## Trang 322 ကမ္မံပန-ကံအာရုံသည်ကား၊အတီတမေဝ-အတိတ်တမျိုး သာတည်း၊ တဉ္စ-ထိုအတိတ်ကံကိုလည်း၊ မနောဒွါရဂ္ဂဟိတံ- မနောဒွါရဖြင့် ယူအပ်၏။ ပန - ဆက်ဦးအံ့၊ တာနိ ပန သဗ္ဗာနိပိ- ထို အလုံးစုံသော အာရုံတို့သည်လည်း၊ ပရိတ္တဓမ္မဘူတာနေဝ- ကာမတရားချည်းသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော၊ အာရမ္မဏာနိ- အာရုံတို့တည်း။ ၁။ ပန- ကား၊ ရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓိယာ - ရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံ၊ ပညတ္တိဘူတံ – ပညတ် ဖြစ်၍ ဖြစ်သော၊ ကမ္မနိမိတ္တမေဝ - ကမ္မနိမိတ် သည်သာလျှင်၊ အာရမ္မဏံ-အာရုံသည်၊ ဟောတိ-၏။ - ကံ ဟူသည်ကား ကမ္မံပန အတီတမေဝ တဉ္စမနောဒွါရဂ္ဂဟိတံ ယခု ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးတော့မည်ဖြစ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် စေတနာ တည်း၊ မရဏာသန္နဝီထိ၌ ပါသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇော စေတနာ တို့ကား ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးနိုင်၊ ထို့ကြောင့် မရဏာသန္နဝီထိ၌ ကံအာရုံ ထင်လာလျှင် မရဏာသန္နဝီထိသို့ မရောက်မီက ဖြစ်ခဲ့သော အတိတ်ကံသာ ဖြစ်ရမည်၊ ထိုကံလည်း အာရုံ ၆ပါးတွင် ဓမ္မာရုံမှာ ပါဝင်၍ မနောဒွါရဖြင့်သာ ယူအပ်သည်၊ "ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ကံကို အာရုံပြုလျှင် မနောဒွါရိက မရဏာ သန္နဇောသည် ယူပေးအပ်သော အတိတ်ကံကိုသာ အာရုံပြုသည်" ဟူလို။ တာနိ ပန ၊ ပေ ၊ အာရမ္မဏာနိ'၍ ပြဆိုအပ်ခဲ့သော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိ နိမိတ် အာရုံတို့သည် ( တရားကိုယ် အားဖြင့် ) ကာမတရားတို့ချည်းသာ ဖြစ် ကုန်၏။ [ မဟဂ္ဂုတ် ပညတ်အာရုံများမပါ…ဟူလို။] ရူပ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံ။ ။ရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံကား ပညတ် ဖြစ်သော ကမ္မနိမိတ်တည်း၊ ရူပါဝစရဈာန်သည် ကသိုဏ်းစသော ပညတ်ကို အာရုံ ပြုရကား စုတေခါနီး၌ ဈာန်၏ အာရုံ ဖြစ်သော ကသိုဏ်းပညတ် များသည် ကမ္မနိမိတ် အဖြစ်ဖြင့် ထင်လာကြရမြဲ ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် စုတိ အခြားမဲ့၌ ဗြဟ္မာ့ပြည့်မှာဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေစိတ်လည်း ထို ကသိုဏ်းစသော ပညတ် ကမ္မနိမိတ်ကိုပင် ဆက်၍ အာရုံပြုသည်။ အရူပ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံ။ ။အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံလည်း ထို့အတူ ကမ္မနိမိတ်ပင်တည်း၊ ထို ကမ္မနိမိတ်သည် ပညတ်မဟဂ္ဂုတ် ၂ မျိုးတွင် ထိုက်သင့်သလို ဖြစ်၏။ ပဌမ– တတိယ အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ( ဝိပါက် ) စိတ်၏ အာရုံသည် (အစဉ်အတိုင်း ) ကောင်းကင်ပညတ်နှင့် နတ္ထိဘောပညတ် ကမ္မနိမိတ်တည်း၊ ဒုတိယ – စတုတ္ထ အရူပ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံကား အစဉ်အတိုင်း ပဌမာရုပ္ပ ဝိညာဏ်စိတ်နှင့် တတိယာရုပ္ပ ဝိညာဏ်စိတ် ဟူသော မဟဂ္ဂုတ် ကမ္မနိမိတ် တည်း၊ ထိုသို့ ယထာရဟံ-အရ ထိုက်သင့်သလို ဖြစ်ပုံကို သိလေ။ [အာရမ္မဏ သင်္ဂဟကို ပြန်ကြည့်။ ] --- ## Trang 323 ၂။ တထာ - ထို့အတူ၊ အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓိယာပိ – အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေ စိတ်၏ လည်း၊ မဟဂ္ဂတဘူတံ – မဟဂ္ဂုတ် ဖြစ်၍ လည်းဖြစ်သော၊ ပညတ္တိဘူတဉ္စ-ပညတ်ဖြစ်၍လည်းဖြစ်သော၊ ကမ္မနိမိတ္တမေဝ - ကမ္မနိမိတ်သည်ပင်လျှင်၊ ယထာရဟံ-ထိုက် သည်အား လျော်စွာ၊ အာရမ္မဏံ-အာရုံသည်၊ ဟောတိ-၏။ - ၃။ ပန-အဖို့တပါးကား၊အသညသတ္တာနံ-အသညသတ် ဘုံသားတို့၏ ဇီဝိတနဝကမေဝ-ဇီဝိတနဝက ကလာပ်သည် သာလျှင်၊ ပဋိသန္ဓိဘာဝေန-ပဋိသန္ဓေ၏ အဖြစ်ဖြင့်၊ ပတိဋ္ဌာတိ- တည်၏ ၊တသ္မာ-ထို့ကြောင့်၊ တေ-ထို အသညသတ်ဘုံသား တို့သည်၊ ရူပပဋိသန္ဓိကာ နာမ - ရုပ်ပဋိသန္ဓေ ရှိသူတို့ မည်၏၊ အာရုပ္ပါ-အရူပဘုံသားတို့သည်၊ အရူပ ပဋိသန္ဓိကာ-နာမ် ပဋိ သန္ဓေ ရှိသူတို့တည်း၊ သေသာ-ကြွင်းသော ဘုံသားတို့သည်၊ ရူပါရူပပဋိသန္ဓိကာ-ရုပ် နာမ် အစုံ ပဋိသန္ဓေရှိသူတို့တည်း။ အာရုပ္ပစုတိယာ-အာရုပ္ပစုတိမှ၊ ပရံ-နောင်၌၊ ဟေဋ္ဌိမာရုပ္ပဝဇ္ဇိတာ-အောက်အောက် အရူပ္ပ သည် ကြဉ်အပ်ကုန်သော၊ အာရုပ္ပါနိ စ – အာရုပ္ပ ပဋိသန္ဓေ တို့သည်၎င်း၊ တထာ-ထိုမှတပါး၊ ကာမတိဟေတုကာ-ကာမ တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေတို့ သည်၎င်း၊ ဟောန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏။ ရူပါဝစရစုတိယာ - ရူပါဝစရစုတိမှ၊ ပရံ – နောင်၌၊ အဟေတု ရဟိတာ-အဟိတ်ပဋိသန္ဓေမှ တပါးသောပဋိသန္ဓေတို့သည်၊ သိယုံ-ဖြစ်ကုန်၏၊ ကာမတိဟေတုမှာ- ကာမတိဟိတ် စုတိမှ၊ ပရံ-နောင်၌၊ သဗ္ဗာ-အလုံးစုံသောပဋိသန္ဓေတို့သည်၊ သိယုံ-ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣတရာ ပန-ဆိုခဲ့ပြီးမှတပါးသော ကာမအဟိတ် ဒွိဟိတ် စုတိ မှကား၊ ပရံ-နောင်၌၊ ကာမေသွေဝ-ကာမတစ်ဆယ့်တစ်ဘုံတို့၌သာလျှင်၊ သိယုံ-ဖြစ်ကုန်၏။ - အာရုပ္ပစုတိယာ၊ပေ၊ ကာမတိဟေတုကာ— အာရုပ္ပစုတိ ( အာရုပ္ပ ဝိပါက်)၄ ခုနောင် အာရုပ္ပပဋိသန္ဓေစိတ် ၄, ကာမတိဟိတ်(မဟာဝိပါက် ဉာဏသမ္ပယုတ် ) ပဋိသန္ဓေစိတ် ၄, ပေါင်း ၈ ပါး ဖြစ်နိုင်၏၊ ဟေဋ္ဌိမာရုပ္ပ ဝဇ္ဇီတာ-အရ အောက်အောက် အရူပပဋိသန္ဓေကို ကြဉ်ဖို့ရန်သတိပြု၊ဥပမာ- ဒုတိယ – ဝိညာဏဉ္စာယတနစုတိနှောင် အာကာသာနဉ္စာယတန ပဋိသန္ဓေ မနှောင်းနိုင်၊ စတုတ္ထ-နေဝသညာနာသညာယတနစုတိနောင် အာကာသာ နဉ္စ – ဝိညာဏဉ္စ, အာကိဉ္စညာယတန ပဋိသန္ဓေ ၃ ပါးလုံး မနှောင်းနိုင်၊ အထက် အရူပဘုံသို့ ရောက်ပြီး သူသည် အောက်အောက် အရူပဈာန်ကို အားမထုတ်ကြသောကြောင့် အောက်အောက် အရူပဘုံ၌ ပြန်၍ မဖြစ်ပြီ၊ မိမိ ဘုံ၌ကား ပြန်၍ ဖြစ်သေး၏။ ရူပါဝစရစုတိယာ, အဟေတုရဟိတာ-ရူပါဝစရစုတိ (ရူပဝိပါက်) ၅ ခုနောင် (ပဋိသန္ဓေစိတ် ၁၉ တွင် အဟိတ်ပဋိသန္ဓေ ၂ ကိုကြဉ်)ပဋိသန္ဓေ စိတ် ၁၇ ပါး နှောင်းနိုင်၏၊"ရူပဘုံမှစုတေလျှင် ရူပ အရူပဘုံ၌လည်း ပဋိသန္ဓေ နေနိုင်, ကာမဘုံ၌လည်း တိဟိတ်ဒွိဟိတ် ပဋိသန္ဓေနေနိုင်၏"ဟူလို၊ ဤစကား --- ## Trang 324 အယံ-ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော စကားရပ်ကား၊ ဧတ္ထ-ဝီထိ မုတ္တသင်္ဂဟ၌၊ စုတိပဋိသန္ဓိက္ကမော - စုတိ ပဋိသန္ဓေ အစဉ်ကို ပြသော စကားတည်း။ လည်း ပုထုဇဉ်ကို ရည်ရွယ်သောစကား ဖြစ်သည်။ အရိယာတို့ကား အထက် ရောက်လျှင် အောက်ဘုံ၌ပြန်၍ ပဋိသန္ဓေ မနေပြီ၊ [ ထို့ပြင် အသညသတ်မှ စုတိသူတို့ ပဋိသန္ဓေကို ဤ သင်္ဂြိုဟ်စာသွားဖြင့် မထင်ရှားသေး၊"အသညဘုံ, စုတိတုံက, ကာမတိဟိတ်, ဒွိဟိတ်သန္ဓေ, ရှစ်ခုနေ၏" ဟူသော ဘာသာ ဋီကာကိုရှု။ ] - သဗ္ဗာ ကာမတိဟေတုမှာ– ကာမတိဟိတ် (မဟာဝိပါက် ဉာဏသမ္ပ ယုတ်) ၄ ခုနောင် ( ရုပ်ပဋိသန္ဓေနှင့် တကွ) ပဋိသန္ဓေ ၂ဝ လုံး နှောင်းနိုင်၏၊ "ဈာန်ရလျှင် ရူပအရူပဘုံသို့ ရောက်နိုင်၏၊ဈာန်မရလျှင် ကာမဘုံ၌ ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်၏" ဟူလို။ ကာမေသွေဝ ပန ဣတရာ-ဆိုခဲ့ပြီးသော စုတိများမှ ကြွင်းသော ကာမ ဒွိဟိတ် (မဟာဝိပါက် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် ၄) အဟိတ် (ဥပေက္ခာသန္တီရဏ ၂) ဤ ၆ ခုနောင် ထို ဒွိဟိတ် အဟိတ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဈာန်မရနိုင် သောကြောင့် ကာမပဋိသန္ဓေ ၁ဝ သာ နှောင်းနိုင်သည်။ လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ က။ ကာမာဝစရ ပဋိသန္ဓေ၏ အာရုံသည် ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် ဖြစ်အံ့ အဘယ်ဒွါရဖြင့် ယူအပ်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ခ။ ထို အာရုံသည် ပစ္စုပ္ပန်စသော ကာလ ၃ ပါးတွင် အဘယ် ကာလ၌ ဖြစ်ထိုက်သနည်း, ထောက်ပါ။ ဂ။ ကံ-အာရုံ ဖြစ်အံ့, အဘယ်ကာလ၌ ဖြစ်၍, အဘယ် ဒွါရဖြင့် ယူအပ် သနည်း, ထောက်ပါ။ ဃ။ ရူပ ပဋိသန္ဓေသည် အဘယ်ကို အာရုံပြုသနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ င။ အရူပ ပဋိသန္ဓေသည် အဘယ်ကို အာရုံပြုသနည်း, ယထာရဟံအရ ထိုက်သင့်သလို ခွဲပြပါ။ စ။ အသညသတ်ဘုံ၌ အဘယ်တရားဖြင့် ပဋိသန္ဓေ နေသနည်း, သင်္ဂြိုဟ် ထောက်ပါ။ ဆ။ ရုပ် ပဋိသန္ဓေနေရာဘုံ, နာမ်ပဋိသန္ဓေနေရာဘုံ, ရုပ်နာမ်အစုံ ပဋိသန္ဓေ နေရာဘုံကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ခွဲပြပါ။ ဇ။ ဧကဝေါကာရ, စတုဝေါကာရ, ပဉ္စဝေါကာရ ဘုံများကို အသီးအသီး ခွဲပြပါ။ ဈ။ အာရုပ္ပစုတိစိတ် မည်မျှရှိ၍ ထို စုတိများနောင် ပဋိသန္ဓေမည်မျှ နှောင်း နိုင်သနည်း။ ည။ ရူပ စုတိစိတ် မည်မျှရှိ၍ ထို စုတိများနောင် ပဋိသန္ဓေစိတ် မည်မျှနှောင်း နိုင်သနည်း။ ဋ။ အသညသတ် စုတိနောင် ပဋိသန္ဓေ မည်မျှ နှောင်းသနည်း။ ဌ။ ကာမတိဟိတ် စုတိ မည်မျှရှိ၍ ထို စုတိနောင် ပဋိသန္ဓေ မည်မျှ နှောင်း နိုင်သနည်း။ ဍ။ ကာမအဟိတ် ဒွိဟိတ်စုတိ မည်မျှရှိ၍ ထို စုတိနောင် ပဋိသန္ဓေ မည်မျှ နှောင်းနိုင်သနည်း။ --- ## Trang 325 လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ က။ ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ အဘယ်ကို အာရုံပြု၍ အဘယ်စိတ် ဖြစ် သနည်း, ထောက်ပါ။ ခ။ "တဒေဝစိတ္တံ – ထို ပဋိသန္ဓေစိတ် " ဟု ဆိုရာ၌ အဓိပ္ပါယ်ကို ဥပမာ ဆောင်၍ ထင်ရှားအောင်ပြပါ။ ဂ။ သတ္တာတို့သန္တာန်၌ ဝီထိစိတ် မဖြစ်သည့်အခါ ဘယ်စိတ်ဖြစ်သနည်း, ထောက်ပါ။ ဃ။ ဘဝင်္ဂ+အင်္ဂဘာဝေန-ပါဌ်ကိုထောက်၍"ဘဝင်္ဂ" ပုဒ် အဓိပ္ပါယ်ကို ဝိဂြိုဟ်နှင့်တကွ ပြပါ။ င။ ပဋိသန္ဓေ စသော စိတ်တို့ဖြစ်ပုံသည် ဘာနှင့်တူသနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ တူပုံကို ထင်ရှားအောင် ပြစမ်းပါ။ စ။ ပဋိသန္ဓိ ဘဝင်္ဂဝီထိယော-စသော ဂါထာသည် ဘာကိုပြသော ဂါထာ နည်း, ၎င်းဂါထာကို အနက်ပေးပါ။ ဆ။ ပဋိသင်္ခါယ ပနေတမဒ္ဓဝံ-စသော ဂါထာသည် ဘာကိုပြသော ဂါထာ နည်း, အနက်ပေးပါ။ ဝီထိမုတ် နိဿယနှင့် အဓိပ္ပါယ် ပြီးပြီ။ ရုပ်ပိုင်းနိဿယ အနုသန္ဓေနှင့် ပဋိညာဉ် သပ္ပဘေဒပဝတ္တိကာ - ပဘေဒလည်း ရှိကုန်, ပဝတ္တိလည်းရှိကုန်သော၊ စိတ္တ စေတသိကာ-စိတ်စေတသိက် ဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မာ - သဘော တရားတို့ကို၊ ဧတ္တာဝတာ-ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ငါးပိုင်း တို့ဖြင့်၊ ဟိ ယသ္မာ-အကြင့်ကြောင့်၊ ဝိဘတ္တာ-ဝေဘန်အပ်ကုန် ပြီ၊ တသ္မာ-ထိုကြောင့်၊ ဒါနိ-ယခုအခါ၌၊ ရူပံ-ရုပ်ကို၊ပဝုစ္စတိ- ဆိုအပ်၏။ [ ဆိုပေအံ့-ဟူလို။] ရုပ်ပိုင်းအဓိပ္ပါယ် [ရုပ်တရားတို့၏ အကြောင်းအရာကို ပြသော အပိုင်း အခန်းကို "ရုပ်ပိုင်း" ဟု ခေါ်၏။] ဧတ္တာဝတာ၊ပေ၊ ပဝုစ္စတိ-ဤဂါထာကား အနုသန္ဓေနှင့် ပဋိညာဉ်ကို ပြသော ဂါထာတည်း၊ " စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ နိဗ္ဗာနမိတိ " ဟု ခေါင်းစဉ် ပြခဲ့သည့်အတိုင်း, စိတ် စေတသိက် ပကိဏ်း ဝီထိ ဝီထိမုတ် ဟု ငါးခုသော အပိုင်းအခန်းတို့ဖြင့် စိတ် စေတသိက်တို့ကို အကျယ်ပြပြီး၍ ယခုအခါ ရုပ်ကို ပြတော့မည်-ဟူလို။ - သပ္ပဘေဒ ပဝတ္တိကာ [ သ+ပဘေဒ + ပဝတ္တိ + က။ သ ရှိသည့်+ပဘေဒ=အပြား+ပဝတ္တိ = ဖြစ်ခြင်း+က = ကား အနက် မရှိ သောထုံးစံအရ အပိုလာသည်။ ] ပဘေဒ-ဟူသည် ဥဒ္ဒေသ-နိဒ္ဒေသ-ပဋိ နိဒ္ဒေသ-ဤ သုံးပါးအပြားတည်း၊ ထိုတွင် အကျဉ်းချုပ် ခေါင်းစဉ်၍ ပြခြင်းကို --- ## Trang 326 "ဥဒ္ဒေသ" ဟု ခေါ်၏၊ ထို အကျဉ်းကို ချဲ့ပြခြင်းကို "နိဒ္ဒေသ" ဟု ခေါ်၏၊ ထပ်မံ၍ တမျိုးတဖုံ ချဲ့ပြန်ခြင်းကို "ပဋိနိဒ္ဒေသ" ဟု ခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် "စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ နိဗ္ဗာနမိတိ" ၌ စိတ္တံ-ကား စိတ်ကို အကျဉ်းချုပ် ပြသော ဥဒ္ဒေသစကားတည်း၊ စေတသိကံ-ကား စေတသိက်ကို အကျဉ်းချုပ် ပြသော ဥဒ္ဒေသတည်း၊ ထိုနောက် "တတ္ထ စိတ္တံတာဝ စတုဗ္ဗေဓံ ဟောတိ " မှ စ၍ စိတ်ပိုင်း အဆုံးတိုင်အောင် စကားကား စိတ်ကို အကျယ် ပြသော နိဒ္ဒေသစကားတည်း၊ စေတသိက်ပိုင်း တပိုင်းလုံးကား စေတသိက်ကို အကျယ် ပြသော နိဒ္ဒေသ စကားတည်း၊ ပကိဏ်းပိုင်းကား စိတ် စေတသိက် နှစ်ပါးစုံကို တမျိုးတဖုံ ထပ်၍ ချဲ့ပြန်သော ပဋိနိဒ္ဒေသ စကားတည်း ဟု မှတ်။ [ဆောင်ပုဒ်] ၁။ စိတ္တံ-စေတသိကံ, ခေါင်းစဉ်ဟန်, မှတ်ရန် ဥဒ္ဒေသ။ ၂။ တတ္ထကတမံ – တာဝခံလျက်, ချဲ့ရန် တက်လှိုင်း, စိတ် တပိုင်းလုံး, အကျယ်သုံး, မှတ်ထုံး စိတ္တ နိဒ္ဒေသ။ ၃။ စေတသိက်ကြိုး, တပိုင်းလုံးတည့်, စေတသိက, ချဲ့၍ပြ, မှတ်ကြ နိဒ္ဒေသ။ ၄။ ပကိဏ်းပိုင်းမှာ,နှစ်ဖြာစပ်မိ, ချဲ့ပြန်ဘိ, ပဋိနိဒ္ဒေသ။ ပဝတ္တိ-ဟူသည် စိတ် စေတသိက်တို့ ဖြစ်ခြင်း-ဖြစ်ပုံ-ဖြစ်ဟန်တည်း၊ ထို ဖြစ်ပုံမှာလည်း ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိအခါ၌ ဖြစ်ပုံ-ဝီထိကျသည့် အခါ၌ ဖြစ်ပုံဟု နှစ်မျိုးရှိ၏၊ ဝီထိကျသည့် အခါ၌ ဖြစ်ပုံကို ဝီထိပိုင်းဖြင့် ပြခဲ့၏၊ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိအခါ၌ ဖြစ်ပုံကို ဝီထိ ဝီထိမုတ်ပိုင်းဖြင့် ပြခဲ့သည်၊ ဤသို့ ဥဒ္ဒေသစသော အပြား, ပဋိသန္ဓေ စသော ဖြစ်ပုံရှိသော စိတ်နှင့် စေတသိက်ကို အောက် ၅ ပိုင်းဖြင့် ဝေဘန်၍ ပြခဲ့ပြီ ဟူလို။ --- ## Trang 327 အကျဉ်းချုပ် ခေါင်းစဉ် သမုဒ္ဒေသာ-ရုပ်တို့ကို အကျဉ်းချုပ် ပြခြင်း အားဖြင့်၎င်း၊ ဝိဘာဂတော စ-ရုပ် တို့ကို အကျယ်ဝေဘန်ခြင်း အားဖြင့်၎င်း၊ သမုဋ္ဌာနာ- ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်း အားဖြင့်၎င်း၊ ကလာပဘေဒတော-ရုပ်တို့ကို ကလာပ် ဖွဲ့ခြင်း အားဖြင့်၎င်း၊ ပဝတ္တိက္ကမတော စ – ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စဉ် အားဖြင့်၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ တတ္ထ – ထို ရူပသင်္ဂဟ၌၊ ပဉ္စဓာ- ငါးပါး အပြားအားဖြင့်၊ သင်္ဂဟော – ပေါင်းယူ ခြင်းသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ - သမုဒ္ဒေသာ၊ ပေ၊ သင်္ဂဟော ဤ ဂါထာကား ရုပ်ပိုင်း၌ အကျယ် ပြမည့် သင်္ဂဟ ၅ ရပ်ကို အကျဉ်းချုပ် ခေါင်းစဉ်၍ ပြသော ဂါထာတည်း၊ ၁=ရူပသမုဒ္ဒေသ, ၂ = ရူပဝိဘာဂ, ၃ = ရူပသမုဋ္ဌာန, ၄=ရူပကလာပ, ၅=ရူပ ပဝတ္တိက္ကမ, ဟု သင်္ဂဟ ၅ ရပ်ကို ပါဠိရှိတိုင်း မှတ်သားခဲ့ပါ။ - လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ က။ ဧတ္တာဝတာ ဝိဘတ္တာဟိ ဂါထာသည် ဘာကိုပြသော ဂါထာနည်း။ ခ။ သပ္ပဘေဒ၌ "ပဘေဒ" အရ အဘယ်ကို ဥဒ္ဒေသ နိဒ္ဒေသ ပဋိနိဒ္ဒေသ ဟု ခေါ်သနည်း။ ဂ။ စိတ်၏ ဥဒ္ဒေသ နိဒ္ဒေသ စေတသိက်၏ ဥဒ္ဒေသ နိဒ္ဒေသကို လင်္ကာ ထောက်၍ ကောက်ပြပါ။ ဃ။ ပဋိနိဒ္ဒေသ စကားကိုလည်း လင်္ကာထောက်၍ ကောက်ပြပါ။ င။ သပ္ပဘေဒ ပဝတ္တိကာ၌ အဘယ်ကို "ပဝတ္တိ" ဟု ခေါ်သနည်း။ ထို ပဝတ္တိကို ပြသော အပိုင်းကား ဘယ်အပိုင်းများနည်း။ စ။ ရုပ်ပိုင်းလာ သင်္ဂဟ ၅ ရပ်ကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ ---