## Trang 221 ၄၃၂ အမှာစကားချပ် - သမုစ္စည်းပိုင်း ဂ။ ပန-အမှာ စကားချပ် ညှပ်လိုက်ဦးအံ့၊ ဧတ္ထ – ၍ မိဿက သင်္ဂဟ၌၊ ဣန္ဒြိယေသု- ဣန္ဒြေတို့တွင်၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂညာဏံ – သောတာပတ္တိမဂ် ဉာဏ်ကို၊ အနညာတညသာမီတိန္ဒြိယန္တိ - အနညာတညဿာ မီတိန္ဒြေ ဟူ၍၊ ပဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။ ဣတိနှင့် ပဝုစ္စန္တိကို ပြန်၍လိုက်၊ အရဟတ္တဖလညာဏံ-အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်ကို၊ အညာတာဝိန္ဒြိယံတိ - အညာတာဝိန္ဒြေ ဟူ၍၊ ပဝုစ္စတိ – ၏ မ - အလယ်၌၊ ဆ ဉာဏာနိ - အထက်မဂ် အောက်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသော ဉာဏ်တို့ကို၊ အညိန္ဒြိယာနီတိ - အညိန္ဒြေတို့ ဟူ၍၊ ပဝုစ္စန္တိ – ဆိုအပ်ကုန်၏၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ – ဇီဝိတိန္ဒြေ သည်လည်း၊ ရူပါ ရူပဝသေန – ရုပ် ဇီဝိတ နာမ် ဇီဝိတတို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ ဒုဝိဓံ – နှစ်ပါး အပြား ရှိသည်၊ ဟောတိ – ဖြစ်၏။ - ယေ’အကြင် တရားတို့သည်၊ သြဇာဋ္ဌမကရူပံ-သြဇာလျှင် ရှစ်ခုမြောက် ရှိသော ရုပ်ကို၎င်း၊ ဝေဒနံ−ဝေဒနာကို၎င်း၊ ပဋိသန္ဓေကံ’ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ် ကို၎င်း၊ နာမရူပံ’တကွဖြစ်ဘက် နာမ်ရုပ်ကို၎င်း၊ အာဟရန္တိ’ကိုယ်စီ ကိုယ်ငှ ဆောင်ရွက်ကြကုန်၏၊ တသ္မာ-ထို့ကြောင့်၊ တေ’ထို ကဗဠီကာရာဟာရ စသော တရားတို့ကို၊ အာဟာရာတိ – အာဟာရတို့ ဟူ၍၊ ဝုစ္စရေ – ဆိုအပ် ကုန်၏။ ၁၁၀ - - အမှာစကားချပ်။ “ဣန္ဒြိယေသု ပနေတ္ထ” မှ စ၍“အဓိပတိ ဧကောဝ လဗ္ဘတိ” တိုင်အောင် စကားစုကား အထူးမှတ်ချက်ကို ပြသော အမှာစကားရပ်တည်း၊ ဤစကားရပ်ကို ကြည့်၍ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဣန္ဒြေ စသည့်၌ တရားကိုယ် ကောက်ပုံကို သိရမည်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၄၃၃ ၉။ ပဉ္စဝိညာဏေသု - ဒွေးပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌၊ ဈာနင်္ဂါနိ– ဈာနင်တို့ကို ၎င်း၊ အဝီရိယေသု – ဝီရိယ မရှိသောစိတ် တဆဲ့ ခြောက်ပါးတို့၌၊ ဗလာနိ - ဗိုလ်တို့ကို၎င်း၊ အဟေတုကေသု- အဟိတ်စိတ်တို့၌၊ မဂ္ဂင်္ဂါနိ-မဂ္ဂင်တို့ကို၎င်း၊ န လဗ္ဘန္တိ - မ အပ်ကုန်။ - ၉။ ပဉ္စဝိညာဏေသုဈာနင်္ဂါနိ —— ဈာနင် မည်သော တရားတို့တွင် ဧကဂ္ဂတာနှင့် ဝေဒနာသည် ဒွေးပဉ္စဝိညာဉ်၌ ယှဉ်၏၊ သို့သော် ထို ဧကဂ္ဂ တာနှင့် ဝေဒနာသည် ဒွေးပဉ္စဝိညာဉ်၌ ယှဉ်ခိုက်မှာ ဈာနင် အမည် မရထိုက် ဟူလို၊ ထို့ကြောင့် တရားကိုယ် ကောက်တုန်းက ၎င်းတို့ကို ကြဉ်ခဲ့ရသည်၊ ဝိတက်စသည်တို့ကား ပင်ကိုယ်ကပင် ပဉ္စဝိညာဉ်၌ မယှဉ်ချေ။ အဝီရိယေသုဗလာနိ ဝီရိယနှင့် မယှဉ်သောစိတ် ၁၆ ပါး ရှိ၏၊ [ စေတသိက်ပိုင်း သမ္ပယောဂနည်းကို သတိပြု၊ ] ထို စိတ်တို့၌ ယှဉ်ခိုက် ဧကဂ္ဂတာ စေတသိက်သည် သမာဓိဗိုလ်အမည် မရထိုက်၊ သဒ္ဓါစသည်တို့ကား ပင်ကိုယ်ကပင် အဝီရိယစိတ်၌ မယှဉ်ချေ။ --- အဟေတုကေသုမဂ္ဂင်္ဂါနိ —— အဟိတ်စိတ် အားလုံး၌၎င်း အချို့၌၎င်း ယှဉ်ခိုက်ဝိတက် ဝီရိယ ဧကဂ္ဂတာတို့သည် မဂ္ဂင် မထိုက်၊ ပညာ စသည့်တို့ ကား ပင်ကိုယ်ကပင် အဟိတ်စိတ်၌ မယှဉ်ချေ။ ဈာနင်စသည့် မထိုက်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ဘာသာဋီကာ၌ အကျယ် ဆိုထားပြီ။ မှတ်နှင့်ရန်ကား—— [ဆောင်] ၁။ ဝိတက်မယှဉ်၊ သို့ဖြစ်အင်ကြောင့်၊ ဈာနင်မရ၊ မှတ်ကုန်ကြ ပဉ္စဝိညာဉ်မှာ။ ၂။ ဝီရိယကိုယ်၊ မရှိလိုသဖြင့်၊ ဗိုလ်မထိုက်ဘို့၊ အလိုက်သိ၊ အဝီရိယပါ။ ၅၅ --- ## Trang 222 ၄၃၄ သမုစ္စည်းပိုင်း ၁၀။ တထာ- ထိုမှ တပါး၊ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ္တေ – ဝိစိကိစ္ဆာ - စိတ်၌၊ ဧကဂ္ဂတာ - ဧကဂ္ဂတာ သည်၊ မဂ္ဂင်္ဂိန္ဒြိယဗလဘာဝံ - မဂ္ဂင်ဣန္ဒြေဗိုလ် အဖြစ်သို့၊ နဂစ္ဆတိ-မရောက်၊ - ၁၁။ ဒွိဟေတုက တိဟေတုက ဇဝနေသ္ဝေဝ - ဒွိဟိတ် ဇော တိဟိတ်ဇော တို့၌ သာလျှင်၊ ယထာသမ္ဘဝံ – ဖြစ်သင့် ၁၀။ ၃။ ဟိတ်နှင့်မယှဉ်၊ သို့ဖြစ်အင်ကြောင့်၊ မဂ္ဂင်မှဆိတ်၊ အဟိတ် စိတ်၊ ကြိတ်လိတ် မြဲသေချာ။ တထာ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ္တေ ၊ ပေ ၊ နဂစ္ဆတိ’ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ် စိတ်၌ ယှဉ်သော ဧကဂ္ဂတာကား မဂ္ဂင်အမည်လည်း မရထိုက်၊ ဣန္ဒြေ ဗိုလ် အမည်လည်း မရထိုက်။ [၍ သင်္ဂြိုဟ်ပါဠိ ရှိသည့်အတိုင်း သမာဓိန္ဒြေ၏ တရားကိုယ်ကို ကောက်ရ လျှင် “ဝိစိကိစ္ဆာ သဟဂုတ်စိတ်မှတပါး စိတ် ၄၈ ၌ ရှိသော ဧကဂ္ဂတာသည် သမာဓိန္ဒြေ မည်၏”ဟု ဆိုရပေလိမ့်မည်၊ စင်စစ်မှာ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်သာ မက၊ ဝီရိယနှင့် မယှဉ်သော စိတ် ၁၆ ပါး၌ ယှဉ်ခိုက် ဖြစ်သော ဧကဂ္ဂတာလည်း သမာဓိန္ဒြေ မထိုက် ဟု အဋ္ဌကထာကြီးများ ယူကြလေပြီ၊ ထို အယူအတိုင်းပင် ဓာတုကထာ၌ ကောက်ယူရ လေသည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာကြီးများနှင့် လျော်ညီအောင် ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ကြီး ပြင်ထားသော ပါဠိကို ဘာသာ ဋီကာမှာ ရှု။ ] ၆ ၁၁။ ဒွိဟေတုက၊ပေ၊လဗ္ဘန္တိ’’ဒွိဟိတ်ဇော တိဟိတ်ဇော၌ရှိသော ဆန္ဒစသည့်တို့သာ “အဓိပတိ” ဖြစ်ထိုက်သည့်၊ အခြားစိတ်များ၌ ယှဉ်သော ဆန္ဒ စသည်တို့ကား အဓိပတိ မဖြစ်ထိုက်၊ ဇဝနေသ္ဝေဝ -- ၌ ဧဝဖြင့် ဇော မဟုတ်သော တရားများကို ကန့်သည်၊ ဒွိဟေတုက တိဟေတုက – နောင် - နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၄၃၅ သည်အားလျော်စွာ၊ အဓိပတိ - အဓိပတိကို၊ ဧကောဝ-တစ်ပါး တည်းကိုသာလျှင်၊ လဗ္ဘတိ-ရ အပ်၏။ သင်္ဂဟ - ၁၂။ ဝတ္ထုတော-ပရမတ်အလို အထည်ကိုယ် ဝတ္ထုအားဖြင့်၊ ဟေတူ – ဟိတ်တို့သည်၊ ဆ’ ခြောက်ပါးတို့တည်း၊ ဈာနင်္ဂါ – ဈာနင်တို့သည်၊ ပဉ္စ – ငါးပါး တို့တည်း၊ မဂ္ဂင်္ဂါ-မဂ္ဂင်တို့သည်၊ နဝ-ကိုးပါးတို့တည်း၊ ဣန္ဒြိယ ဓမ္မာစ-ဣန္ဒြေတရားတို့သည်ကား၊ သောဠသ - တဆဲ့ခြောက်ပါး တို့တည်း၊ ဗလဓမ္မာ - ဗိုလ်တရားတို့ကို၊ နဝ-ကိုးပါးတို့ဟူ၍၊ ဥဒီရိတာ - ဆိုအပ်ကုန်၏၊ နဝ ဥဒီရိတာ=နဝ+ဥဒီရိတာ၊ အဓိ ပတီ – အဓိပတိတို့ကို၊ စတ္တာရော – လေးပါးတို့ ဟူ၍၊ ဝုတ္တာ- - - - ဧဝသဒ္ဒါ ယှဉ်စပ်၍ “ဒွိဟေတုက တိဟေတုကေသ္ဝေဝ”ဟု မှတ်၊ ထို ဧဝဖြင့် ဧကဟိတ်ဇော အဟိတ်ဇောကို ကန့်သည်။ [ ဇောတို့၏ ဒွိဟိတ် တိဟိတ် ဖြစ်ပုံမှာ ဟေတုသင်္ဂဟကို သတိပြု။ အဓိပတိ ဧကောဝ အကြီးဆုံး အချုပ်ဆုံးမှန်လျှင် ထိုထို ကိစ္စ၌ တစ်ယောက်သာ ရှိရသကဲ့သို့ ထို့အတူ မဟာကုသိုလ် ပဌမစိတ်၌ ဆန္ဒစသော ၄ ပါးလုံး ရှိရာ တစ်ပါးပါးသာ အဓိပတိဖြစ်ရမည်၊ ကျန် ၃ ပါးကား နောက်လိုက် ငယ်သား သာတည်း၊ ဥပမာ— ဆန္ဒ အဓိပတိဖြစ်ခိုက် ဝီရိယ စသည်တို့က သာမန် နောက်လိုက်တရားများ ဖြစ်ရမည် ဟူလို။ - - ယထာသမ္ဘဝံ — ထိုလေးပါးတွင် ဖြစ်သင့်သော တရား တစ်ပါးပါးက အဓိပတိ ဖြစ်လိမ့်မည်၊ ဆန္ဒ ထက်သန်သည့် အခါ ဆန္ဒသည် အဓိပတိ ဖြစ် သင့်၏၊ ဝီရိယ ထက်သန်သည့်အခါ ဝီရိယသည်၊စိတ်ထက်သန်သည့် အခါ စိတ်သည်၊ ပညာ ထက်သန်သည့်အခါ ဝီမံသသည် အဓိပတိ ဖြစ်သင့်၏။ --- ## Trang 223 ၄၃၆ သမုစ္စည်းပိုင်း ဆိုအပ်ကုန်၏၊ အာဟာရာ – အာဟာရ တို့သည်၊ တထာ ထို့အတူ လေးပါးတို့တည်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ကုသလာဒိသမာ ကိဏ္ဏေ - ကုသိုလ် စသည်တို့ဖြင့် ရောပြွမ်းသော၊ မိဿက သင်္ဂဟေ - မိဿကသင်္ဂဟကို၊ သတ္တဓာ - ခုနစ်ပါး အပြား အားဖြင့်၊ ဝုတ္တော-ဆိုအပ်ပြီ။ ၁၂။ သင်္ဂဟ။ ။ ဆ ဟေတူ စသည့်အရ ဟိတ် ၆ ပါး စသည်၏ တရားကိုယ် ကောက်ပုံကို ပြခဲ့သော စုဏ္ဏိယ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကြည့်၍ သိနိုင် လောက်ပြီ၊ သတ္တဓာအရ ၇ ပါးကား ၁-ဟေတု ၂-ဈာနင်္ဂ၊ ၃-မဂ္ဂင်္ဂ စသော ၇ ပါးတည်း။ ၇ လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ က။ အဘယ်သင်္ဂဟကို မိဿကသင်္ဂဟ ဟု ခေါ်သနည်း။ ခ။ အဘယ်တရားမျိုးကို ဟေတု ခေါ်သနည်း၊ လင်္ကာထောက်ပါ။ ဂ။ အဘယ်တရားမျိုးကို ဈာနင် ဟု ခေါ်သနည်း၊ လင်္ကာထောက်ပါ။ ဃ။ အဘယ်စိတ်များ၌ ဈာနင် မရထိုက်သနည်း သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ င။ ထိုဈာန်တို့၏ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်စပ်ပြပါ။ စ။ အဘယ်တရားမျိုးကို မဂ္ဂင် ဟု ခေါ်သနည်း၊ လင်္ကာထောက်ပါ။ ဆ။ အဘယ်စိတ်များ လုံးဝ မဂ္ဂင် မထိုက်သနည်း၊ သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဇ။ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်၌ကား အဘယ်တရားသည် မဂ္ဂင် မထိုက်နည်း။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ဈ။ ထို မဂ္ဂင်တို့၏ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကိုယှဉ်တွဲပြပါ။ ည။ အဘယ်တရားမျိုးကို ဣန္ဒြေ ဟု ခေါ်သနည်း။ ဋ။ အဘယ်စိတ်များ၌ အဘယ်တရားသည် ဣန္ဒြေ မထိုက်သနည်း။ ဌ။ ထို ဣန္ဒြေတို့၏ နာမည်ဖြင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ ဍ။ အဘယ်တရားမျိုးကို ဗိုလ် ဟု ခေါ်သနည်း။ ဎ။ အဘယ်စိတ်များ၌ အဘယ်တရားများသည် ဗိုလ် မထိုက်သနည်း။ ဏ။ ထို ဗိုလ်တို့၏နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ တ။ အဘယ်တရားမျိုးကို အဓိပတိ ဟု ခေါ်သနည်း။ ၄၃၇ ထ။ ထို အဓိပတိကို အဘယ်တရား၌သာ ရအပ်သနည်း၊ သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဒ။ လေးပါးလုံး တပြိုင်နက် အဓိပတိ ဖြစ်ထိုက်သလော၊ သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပါ။ ဓ။ အဘယ်အခါ အဘယ်တရားသည် အဓိပတိ ဖြစ်သင့်သနည်း။ န။ အဓိပတိတို့၏ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ ပ။ အဘယ်တရားကို အာဟာရ ဟု ခေါ်သနည်း။ ဖ။ ထို အာဟာရတို့၏ နာမည်နှင့် တရားကိုယ်ကို ယှဉ်တွဲပြပါ။ ဗ။ ထို အာဟာရတို့ အသီးအသီး ဆောင်ရွက်သော အကျိုးများကို သာဓကနှင့်တကွ ပြပါ။ --- ## Trang 224 ၄၃၈ ဗောဓိပက္ခိယ သင်္ဂဟ သမုစ္စည်းပိုင်း - - ၁။ ဗောဓိပက္ခိယ သင်္ဂဟေ - ဗောဓိ ပက္ခိယ သင်္ဂဟ၌၊ သတိပဋ္ဌာနာ- သတိ ပဋ္ဌာန် တို့သည်၊ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ – ကာယာ နုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၎င်း၊ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ- ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်၎င်း၊စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ- စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၎င်း၊ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ- ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၎င်း၊ (ဣတိ-ဤသို့၊) စတ္တာရော- လေးပါးတို့တည်း။ ။ ဝ ဗောဓိပက္ခိယသင်္ဂဟ ။ [ဗောဓိ+ပက္ခ+ ဏျ၊ ဗောဓိ=မဂ် ဉာဏ်+ပက္ခ=အသင်း (ဘက်သား ) + ဏျ==ဖြစ်သည်။] မဂ်ဉာဏ်၏ ဘက်တော်အတွင်း၌ အသင်းဝင် တရားများကို “ ဗောဓိပက္ခိယ ” တရားဟု ခေါ်၏၊ ထို ဗောဓိပက္ခိယ တရားစုကို ပြဆိုရာ အပိုင်း အခဏ်းကို “ ဗောဓိ ပက္ခိယ သင်္ဂဟ ” ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့၏ တရားကိုယ်ကို ကောက်ရာ၌ မဂ် ဖိုလ်နှင့် ယှဉ်သော တရားကို၎င်း၊ မဂ်ဖိုလ်၏ ရှေ့သွား ( သီလဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တ ဝိသုဒ္ဓိ စသည့်ဖြင့်) ကျေးဇူးများသည့် လောကီကုသိုလ် ကြိယာနှင့် ယှဉ်ခိုက် တရားကို၎င်း၊ ထိုက်သလို ကောက်ရလိမ့်မည်။ ၁။ သတိပဋ္ဌာန်။ ။ [ပဋ္ဌာန=ပ+ဌာန။ ပ==လွန်ကဲစွာ ( အာရုံ၌ သက်ရောက်၍ ) +ဌာန===တည်သောတရား၊ ] မိမိဆိုင်ရာ အာရုံ၌ လွန်လွန် ကဲကဲ စွဲမြဲစွာ တည်သော သတိအထူးကို “သတိပဋ္ဌာန်” ဟု ခေါ်သည်။ [ဆောင်] လွန်လွန်ကဲကဲ၊ အာရုံထဲ၌၊ စွဲမြဲတည်ဘိ၊ ထိုသတိ၊ သတိပဋ္ဌာန်ခေါ်။ - နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၄၃၉ ၂။ သမ္မပ္ပဓာနာ - သမ္မပ္ပဓာန်တို့သည်၊ ဥပ္ပန္နာနံ-ဥပ္ပန္နံ ဟု ဆိုအပ် ကုန်သော၊ ပါပကာနံ - အကုသိုလ် တရားတို့ကို၊ ပဟာနာယ - ပယ်ခြင်းငှါ၊ ဝါယာမော - အားထုတ်ခြင်း၎င်း၊ အနုပ္ပန္နာနံ - အနုပ္ပန္နံ ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော၊ ပါပကာနံ – အကု သိုလ် တရားတို့၏၊ အနုပ္ပါဒါယ - မဖြစ်ခြင်းငှါ၊ ဝါယာမော- အားထုတ်ခြင်း၎င်း၊ အနုပ္ပန္နာနံ’အနုပ္ပန္နံ ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော၊ ကုသလာနံ – ကုသိုလ် တရားတို့၏၊ ဥပ္ပါဒါယ – ဖြစ်ခြင်းငှါ၊ - - သတိပဋ္ဌာန် ၄ ပါး သရုပ်ကို သင်္ဂြိုဟ် ကြည့်၍ ရေတွက်လေ၊ ထို ၄ ပါး လုံး၏ တရားကိုယ်မှာ မဟာကုသိုလ်ကြိယာ အပ္ပနာဇော ဆဗ္ဗေသ၌ ရှိသော သတိစေတသိက် ချည်းသာတည်း။[တရားကိုယ်မှာ သတိ တစ်ပါးတည်း ဖြစ် သော်လည်း ( ၁ ) အာရုံက ကာယ ဝေဒနာ စိတ္တ ဓမ္မ ၄ မျိုး ပြားခြင်း၊ (၂) ထို အာရုံများ၌ အသုဘ ဒုက္ခ အနိစ္စ အနတ္တ ယူပုံ ( ရှုပုံ ) အခြင်း အရာက ၄ မျိုး ပြားခြင်း၊ ( ၃ ) သုဘ သုခ နိစ္စ အတ္တ ဟု ထင်မှားချက်ကို ပယ်ခွါခြင်း ကိစ္စက ၄ မျိုး ပြားခြင်းကြောင့် ၄ မျိုးခြား၍ ဘုရား ဟောတော် မူသည်၊ အကျယ်ကို ဘာသာဋီကာမှာ ရှု။ ] [ဆောင်] သတိတစ်သာ၊ ဖြစ်တုံပါလည်း၊ ယူရာအာရုံ၊ လေးပါးစုံခဲ့၊ ယူပုံခြင်းရာ၊ လေးမျိုးသာတည်း၊ ပယ်ခွါကိစ္စ၊ ဖြစ်ပြန်က လျှင်၊ လေးပါးပင်မျိုး၊ တို့ရှင်ပင်စည်၊ လေးမျိုးဟောသည်၊ မှတ်လော သတိပဋ္ဌာန် တည်း။ ၂။ သမ္မပ္ပဓာန်။ ။ [ သမ္မာ+ပဓာန။ သမ္မာ=ကောင်းစွာ+ပဓာ န=အားထုတ်ခြင်း။ ] အကုသိုလ်ကိုပယ်ခြင်း၊ အသစ် မဖြစ်စေခြင်း၊ ကုသိုလ် ကို ဖြစ်စေခြင်း၊ တိုးအောင် အားထုတ်ခြင်း၊ ဤ ကိစ္စ ၄ ပါးသည် ရဟန္တာ --- ## Trang 225 ၄၄၀ သမုစ္စည်းပိုင်း - ဝါယာမော - အားထုတ်ခြင်း၎င်း၊ ဥပ္ပဇ္ဇနံ – ဥပ္ပန္နံ ဟု ဆိုအပ် ကုန်သော၊ ကုသလာနံ - ကုသိုလ်တရားတို့၏၊ ဘိယျောဘာ ဝါယ-တိုးပွားသည်၏ အဖြစ်ဟူသော အကျိုးငှါ၊ဝါယာမော– အားထုတ်ခြင်း ၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ စတ္တာရော – လေးပါး တို့တည်း။ - - များနှင့် မဆိုင်ရကား ရဟန္တာများ သန္တာန်၌သာ ဖြစ်လေ့ရှိသော ကြိယာ၌ ယှဉ်သော ဝီရိယကို မကောက်ထိုက်၊ ထို့ပြင် ဖိုလ်တရားများလည်း ထိုကိစ္စ ၄ ပါးလုံးကို မပြုနိုင်ရကား ဖိုလ်တရားများနှင့်လည်း မဆိုင်၊ ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်စိတ် ကုသလေသွေဝ၌ ယှဉ်သော ဝီရိယကိုသာ သမ္မပ္ပဓာန် ၄ ပါးလုံး၏ တရားကိုယ်တည်း ဟု မှတ်၊ ဤသို့ တရားကိုယ် အားဖြင့် ဝီရိယ တစ်ပါးတည်း သာ ဖြစ်သော်လည်း အကုသိုလ်ကို ပယ်ခြင်းစသောကိစ္စ ၄ ပါးသောကြောင့် သမ္မပ္ပဓာန် ၄ မျိုး ဟောတော်မူသည်။ [ဆောင်] ၁။ ကုသိုလ်စိတ်၌၊ ယှဉ်ခိုက်ကြုံမှ၊ ဝီရိယ၊ သမ္မပ္ပဓာန်ကောက်။ ၂။ ဝီရိယတစ်ပါး၊ ဖြစ်တုံငြားလည်း၊ လေးပါး ကိစ္စ၊ ရှိလေ ရသဖြင့်၊ သမ္မပ္ပဓာန်၊ လေးမျိုးဖန်၊ ဟောဟန် သဘော ပေါက်။ ဥပ္ပန္နပါပက —— ရှေးက ဖြစ်စေ’ယခုဘဝမှာ ဖြစ်စေ’တကယ် ဖြစ်ပြီး သောအကုသိုလ်ကို၎င်း၊ ဖြစ်ပြီး အကုသိုလ်များနှင့် ( ပါဏာတိပါတချင်း၊ အဒိန္နာဒါနချင်း စသည်ဖြင့် ) တူသော မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကို ၎င်း “ ဥပ္ပန္နပါပက” ဟု ခေါ်သည်။ ၆၆ [ဆောင်] ဖြစ်ပြီး၎င်း၊ တကြောင်း ထိုနှင့်၊ အသင့်တူမျှ၊ ပါပက၊ ဥပ္ပန္န ဟု ခေါ်။ - နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၄၄၁ ၃။ ဣဒ္ဓိပါဒါ – ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့သည်၊ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ - ဆန္ဒိဒ္ဓိ ပါဒ်၎င်း၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ – ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၎င်း၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ- - - အနုပ္ပန္နပါပက — အနမတဂ္ဂ သံသရာ၌ မဖြစ်ဘူးသော အကုသိုလ် ဟူ၍မရှိ၊ ထို့ကြောင့် ဤဘဝ၌ လုံးဝ မဖြစ်ဘူးသော အကုသိုလ်ကို၎င်း၊ အာရုံ အသစ် အဆန်း တစ်ခုခုကိုစွဲ၍ မဖြစ်ဘူးသေးသော အကုသိုလ်ကို၎င်း၊ “အနုပ္ပန္န ပါပက” ဟု ခေါ်သည်။ [ဆောင်] ဘဝ၌၊ လုံးဝ မဖြစ်၊ အာရုံသစ်ကြောင့်၊ မဖြစ်ဘူးကြ ပါပက၊ အနုပ္ပန္န ခေါ်။ အနုပ္ပန္နကုသလ — ဤဘဝ၌ မဖြစ်ဘူးသေးသော သမထ ဝိပဿနာ စသော လောကီကုသိုလ်မျိုး၊ သံသရာ၌ တစ်ခါမျှ မဖြစ်ခဲ့ဘူးသော မဂ်ကုသိုလ် မျိုးကို “အနုပ္ပန္နကုသလ” ဟု ခေါ်သည်။ [ဆောင်] လောကီအတွက်၊ ဤဘက် ဘဝ၊ မဂ္ဂသံသရာ၊ ရံတစ်ခါထူး၊ မဖြစ်ဘူးကြ၊ ကုသလ၊ အနုပ္ပန္ ခေါ်။ ဥပ္ပန္နကုသလ—မဂ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုမဂ်ကို ထပ်၍ တိုးပွားစေဘွယ် မရှိ၊ မဖြစ်သေးသော ( အနုပ္ပန္န ) မဂ်ကိုသာ ဆက်လက်၍ ဖြစ်အောင် အား ထုတ်ဘွယ် ရှိသောကြောင့် ဥပ္ပန္နကုသလကို တိုးပွားစေရာ၌ မဂ် ကုသိုလ်ကို မယူဘဲ ရှေးဘဝကဖြစ်စေ ယခုဘဝ ဖြစ်စေ ဖြစ်ပြီးသော သမထ ဝိပဿနာ စသော လောကီ ကုသိုလ်ကိုသာ ယူ။ [ဆောင်] ထို၍ဘဝ၊ ဖြစ်ကြလေပြီ၊ လောကီကုသလ၊ ဟူသမျှ၊ ဥပ္ပန္န ဟု ခေါ်။ ၃။ ဣဒ္ဓိပါဒ်။ ။ [ ဣဒ္ဓိ+ပါဒ။ ဣဒ္ဓိ=ပြီးစီးထမြောက်သော အကျိုး ( ဈာန်မဂ်ဖိုလ် ) +ပါဒ=အခြေခံ။ ] ပြီးစီး ထမြောက်သော ဈာန်မဂ်ဖိုလ် အကျိုးတို့၏ အခြေခံ အကြောင်းတရားကိုသာ “ဣဒ္ဓိပါဒ်”ဟုခေါ်သည်။ ၅၆