## Trang 201 ခဏငယ် ၃ချက်ခန့် ကြာခဲ့ပြီ၊ ထို ၃ချက်ကိုနှုတ်က ၄၈ ချက်သာ ကျန်တော့ သည့်၊ ခဏကြီးအားဖြင့် မည်မျှကြာသင့်သည်ကိုလည်း ရေတွက်လေ။ ] [ဆောင်] ကမ္မဇရုပ်,ချုပ်ပြီးနောက်မှ, စိတ္တဇတို့, ခဏအငယ်, လေးဆယ်နှင့်ရှစ်,စေ့တုံလစ်, စိစစ်လေကွဲ့, ဆုံးသတဲ့။ - အာဟာရဇရုပ် — ဗဟိဒ္ဓမှ မျိုးအပ်သော အာဟာရလည်း ရှိစေ, အဇ္ဈတ္တ အာဟာရနှင့် ပူးပေါင်းမိသည့်လည်း ဖြစ်စေ, ဝိညာဏ် အထောက် အညံ့လည်း ရသည်ဖြစ်စေ, ဤသုံးပါး ညီညွတ်လျှင် အာဟာရဇရုပ် ဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် စုတိစိတ်၏ ဘင်တိုင်အောင်ပင် ဝိညာဏ် အထောက်အပံ့ ရှိသေး သောကြောင့် အာဟာရဇရုပ်များ ဖြစ်ကြသေး၏ ဟု ဆိုကြ၏၊ ၎င်း အလို ခဏငယ် ၅၁ ချက်တွင် စုတိစိတ်၏ ဘင်ခဏအတွက် ၁ ချက်နှုတ်၍ စုတေပြီး နောက် ခဏငယ် ၅ဝ ခန့်ကြာမှ အာဟာရဇရုပ်များ ချုပ်သည် ဟု ယူရပေ မည်၊ ခဏကြီးအားဖြင့်လည်း ရေတွက်လေ၊ [ဆောင်] ကမ္မဇရုပ်, ချုပ်ပြီးနောက်မှ, ဟာရဇတို့, ခဏအငယ်, ငါးဆယ်တိတိ,ပြည့်တုံဘိ, တွက်သိလေကွဲ့ ဆုံးသတဲ့။ - ဥတုဇရုပ် — ဥတုဇရုပ်ကား – ယာဝ မတကဋေဝရသင်္ခါတာ ” – အရ အလောင်းကောင် တိုင်အောင် ဆက်၍ ဖြစ်ကြ၏။ [ ကဋေဝရ သဒ္ဒါသည် အလောင်းကောင်ကို ဟော၏၊] ဤ"ယာဝ မတကဋေဝရသင်္ခါတာ"ဟူသော စကားလည်း တဘဝအတွက် ပုံသဏ္ဌာန် မပျက်သေးခင် ပိုင်းခြား၍ ဆိုသော စကားများသာ တည်း၊ စင်စစ်မှာ အလောင်းကောင် အဖြစ်မှ အရိုးစု တိုင် အောင်-အရိုးဆွေး၍မြေမှုန့်အဖြစ်တိုင်အောင် ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့ဆက်ကာ ဆက်ကာ ကမ္ဘာပျက်သည့်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်ရစ်နိုင်သည်။ [ဆောင်] ကမ္မ-စိတ္တ, ဟာရဇတို့, ချုပ်ကြပြီးနောင်, အလောင်း ကောင်မှ,စ၍ဆက်ဆက်, ကမ္ဘာပျက်မှ, တိုင်အောင် ဥတုဇချည်းတဲ့။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃ ၆ ၃ ၆။ ဣစ္စေဝံ-ဤဆိုအပ်ပြီးသော အစဉ်ဖြင့်၊ ရုပ် သံသရာစက် မတသတ္တာနံ-ရတေကုန်သော သတွာတို့၏ (သန္တာန်)၌၊ ပုနဘဝေ'တဘန်သာလျှင်၊ ဘဝန္တရေ-ဘဝတပါး ၌၊ ပဋိသဒ္မ - ပဋိသန္ဓေကို၊ ဥပါဒါယ-အစပြု၍၊ တထာ - ထို ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ရူပံ-ရုပ်သည်။ ပဝတ္တတိ'ဖြစ်ပြန်၏။ - ၆။ ရုပ်သံသရာစက်။ ။ ဣစ္စေဝံ၊ပေ၊ပဝတ္တတိ'ကား ရုပ်သံသရာစက် လည်ပုံကိုပြသော ဂါထာတည်း။ ဤ ပြခဲ့သော အစဉ်အားဖြင့် စုတေသော သတွာတို့သန္တာန်၌ နောက်ဘဝဝယ် ပဋိသန္ဓေ၏ ဥပါဒ်မှစ၍ ပြခဲ့သည့် အစဉ် အတိုင်း ကမ္မဇ စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇရုပ်များ ဖြစ်ပြန်လေသည်။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ က။ ကမ္မဇရုပ်တို့သည် အဘယ်အခါကစ၍ ဖြစ်သနည်း,သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ခ ။ ဘယ်အခါ နောက်ဆုံးဖြစ်၍ ဘယ်အခါ နောက်ဆုံး ချုပ်သနည်း။ စိတ္တဇရုပ်တို့သည် ဘယ်အခါကစ၍ ဖြစ်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဃ။ ဘယ်အခါ၌နောက်ဆုံးဖြစ်၍ ဘယ်အခါ အဆုံးသတ် ချုပ်သနည်း။ စိတ္တဇံတို့ အဆုံးသတ် ချုပ်ရာကာလကို ပြသော လင်္ကာကို ရွတ်ပါ။ ဥတုဇရုပ်တို့သည် ဘယ်အခါကစ၍ ဖြစ်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဆ။ ဘယ်အခါတိုင်အောင် ဖြစ်နိုင်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဥတုဇတို့ အဆုံးသတ် ချုပ်ရာကိုပြသော လင်္ကာကို ရွတ်ပါ။ ၅။ အာဟာရဇရုပ်တို့သည် ဘယ်အခါကစ၍ ဖြစ်တတ်သနည်း။ ည။ ဘယ်အခါ၌ နောက်ဆုံးဖြစ်၍ ဘယ်အခါ အဆုံးသတ် ချုပ်သနည်း။ အာဟာရဇတို့ အဆုံးသက်ချုပ်ရာကို ပြသော လင်္ကာကို ရွဘ်ပါ။ ဌ ။ ဣစ္ဆေဒံ မတသတ္တာနံ စသော ဂါထာကို အနက်ပေးပါ။ ၅ဝ --- ## Trang 202 ၇။ ပန-အဘို့တပါးကား၊ ရူပလောကေ-ရူပဘုံ၌၊ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဘာဝ ဒသကနိစ - ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဘာဝ ဒသက တို့ကို၎င်း၊ အာဟာရဇ ကလာပါရှိစ – အာဟာရဇ ကလပ်တို့ကို၎င်း၊ န လဗ္ဘန္တိ – မရအပ်ကုန်၊ တသ္မာ - ထို ကြောင့်၊ တေသံ – ထို ရူပဗြဟ္မာတို့၏၊ ပဋိသန္ဓိကာလေ-ပဋိ သန္ဓေအခါ၌၊စက္ခု သောတ ဝတ္ထုဝသေန-စက္ခု သောတဝတ္ထု တို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ တီဏိ − သုံးပါးကုန်သော၊ ဒသကနိ- ဒသကတို့၎င်း၊ ဇီဝိတနဝကဉ္စ-ဇီဝိတနဝကင်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ စတ္တာရော - လေးပါးကုန်သော၊ ကမ္မသမုဋ္ဌာန ကလာပါ - ၇။ ရူပဘုံ၌ ရထိုက်သောရုပ်များ။ ။ရူပလောကေ၊ပေ၊လဗ္ဘတိ- ဤစကားကား အသညသတ်မှ တပါးသော ရူပဘုံ၌ ရသမျှ ရုပ်ကလာပ်ကို ပြသော စကားတည်း၊ ရူပဘုံ၌ ကမ္မဇကလာပ် ၉ စည်းတွင် ဃာန စသော ကလာပ် ၄ စည်း မရထိုက်၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း......ဃာနပသာဒ ရှိခြင်း ကြောင့် နမ်းရှူချင်စိတ်ဖြစ်၏၊ ဇိဝှါပသာဒ ရှိခြင်းကြောင့် စားသောက်ချင်စိတ် ဖြစ်၏၊ ကာယပသာဒ ရှိခြင်းကြောင့် တို့ချင် ထိချင်စိတ် ဖြစ်၏၊ ဘာဝရုပ် ရှိခြင်းကြောင့် မေထုန်အမှုကို ပြုလို၏၊ ဤသို့ ဃာန စသော ရုပ်ကလာပ်တို့သည် ကာမဂုဏ် စိတ်ဓာတ်ကို တိုးပွားစေသော ရုပ်များ တည်း၊ ရူပဘုံကလည်း ကာမဂုဏ်ကို စက်ဆုပ်သော ဗြဟ္မာတို့၏ နေရာတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဃာန စသော ရုပ်ကလာပ်များ မရထိုက်။ [ဆောင်] ကာမစိတ်ဓာတ်, ပွားစေတတ်သဖြင့်, ဃာနတ္တယ, ဘာဝ နှစ်ထွေ, ဗြဟ္မာ့ပြေ, မှတ်လေ မရထိုက်။ စက္ခု သောတ ပသာဒတို့ အတွက်ကား ဘုရားဖူး တရားနာ ကျေးဇူး များသော နေရာဌာနများလည်း ရှိသေးသောကြောင့် ချွင်းချက် ထားသည့်၊ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃ ၉ ၁ ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ကလာပ်တို့ကို၊လဗ္ဘန္တိ-ရအပ်ကုန်၏၊ပဝတ္တိယံ- ပဝတ္တိအခါ၌၊ စိတ္တောတု သမုဋ္ဌာနာစ - စိတ္တသမုဋ္ဌာန် ဥတု သမုဋ္ဌာန်ကလာပ်တို့ကိုလည်း၊ လဗ္ဘန္တိ-ရအပ်ကုန်၏။ -- - ဂ။ ပန − အဘို့ တပါးကား၊ အသညသတ္တာနံ - အသည သတ်ဗြဟ္မာတို့၏(သန္တာန်၌)၊ စက္ခု၊ သောတ ဝတ္ထု သဒ္ဒါပိ- စက္ခုဒသက သောတဒသက ဝတ္ထုဒသက သဒ္ဒနဝကတို့ကို ထို့ကြောင့် ရူပဗြဟ္မာတို့၏ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ စက္ခု သောတ ဝတ္ထုဒသက ဇီဝိတ နဝက ဤ ကလာပ် ၄ စည်းသာ ရထိုက်သည်။ [ ရူပဘုံ၌သာ ဇီဝိတ နဝက ကလာပ်ကို တိုက်ရိုက်ပြ၍ ကာမဘုံ၌ မပြခဲ့သည့်ပြင် "သန္တိ သဗ္ဗာနိ ရူပါနိ, ကာမေသု စတုသမ္ဘဝါ၊ ဇီဝိတနဝကံ ဟိတွာ, ကလာပါ´ဟောန္တိ ဝီသတိ"....ဟု ကာမဘုံ၌ ဇီဝိတနဝက ကလာပ် မရှိကြောင်းကို ပရမတ္ထ ဝိနိစ္ဆယ၌ အရှင် အရုဒ္ဓါ ကိုယ်တော်တိုင် မိန့်ဆိုထား၏၊ သင့်မသင့်ကို ဘာသာဋီကာမှာရှူ။ -- စိတ္တောတုသမုဋ္ဌာနား — ပဝတ္တိ အခါ၌ကား စိတ္တဇကလာပ် ဥတုဇ ကလာပ်များ အားလုံးပင် ရထိုက်၏၊ ဗြဟ္မာတို့၌ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို စားမျို ခြင်း မရှိရကား အတွင်းသန္တာန်မှာ သြဇာရုပ် ရှိသော်လည်း ဗဟိဒ္ဓဩဇာနှင့် ပူးပေါင်းရခြင်း မရှိသည့်အတွက် အာဟာရဇရုပ်များ မရကြချေ။ ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မာတို့သန္တာန်၌ ကမ္မဇ စိတ္တဇ ဥတုဇရုပ်များသာ ရှိသည်။ [ဗြဟ္မာများသည့် မိမိတို့ဈာန်၌နှစ်သက်ခြင်းပီတိဖြင့် တင်းတိမ်ကာ အစာ မစားဘဲနေနိုင်ကြသည်၊ လူတို့သည့် တစုံတခုကို အားရပါးရ ပီတိကျနေသည့် အခါ ဘာကိုမျှ မစားဘဲ နေနိုင်ကြသကဲ့သို့ တည်း၊ ဗြဟ္မာတို့၌ ဘာဝ မရှိသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ယောက်ျားလိုပင်တည်း။ ] --- ## Trang 203 လည်း၊ န လဗ္ဘန္တိ-မရအပ်ကုန်၊ တထာ-ထို အထူ၊ သဗ္ဗာနိပိ- အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ စိတ္တဇရူပါနိ - စိတ္တဇရုပ်တို့ကို၊ န လဗ္ဘန္တိ - မရအပ်ကုန်၊ တသ္မာ - ထို့ကြောင့်၊ တေသံ-ထို အသညသတ်ဗြဟ္မာတို့၏၊ ပဋိသန္ဓေကာလေ-ပဋိသန္ဓေ အခါ၌၊ ဇီဝိတနဝကမေဝ - ဇီဝိတနဝက ကလာပ်သည်သာလျှင်၎င်း၊ ပဝတ္တိယံစ - ပဝတ္တိ အခါ၌လည်း၊ သဒ္ဒဝဇ္ဇိတံ - သဒ္ဒသည် ကြဉ်အပ်သော၊ဥတုသမုဋ္ဌာနရူပံ-ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်သည်၎င်း၊ အတိရိစ္ဆတိ – ကြွင်းကျန်၏၊ အတိရိစ္ဆတိ-ကား ပါဠိပျက်။ - ၈။ အသညသတ္တာနံ၊ပေ၊စက္ခုသောတဝတ္ထုသဒ္ဒါပိ— အသညသတ် ဗြဟ္မာတို့ သန္တာန်၌ စက္ခုသောတ ဝတ္ထုဒသကနှင့် သဒ္ဒနဝက ကလာပ်များ မရထိုက်၊ သဒ္ဒါပိ၌ အပိသဒ္ဒါဖြင့် ရှေး ရူပ ဗြဟ္မာများ မရထိုက်သော ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဘာဝဒသကနှင့် အာဟာရဇ ကလာပ်များလည်း မရထိုက်ဟု ဆောင်သည်၊ ထို့ကြောင့် ကမ္မဇကလာပ် ၉ စည်းတွင် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ဇီဝိတ နဝက တစည်းသာ ရတော့၏၊ ထို့ကြောင့် "တသ္မာ တေသံ ပဋိသန္ဓေကာလေ ဇီဝိတနဝကမေဝ" ဟု မိန့်၏၊ စိတ်မရှိသောကြောင့် စိတ္တဇကလာပ် အားလုံး မရထိုက်ရကား "သဗ္ဗာနိပိ စိတ္တဇရူပါနိ" ဟု မိန့်သည်။ သဒ္ဒဝဇ္ဇိတံ ဥတုသမုဌာနရူပံ− ပဝတ္တိအခါ ဥတုဇကလာပ် ၄ စည်း တွင် သဒ္ဒဆိုင်ရာက မရသောကြောင့် သုဒ္ဓဋ္ဌကနှင့် လဟုတာဒိ ဧကာဒသက ကလာပ် ၂ စည်းသာ ရသည်၊ ထို့ကြောင့် အသညသတ်ဘုံ၌ အဝိနိမ္ဘောဂ ရုပ် ၈, ဇီဝိတ ၁, လဟုတာ စသော ရုပ် ၃, ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ပါနိုင်သော လက္ခဏရုပ် ၄, အာကာသဓာတ် ၁, ပေါင်း ၁၇ သာ ရသည်။ [အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် ရူပဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်သော ရုပ်များကိုသာ ပြ၏၊ ဖြစ်စဉ် ချုပ်စဉ်ကို မပြ၊ ထိုသို့ မပြခြင်းကား ကာမဘုံ၌နှင့် များစွာမထူးသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ အနည်းငယ် ထူးဟန်ကိုကား ဘာသာဋီကာမှာ ရှု။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃၉၇ ၉။ ဣစ္စေဝံ-ဤဆိုအပ်ပြီးသောအစဉ်ဖြင့် ကာမရူပါသည သင်္ခါတေသု - ကာမ ရူပ အသညသတ်ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော၊ တိံသု – သုံးပါးကုန်သော၊ ဋ္ဌာနေသု – ဘုံဌာနတို့၌၊ ပဋိသန္ဓေ ပဝတ္တိဝသေန-ပဋိသန္ဓေ ပဝတ္တိတို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ ဒွိဓာ- • နှစ်ပါး အပြားရှိသော၊ ရူပ ပဝတ္တိ - ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်ပုံကို၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ-သိအပ်၏။ သင်္ဂဟ - ၁၀။ ကာမေသု - ကာမဘုံတို့၌၊ အဋ္ဌဝီသတိ- နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော၊ ရူပါနိ – ရုပ်တို့သည်၊ ဟောန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏၊ ရူပေသု -အသညသတ်မှတပါး, ရူပတဆဲ့ ငါးဘုံတို့၌၊ တေဝီသ-နှစ်ဆဲ့သုံးပါးသော၊ ရူပါနိ-ရုပ်တို့သည်၊ ဟောန္တိ – ဖြစ်ကုန်၏၊ အသညီနံ - အသညသတ် ဗြဟ္မာတို့၏ (သန္တာန်)၌၊ သတ္တရသေဝ− တဆဲ့ခုနစ်ပါးသော ရုပ်တို့သည် သာ၊ ဟောန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏၊ အရူပေ-အရူပဘုံ၌၊ ကိဉ္စိပိ-ဘယ်ရုပ်တခု မျှလည်း၊ နတ္ထိ-မရှိ။ ၉။ ဣစ္စေဝံ ၊ ပေ ၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဝေဒိတဗ္ဗာ— ကား ကာမ ရူပ အသညသတ်ဘုံ တို့၌ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်ပုံကို နိဂုံးအုပ်သော စကာ:တည်း။ ၁၀။ သင်္ဂဟဂါထာ။ ။အဋ္ဌဝီသတိ၊ပေ၊ကိဉ္စိပိ-ကား သင်္ဂဟဂါထာ တည်း၊ ကာမဘုံ၌ ရုပ် ၂၈ ပါးလုံး ရထိုက်၏၊ အသညသတ်မှတပါး ရူပ ၁၅ ဘုံ၌ ( ဃာန ဇိဝှါ ကာယပသာဒနှင့် ဘာဝရုပ် ၂ ကြဉ် ) ရုပ် ၂၃ ပါး ရထိုက်၏၊ အသညသတ်ဘုံ၌ ရထိုက်သော ရုပ် ၁၇ ပါးကား . .... [ဆောင်] အဝိနိဗ္ဗောဂ, ဇီဝိတနှင့်, သုံးဝ လဟု'တာဒိရှု၍, စတုလက္ခဏာ, အာကာသာ, ပေါင်းပါ ဆဲ့ခုနစ်။ --- ## Trang 204 သဒ္ဒေါ - သဒ္ဒရုပ်ကို၎င်း၊ ဝိကာရော - ဝိကာရရုပ် ငါးခု ကို၎င်း၊ ဇရတာ - ဇရတာရုပ်ကို၎င်း၊ မရဏဉ္စ - အနိစ္စတာ ရုပ်ကို၎င်း၊ ဥပပတ္တိယံ-ပဋိသန္ဓေတည်နေကာလ, ဥပါဒ်ခဏ၌၊ န လဗ္ဘန္တိ - မရအပ်ကုန်၊ ပဝတ္တေသု - ပဝတ္တိ အခါ၌ကား၊ ကိဉ္စိပိ-ဘယ်ရုပ်တခုမျှလည်း၊ န လဗ္ဘတိ – မရအပ်သည်မရှိ ရအပ်သည်သာ ... အယံ - ဤသည်ကား၊ ဧတ္ထ – ဤရူပ ပရိ စ္ဆေဒ၌၊ ရူပပဝတ္တိက္ကမ-ရူပပဝတ္တိက္ကမတည်း။ - သဒ္ဒါဝိကာရော ၊ ပေ ၊ န လဗ္ဘန္တိ တိ'ဤဂါထာလည်း ပဋိသန္ဓေအခါ ပဝတ္တိအခါတို့၌ ရထိုက်သော ရုပ်ကို အကျဉ်းချုပ်သော သင်္ဂဟဂါထာပင် တည်း၊ ဥပပတ္တိယံ 'အရ ပဋိသန္ဓေ၏ ဥပါဒ်ခဏကိုသာ ယူ၊ ထို ဥပါဒ်ခဏ၌ သဒ္ဒရုပ်-ဝိညတ်ဒွေး-လဟုတာစသော ဝိကာရရုပ်များ – ဇရတာ အနိစ္စတာ ရုပ်များ မရှိနိုင်၊ ပဝတ္တိကာလ၌ကား ရုပ် ၂၈ ပါးလုံး ထိုက်သလို ရနိုင်သည်။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ - က။ ရူပဘုံ၌ မည်သည့်ရုပ်များ မရထိုက်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်စုဏ္ဏိယ ထောက်ပါ။ ခ။ ဃာနဒိတ္တယ ဘာဝရုပ်တို့ အဘယ့်ကြောင့် ရူပဘုံ၌ မရသနည်း။ ဂ။ ရူပဗြဟ္မာများ၌ အာဟာရဇရုပ်များ ဘယ့်ကြောင့် မရထိုက်သနည်း။ ဃ။ ဗြဟ္မာများ၌ ဘာဝရုပ် မရှိလျှင် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန် ဘယ်သို့ ရှိသနည်း။ င။ အသညသတ်ဘုံ၌ ကမ္မဇကလာပ်တွင် ဘယ်ကလာပ်သာ ရသနည်း။ စ။ ဥတုဇကလာပ် ၄ စည်းတွင် အဘယ်ကလာပ်သာ ရသနည်း။ ဆ။ စိတ္တဇကလာပ်အားလုံး အဘယ့်ကြောင့် မရသနည်း။ ဇ။ ပဋိသန္ဓေ၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ မရထိုက်သော ရုပ်များကို ကောက်ပြပါ။ ရူပပဝတ္တိက္ကမ ပြီး၏။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃ ၉ ၉ ၁။ ပန-အဘို့ တပါးကား၊ လောကုတ္တရ သင်္ခါတံ- နိဗ္ဗာန် လောကုတ္တရာ ဟု ဆိုအပ်သော၊ စတုမဂ္ဂညာဏေန- လေးပါးသော မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ - မျက်မှောက် ပြုအပ်သော၊ မဂ္ဂဖလာနံ -- မဂ်ဖိုလ် တရား တို့၏ အာရမ္မဏ ဘူတံ-အာရုံဖြစ်၍ ဖြစ်သော၊ နိဗ္ဗာနံ-နိဗ္ဗာန်ကို၊ ဝါနသင်္ခါတာယ-ဝါန ဟု ဆိုအပ်သော၊ တဏှာယ-တဏှာမှ၊ နိက္ခန္တတ္တာ- ထွက်မြောက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ နိဗ္ဗာနန္တိ - နိဗ္ဗာန် ဟူ၍၊ ပဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ ဟု နိဗ္ဗာန်ပိုင်း။ ။ " စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ နိဗ္ဗာန မိတိ သဗ္ဗထာ " မာတိကာ စဉ်၍ ပြခဲ့သည့် အတိုင်း နိဗ္ဗာန် အကြောင်းကို ပြရာ အခဏ်းကို " နိဗ္ဗာန်ပိုင်း " ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်၏၊ သို့သော် နိဗ္ဗာန်အကြောင်းကို အနည်း ငယ်သာ ပြလိုသောကြောင့် တခဏ်း တနား တပိုင်း အဖြစ်ဖြင့် မထားဘဲ ရုပ်ပိုင်း၏ နောက်ဆက်တွဲအနေ ရုပ်ပိုင်း၌ပင် ထည့်သွင်းခဲ့လေသည်။ ၁။ 0 နိဗ္ဗာနံ၊ ပေ၊ ၊ ပေ၊ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဝုစ္စတိ'ပဌမ"နိဗ္ဗာနံ"ပုဒ်သည် နိဗ္ဗာန် ဟူသောသဘောတရားကို ပြ၏၊ နိဗ္ဗာနန္တိ၌ နိဗ္ဗာနံပုဒ်ကား နာမည်ကို ပြ၏၊ [ကျောင်းကို(အထည်ဒြဗ်ပြ)ကိန်းအောင်းရာ ဖြစ်သောကြောင့် ကျောင်းဟု ခေါ်၏ (နာမည်ပြ) ဟူသကဲ့သို့တည်း။ ] စတုမဂ္ဂညာဏေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ… သောတာပတ္တိ မဂ်ဉာဏ် စသော မဂ်ဉာဏ် ၄ ပါးဖြင့် မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ " မျက်မှောက်ပြု" ဆိုသည်ကား တိုက်ရိုက် မျက်စိဖြင့် မြင်ရသကဲ့သို့ သိမြင်ခြင်းတည်း၊ မဂ်ဉာဏ်ကို မရခင် ကာမာဝစရ ဉာဏ်ဖြင့်ကား တိုက်ရိုက်မမြင် မှန်းဆ၍သာ သိနိုင်သည်။ ထို နိဗ္ဗာန်သည် မဂ်ဖိုလ်တရားများ၏ အာရုံပေတည်း၊ ထို့ကြောင့်"မဂ္ဂဖလာန မာရမ္မဏဘူတံ" ဟု မိန့်သည်။ --- ## Trang 205 ၂။ တံ - ထို နိဗ္ဗာန်သည်၊ သဘာဝတော - သဘော အားဖြင့်၊ ဧကဝိဓံပိ – တမျိုးထည်းသာ ရှိပါသော်လည်း၊ သ ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတု - သ ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်၎င်း၊ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတုစ - အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ် ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ကာရဏပရိယာယေန = မှတ်သားကြောင်း ပရိယာယ်အားဖြင့်၊ ဒုဝိဓံ – နှစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ- ဖြစ်၏။ - ဝါနသင်္ခါတာယ တဏှာယ'တဏှာကို "ဝါန"ဟု ခေါ်၏၊ [ဝါ== ဆက်သွယ်တတ်သော တရား၊ ] အပ်ချုပ်သမားသည် အဝတ်တစ်စနှင့် တစ်စကို ဆက်သွယ် ချုပ်ပေးသကဲ့သို့ တဏှာလည်း ယခု ပစ္စုပ္ပန်ဘဝနှင့် နောင် အနာ ဂတ် ဘဝကို ဆက်သွယ်ပေး၏၊ ထို့ကြောင့် တဏှာ မကုန်သေးသမျှ ဘဝ သံသရာမှ မလွတ်နိုင်ကြချေ။ နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗာနန္တိ'နိဗ္ဗာန်တရားကား ထို ဝါနမှ ထွက်မြော်လေပြီ။ "ထွက်မြောက်" ဆိုသည်ကား "အာရုံပြု မခံရပြီ, တဏှာ့စက်ကွင်းမှ လွတ် ကင်းလေပြီ " ဟု ဆိုလိုသည်၊ ဤ – ဝါနသင်္ခါတာယ နိက္ခန္တတ္တာ " ပါဌ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန၌ "နိ+ဝါန" ဟု ပုဒ်ခွဲ၍ " ဝါနတော+နိက္ခန္တတိ, နိဗ္ဗာနံ" ဟု သမာသ် တွဲစေလိုသည်၊ [ နိရ်ဝါဏဟု သက္ကတ၌ ရှိသောကြောင့် "နိဗ္ဗာဏ" ဟုလည်း ရေးသားကြသေး၏။ ] ။ - ၂။ နိဗ္ဗာန် ၂ မျိုး။ [သ+ဘာဝ။ ။သဘာဝတော ဧကဝိဓံပိ ၁=မိမိ၏+ဘာဝ=လက္ခဏာ ] စိတ်သည့် အာရမ္မဏဝိဇာနနလက္ခဏာ အားဖြင့် တမျိုးထည်းသာ − ဖဿသည့် ဖုသနလက္ခဏာအားဖြင့် တမျိုး ထည်းသာ ရှိသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်ဟူသော သဘောတရားလည်း သန္တိလက္ခဏာ ( ငြိမ်းခြင်း ) ဟူသော မိမိလက္ခဏာအားဖြင့် တမျိုးထည်းသာ ရှိသည်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၄၀၀ [ဧကခံ အရ တပါးထည်းသာ ဟု ဆိုသောကြောင့် ရဟန္တာ အားလုံး၏ နိဗ္ဗာန်သည် ( အများဆိုင် ပစ္စည်းတခုအလား) တပါးထည်းသာ ရှိ၏ ဟု မမှတ်လင့်၊ ကိုယ့်စိတ်နှင့်ကိုယ် ရှိသကဲ့သို့, ကိုယ့်နိဗ္ဗာန်နှင့်ကိုယ်ရှိရာ၏။ ] ==== သ ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတု— [သ+ ဥပါဒိ + သေသ။ သေသ ကိလေသာတို့မှ ကြွင်းကျန်ရစ်သေးသော+ဥပါဒိ … ဝိပါက် နာမ် ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇ ရုပ်ခန္ဓာ+သ = ရှိသည်။ ] မဂ်ဖြင့် ကိလေသာကို ပယ်သည့် အခါ ခန္ဓာအစဉ်၌ ကိလေသာ ကုန်သွားသည်ရှိသော် ဖြစ်မြဲတိုင်းသော ဝိပါက်နာမ် ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇရုပ်များ ကြွင်းကျန်ရစ်၏၊ ကိလသာတို့မှ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ထို ဝိပါက် ကမ္မဇရုပ်ဖြင့် မှတ်အပ်သော နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို " သဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်" ဟု ခေါ်သည်၊ " ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာ ကမ္မဇရုပ် မချုပ်သေးခင် (ပရိနိဗ္ဗာန်မစံခင်) အာရုံပြုအပ်သော.နိဗ္ဗာန်" ဟူလို။ - "အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတု – [န+ဥပါဒိ+သေသ] ကိလေသာ တို့မှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် ဝိပါက်ကမ္မဇရုပ် မရှိသော နိဗ္ဗာနဓာတ် တည်း၊ "ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာ ကမ္မဇရုပ် ချုပ်ပြီးနောက် (ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်အခါ) ရအပ် သော နိဗ္ဗာန်" ဟူလို။ ဒုဝိဓိကာရဏ ပရိယာယေန – [ကာရဏပရိယာယ = အကြောင်း ပရိယာယ်၊ ဝါ=ကာရဏူပစာ၊] သဥပါဒိသေသ အနုပါဒိသေသသည်နိဗ္ဗာန် ကို မှတ်သားကြောင်း တည်း၊ ဤသို့ မှတ်သားကြောင်း ဖြစ်သော လက္ခဏက ၂ မျိုး ရှိသောကြောင့် မှတ်သားအပ်သော (လက္မ)နိဗ္ဗာန်လည်း အကြောင်း လက္ခဏ၏ သဥပါဒိသေသ အနုပါဒိသေသ အမည်ကို အကျိုးလက္မ၌ တင် စားလျက် ကာရဏူပစာရ အားဖြင့် သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် - အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်ဟု ၂ မျိုး ပြားရလေသည်။ ၅၁