## Trang 216 သင်္ဂဟ သမုစ္စည်းပိုင်း ၁၂။ ဝတ္ထုတော-ပရမတ်အလို အထည်ကိုယ်ဝတ္ထု အားဖြင့်၊ အာသဝေါဃာ-အာသဝ ဩဃတို့ကို ၎င်း၊ ယောဂါစ-ယောဂတို့ကို၎င်း၊ ဂန္ထာ-ဂန္ထတို့ကို၎င်း၊ တယော-သုံးပါးစီတို့ ဟူ၍၊ ဝုတ္တာ-ဆိုအပ်ကုန်၏၊ ဥပါဒါနာ- ဥပါဒါန်တို့ကို၊ ဒွေ-နှစ်ပါးတို့ဟူ၍၊ ဝုတ္တာ-ဆိုအပ်ကုန်၏၊ နီဝရဏာ- နီဝရဏတို့သည်၊ အဋ္ဌ-ရှစ်ပါးတို့သည်၊ သိယုံ-ဖြစ်ကုန်၏၊ အနုသယာ-အနုသယတို့သည်၊ ဆဠေဝ-ခြောက်ပါးတို့ သာလျှင်၊ ဟောန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏၊ သံယောဇနာ-သံယောဇဉ်တို့ကို၊ နဝ-ကိုးပါးတို့ ဟူ၍၊ မတာ-သိအပ်ကုန်၏၊ ကိလေသာ- ကိလေသာတို့သည်၊ ဒသ-ဆယ်ပါးတို့တည်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) အယံပါပသင်္ဂဟော-အကုသလသင်္ဂဟကို၊ နဝဓာ-ကိုးပါး အပြားအားဖြင့်၊ ဝုတ္တော-ဆိုအပ်ပြီ။ ၁၂။ သင်္ဂဟဂါထာ။ အာသဝေါဃာ စ ယောဂါ စ ဂန္ထာ စ ဥပါဒါနာ စ နီဝရဏာ စ-ပါပသင်္ဂဟော ကား သင်္ဂဟဂါထာတည်း၊ အမည်အားဖြင့် အာသဝ စသည်တို့က ၄, နီဝရဏ ၆, အနုသယ ၇, သံယောဇဉ် ၁၀ ရှိသော်လည်း " ဝတ္ထုတော " ဟု ဆိုသော ကြောင့် တရားကိုယ်အထည်ဝတ္ထုကိုသာ ကောက်ယူရေတွက်ရလျှင် အာသဝ သည့် လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟအားဖြင့် ၃ပါးတည်း၊ ဤသို့ စသည့်ဖြင့် ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ရေတွက်လေ၊ နဝဓာပါပသင်္ဂဟော၏အရ ၉ ပါးကား ၁-အာသဝ, ၂-ဩဃ စသည်တို့ပင်တည်း။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ က။ အဘယ်တရားမျိုးကို အနုသယ ခေါ်သနည်း, လင်္ကာထောက်ပါ။ ထိုအနုသယတို့၏ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ ခ။ အဘယ်တရားမျိုးကို သံယောဇဉ် ဟု ခေါ်သနည်း, လင်္ကာထောက်ပါ။ ထိုသံယောဇဉ်တို့၏ သုတ္တန်နည်းအရ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်, အဘိ ဓမ္မာနည်းအရ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ နည်း ၂ ပါး ပေါင်းလျှင် တရားကိုယ် မည်မျှရှိသနည်း, ရေတွက်ပြပါ။ ဂ။ အဘယ်တရားမျိုးကို ကိလေသာ ဟု ခေါ်သနည်း, လင်္ကာထောက်ပါ။ တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိလေသာကို လင်္ကာထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ ဃ။ အာသဝါဒီသု ပနေတ္ထ အမှာစကားချပ်ကို အနက်ပေးပါ။ င။ ကာမောဃ၌ ကာမအရ ဘယ်အနက်ကို ဟောရင်း ဖြစ်သနည်း, ဤနေရာ၌ ဘယ်အနက်ကို ဘယ်နည်းအရ ယူရမည်တဲ့နည်း။ စ။ ဘဝယောဂ၌ ဘဝ အရ ဘယ်အနက်ကို ဟောရင်းဖြစ်သနည်း, ဤနေ ရာ၌ ဘယ်အနက်ကို ဘယ်နည်းအရ ယူရမည့်တဲ့နည်း။ ဆ။ ဒိဋ္ဌိ တစ်ခုထည်း ဖြစ်လျက် သီလဗ္ဗတပရာမာသ စသည်ဖြင့် နာမည် အမျိုးမျိုး အဘယ့်ကြောင့် ဆိုရသနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်ကို ထောက်ပါ။ --- ## Trang 217 သမုစ္စည်းပိုင်း ၁။ မိဿကသင်္ဂဟေ - မိဿကသင်္ဂဟ၌၊ ဟေတု = ဟိတ်တို့သည်၊ လောဘော- လောဘ၎င်း၊ ဒေါသော-ဒေါသ၎င်း၊ မောဟော-မောဟ၎င်း၊ အလောဘော-အလောဘ၎င်း၊ အဒေါသော-အဒေါသ၎င်း၊ အမောဟော-အမောဟ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) ဆ-ခြောက်ပါး တို့တည်း။ ၂။ ဈာနင်္ဂါနိ – ဈာန်အင်္ဂါတို့သည်၊ ဝိတက္ကော-ဝိတက် ၎င်း၊ ဝိစာရော-ဝိစာရ၎င်း၊ ပီတိ-ပီတိ၎င်း၊ ဧကဂ္ဂတာ-ဧကဂ္ဂ မိဿကသင်္ဂဟ။ ။ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတတို့ကို ရောနှော ပြရာ အပိုင်းအခဏ်းကို "မိဿကသင်္ဂဟ" ဟု ခေါ်သည်။ ၁။ ဟိတ်။ ။ရေသောက်မြစ်သည် သစ်ပင်ကို ထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေ သကဲ့သို့, ထို့အတူ မိမိနှင့်တကွ ဖြစ်ဘက် ရုပ်နာမ် တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေတတ်သော တရားကို "ဟေတု=ဟိတ်" ဟု ခေါ်သည်။ [ဆောင်] ရေသောက်မြစ်လျှင်, ကိုယ့်သစ်ပင်ကို, စည်ပင်စေထ, ထောက်ပံ့မ-သို့, တကွဖြစ်ဟန်, ရုပ်နှင့်နာမ်ကိုထောက်ခံ သမျှ, ကျေးဇူးပြု, ဟေတု=ဟိတ်ဟု ခေါ်။ ဤ ဟိတ်ခြောက်ပါး၏ တရားကိုယ်မှာ ပါဠိအတိုင်းပင် သိသာပြီ၊ စေတ သိက်ပိုင်းက သမ္ပယောဂနည်းကိုကြည့်၍ လောဘမူစိတ်၌ယှဉ်သော လောဘ စသည်ဖြင့် သိလေ။ ၂။ ဈာနင်။ ။ဆိုင်ရာအာရုံကို(ရိုးရိုးအာရုံပြုပုံထက် လွန်ကဲ၍ စူးစိုက် ဝင်သွားသလို ဖြစ်အောင်)စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သော ဝိတက် ဝိစာရ စသော တရားအပေါင်းကို "ဈာန=ဈာန်" ဟုခေါ်၏၊ ထိုဈာန်အပေါင်း၏ အစိတ် အင်္ဂါကိုမှ ဈာန်အင်္ဂါဟု ခေါ်ရသည်။ [ရူပစိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။] တာ၎င်း၊ သောမနဿံ-သောမနဿဝေဒနာ၎င်း၊ ဒေါမနဿံ- ဒေါမနဿဝေဒနာ၎င်း၊ ဥပေက္ခာ-ဥပေက္ခာဝေဒနာ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) သတ္တ-ခုနစ်ပါးတို့တည်း။ [ဆောင်] စူးစိုက်သမျှ, အာရုံပြုတောင်း, တရားပေါင်းကို, ဈာန် ခေါ်ဆိုဘိ, ထို၏အင်္ဂါ, အစိတ်မှာမူ, ဈာနင်ဟူ, မှတ်ယူ အမြဲခေါ်။ ဝိတက်ယှဉ်ရာစိတ် ၅၅ ပါး၌ ရှိသော ဝိတက်သည် ဝိတက်ဈာနင်တည်း၊ ဝိစာရပီတိတို့ကိုလည်း သမ္ပယောဂနည်းကြည့်၍ သိလေ၊ ဧကဂ္ဂတာနှင့် ဝေဒ နာတို့ကား စိတ်အားလုံး၌ ယှဉ်နိုင်၏၊ သို့သော် "ပဉ္စဝိညာဏေသုဈာနင်္ဂါနိ" ဟု ဆိုလတ္တံ့ ဖြစ်သောကြောင့် ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ ၌ ယှဉ်ခိုက် ဖြစ်သော ဧကဂ္ဂတာ ဝေဒနာတို့သည် ဈာနင် မထိုက်ချေ။ ထို့ကြောင့် ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်မှ တစ်ပါး စိတ် ၈၉-ဝယ် ရှိသော ဧကဂ္ဂတာသည် ဧကဂ္ဂတာဈာနင် မည်၏၊ သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၆၂ ၌ ရှိသော သောမနဿဝေဒနာ သည် သောမနဿဈာနင်မည်၏၊ ဒေါသမူဒွေး၌ရှိသော ဒေါမနဿဝေဒ နာသည် ဒေါမနဿဈာနင်မည်၏၊ ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၅၅ တွင်ဒွေးပဉ္စ ဝိညာဏ်မှ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ၈ ပါးကို နှုတ်၍ ကျန်စိတ် ၄၇ ပါး၌ ရှိသော ဥပေက္ခာဝေဒနာသည် ဥပေက္ခာဈာနင်တည်း၊ ဈာနင် ၇ ပါး ရှိသော်လည်း ဝေဒနာက ၃ဌာန ပါသောကြောင့် တရားကိုယ်မှာ ၅ ပါးသာ ရသည်ကို သတိပြုခဲ့ပါ။ ၃။ မဂ္ဂင်။ ။မဂ္ဂသဒ္ဒါသည် "လမ်းကြောင်း" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသော တရားအပေါင်းသည် သုဂတိသို့ ရောက်ဘို့ရာ --- ## Trang 218 သမုစ္စည်းပိုင်း ၎င်း၊ သမ္မာကမ္မန္တော-သမ္မာကမ္မန္တ၎င်း၊ သမ္မာအာဇီဝေါ- သမ္မာအာဇီဝ၎င်း၊ သမ္မာဝါယာမော-သမ္မာဝါယာမ၎င်း၊ သမ္မာသတိ-သမ္မာသတိ၎င်း၊ သမ္မာသမာဓိ-သမ္မာသမာဓိ ၎င်း၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၎င်း၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ-မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ ၎င်း၊ မိစ္ဆာဝါယာမော-မိစ္ဆာဝါယာမ၎င်း၊ မိစ္ဆာသမာဓိ- မိစ္ဆာသမာဓိ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) ဒွါဒသ-တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့တည်း။ လမ်းကြောင်း ဖြစ်၏၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စသော တရားအပေါင်းကား ဒုဂ္ဂတိသို့ ရောက် ဘို့ရာ လမ်းကြောင်းတည်း၊ ထိုမဂ္ဂမည်သော တရားအပေါင်း၏ အစိတ် အင်္ဂါကို "မဂ္ဂင်္ဂ=မဂ္ဂင်" ဟု ခေါ်သည်။ [ဆောင်] ထိုထိုဂတိ, ရောက်မည့်လမ်းကြောင်း, တရားပေါင်းကို မဂ္ဂဆိုဘိ, ထို၏အင်္ဂါ အစိတ်မှာမို့, မဂ္ဂင်ဟူ မှတ်ယူအမြဲခေါ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသည်၌ "သမ္မာ" သဒ္ဒါသည် "ကောင်းသော" ဟု အနက် ထွက်၏၊ "ကောင်း" ဆိုသည်မှာလည်း "မဖောက်မပြန် လမ်းမှန်ကျသည်" ဟု ဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသည်တို့၏ တရားကိုယ်ကို သောဘန စိတ်၌ ထိုက်သလို ယှဉ်သော ပညာ စသည်ကိုသာ ကောက်ပါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ = ကောင်းစွာ သိမြင်မှု၊ တရားကိုယ်မှာ ပညာ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ = ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု၊ တရားကိုယ်မှာ ဝိတက်။ သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝကား ဝိရတိ ၃ ပါးတည်း။ သမ္မာဝါယာမ = ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု၊ တရားကိုယ်မှာ ဝီရိယ။ သမ္မာသတိ = ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု၊ တရားကိုယ်မှာ သတိ။ သမ္မာသမာဓိ = ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု၊ တရားကိုယ်မှာ ဧကဂ္ဂတာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စသည်၌ မိစ္ဆာသဒ္ဒါကား "အမှားအယွင်း ဖောက်ပြန်ခြင်း" ဟူသောအနက်ကို ဟော၏၊ ထို့ကြောင့် အကုသိုလ်စိတ်၌ ထိုက်သလို ယှဉ် သော ဒိဋ္ဌိ စေတသိက် စသည်ကို ကောက်ရမည်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ = ဒိဋ္ဌိစေတ သိက်။ ။မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ=အကုသိုလ်၌ယှဉ်သမျှဝိတက်။ ။မိစ္ဆာဝါယာမ= အကုသိုလ်၌ ယှဉ်သမျှ ဝီရိယ။ ။မိစ္ဆာသမာဓိ=ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ်မှ တစ်ပါး အကုသိုလ်စိတ် ၁၁ ၌ ယှဉ်သော ဧကဂ္ဂတာ။ [ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်၌ ဧကဂ္ဂတာသည် မဂ္ဂင်မထိုက် ဟု ဆိုလတ္တံ့၊] မဂ္ဂင် ၁၂ ပါး ရှိသော်လည်း ဝိတက် ဝီရိယ ဧကဂ္ဂတာတို့က ၂ ထပ် ပါနေသောကြောင့် တရားကိုယ်မှာ ၉ ပါးသာ ရသည်ကို သတိပြုခဲ့ပါ။ ၄။ ဣန္ဒြိယာနိ-ဣန္ဒြေတို့သည်၊ စက္ခုန္ဒြိယံ-စက္ခုန္ဒြေ၎င်း၊ သောတိန္ဒြိယံ-သောတိန္ဒြေ၎င်း၊ ဃာနိန္ဒြိယံ-ဃာနိန္ဒြေ၎င်း၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ-ဇိဝှိန္ဒြေ၎င်း၊ ကာယိန္ဒြိယံ-ကာယိန္ဒြေ၎င်း၊ ဣတ္ထိ န္ဒြိယံ-ဣတ္ထိန္ဒြေ၎င်း၊ ပုရိသိန္ဒြိယံ-ပုရိသိန္ဒြေ၎င်း၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ- ဇီဝိတိန္ဒြေ၎င်း၊ မနိန္ဒြိယံ-မနိန္ဒြေ၎င်း၊ သုခိန္ဒြိယံ-သုခိန္ဒြေ၎င်း၊ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ-ဒုက္ခိန္ဒြေ၎င်း၊ သောမနဿိန္ဒြိယံ-သောမနဿိန္ဒြေ ၎င်း၊ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ-ဒေါမနဿိန္ဒြေ၎င်း၊ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ- ဥပေက္ခိန္ဒြေ၎င်း၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ-သဒ္ဓိန္ဒြေ၎င်း၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ-ဝီရိယိ န္ဒြေ၎င်း၊ သတိန္ဒြိယံ-သတိန္ဒြေ၎င်း၊ သမာဓိန္ဒြိယံ-သမာဓိန္ဒြေ၎င်း၊ ၄။ ဣန္ဒြေ။ ။ဣန္ဒြိယသဒ္ဒါသည် "အစိုးရခြင်း" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ အစိုးတရဖြစ်ပုံကို ဘာသာဋီကာမှာ ရှု၊ စက္ခုန္ဒြေမှစ၍ ပုရိသိန္ဒြေတိုင်အောင် ၇ ပါးကား ရုပ်သက်သက် ဣန္ဒြေများတည်း၊ တရား ကိုယ်မှာ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ပသာဒနှင့် ဣတ္ထိဘာဝ ပုရိသ --- ## Trang 219 သမုစ္စည်းပိုင်း ပညိန္ဒြိယံ-ပညိန္ဒြေ၎င်း၊ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ-အနညာ တညဿာမီတိန္ဒြေ၎င်း၊ အညိန္ဒြိယံ-အညိန္ဒြေ၎င်း၊ အညာတာ ဝိန္ဒြိယံ-အညာတာဝိန္ဒြေ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) ဗာဝီသတိ-နှစ်ဆယ့် နှစ်ပါးတည်း။ ဘာဝရုပ်များကို ကောက်၊ ဇီဝိတိန္ဒြေကား ရုပ် နာမ် နှစ်ပါးရော၏၊ ဇီဝိတရုပ်နှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေစေတသိက်ကို ကောက်၊ မနိန္ဒြေစသည်တို့ကား နာမ်သက်သက် ဣန္ဒြေများတည်း။ မနိန္ဒြေ=စိတ်အားလုံး။ သုခိန္ဒြေ=သုခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်၌ ယှဉ်သော ဝေဒနာ။ ဒုက္ခိန္ဒြေ=ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်၌ ယှဉ်သော ဝေဒနာ။ သောမနဿိန္ဒြေ=သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၆၂ ၌ ယှဉ်သော ဝေဒနာ။ ဒေါမနဿိန္ဒြေ=ဒေါသမူဒွေး၌ရှိသော ဝေဒနာ။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ=ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၅၅ ၌ရှိသော ဝေဒနာ။ [ဤဝေဒ နိန္ဒြေ ၅ပါး၏ တရားကိုယ် ကောက်ပုံ၌ ဝေဒနာသင်္ဂဟကို ပြန်၍ သတိပြု။] သဒ္ဓိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေတို့ကား သောဘနစိတ်၌ ယှဉ်သော သဒ္ဓါ သတိ စေတသိက်တို့တည်း။ ဝီရိယိန္ဒြေ=ဝီရိယ၏ ယှဉ်ရာစိတ် ၇၃ ပါး၌ ရှိသော ဝီရိယ။ သမာဓိန္ဒြေ=ဝီရိယနှင့် မယှဉ်သောစိတ် ၁၆, ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ်မှ တစ်ပါး ကျန် ၇၂ ပါး၌ ရှိသော ဧကဂ္ဂတာတည်း။ [ဤသို့ ကောက်ရပုံသည် နောက်၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။] ပညိန္ဒြေ=တိဟိတ်စိတ် ၄၇ ၌ ယှဉ်သော ပညာ။ [လောကီတိဟိတ် စိတ်၌ ရှိသော ပညာကိုသာ ပညိန္ဒြေ ဟု ကောက်ရိုး ပြုကြ၏၊ သင့် မသင့်ကို ဘာသာဋီကာမှာ ရှု။] အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ=သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်၌ ရှိသော ပညာ။ အညိန္ဒြေ=အထက်မဂ် ၃, အောက်ဖိုလ် ၃ ၌ ရှိသော ပညာ။ အညာတာဝိန္ဒြေ=အရဟတ္တဖိုလ်၌ ရှိသော ပညာ။ ဣန္ဒြေ ၂၂ ပါးရှိသော်လည်း ဝေဒနာက ၅ ဌာန, ပညာက ၄ ဌာန ပါသောကြောင့်၎င်း, ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ တရားကိုယ်က ရုပ် ဇီဝိတ နာမ် ဇီဝိတ ၂ မျိုး ရသောကြောင့်၎င်း, တရားကိုယ် ၁၆ ပါး ရှိသည်ကို သတိပြုခဲ့ပါ။ ၅။ ဗလာနိ-ဗိုလ်တို့သည်၊ သဒ္ဓါဗလံ-သဒ္ဓါဗိုလ်၎င်း၊ ဝီရိယ ဗလံ-ဝီရိယဗိုလ်၎င်း၊ သတိဗလံ-သတိဗိုလ်၎င်း၊ သမာဓိဗလံ- သမာဓိဗိုလ်၎င်း၊ ပညာဗလံ-ပညာဗိုလ်၎င်း၊ ဟိရီဗလံ-ဟိရီ ဗိုလ်၎င်း၊ သြတ္တပ္ပဗလံ-ဩတ္တပ္ပဗိုလ်၎င်း၊ အဟိရိကဗလံ- အဟိရိကဗိုလ်၎င်း၊ အနောတ္တပ္ပဗလံ-အနောတ္တပ္ပဗိုလ်၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) နဝ-ကိုးပါးတို့တည်း။ ၅။ ဗိုလ်။ ။လောက၌ "ဗိုလ်"လုပ်သူသည် ရန်သူနှင့်ကြုံလျှင် မတုန် လှုပ်သကဲ့သို့, ထို့အတူ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားကြောင့် မလှုပ်ရှားနိုင် မြဲခိုင်သော တရားကို "ဗလ=ဗိုလ်" ဟု ခေါ်သည်။ သဒ္ဓါ ဝီရိယ သတိ သမာဓိ ပညာ ဗိုလ်တို့၏ တရားကိုယ် ကောက်သည် သဒ္ဓိန္ဒြေစသည်နှင့် တူ၏၊ ဟိရီ သြတ္တပ္ပကား သောဘနစိတ်၌ ယှဉ်သော ဟိရီ သြတ္တပ္ပ စေတသိက်တည်း၊ အဟိရိက – အနောတ္တပ္ပကား အကုသိုလ်စိတ် အားလုံး၌ ယှဉ်သော အဟိရိက အနောတ္တပ္ပတည်း။ --- ## Trang 220 သမုစ္စည်းပိုင်း ၆။ အဓိပတိ-အဓိပတိတို့သည်၊ ဆန္ဒာဓိပတိ-ဆန္ဒာဓိပတိ ၎င်း၊ ဝီရိယာဓိပတိ-ဝီရိယာဓိပတိ၎င်း၊ စိတ္တာဓိပတိ-စိတ္တာ ဓိပတိ၎င်း၊ ဝီမံသာဓိပတိ-ဝီမံသာဓိပတိ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) စတ္တာ ရော-လေးပါးတို့တည်း။ ၆။ အဓိပတိ။ ။[အဓိပ=မိမိနှင့် စပ်သွယ်သော တရားတို့၏ ပတိ = အရှင် တည်း၊] မိမိနှင့် အတူ ဖြစ်ဘက်တရားတို့၏ အကြီးအချုပ် အရှင်သခင် တရားကို "အဓိပတိ" ဟု ခေါ်သည်၊ အဓိပတိနှင့် ဣန္ဒြေတို့ အစိုးရပုံ ကွဲပြားဟန်ကို ဘာသာဋီကာ၌ ဆိုထားပြီ။ ကျက်ရန်ကား' [ဆောင်] အဓိပတိမျိုး, အုပ်ချုပ်စိုးကား, ပြိုင်ရိုးမရှိ, တစ်ပါးတည်းပေ, ဘုရင်နှယ်တည်း၊ ဣန္ဒြေကား, မှူးမတ်လားသို့ သူများကိစ္စ သူ့အလိုကျအောင်, လိုက်ရပြီကာ, ကိုယ့်ဆိုင်ရာဝယ်, ကိုယ်သာလွှမ်းမိုး, အုပ်ချုပ်စိုးသည်, နှစ်မျိုးသည်ပုံ ကွဲသတည်း။ ဆန္ဒာဓိပတိ = ဒွိဟိတ်ဇော တိဟိတ်ဇော ၂၅ ၌ ယှဉ်သော ဆန္ဒ။ [ "ဒွိဟိတ်ဇော တိဟိတ်ဇောတို့၌သာ အဓိပတိ ရထိုက်၏" ဟု ဆိုလတ္တံ့ ဖြစ်၍ ထိုဇောများမှ ထိုက်သလို ကောက်ယူရသည်။] ဝီရိယာဓိပတိ=ယခင်ဇော ၅၂ ၌ ရှိသော ဝီရိယ။ စိတ္တာဓိပတိ=ယခင်ဇော ၅၂။ ဝီမံသာဓိပတိ=တိဟိတ်ဇော ၃၄ ၌ ရှိသော ပညာ [စူးစမ်း ဆင်ခြင် တတ်သော ပညာကို ဝီမံသ ဟု ခေါ်၏။] ၇။ အာဟာရာ – အာဟာရတို့သည်၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော – ကဗဠီကာရာဟာရ၎င်း၊ ဒုတိယော-ဒုတိယ ဖြစ်သော၊ ဖဿော-ဖဿာဟာရ၎င်း၊ တတိယာ-တတိယ ဖြစ်သော၊ မနောသန္စေတနာ-မနောသန္စေတနာဟာရ၎င်း၊ စတုတ္ထ-စတုတ္ထဖြစ်သော၊ ဝိညာဏံ-ဝိညာဏာဟာရ၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) စတ္တာရော-လေးပါးတို့တည်း။ ၇။ အာဟာရ။ ။အစာ အာဟာရသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြာရှည်စွာ ဆောင်ရွက် (ထောက်ပံ့ထား) သကဲ့သို့, ထို့အတူ မိမိဆိုင်ရာ အကျိုးများကို ဆောင်ရွက်နိုင် (ဖြစ်စေနိုင်) သော တရားကို "အာဟာရ" ဟု ခေါ်၏။ ကဗဠီကာရာဟာရ=ရုပ်ပိုင်း၌ ပြခဲ့သော သြဇာရုပ်တည်း၊ ဤကဗဠီ ကာရအာဟာရသည် သြဇာနှင့်တကွသော ရုပ်ရှစ်ပါး (အာဟာရဇအဋ္ဌ ကလာပ်ရုပ်) ကို ဆောင်ရွက်၏၊ ဝါ-ဖြစ်စေ၏။ ဒုတိယ ဖဿာဟာရ=စိတ်အားလုံး၌ ယှဉ်သော ဖဿစေတသိက် တည်း။ "ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ" ဟူသည်နှင့်အညီ ဖဿာဟာရသည် ဝေဒနာတည်းဟူသော အကျိုးကို ဆောင်ရွက်၏။ [ကဗဠီကာရာဟာရက ပဌမဖြစ်၍ ဤဖဿာဟာရကို ဒေသနာအစဉ်အားဖြင့် ဒုတိယ ဟု ဆိုသည်၊ တတိယ စတုတ္ထ ဆိုရာ၌လည်း ဤနည်းသာတည်း။] တတိယမနောသန္စေတနာဟာရ=စိတ်အားလုံး၌ယှဉ်သော စေတနာ စေတသိက်တည်း၊ "သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ" ဟူသည်နှင့်အညီ ဤစေတ နာအာဟာရသည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဟူသော အကျိုးကို ဆောင်ရွက်၏။ [သင်္ခါရနှင့် စေတနာကား သဘောတူတည်း။] စတုတ္ထဝိညာဏာဟာရ=စိတ်အားလုံးကို ဝိညာဏာဟာရ ဟု ဆို သည်၊ "ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ" နှင့်အညီ ဤဝိညာဏာဟာရသည် တကွဖြစ်ဘက် စေတသိက် နာမ်နှင့် ရုပ်တရားကို ဆောင်ရွက်၏။ [ဆောင်] သြဇာဋ္ဌမကရူပံ ယေ, ဝေဒနံ ပဋိသန္ဓိကံ၊ နာမရူပံ အာဟရန္တိ, တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုစ္စရေ။ ---