## Trang 21

### စိတ်ပိုင်း

#### ၁။ အရူပကုသိုလ်

အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသလစိတ္တံ-အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ် စိတ်၎င်း၊ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနကုသလစိတ္တံ – ဝိညာဏဉ္စာ ယတန ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ အာကိဉ္စညာ ယတန ကုသလစိတ္တံ – အာကိဉ္စညာယတန ကုသိုလ်စိတ် ၎င်း၊ နေဝသညာ နာသညာ ယတန ကုသလစိတ္တံ-နေဝသညာ နာသညာ ယတန ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ ဣတိ'ဤသို့၊ <mark>စတ္တာရိပိ</mark>-လေးပါးလည်းဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ-ဤစိတ် တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ကုသလ <mark>စိတ္တာနိနာမ</mark>-အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စိတ်တို့မည်၏။

#### ၂။ အရူပဝိပါက်

အာကာသာနဉ္စာ ယတန ဝိပါက စိတ္တံ – အာကာသာနဉ္စာ ယတန ဝိပါက်စိတ်၎င်း [ကုသိုလ်အတိုင်းဆို၊] ဣမာနိ-တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ဝိပါက <mark>စိတ္တာနိနာမ</mark>'အရူပါဝစရ ဝိပါက်စိတ်တို့မည်၏။

#### ၃။ အရူပကြိယာ

အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကြိယ စိတ္တံ - အာကာသာနဉ္စာယတန ကြိယာစိတ်၎င်း၊ [ကုသိုလ်အတိုင်းဆို၊] ဣမာနိ-တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ကြိယ <mark>စိတ္တာနိနာမ</mark>'အရူပါဝစရ ကြိယာစိတ်တို့မည်၏။

#### အရူပစိတ်

၁-၂-၃။ ကုသိုလ်, ဝိပါက်, ကြိယာ။ အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ်စိတ် ၁, ဝိညာဏဉ္စာယတန ကုသိုလ်စိတ် ၁, စသည်ဖြင့် ကုသိုလ် ၄, ဝိပါက် ၄, ကြိယာ ၄ တို့၏ သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ <mark>ရေတွက်</mark>လေ။

---

### နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်

#### ၄။ နိဂုံး

ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ ဒွါဒသ-<mark>တစ်ဆယ့်</mark>နှစ်ပါး ကုန်သော၊ အရူပါဝစရ ကုသလ ဝိပါက ကြိယစိတ္တာနိ = အရူပါဝစရကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ စိတ်တို့သည်၊ သမတ္တာနိ-ပြီးကုန်ပြီ။

#### ၅။ သင်္ဂဟ

အာရုပ္ပမာနသံ- အာရုပ္ပစိတ်သည်၊ အာလမ္ဗန ပဘေဒေန'အာရုံတို့၏အပြားအားဖြင့်၊ <mark>စတုဓာ</mark>-လေးပါး ပြား၏၊ ပုန-တစ်ဖန်၊ ပုည ပါက ကြိယာ ဘေဒါ-ကုသိုလ်ဝိပါက်ကြိယာတို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ ဒွါဒသဓာ-<mark>တစ်ဆယ့်</mark>နှစ်ပါး အပြားအားဖြင့်၊ ဌိတံ-တည်၏။

#### ၅။ အာလမ္ဗနပဒေန <mark>စတုဓာ</mark>ရုပ္ပမာနသံ

၁။ ကောင်းကင် ပညတ်အာရုံ... အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ်,

၂။ ပဌမာရုပ္ပ ဝိညာဏ်အာရုံ... ဝိညာဏဉ္စာယတနစိတ်,

၃။ နတ္ထိဘော ပညတ်အာရုံ... <mark>အာကိဉ္စညာယတနစိတ်</mark>,

၄။ တတိယာရုပ္ပဝိညာဏ်အာရုံ....နေဝသညာ နာသညာယတနစိတ်,

ဤသို့ အာရုံ ၄ မျိုးပြားသောကြောင့် ထိုအာရုံ ၄ပါးကိုအာရုံသော အရူပ ဈာန်စိတ်လည်း ၄ မျိုး ပြားရလေသည်။

[ ၂- ပဌမာ ရုပ္ပဝိညာဏ် ဟူသည်မှာ အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ်တည်း။ ၄- တတိယာ ရုပ္ပဝိညာဏ် ဟူသည်မှာ <mark>အာကိဉ္စညာယတနစိတ်</mark>တည်း။]

> [ဆောင်] ကောင်းကင် ခေါ်မှတ် - ပညတ်တစ်ဖြာ; ပဌမာရုပ္ပ - ဝိညာဏ နှင့် ဘာဝနတ္ထိ, တတိယာရုပ္ပံ- ဝိညာဏံ, လေးတန် အာရုံ စဉ်တိုင်တည်း။

---

## Trang 22

### စိတ်ပိုင်း

ပုညပါက ကြိယာဘေဒါ- ထို လေးမျိုးကို တစ်ဖန် ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာသုံးမျိုးဖြင့် မြောက်လျှင် အရူပ ဈာန်စိတ် <mark>၁၂</mark> ပါးဖြစ်၏၊ ဤသင်္ဂြိုဟ်စာသွားဖြင့် မည်သည့် ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သည်ဟု မသိသာသော်လည်း ရူပ ပဉ္စမဈာန်မှ အထက် တစ်ဆင့် တက်၍ ရအပ်သော ဈာန်များ ဖြစ်သောကြောင့် အရူပစိတ် <mark>၁၂</mark> ပါးလုံး ( ရူပ ပဉ္စမဈာန် စိတ် နှင့် အလားတူ ) ဥပေက္ခာ ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သည် ဟု မှတ်။

မဟဂ္ဂုတ်စိတ် သတ္တဝီသ။ ရူပစိတ်၁၅, အရူပစိတ်<mark>၁၂</mark>, ပေါင်း ၂၇ ကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ် သတ္တဝိသ ဟုလည်း ခေါ်သည်၊ [ မဟဂ္ဂ+ မဟာ+ ဂတ မဟာ--မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့+ဂတ=ရောက်သာစိတ်။ ]

သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်။ ။ စေတသိက်ပိုင်း၌ လာလတ္တံ့အတိုင်း ဉာဏ် (ပညာ) နှင့် မယှဉ်သော ကြောင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂၇ ပါးလုံး သမ္ပယုတ်ချည်းတည်း ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြ၏၊ ဤကျမ်းကား အရှင် အနုရုဒ္ဓါ ကိုယ်တိုင် သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် ဟု အထူး မဆိုအပ်သော အဟိတ်စိတ် နှင့် မဟဂ္ဂုတ် <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာ စိတ်တို့ကို သမ္ပယုတ် ဟုလည်း မဆိုလို ဝိပ္ပယုတ် ဟုလည်း မဆိုလို။

<mark>နာမ</mark>ည် ဟူသည်မှာ <mark>နောက်နောက်</mark> ဌာနတို့၌ သုံးစွဲဘို့ရာ တင်ကြို၍ မှည့်ရသော အမည်တည်း၊ အဟိတ်စိတ်နှင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာစိတ်များကို သမ္ပယုတ်ဟု၎င်း၊ ဝိပ္ပယုတ် ဟု၎င်း ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားသော ဌာနကိုမတွေ့ရ, မသုံးစွဲသော ဌာနကိုသာ တွေ့ရသည်၊ ထိုကြောင့် သမ္ပယုတ်-ဝိပ္ပယုတ် ဟု မခွဲခြင်းသာ ကျမ်းဆရာ၏အာဘော်ကျပေလိမ့်မည်။ [“ပညာ ပန ဒွါဒသသု”စသော စေတသိက်ပိုင်း စကားနှင့် ဟေတုသင်္ဂဟ အသွားကို ထောက်လေ။]

---

### နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်

အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက ။ ။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်အားလုံးကို အသင်္ခါရိကဟုလည်း မဆိုရ, သသင်္ခါရိကဟုလည်း မဆိုရ၊ ရှေးဆရာအချို့က သသင်္ခါရိက, နောက်ဆရာအချို့က နှစ်ပါးလုံးသင့် ဟု ဆိုကြသေး၏၊ ထိုအယူကို သာသာဋီကာ၌ စိစစ်ထားသည်။

လောကီစိတ်ဧကာသိတိ။ ။ ကာမစိတ် ၅၄, ဤမဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂၇, ပေါင်း <mark>၈၁</mark> ကို လောကီစိတ် ဧကာသီတိ ဟု ခေါ်သည်။ [ ဧက = ၁ + အသီတိ-<mark>၈၀</mark>။ ]

#### လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ

က။ ဈာန်အင်္ဂါ, ဈာန်စိတ် ဟူသည် အဘယ်ကို ခေါ်သနည်း။

ခ။ ပဌမဈာန်စိတ် စသော လေးပါးကို သုခသဟဂုတ်ဟု ဆို၍, ပဉ္စမဈာန်စိတ်ကို ဥပေက္ခာသဟဂုတ်ဟု အဘယ့်ကြောင့် ဆိုနိုင်သနည်း။

ဂ။ အဘယ့်ကြောင့် ရူပစိတ်များ ၅ မျိုး ပြားသနည်း။

ဃ။ အရူပစိတ်ကို အဘယ့်ကြောင့် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်ဟု ဆိုနိုင်သနည်း။ အရူပစိတ်၏ အာရုံ ၄ ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း, အာရုံနှင့်စိတ်များကို တွဲစပ်ပြပါ။

စ။ အဘယ်စိတ်များကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ဟု ခေါ်သနည်း။

ဆ။ ထို မဟဂ္ဂုတ် စိတ်၌ သုခသဟဂုတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။

ဇ။ ထို မဟဂ္ဂုတ် စိတ်များကို ရှေးဆရာတို့က သမ္ပယုတ်ဟု ယူဆသလော, ဝိပ္ပယုတ် ဟု ယူသလော, ဤအခြေပြုက ဘယ်သို့ ယူလိုသနည်း။

ဈ။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်သည် အသင်္ခါရိကလော, သသင်္ခါရိကလော, ရှေးဆရာအချို့ က ဘယ်သို့ ယူကြသတဲ့နည်း။

---

## Trang 23

### စိတ်ပိုင်း

[ဝေဒနာသည် သုခ ဒုက္ခ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခာဟု ၅ ပါး သုခ ဒုက္ခ ဥပေက္ခာ ဟု တစ်နည်း ၃ ပါး ရှိ၏၊ ဤ ၃ ပါး ရှိသော နည်းဝယ် သောမနဿကို သုခ၌ သွင်း၍ ဒေါမနဿကို ဒုက္ခ၌ သွင်းပြ ထားသည်၊ <mark>ထို့</mark>ကြောင့် ဝေဒနာ ၃ ပါး အပြားအားဖြင့် သရုပ်ခွဲလိုလျှင်, သုခသဟဂုတ် ဟူရာ၌ သောမနဿ သဟဂုတ်ပါ ပါဝင်ကြောင်း - ဒုက္ခသဟဂုတ် ဟူရာ၌ ဒေါမနဿ သဟဂုတ်ပါ ပါဝင်ကြောင်းကို သိနှင့်ရာ၏၊ နောက်၌ ဝေဒနာ ၃ ပါး အပြားအားဖြင့်သာ ခွဲပြမည်။]

#### လောကီစိတ် အားလုံးအတွက် မေးခွန်းများ

က။ လောကီစိတ် မည်မျှရှိသနည်း၊ [အကျဉ်းချုပ်<mark>ရေတွက်</mark>ပါ။] လောကီစိတ်၌ သုခသဟဂုတ်စိတ် မည်မျှနည်း၊ [အားလုံး မေးခွန်းများ၌ သရုပ်<mark>ရေတွက်</mark>ပြပါစေ။]

ခ။ ဒုက္ခသဟဂုတ်စိတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။

ဂ။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်ရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။

ဃ။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်မရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။

င။ အသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ် သသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ်တို့ မည်မျှစီရှိသနည်း။

ဆ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည်မရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။

ဇ။ ထို သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည် မရသော စိတ်များကို ရှေးဆရာအချို့ က ဘယ်၌ သွင်းကြသနည်း။

<mark>လောကီစိတ်ဧကာသီတိ</mark> ပြီး၏။

---

### နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်

#### ၁။ မဂ်စိတ် ၄ ပါး

သောတာပတ္တိ မဂ္ဂစိတ္တံ – သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်၎င်း၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂစိတ္တံ -သကဒါဂါမိမဂ်စိတ်၎င်း၊ အနာဂါမိမဂ္ဂစိတ္တံ – အနာဂါမိမဂ်စိတ်၎င်း၊ အရဟတ္တမဂ္ဂစိတ္တံစ - အရဟတ္တမဂ်စိတ်၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ <mark>စတ္တာရိပိ</mark> – လေးပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ - ဤ စိတ်တို့သည်၊ လောကုတ္တရ ကုသလ<mark>စိတ္တာနိနာမ</mark> - လောကုတ္တရာကုသိုလ်စိတ်တို့မည်၏။

#### ၂။ ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး

သောတာပတ္တိဖလစိတ္တံ – သောတာပတ္တိဖိုလ်စိတ်၎င်း၊ သကဒါဂါမိဖလစိတ္တံ-၎င်း၊ အနာဂါမိဖလစိတ္တံ-၎င်း၊ အရဟတ္တဖလစိတ္တံစ - ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ <mark>စတ္တာရိပိ</mark>'ကုန်သော၊ ဣမာနိ - တို့သည်၊ လောကုတ္တရ ဝိပါက<mark>စိတ္တာနိနာမ</mark>-လောကုတ္တရာဝိပါက်စိတ်တို့မည်၏။

#### ၃။ နိဂုံး

ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ အဋ္ဌ'ရှစ်ပါးကုန်သော၊ <mark>လောကုတ္တရ</mark> ကုသလ ဝိပါက စိတ္တာနိ-<mark>လောကုတ္တရ</mark>ာ ကုသိုလ် <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာ ဝိပါက် စိတ်တို့သည်၊ သမတ္တာနိ−ပြီးကုန်ပြီ။

#### <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာစိတ် အကျဉ်း

၁-၂။ မဂ်စိတ်, ဖိုလ်စိတ်။ ။ သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁, သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် ၁ စသည့်ဖြင့် မဂ်စိတ် ၄ ပါး ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး၏သရုပ်ကို ပါဠိရှိတိုင်း <mark>ရေတွက်</mark>လေ။

---

## Trang 24

### စိတ်ပိုင်း

#### ၄။ သင်္ဂဟ

စတုမဂ္ဂပဘေဒေန – လေးပါးသော မဂ် တို့၏အပြားအားဖြင့်၊ ကုသလံ– ကုသိုလ်စိတ်သည်၊ <mark>စတုဓာ</mark>-လေးပါးပြား၏၊ ပါကံ-ဝိပါက်စိတ်သည်၊ တဿ-ထိုကုသိုလ်စိတ်၏၊ ဖလတ္တာ - အကျိုး၏အဖြစ်ကြောင့်၊ တထာ-ထို လေးပါးပြား၏၊ ဣတိ-ဤသို့၊ အနုတ္တရံ-<mark>လောကုတ္တရ</mark>ာစိတ်ကို၊ အဋ္ဌဓာ – ရှစ်ပါးပြား၏ ဟူ၍၊ မတံ- သိအပ်၏။ *တထာ <mark>သောတဝိညာဏံ</mark> တုန်းက ကဲ့သို့ ဤ၌ တထာ သဒ္ဒါလည်း <mark>စတုဓာ</mark>ကို ညွှန်ပြသည်။

#### ၄။ သင်္ဂဟဂါထာ

[မဂ်, မဂ်စိတ်] မဂ်ဟူသည် (သမုစ္စည်းပိုင်း၌ လာလတ္တံ့အတိုင်း) သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ စသော မဂ္ဂင် ၈ ပါတည်း၊ တရားကိုယ်အားဖြင့် ပညာဝိတက်စသော … စေတသိက်များတည်း၊ ထိုမဂ်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်ကို "မဂ်စိတ်" ဟု ခေါ်သည်။

စတုမဂ္ဂ ပဘေဒေန <mark>စတုဓာ</mark>ကုသလံ'ထို မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတည်းဟူသော မဂ်တရား၌ ပါဝင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဝါယာမ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ ဟူသည် အစဉ် အတိုင်း ပညိန္ဒြေ ဝီရိန္ဒြေ သတိန္ဒြေ သမာဓိန္ဒြေတို့ တည်း၊ ထိုဣန္ဒြေတို့သည် သောတာပတ္တိမဂ် အခိုက်၌ မထက်လှသေး၊ သကဒါဂါမိမဂ်အခိုက်၌ ထက်၏၊ အနာဂါမိ မဂ်အခိုက်၌ ထိုထက် အလွန် ထက်၏၊ အရဟတ္တမဂ် အခိုက်၌ အလွန် အကြူး အထူး ထက်၏၊ ဤသို့ မဂ်ချင်းတူသော်လည်း ဣန္ဒြေထက်-မထက် အားဖြင့် မဂ် ၄ မျိုး ပြားသောကြောင့် မဂ်နှင့်ယှဉ်သောစိတ် (မဂ်စိတ်) လည်း ၄ မျိုး ပြားရလေသည်။

> [ဆောင်] ဣတွက်, ထက်-မထက်ကြောင့်, လေးချက်မဂ်ပြား, စိတ်လည်းခြား, လေးပါး မြတ်ကုသိုလ်။

---

### နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်

တထာပါကံ တဿ ဖလတ္တာ'ကုသိုလ်ဖြစ်သော မဂ်စိတ်က ၄ ပါး ပြားသည့်အား လျော်စွာ အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါက် ( ဖိုလ် ) စိတ်လည်း ထို မဂ်နှင့်တူစွာ ၄ ပါးပင် ပြားရတော့သည်။

ဝေဒနာ, ယောဂ, သင်္ခါရ။ ။ ဤ <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာစိတ် ၈ ပါးသည် ဝေဒနာအပြားဖြင့် သုခသဟဂုတ်လည်း ဟုတ်၏, ဥပေက္ခာသဟဂုတ်လည်း ဟုတ်၏၊ ထင်ရှားအောင် <mark>ပြဦး</mark>အံ့ —— သောတာပတ္တိ မဂ်စိတ်သည် ပဌမဈာန်စိတ် ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ, ပဉ္စမဈာန်စိတ် ဟု ၅ပါးရှိ၏၊ <mark>နောက်နောက်</mark> မဂ်စိတ် ဖိုလ်စိတ်များလည်း ဤနည်း ပင် ဖြစ်၏။ [စိတ် အကျယ် ပြခန်း၌ ထင်ရှားလိမ့်မည်။]

ထိုသို့ ဈာန်အားဖြင့် ၅ ပါးစီ ပြားသော မဂ်စိတ်များကို ဤနေရာ၌ တစ်ပါးတည်း ပေါင်းစပ်၍ သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁, သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် ၁, ဟု အကျဉ်းအားဖြင့် ဆိုထားသည်၊ <mark>ထို့</mark>ကြောင့် သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်သည် <mark>ရှေ့ဈာန်</mark> ၄ ပါးနှင့် ယှဉ်ခိုက် သုခသဟဂုတ်, <mark>နောက်ဆုံး</mark> ပဉ္စမဈာန်နှင့် ယှဉ်ခိုက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် တည်း၊ သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် စသည်လည်း ဤနည်းပင်၊ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်ဟု မဆိုလိုကြောင်း'အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက ၂ ပါးလုံး မဆိုရကြောင်းကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ်အတိုင်း မှတ်။

<mark>လောကုတ္တရ</mark>ာစိတ်ကျဉ်း ပြီး၏။

#### သောဘန စိတ်ကျဉ်း ၅၉

ဤတွင် ပြီးပြီး

---

## Trang 25

### စိတ်ပိုင်း

#### ဇာတ်အားဖြင့် <mark>ရေတွက်</mark>ခြင်း

ဧဝံ - ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားအားဖြင့်၊ အကုသလာနိ – အကုသိုလ် စိတ်တို့သည်၊ ဒွါဒသေဝ-<mark>တစ်ဆယ့်</mark>နှစ်ပါးတို့သာတည်း၊ ကုသလာနိ – ကုသိုလ်စိတ်တို့သည်၊ ဧကဝီသတိ-<mark>၂၁</mark> - နှစ်ဆယ့် တစ်ပါးသာ တည်း၊ ဝိပါကာနိ - ဝိပါက် စိတ်တို့သည်၊ ဆတ္တိံသေဝ - သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသာတည်း၊ ကြိယစိတ္တာနိ – ကြိယာ စိတ်တို့သည်၊ ဝီသတိဝ-နှစ်ဆယ်သာတည်း။

ဇာတ်အားဖြင့် <mark>ရေတွက်</mark>ခြင်း။ ။ မျိုးရိုး ဇာတိ- ဟူသော အသုံးအနှုန်းအတိုင်း ပရမတ္ထတရားတို့၏ မျိုးရိုးကို "ဇာတိ == ဇာတ်" ဟု ခေါ်၏၊ ထိုဇာတ်သည် ကုသိုလ်ဇာတ်, အကုသိုလ်ဇာတ်, အဗျာကတဇာတ် ဟု ၃ မျိုး ရှိ၏၊ ဝိပါက်နှင့် ကြိယာကို အဗျာကတဇာတ် ဟု ခေါ်သည်၊ တစ်နည်း-- ကုသိုလ်ဇာတ်, အကုသိုလ်ဇာတ်, ဝိပါက်ဇာတ်, ကြိယာဇာတ် ဟု ဇာတ်အားဖြင့် ၄ မျိုး ရှိ၏ဟု မှတ်၊ ဤဇာတ်အပြားဖြင့် စိတ်တို့ကို ပေါင်းပြီးလျှင် (သင်္ဂြိုဟ် <mark>ရေတွက်</mark>၍) ပြသောကြောင့် "ဒွါဒသာ ကုသလာနေကံ" ဂါထာကို "ဇာတိဘေဒ စိတ္တသင်္ဂဟ" ဂါထာ ဟု ခေါ်သည်၊ [ဇာတိဘေဒ== ဇာတ်အပြားအားဖြင့်+စိတ္တသင်္ဂဟ=စိတ်တို့ကို <mark>ရေတွက်</mark>ပြသော ဂါထာ။]

ဆတ္တိံသော မှ ဧဝ သဒ္ဒါကိုလည်း ဝါကျတိုင်း လိုက်၍ အနက်ပေးလိုက်သည်၊ "ရှေ့က ပြခဲ့သော အတိုင်းသာ <mark>ရေတွက်</mark>လျှင် အကုသိုလ်ဇာတ် ၁၂ သာ, ကုသိုလ်ဇာတ် <mark>၂၁</mark> သာ, ဝိပါက် ၃၆ သာ, ကြိယာ ၂၀ သာရှိ၏" ဟူလို၊ အချို့ကား - ကုသိုလ်နှင့်ဝိပါက်မှာ နောက်ထပ် အကျယ်လာဦးမည် ဖြစ်၍ ဧကဝီသတိ ဆတ္တိံသတို့၌ ဧဝသဒ္ဒါဖြင့် ယတိပြတ် မပိုင်းခြားသေးဘဲ အကုသိုလ် နှင့် ကြိယာ အတွက်သာ ယတိပြတ် ပိုင်းခြား၍ "ဒွါဒသ ဧဝ ဝီသတိဧဝ" ဟု အနက် ပေးကြ၏။ ဒွါဒသ စသည်၏ သရုပ်ကို <mark>ရေတွက်</mark>ပါ။

---

### နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်

#### ဘုံအားဖြင့် <mark>ရေတွက်</mark>ခြင်း

ကာမေ – ကာမဘုံ၌၊ (<mark>အဝစရ</mark>ာနိ-သက်ဝင်၍ ဖြစ်ကုန်သော)၊ စိတ္တာနိ-စိတ်တို့ကို၊ စတုပညာသ-၅၄ ပါး ပြားကုန်၏ ဟူ၍၊ ပရမတ္ထဝိဒူ-ပရမတ်မြင်သိ, ပညာရှိသည်၊ ဤရယေ-ဆိုရာ၏၊ ရူပ-ရူပဘုံ၌၊ <mark>အဝစရ</mark>ာနိ – ကုန်သော၊ စိတ္တာနိ - တို့ကို၊ ပန္နရသ- ၁၅ ပါးတို့ ဟူ၍၊ ဤရယေ-၏၊ အရူပေ - အရူပဘုံ၌၊ <mark>အဝစရ</mark>ာနီ – ကုန်သော၊ စိတ္တာနိ - တို့ကို၊ ဒွါဒသ-၁၂ ပါးတို့ ဟူ၍၊ ဤယေ - ၏၊ တထာ - ထိုမှ တစ်ပါး၊ အနုတ္တရေ - <mark>လောကုတ္တရ</mark>ာ အဝစရဘုံ၌၊ စိတ္တာနိ-တို့ကို၊ အဋ္ဌ-၈ ပါး ပြားကုန်၏ ဟူ၍၊ ဤရယေ - ဆိုရာ၏။

ဘုံအားဖြင့် <mark>ရေတွက်</mark>ခြင်း။ ။ ဘုံသည် ဌာနဘုံ, <mark>အဝတ္ထာ</mark>ဘုံဟု ၂မျိုး ရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ဌာန ဘုံ ဟူသည် ယခုချက်မြင်အားဖြင့် တည်ရာဌာနရကောင်းသော (အပါယ်ဘုံ, လူ့ဘုံ, နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံ) အရင်တည်း၊ <mark>အဝတ္ထာ</mark> ဘုံ ဟူသည်ကား, တဏှာ ၃ ရပ်ဖြင့် သတ်မှတ်အပ်သော တရား အပေါင်းတည်း။

(၁) "ကာမတဏှာ၏ အာရုံပြုရာနယ်ပယ်" ဟု ကာမတဏှာဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ် အပ်သော ကာမစိတ် စေတသိက် ရုပ် အားလုံးသည် ကာမ <mark>အဝတ္ထာ</mark>ဘုံ မည်၏။

(၂) "ရူပတဏှာ၏ အာရုံပြုရာ နယ်ပယ်" ဟု ရူပတဏှာဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော ရူပစိတ် စေတသိက်သည် ရူပ<mark>အဝတ္ထာ</mark>ဘုံ မည်၏။

(၃) "အရူပ တဏှာ၏ အာရုံပြုရာ နယ်ပယ်" ဟု အရူပ တဏှာဖြင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်အပ်သော အရူပစိတ် စေတသိက်သည် အရူပ <mark>အဝတ္ထာ</mark>ဘုံ မည်၏။

---