအတိုင်း အဘယ်ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိများ မုချဖြစ်ထိုက်၍ အဘယ်ဝီထိများ ဖြစ်မဖြစ် ၂ မျိုးရသနည်း။ ၁၃။ ပစ္စဝေက္ခဏာ ၅ ဝီထိ, ၁၉ ဝီထိ သရုပ်ကို အသီးအသီး ရေတွက်ပါ။ ၁၄။ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဟူသည် အဘယ်နည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ၁၅။ ဝိသုဒ္ဓိ ၇ ပါးနှင့် ဉာဏ် ၁၀ ပါးကို ရသင့်သလို တွဲပြပါ။ --- ## Trang 308 ၁။ တက္က-ထို ဝိပဿနာရှုခဏ်း၌၊ အနတ္တာ နုပဿနာ--အနတ္တာ နုပဿနာသည်၊ အတ္တာ ဘိနိဝေသံ - အတ္တ ဟူ၍ စွဲလမ်းခြင်းကို၊ မုဉ္စ န္တီ - စွန့်လွှတ် နိုင်သည်၊ ( ဟုတွာ - ဖြစ်၍၊ ဝါ-ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ ) သုညတာ နုပဿနာနာမ "သုညတာနုပဿနာ မည်သော၊ ဝိမောက္ခမုခံ- ဝိမောက္ခမုခသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ၁။ ဝိမောက္ခခွဲ။ ။အနတ္တာနုပဿနာ အတ္တာဘိနိဝေသံ မုဉ္စန္တိ— အနုပဿနာဉာဏ် ၃ မျိုးတွင် အနတ္တ ဟု ရှုသော အနုပဿနာသည် အတ္တ ရှိသည် ဟု မှတ်ထင်မှုကို လွှတ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ထို အနတ္တာနုပဿနာကို ဝိမောက္ခမုခ ၃ မျိုးတွင် သုညတာနုပဿနာ မည်သော ဝိမောက္ခမုခ ဟု ခေါ်လေသည်။ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာတွင်း၌ လွန်စွာ တန်ခိုးသတ္တိရှိ၍ မပျက်မစဲ အမြဲတည်သော ခန္ဓာအိမ် အဟောင်း ပျက်လျှင် ခန္ဓာအိမ်သစ်ကို ဖန်ဆင်းနိုင်သော, ထိုထို ကိစ္စ ပြုလုပ်ဘို့ရန် အတွင်းက စီမံနေသော, ကောင်း မကောင်းကို ခံစား တတ်သော အတ္တ ခေါ် အထည်ကိုယ် အမာခံ အနှစ်တမျိုး ရှိ၏ ဟု ပုထုဇန်တို့က ထင်မှားနေကြသည်၊ ထို အတ္တကို အစွဲပြု၍ " ငါ – သူ – မိမိ မောင်မောင် – ကို " စသော စကားလုံးတို့ဖြင့် သုံးနှုန်း ခေါ်ဝေါ်ကြ၏၊ ခန္ဓာကိုယ် တကိုယ်လုံး ( ရုပ်နာမ် အားလုံး ) ၌ ကြောင်းကျိုး စုံလင်အောင် မွှေနှောက်၍ အနတ္တာနုပဿနာဖြင့် အတ္တ-ရှိ မရှိကို ထိထိမိမိ ရှုစားသည့် အခါ ဘာမျှ မရှိ – သုညချည်းသာ ဖြစ်လေတော့၏၊ ဤသို့လျှင် အနတ္တာ နုပဿနာသည် အတ္တကင်းစင် သုည ထင်အောင် ရှုနိုင် သောကြောင့် "သုညတာ နုပဿနာ" ဟူသော နာမည်ရလျက် ဝိမောက္ခသို့ ဝင်ရာ အဝ ဖြစ်လေသည်။ [သုညတ=အတ္တမှ ကင်းဆိတ်၏ ဟု+အနုပဿနာ=ရှုစား တတ်သော ဉာဏ်။ ] နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၂။ အနိစ္စာနုပဿနာ-အနိစ္စာနုပဿနာသည်၊ ဝိပလ္လာသ နိမိတ္တံ-ဝိပလ္လာသ နိမိတ်ကို၊ မုဉ္စန္တီ--သည်၊ ( ဟုတွာ-၍၊ ဝါ- ကြောင့်၊ ) အနိမိတ္တာ နုပဿနာ နာမ – အနိမိတ္တာ နုပဿနာ မည်သော၊ ဝိမောက္ခမုခံ -သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ၂။ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ပေ ၊ မုဉ္စန္တိ— နိမိတ္တသဒ္ဒါသည် "ပုံသဏ္ဌာန်" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ ပုထုဇန်တို့က ရုပ်နာမ်အပေါင်းကို တလုံးထဲ တခဲထဲ စုတွဲနေဟန် ပုံသဏ္ဌာန်ကြီး ထင်နေ၏၊ ထိုသို့ မဟုတ် မမှန် ဖေါက်ပြန်စွာ ထင်မှားအပ်သော ပုံသဏ္ဌာန်ကို " ဝိပလ္လာသနိမိတ္တ " ဟု ခေါ်သည်။ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ၌ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ မရှိကို ထိထိမိမိ ရှုစားသည့်အခါ ယခုဖြစ် ယခုပျက် မမြဲသော .. အချက်ကိုသာ တွေ့ရ၏၊ ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်လောက်အောင် ကြာရှည် လေးမြင့်စွာ တည်လျက် စုပေါင်းတွေခဲ ပူးတွဲနေသည်ကို မတွေ့ရ၊ ဤသို့လျှင် အနိစ္စာ နုပဿနာသည် ဝိပလ္လာသနိမိတ်ကို စွန့်လွှတ်ပယ်ခွါနိုင်သောကြောင့် "အနိမိတ္တာ နုပဿနာ" ဟူသော အမည်ကိုရလျက် ဝိမောက္ခသို့ ဝင်ရာ လမ်းပေါက်ဝ တမျိုး ဖြစ်လေ သည်။[ အနိမိတ္တ = နိမိတ်ပုံပန်း သဏ္ဌာန်မရှိ ဟု + အနုပဿနာ=ရှုစား တတ်သော ဉာဏ်။] ၃။ ဒုက္ခာ နုပဿနာ - ဒုက္ခာနုပဿနာသည်၊ တဏှာ ပဏိဓိံ – တောင့်တတတ်သော တဏှာကို၊ မုဉ္စန္တီ – သည်၊ (ဟုတွာ-ဖြစ်၍၊ ဝါ-ကြောင့်၊) အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ နာမ- ၃။ ဒုက္ခာနုပဿနာ၊ပေ ၊ မုဉ္စန္တိ— တောင့်တတတ်သော တဏှာကို " တဏှာပဏိဓိ " ဟု ခေါ်သည်၊ ထို တောင့်တမှုသည် "ချမ်းသာဘွယ်" ဟု ထင်မြင်မှု ကြောင့်သာ ဖြစ်၏၊ ဒုက္ခာ နုပဿနာကား ရုပ်နာမ် ဟူသမျှ၌ --- ## Trang 309 အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ မည်သော၊ ဝိမောက္ခမုခံ – သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ၄။ တသ္မာ-ထို့ကြောင့်၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ – ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိဝိပဿနာသည် ..အနတ္တတော - အနတ္တအားဖြင့်၊ ယဒိ ဝိပဿတိ-အကယ်၍ ရှုအံ့၊ (ဧဝံသတိ-ဤသို့ ရှုသည်ရှိသော်၊) မဂ္ဂေါ – မဂ်သည်၊ သုညတော ဝိမောက္ခောနာမ - သုညတ ဝိမောက္ခ မည်သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ၅။ အနိစ္စတော - အနိစ္စအားဖြင့်၊ ယဒိ ဝိပဿတိ - အံ့၊ ( ဧဝံသတိ-သော်၊ ) မဂ္ဂေါ- သည်၊ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော နာမ - အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ မည်၏။ တကယ် ချမ်းသာ ရှိ-မရှိကို ထိထိမိမိ ရှုစားလေရာ, ချမ်းသာဘွယ် မမြင် ဆင်းရဲဘွယ် ချည်းသာ ထင်လာသောကြောင့် တဏှာပဏိဓိကို ပယ်ခွါ၍ "အပ္ပဏိဟိတာ နုပဿနာ " ဟူသော အမည်ထူးကို ရလျက် ဝိမောက္ခသို့ ဝင်ရာ လမ်းပေါက်ဝတမျိုးဖြစ်လေသည်။ [အပ္ပဏိဟိတ=တောင့်တဘွယ် မရှိ ဟု+အနုပဿနာ=ရှုတတ်သော ဉာဏ်။] [ "ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ " မည်သော ဉာဏ်များကို ရေးခဲ့ပြီ၊ ] ၄။ တသ္မာယဒိဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ၊ ၊ ပေ ၊ ဝိပဿ နာ— ထို ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာ စခန်းသို့ မရောက်မီက သင်္ခါရတို့၌ အနိစ္စဟု၎င်း, ဒုက္ခဟု ၎င်း, အနတ္တဟု ၎င်း, အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ စုံအောင်ပင် ရှုပေလိမ့်မည်၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ စခန်း၌ အကယ်၍ အနတ္တဟု ရှုခိုက်ကြုံလျှင် မဂ်ကို"သုညတ ဝိမောက္ခမဂ်"ဟု အမည် မှည့်ရမည် – ဟူလို။ [ မဂ်ဖိုလ်သို့ ရှေးရှု အဝမူ၍ နေသော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿနာက အနတ္တ ဟု ရှုသဖြင့် သုညတဝိမောက္ခ အမည်ရခဲ့လျှင် မဂ်လည်း သုညတမဂ်ပင် မည်ရတော့သည်၊ နောက်၌လည်း ဤနည်းပင်။ ] နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၆။ ဒုက္ခတော - ဒုက္ခအားဖြင့်၊ ယဒိ ဝိပဿတိ-အံ့၊ ( ဧဝံ သတိ-သော်၊ ) မဂ္ဂေါ – သည်၊ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော နာမ – အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခ မည်၏၊ ဣတိစ – ဤသို့လည်း၊ မဂ္ဂေါ – သည်၊ ဝိပဿနာ ဂမနဝသေန - မဂ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာ ကြောင်းဖြစ်သော ဝိပဿနာနှင့်စပ်သဖြင့်၊ တီဏိ-သုံးမျိုးကုန် သော၊ နာမာနိ – အမည်တို့ကို၊ လဘတိ - ရ၏၊ တထာ - ထို အတူ၊ ဖလဉ္စ- ဖိုလ်သည်လည်း၊ မဂ္ဂဝီထိယံ - မဂ္ဂဝီထိ၌၊ မဂ္ဂါ ဂမနဝသေန - ဖိုလ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဖြစ်သော မဂ်နှင့် စပ်သဖြင့်၊ တီဏိ-ကုန်သော၊ နာမာနိ-တို့ကို၊ လဘတိ – ရ၏။ ၅။ ယဒိအနိစ္စတော၊ပေ၊အနိမိတ္တောဝိမောက္ခောနာမ – ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနိဝိပဿနာက အနိစ္စဟု ရှုသဖြင့် (အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခ အမည်ရခဲ့လျှင်) မဂ်လည်း " အနိမိတ္တဝိမောက္ခ" မည်တော့၏။ ၆။ ယဒိဒုက္ခတော၊ ပေ၊ ဝိမောက္ခောနာမ— ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိ ဝိပဿ နာက ဒုက္ခ ဟုရှုသဖြင့် ( အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခ အမည်ရခဲ့လျှင် ) မဂ် လည်း "အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ" မည်တော့၏။ ဣတိစ ဝိပဿနာဂမနဝသေန တီဏိနာမာနိ လဘတိ— ဤစကား ကား "တသ္မာ ယဒိမှ စ၍ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခောနာမ" တိုင်အောင် ဆိုပြီးစကားကို ပြန်ဖုံးသောနိဂုံးစကားတည်း။ [ဝိပဿနာဂမန-ဝိပဿနာ အာဂမန၊အာဂမန = မဂ်၏ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဝိပဿနာ-ဝိပဿနာ၊ ဤသို့လျှင် မဂ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဝိပဿနာနှင့် စပ်၍ မဂ်မှာ ( သုညတ ဝိမောက္ခစသော) အမည် ၃ မျိုး ရသည်။ တထာဖလဉ္စ၊ ပေ၊ မဂ္ဂဝီထိယံ — ဖိုလ်စိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဖြစ်သော မဂ်ကို "မဂ္ဂါဂမန" ဟု ခေါ်သည်၊ [မဂ္ဂ+အာဂမ၊ အာဂမန --- ## Trang 310 ဖိုလ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း၊ မဂ်နောက်က ဆက်၍ဖြစ်သော ဖိုလ်လည်း မဂ်နှင့် စပ်၍ အမည် ၃ မျိုးပင် ရ၏၊ မဂ်က သုညတဝိမောက္ခ အမည် ရလျှင် ထို့နောက် ဖိုလ်များလည်း သုညတဝိမောက္ခာပင် မည်၏– ဟူလို။ အထူးမှတ်ချက်။ ။ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓိန္ဒြေလွန်သူ, သမာဓိန္ဒြေ လွန်သူ, ပညိန္ဒြေ လွန်သူ ဟု ၃ မျိုးရှိရာ, သဒ္ဓိန္ဒြေ လွန်ကဲသူသည် အနိစ္စ ဟု အရှုများသောကြောင့် အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခဖြင့် အနိမိတ္တဝိမောက္ခ မဂ်ဖိုလ်ကို ရတတ်၏၊ သမာဓိန္ဒြေ လွန်ကဲသူသည် ဒုက္ခဟု အရှုများသောကြောင့် အပ္ပဏိ ဟိတဝိမောက္ခမုခဖြင့် အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ မဂ်ဖိုလ်ကို ရတတ်၏၊ ပညိန္ဒြေ လွန်ကဲသူသည် အနတ္တ ဟု အရှုများသဖြင့် သုညတဝိမောက္ခ မဂ်ဖိုလ်ကို ရတတ်၏။ [ဆောင်] ၁။ အနိစ္စဟူ, ရှုလေ့သူ, မှတ်ယူ သဒ္ဓါမွန်။ ၂။ ဒုက္ခဟူဘိ, ရှုလေ့ရှိ, သမာဓိ ကဲ၍လွန်။ ၃။ အနတ္တသာ,ရှုသူမှာ, ပညာထက်မြက်ချွန်။ ၇။ ဖလသမာပတ္တိ၊ပေ၊ပဝုစ္စတိ — ယခင် ဆိုခဲ့ပြီးသော စကားကား မဂ္ဂဝီထိတွင်းမှာ ပါသော ဖိုလ်များအတွက် ဆိုသော စကား ဖြစ်သည်၊ မဂ်နှင့် မဆက်သော ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိခဏ်းမှာကား ဖိုလ်၏ ရှေ့က ဝိပဿနာနှင့် စပ်၍ သုညတဝိမောက္ခ စသော အမည်ကို ရသည်။ ဖိုလ်ဝင်စားလိုလျှင် ဝိပဿနာကို နှလုံးသွင်းရသေး၏၊ ထို ဝိပဿနာက သုညတဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်လျှင် ( မဂ်ရပြီးစက ဘာဘဲမည်မည် ) ယခု အခါ ဝိပဿနာနှင့် စပ်၍ ဖိုလ်ကို သုညတဝိမောက္ခ ဟု မှည့်ရမည်၊ ဝိပဿနာက အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ရာတို့၌လည်း ဤနည်း ပင်တည်း။ ယထာသကံ ဖလမုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ… " မဂ်က သုညတမဂ် ဖြစ်၍, ဖလသ မာပတ် ဝင်စားသည့် အခါ ဝိပဿနာက အနိမိတ္တနုပဿနာ ဖြစ်နေလျှင်, ဝိပဿနာ နာမည်နောက်သို့ ဖိုလ်နာမည် လိုက်ခဲ့သော် , အရင်းခံ မဂ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် မဖြစ်ပေဘူးလား " ဟု မေးဘွယ်ရှိ၍ ဤစကားကို ဆိုရသည်။ ထိုထို သုညတမဂ် စသည်တို့၏ ဥစ္စာရင်း ( အကျိုး ) ဖြစ်သော ဖိုလ်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ဥစ္စာရှင်ဖြစ်သော မဂ်နောက်သို့ မလိုက်စေနှင့်တော့, ယခု လောလောဆယ် ဖြစ်သွားဖြစ်သော ဝိပဿနာ၏ နာမည် နောက်သို့သာ လိုက်ရမည်"ဟူလို။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၇။ ပန - အဘိတပါးကား၊ ဖလသမာပတ္တိဝီထိယံ – ဖလ သမာပတ္တိဝီထိ၌၊ ယထာသုတ္တနယေန-အကြင်အကြင် ဆိုအပ် ခဲ့တိုင်းသော နည်းဖြင့်၊ ဝိပဿန္တာနံ – ဝိပဿနာ ရှုကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ( သန္တာန်၌)၊ ယထာသကံ - အကြင်ကြင် မိမိ ဥစ္စာ ဖြစ်သော၊ ဖလံ-ဖိုလ်သည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ - ဖြစ်ပါသော် လည်း၊ ဝိပဿနာဂမန ဝသေနေဝ-ဖိုလ်၏ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဖြစ်သော ဝိပဿနာနှင့် စပ်သဖြင့် သာလျှင်၊ သုညတာဒိ ဝိမောက္ခောဘိတ - သုညတဝိမောက္ခ အစရှိသည် ဟူ၍လည်း၊ ပဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ ၈။ ပန - အဘို့ တပါးကား၊ အာရမ္မဏဝသေန - နိဗ္ဗာန် အာရုံနှင့် စပ်သဖြင့်၎င်း၊ သရသ ဝသေနစ - မိမိ သဘောနှင့် ၈။ အာရုံနှင့်စပ်၍ အမည်ရပုံ ။ ။ အာရမ္မဏဝသေန — မဂ်ဖိုလ် တို့၏ " သုညတဝိမောက္ခ " စသော အမည်ရမှုမှာ မိမိတို့ ရှေ့က ဝိပဿနာ အတွက်သာ မကသေး, အာရုံနှင့် ဆက်သွယ်၍လည်း သုညတဝိမောက္ခ စသော အမည်ကို ရကြသေး၏။ မဂ်ဖိုလ်တို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၏၊ ထို အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကား သုညတလည်း မည်၏၊ အနိမိတ္တ, အပ္ပဏိ