## Trang 261 ရုပ်တို့အား၎င်း၊ သဟဇာတဝသေန - သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း၏ အစွမ်းဖြင့်၊ ပစ္စယော - သည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏၊ (၂) ပစ္ဆာဇာတ၁ – နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ စိတ္တ စေတသိကာ - ကုန်သော၊ ဓမ္မာ - တို့သည်၊ ပုရေဇာတဿ- ရှေးရှေး၌ ဖြစ်သော၊ ဣမဿ ကာယဿ- ၏ ရူပကာယအား၊ ပစ္ဆာဇာတဝသေန - ပစ္ဆာဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၏ အစွမ်း ဖြင့်၊ ပစ္စယော - သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ (၃) ဆ - ခြောက်ပါး ကုန်သော၊ ဝတ္ထူနိ - ဝတ္ထုရုပ် တို့သည်၊ ပဝတ္တိယံ - ပဝတ္တိ အခါ၌၊ သတ္တန္နံ – ခုနစ်ပါးကုန်သော၊ ဝိညာဏဓာနံ – ဝိညာ ဏဓာတ်တို့အား၊ ပုရေဇာတဝသေန - ပုရေဇာတ ဝိပ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း၏ အစွမ်းဖြင့်၊ ပစ္စယော-သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ ဣတိစ- ဤသို့လျှင်၊ ဝိပ္ပယုတ္တ ပစ္စယော - ဝိပ္ပယုတ္တံ ပစ္စည်းသည်၊ တိဝိ ဓော-သုံးပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ၈။ အတ္ထိ အဝိဂတ အပြား သဗ္ဗထာ - အလုံးစုံသော အပြား အားဖြင့်၊ သဟဇာတံ-သဟဇာတ မျိုး၎င်း၊ ပုရေဇာတံ - ပုရေဇာတမျိုး၎င်း၊ ပစ္ဆာဇာတံစ - ပစ္ဆာဇာတမျိုး၎င်း၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော - ကဗဠီ ကာရ အာဟာရ၎င်း၊ ရူပဇီဝိတံ-ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ၎င်း၊ ဣတိ- သို့၊ အယံ ပဉ္စဝိဓော - ဤ ငါးပါး အပြား ရှိသော ပစ္စည်းသည်၊ အထိအဝိဂတအပြား။ ။"သဟဇာတံ ပုရေဇာတံ၊ ပေ၊ ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ အတ္ထိပစ္စယော အဝိဂတပစ္စယော" ကား အတ္ထိပစ္စည်း အဝိဂတ ပစ္စည်းတို့၏ အပြားကို ပြသောစကားတည်း၊ ရှေ့ကပြခဲ့သော သဟဇာတမျိုး, နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၅၁၃ အတ္ထိပစ္စယောစ-အတ္ထိပစ္စည်းသည်၎င်း၊ အဝိဂတပစ္စယောစ- အဝိဂတ ပစ္စည်းသည်၎င်း၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏။ [မိစ္ဆယံတိ-ဟု ရှိသည်ကား ပါဠိပျက်၊ မိစ္ဆယံ-ဟုသာ ရှိရမည်။] ပစ္စည်း အကျဉ်းချုပ် စ = ဆက်ဦးအံ့၊ အာရမ္မဏူပနိဿယ ကမ္မပစ္စယေသု - အာရမ္မဏ ပစ္စည်း ဥပနိဿယပစ္စည်း ကမ္မပစ္စည်း အတ္ထိပစ္စည်း တို့၌၊ သဗ္ဗေပိ- အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ပစ္စယာ-တို့သည်၊ သမောဓနံ− ပေါင်းဆုံခြင်းသို့၊ ဂစ္ဆန္တိ-ရောက်ကုန်၏။ အမှာစကားချပ် ငါ - အမှာ စကားချပ် ညှပ်လိုက်ဦးအံ့၊ ထို-ဤ ပဋ္ဌာန်းနည်း၌၊ သဗ္ဗထာ-အလုံး စုံသော သဟဇာတမျိုးတို့၌လည်း၊ သဟဇာတရူပံတိ-သဟ ဇာတရူပ ဟူသည်၊ ပဝတ္တေ-ပဝတ္တိအခါ၌၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ- စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့၏၎င်း၊ ပဋိသန္ဓေယံ - ပဋိသန္ဓေ အခါ၌၊ ကဋတ္တာရူပါနံစ - ကဋတ္တာ ရုပ်တို့၏၎င်း၊ ဝသေန- အပြားအားဖြင့်၊ ဒုဝိဓံ-နှစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ ဣတိ-သို့၊ ဝေဒိတဗ္ဗ-သိအပ်၏။ ပုရေဇာတမျိုး, ပစ္ဆာဇာတမျိုး, ကဗဠီကာရ အာဟာရ, ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ တို့သည် အတ္ထိပစ္စည်း အဝိဂတပစ္စည်းလည်း မည်ကုန်၏-ဟူလို။ ပစ္စည်းအကျဉ်းချုပ် ၄ ပါး» ။ ၂၄ ပစ္စည်းကို ထိုက်သလို သွင်းလျှင် အာရမ္မဏပစ္စည်း, ဥပနိဿယပစ္စည်း, ကမ္မပစ္စည်း, အတ္ထိပစ္စည်း, ဤ ၄ ပစ္စည်း တို့၌ဝင်၏၊ ထို့ကြောင့် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ပစ္စည်း ၄ မျိုးသာ ရှိသည်။ အမှာစကားချပ်။ ။ "သဟဇာတရူပံတိပနေတ္ထ" စသည်ကား အမှာစကားချပ်တည်း၊ ရှေ့က ဆိုခဲ့သော စကားတို့၌ သဟဇာတမျိုး ဟူသမျှ ၆၅ --- ## Trang 262 ဣတိ - ဤသို့၊ သန္တဝါ – ဖြစ်သင့်သောအားဖြင့်၊ တေကာလိကာ-ကာလ သုံးပါး၌လည်း ဖြစ်ကုန် သော၊ ကာလမုတ္တာစ – ကာလ သုံးပါးမှလည်း လွတ်ကုန် သော၊ အဇ္ဈတ္တဉ္စ - အတ္တ သန္တာန်၌လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဗဟိဒ္ဓါစ - ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ သင်္ခတဉ္စ- သင်္ခတ တရားလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ အသင်္ခတဉ္စ - အသင်္ခတ တရားလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ တထာ - ထိုမှတပါး၊ ပညတ္တိ နာမရူပါနံ – ပညတ် နာမ် ရုပ်တို့၏၊ ဝသေန – အပြားအားဖြင့်၊ တိဝိဓာ-သုံးပါး အပြားအားဖြင့်၊ ဌိတာ-တည်ကုန်သော၊ ဓမ္မာ- တရားတို့သည်၊ ပဋ္ဌာနေ-ပဋ္ဌာန်းအရာ၌၊ သဗ္ဗထာ-အလုံးစုံသော အပြားအားဖြင့်၊ စတုဝီသတိ – ၂၄ ပါးသော၊ ပစ္စယာနာမ- ပစ္စည်းတို့ မည်၏။ ထပ်၍ "သဟဇာတရူပါနံ" ဟူသော ပါဠိ ရှိ၏၊ ထို ပါဠိအရ သဟဇာတရုပ် ဟူရာ၌.. (၁) ပဝတ္တိအခါဖြစ်လျှင် စိတ္တဇရုပ်ကို ဆိုသည်ဟုမှတ်၊ (၂)ပဋိသန္ဓေ အခါဖြစ်လျှင် ကဋတ္တာ (ကမ္မဇ) ရုပ်ကို ဆိုလိုသည်ဟုမှတ်၊ ဤသို့လျှင် စိတ္တဇရုပ် ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်ဟု သဟဇာတရုပ် ၂ မျိုးရှိ၏-ဟူလို။ နိဂုံးချုပ်လျက် တေကာလိက စသည် ခွဲပြချက်။ "ဣတိ တေ ကာလိကာ ဓမ္မာ" စသော ဂါထာကား ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ပါဝင်သော တရား တို့၏ တေကာလိက, ကာလဝိမုတ္တ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိကြောင်းကို ခွဲပြရင်း နိဂုံးချုပ်သော ဂါထာတည်း၊ တေကာလိက-ကာလဝိမုတ္တ အားဖြင့် ၂ မျိုး အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓအားဖြင့် ၂ မျိုး, သင်္ခတ အသင်္ခတ အားဖြင့် ၂ မျိုး, ပညတ် နာမ်ရုပ် အားဖြင့် ၃ မျိုး, ဤသို့ အသီးသီး ပြားကုန်သော တရားသည် ပဋ္ဌာန်းနည်း အရာဝယ် ၂၄ ပစ္စည်း အမည်ရလေသည်-ဟူလို။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၅၁၅ ထိုတွင် တေကာလိက တရားဟူသည် စိတ် စေတသိက် ရုပ်တို့တည်း၊ ကာလဝိမုတ္တ ဟူသည် နိဗ္ဗာန်ပညတ်တည်း၊ အဇ္ဈတ္တ ဟူသည် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်သော စိတ် စေတသိက် ရုပ်များတည်း၊ ဗဟိဒ္ဓဟူသည် သူတစ်ပါး သန္တာန်၌ ဖြစ်သော စိတ် စေတသိက် ရုပ်နှင့် နိဗ္ဗာန်တည်း၊ သင်္ခတဟူသည် စိတ် စေတ သိက် ရုပ်များတည်း၊ အသင်္ခတ ဟူသည် နိဗ္ဗာန်ပညတ်တည်း။ လေ့ကျင့်ခန်း မေးခွန်းများ က။ ဆဓာနာမံတု နာမဿ – စသော ဂါထာ တို့သည် ဘာကို ပြသော ဂါထာတို့နည်း။ ခ။ ထိုဂါထာ၌ "ဆဗ္ဗိဓာပစ္စယာ" အရ ပစ္စည်း ၆ မျိုးကိုရေတွက်ပါ။ ဂ။ ဆဓာနာမံတု နာမဿအရ အကျယ် ပြသော စကားရပ်၏ အစနှင့် အဆုံးကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင်, ၆ ပစ္စည်း သရုပ်ကို ထုတ်ပြပါ။ ဃ။ ပဉ္စဓာနာမရူပီနံ အရ အကျယ် ပြသော စကား၏ အစ နှင့် အဆုံးကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင်, ၅ ပစ္စည်း သရုပ်ကို ထုတ်ပြပါ။ င။ ဧကဓာပုနရူပဿ အရ အကျယ်ပြသော စကားကို ပြပါ။ စ။ ရူပံ နာမဿ စေကဓာ အရ အကျယ်ပြသော စကားရပ်ကို ပြပါ။ ဆ။ ပညတ္တိ နာမရူပါနိ နာမဿ ဒုဝိဓာအရ အကျယ်ပြသော စကား၏ အစ အဆုံးကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ထို ၂ ပစ္စည်း၏ နာမည်ကို ပြပါ။ ဇ။ အာရမ္မဏပစ္စည်း အပြားနှင့် ဥပနိဿယ ပစ္စည်းအပြားကို ပြပါ။ ရ။ ထို ဥပနိဿယပစ္စည်းများ၏ သရုပ်ကို ပြသော ပါဠိကို အစအဆုံး ပိုင်း ခြား ပြပါ။ ည။ ဒွယံ ဒွယဿ နဝဓာ အရ ၉ ပစ္စည်းကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ ဋ။ ၂၄ ပစ္စည်းကို အကျဉ်းချုပ်လျှင် ပစ္စည်းပေါင်း မည်မျှ ဖြစ်သနည်း။ ဌ။ သဟဇာတ ရူပါနံ-ဟု လာရှိသည့် ပါဠိဟူသမျှ၌ သဟဇာတရုပ်ဟူသည် ဘယ်နှစ်မျိုး ရှိသနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ထောက်၍ ရေတွက်ပါ။ --- ## Trang 263 တတ္ထ - ထို ပညတ် နာမ်ရုပ် တို့တွင်၊ ရုပ် နာမ် ပညတ်အခွဲ ရူပဓမ္မာ - ရုပ် တရားတို့ ဟူသည်။ ရူပက္ခန္ဓောဝ-ရူပက္ခန္ဓာပင်တည်း၊ စိတ္တစေတသိကသင်္ခါတာ- စိတ် စေတသိက် ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော၊ စတ္တာရော- လေးပါး ကုန်သော၊ အရူပိနော-နာမ်ဖြစ်ကုန်သော၊ ခန္ဓာ – ခန္ဓာတို့၎င်း၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ-နိဗ္ဗာန်၎င်း၊ ဣတိ-သို့၊ ပဉ္စဝိဓံ-ငါးပါး အပြားရှိသည် လည်း ဖြစ်သော တရားကို၊ အရူပန္တိ - အရူပ ဟူ၍၎င်း၊ နာမန္တိ စ-နာမ်ဟူ၍၎င်း၊ ပဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ တတော - ထို ရုပ် နာမ်မှ၊ အဝသေသာ - ကြွင်းသော၊ ပညတ္တိပန-ပညတ်သည်ကား၊ ပညာယတ္တာ-အပြားအားဖြင့် သိစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ ပညတ္တိ - အတ္ထပညတ်၎င်း၊ ရုပ်နာမ်ပညတ်တို့ကို ခွဲပြခြင်း။ ။ ဆိုခဲ့ပြီးသော စကားအစဉ်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း ပဋ္ဌာန်းနည်း ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်၍ ပစ္စည်းပိုင်းကို အဆုံးသတ် သင့်သော်လည်း, ဆိုခဲ့ပြီးသောဂါထာဝယ် – "ပညတ္တိနာမ ရူပါနံ, ဝသေန တိဝိဓာ ဌိတာ" ဟု ပါရှိသဖြင့် ပညတ် နာမ် ရုပ်များကို ခွဲခြား၍ ပြပြန် လိုသောကြောင့် "တတ္ထ ရူပဓမ္မာ" မှစ၍ "ဝစီသောသာနုသာရေန" ဂါထာ တိုင်အောင် ဆက်လက် မိန့်ဆိုရပြန်လေသည်၊ ထိုတွင် "ရူပဓမ္မာ ပန ပဝုစ္စတိ" ကား ရုပ်နှင့် နာမ်၏ သရုပ်ကို ပြသော စကားတည်း၊ ရုပ်တရား ဟူသည် သမုစ္စည်းပိုင်း၌ ပြခဲ့သော ရူပက္ခန္ဓာပင်တည်း၊ နာမ်တရား ဟူသည်ကား ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဟူသော ၄ပါးနှင့် နိဗ္ဗာန် တရားတည်း။ သဒ္ဒပညတ်, အတ္ထပညတ်။ ။ "တတော အဝသေသာ၊ ပေ၊ ဒုဝိဓာ ဟောတိ" ဖြင့် ပညတ် ၂ မျိုး ပြားကြောင်းကို ပြသည်။ "ပညာပီယတ္တာ ပညတ္တိ" ဖြင့် အတ္ထပညတ်ကို ပြ၏၊ ထင်ရှားစေအံ့— — "ပညာယတ္တာ" နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၅၁၇ ပညာပနတော - အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သည်၏ အဖြစ် ကြောင့်၊ ပညတ္တိစ- သဒ္ဒပညတ်၎င်း၊ ဣတိ-သို့၊ ဒုဝိဓာ-နှစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ အတ္ထပညတ် အကျယ် (၁) တံတံဘူတဝိပရိဏာမာကာရံ- ထိုထို ပထဝီ စသော မဟာဘုတ်တို့၏, အထူးထူး အဖုံဖုံ, ထက်ဝန်းကျင် ညွှတ်ကိုင်းလျက် တည်နေပုံ အရ "သိစေအပ်" ဟူသည် သူတစ်ပါးတို့ နားလည်အောင် ပြောပြအပ်သော အနက်တည်း၊ [စိတ်၌ ထင်လာသမျှ အကောင်အထည် ဒြဗ်ဝတ္ထု စသည်ကို "အနက်" ဟု ခေါ်သည်၊] ထိုအနက်ကို အမျိုးမျိုး အစားစား များပြား သော နာမည်တပ်၍ သိစေအပ်သောကြောင့် "ပကာရေန + ဉာပီယတိ" ဟူသော ဝစနတ်အရ "ပညတ္တိ" ဟု ဆိုရလေသည်။ ["ပကာရေန-အပြား အားဖြင့်+ဉာပီယတိ-သိစေအပ်၏" ဟု အနက်ဆို။] "ပညာပနတော ပညတ္တိ" ဖြင့် သဒ္ဒပညတ်ကိုပြ၏၊ ထင်ရှားစေအံ့— ပါဠိစကားသံဖြစ်စေ, မြန်မာ ကုလား တရုတ်စသော လူမျိုးများ၏ စကားသံ ဖြစ်စေ, ထိုထို စကားသံ (သဒ္ဒ) ဟူသမျှသည် မိမိတို့ ဘာသာ အလျောက် ဆိုလိုရာ အနက်ဒြဗ် အထည် ဝတ္ထု တစ်ခုခုကို အမျိုးမျိုး အစားစား အားဖြင့် သိစေတတ်သည်ချည်း ဖြစ်သောကြောင့် "ပကာရေန+ဉာပေတိ"ဟူသော ဝစနတ်အရ "ပညတ္တိ" မည်၏။ ["ပကာရေန-အပြားအားဖြင့်+ ဉာပေတိ- သိစေတတ်၏" ဟု အနက်ဆို၊ ပညတ္တိ - ၌ ကား ပ ရှေးရှိသော ဉ ပဓာတ်, တစ်နည်း ဉာဓာတ်, (ကာရိတ်ပစ္စည်းကြေ) တိ ပစ္စည်းတည်း။] အတ္ထပညတ် အကျယ်။ ။ ကထံစသည်ကား ပညတ် ၂ မျိုးကို အကျယ် ပြသော စကားတည်း၊ ထိုတွင် "တံတံဘူတဝိပရိဏာမာကာရ" မှ စ၍ "ပညတ္တိနာမ" တိုင်အောင်သော စကားရပ်ကား အတ္ထပညတ်ကို ပြသော စကားရပ်တည်း။ ၆၆ --- ## Trang 264 အခြင်းအရာကို၊ ဥပါဒါယ – ရှေးဦးစွာ ကပ်ယူ၍၊ ဝါ-စွဲ၍၊ တထာတထာ-ထိုထို ဘူမိပဗ္ဗတ အစရှိသော အပြားအားဖြင့်၊ ပညတ္တာ – ခေါ်ဝေါ်ပညတ် သမုတ်အပ်သော၊ ဘူမိပဗ္ဗတာ ဒိကာ-ဘူမိပဗ္ဗတ အစရှိသော သန္တာနပညတ်၎င်း။ (၁) တံတံဘူတ၊ ပေ၊ ဘူမိပဗ္ဗတကား။ ။ သတ္တာသန္တာန်မှ တစ်ပါး အပြင်တည်ရာ ဝတ္ထုတို့၌ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဟူသော မဟာဘုတ်ကြီး ၄ ပါးနှင့် ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ ဩဇာ ဟူသော ရုပ် ၈ ပါး အပေါင်း (အဋ္ဌကလာပ်) သာ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်၊ ထို ရုပ် ၈ ပါးတွင် အထည်ကိုယ် ထင်ရှားသော မဟာဘုတ်ကိုသာ စကား သုံးလိမ့်မည်၊ မဟာဘုတ် တို့၏ အစဉ်အဆက် တွဲယှက်ပြီးလျှင် ပြန့်ကျယ် ပြားချပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ညွှတ်ပေါင်း စုပုံနေဟန် အစဉ်သန္တာန်ကို ရှေးဦးစွာ စိတ်ဖြင့် ယူ၍ (အာရုံပြု၍,) ဤအရာကား "ဘူမိ" မြန်မာလို "မြေ" စသည်ဖြင့် အမည် ပညတ် သမုတ်အပ်လေ၏၊ ထို မဟာဘုတ်တို့၏ အစဉ် အဆက် တွဲယှက်ပြီးလျှင် မိုးမိုးမောက်မောက် မတ်စောက်စောက် အားဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညွတ်ပေါင်း စုပုံနေဟန် အခြင်းအရာကို စိတ်ဖြင့်ယူ၍ ဤအရာ ကား ပဗ္ဗတ (တောင်) စသည်ဖြင့် နာမည် ပညတ် သမုတ်အပ်လေ၏။- ထိုသို့ သမုတ်အပ်သော အရာဝတ္ထု အထည် ဒြဗ်သည် မဟာဘုတ်တို့၏ အစီအစဉ်ကို စွဲ၍ ဖြစ်သောကြောင့် "သန္တာနပညတ်" မည်၏။ [သမူဟပညတ် ဟုလည်း ဆိုကြ၏။] [ဘူတဝိပရိဏာမာကာရ "ဝိဝိဓံ+ပရိ (သမန္တတော) +နမနံ+ ဝိပရိဏာမော" ဝိဝိဓံ=အထူးထူး အပြားပြား (အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ) + ပရိ သမန္တတော=ထက်ဝန်းကျင်မှ နမနံ = ညွှတ်ကိုင်း ပေါင်းစုလျက် တည်နေ ပုံသည်+ဝိပရိဏာမော = မည်၏၊ "ဘူတာနံ+ ဝိပရိဏာမော ဘူတဝိပရိ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၅၁၉ (၂) သန္ထာရ သန္နိဝေသာကာရံ - သစ်သား စသော အဆောက်အဦးတို့၏ စုဝေး တည်နေပုံ အခြင်းအရာကို၊ ဥပါ ဒါယ-၍၊ တထာတထာ - ထိုထို ဂေဟ ရထ သကဋ အစ ရှိသော အပြားအားဖြင့်၊ ပညတ္တာ - သော၊ (တထာတထာ ပညတ္တာကို ဝါကျတိုင်း လိုက်) ဂေဟ ရထ သကဋာဒိကာ- ဂေဟ ရထ သကဋအစရှိသော သမူဟ ပညတ်၎င်း။ ဏာမော" ဘူတာနံ=မဟာဘုတ်တို့၏ ဝိပရိဏာမော=အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ထက်ဝန်းကျင်၌ ညွတ်ကိုင်း ပေါင်းစုလျက် တည်နေပုံသည်၊ ဘူတဝိပရိဏာ မောမည်၏၊ "ဘူတဝိပရိဏာမောစ+သော အာကာရောစာတိ ဘူတ ဝိပရိဏာမာကာရော" ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြု၊ ဘူမိပဗ္ဗတာဒိကာ၌ အာဒိသဒ္ဓါဖြင့် ရုက္ခ-နဒီ-သမုဒ္ဒ-စသည်ကို ယူ။] (၂) သမ္ဘာရသန္နိဝေသာ၊ ပေ၊ ဂေဟ ရထ သကဋာဒိကာ။ သစ်သားစသော အဆောက်အဦးတို့၏ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်သွယ်ပေါင်းစုလျက် တည်နေပုံကို စိတ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ယူ၍ ရှေးလူကြီးတို့သည် ဤအရာဝတ္ထုကား "ဂေဟ (အိမ်)" ဤဝတ္ထုကား "ရထ (ရထား)" ဤဝတ္ထုကား "သကဋ (လှည်း)" စသည်ဖြင့် နာမည်ပညတ် သမုတ်အပ်လေသည်၊ ဤကဲ့သို့ ပညတ် အပ်သော အထည်ဒြဗ်သည် အဆောက် အပြုံးတွေ ပေါင်းစု နေပုံကို စွဲ၍ ဖြစ်သောကြောင့် "သမူဟပညတ်" မည်၏။ [ပုံသဏ္ဌာန်ကို စွဲ၍ ဖြစ်သော ကြောင့် သဏ္ဌာန ပညတ်-ဟုလည်း ဆိုကြ၏၊] သကဋာဒိကာ၌ အာဒိဖြင့် အိမ်တွေ ပေါင်းနေသည်ကိုစွဲ၍ "ဂါမ (ရွာ)" မြေကြီးတွေ ပေါင်းနေသည်ကို စွဲ၍ "ဃဋ (အိုး)" ချည်ချောင်းတွေ ပေါင်းနေသည်ကို စွဲ၍ "ပဋ (ပုဆိုး)" စသော ပညတ်တို့ကို ယူ။ --- ## Trang 265 (၃) ခန္ဓပဉ္စကံ - ခန္ဓာငါးပါး အပေါင်းကို၊ ဥပါဒါယ – ၍၊ တထာတထာ-ထိုထို ပုရိသပုဂ္ဂလ အစရှိသောအပြားအားဖြင့်၊ ပညတ္တာ- သော၊ ပုရိသပုဂ္ဂလာဒိကာ - ပုရိသ, ပုဂ္ဂလအစ ရှိသော သတ္တပညတ်၎င်း။ (၄) စန္ဒာဝဋ္ဋနာကံ - လ နေ နက္ခတ် တို့၏ မြင့်မိုရ် တောင်ကို လက်ျာရစ် လည်လျက် ထွက်ပုံ ဝင်ပုံ အစရှိသည် ကို၊ ဥပါဒါယ – ၍၊ တထာတထာ - ထိုထို ဒိသာကာလ အစ ရှိသောအပြားအားဖြင့်၊ ပညတ္တာ-သော၊ ဒိသာကာလာဒိကာ- ပုဗ္ဗဒိသာအစရှိသော ဒိသာပညတ်, ပုဗ္ဗဏှအစရှိသော ကာလ ပညတ်၎င်း။ (၃) ခန္ဓပဉ္စက၊ ပေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလာဒိကာ။ ။ ခန္ဓာငါးပါးအပေါင်း ကို ရှေးဦးစွာ စိတ်ဖြင့် စွဲယူ၍ (အာရုံပြု၍) ဤအရာကား "ပုရိသ" ဤအရာ ကား "ပုဂ္ဂလ" ဟု နာမည် ပညတ် သမုတ်အပ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ပညတ် အပ်သော အထည်ဒြဗ်သည် သတ္တဝါကို စွဲ၍ ဖြစ်သောကြောင့် "သတ္တ ပညတ်" မည်၏၊ (ခန္ဓာပဉ္စကကို စွဲ၍ ဖြစ်သောကြောင့် ဥပါဒါပညတ်-ဟု လည်း ဆိုနိုင်၏၊) အာဒိဖြင့် ဣတ္ထိ, အတ္တ, ဇီဝ စသော ပညတ် များကို ယူသင့်၏။ (၄) စန္ဒာဝဋ္ဋနာ၊ ပေ၊ ဒိသာကာလာဒိကာ။ ။ စန္ဒသဒ္ဓါဖြင့် လကို ဥပလက္ခဏ နည်းအားဖြင့် မှတ်၍ဆိုသည်၊ နေနက္ခတ်ပါ ယူ၊ အာဝဋ္ဋန သဒ္ဒါသည် လှည့်လည်ခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ [လ နေ နက္ခတ် တို့သည် ဤ ကျွန်းသူ ကျွန်းသားတို့ အမြင်အားဖြင့် အရှေ့ခေါ်သော အရပ်မှ ထွက် ပြီးလျှင် လက်ျာရစ်လည်၍ အနောက် ခေါ်သော အရပ်မှာ နောက်ဆုံး ဖြစ် သည်ဟု ဝင်သည်ဟု ထင်ကြရ၏၊ ထို နေ လ နက္ခတ်၏ အသွားအလာကို စွဲ၍ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၅၂၁ (၅) အသမ္ဖဋ္ဌာကာရံ – မဟာဘုတ်ချင်း မထိ မစပ်ပုံ အခြင်းအရာကို၊ ဥပါဒါယ – ၍၊ တထာတထာ - ထိုထို ကူပ ဂူဟာ အစရှိသော အပြားအားဖြင့်၊ ပညတ္တာ - သော၊ ကူ ပဂူဟာဒိကာ-ကူပဂူဟာ အစရှိသော အာကာသပညတ်၎င်း။ အကြင်အရပ်မှ ရှေးဦးစွာ ထွက်ပေါ်လာ၏၊ ထို အရပ်ကို "ရှေးဦး" အနက် ဟော "ပုဗ္ဗ-ပုရတ္ထိမ" သဒ္ဒါတို့ဖြင့် "ပုဗ္ဗဒိသာ-ပုရတ္ထိမဒိသာ (အရှေ့အရပ်)" ဟု ပညတ်ထားကြ၏၊ လ နေ နက္ခတ်တို့ နောက်ဆုံး ဖြစ်ရာ အရပ်ကို "ပစ္ဆိမ ဒိသာ (အနောက်အရပ်)" ဟု၎င်း, လက်ျာဘက် အရပ်ကို "ဒက္ခိဏဒိသာ (တောင်အရပ်)" ဟု၎င်း, လက်ဝဲဘက် အရပ်ကို မြင့်မြောက်သော အရပ် ဖြစ်၍ "အထက်" ဟော ဥတ္တရသဒ္ဓါဖြင့် "ဥတ္တရဒိသာ (မြောက်အရပ်)"ဟု၎င်း, ပညတ်ထား၏၊ [မြောက်အရပ်က မြင့်ပုံကို မြင့်မိုရ်တောင် ရှိသဖြင့်၎င်း, ရေစီး ပုံကို ကြည့်သဖြင့်၎င်း သိရာ၏။] နေ၏ ရှေးဦးစွာ ထွက်စ အခါကို တစ်နေ့လုံးအတွက် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော အခါဖြစ်၍ "ပုဗ္ဗဏှ (နံနက်ပိုင်း)" ဟုပညတ်ထား၏၊ "မဇ္ဈဏှ (နေ့လယ် ပိုင်း)" "အပရဏှ (ညနေပိုင်း)" ဟု ပညတ်ပုံကိုလည်း သိလေ၊ ဤ ပညတ် မျိုးကား ဒိသာပညတ်, ကာလ ပညတ်တို့တည်း၊ အာဒိဖြင့် ဥတုပညတ်, တာကုးလ စသော မာသ ပညတ်, နှစ် ဟူသော သံဝစ္ဆရ ပညတ် တို့ကို ယူ။ [ပုဗ္ဗဏှ = ပုဗ္ဗ + အဟ။ ပုဗ္ဗ = ရှေ့ + အဟ=နေ့၊ နေ့၏ ရှေ့အဘို့ (နံနက်ပိုင်း) အာကို အလှပြု။] (၅) အသမ္ဖဋ္ဌာ၊ ပေ၊ ကူပဂူဟာဒိကာ။ ။ "တွင်းဂူ"အစ ရှိသည် တို့သည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်၌သာ မြေသား မဟာဘုတ် ရုပ်ကလာပ်များ ရှိကြ၏၊ အလယ်အရပ်၌ကား မဟာဘုတ် ရုပ်ကလာပ်များ အထင်အရှား မရှိ ချေ၊ ထို မဟာဘုတ် ရုပ်ကလာပ်တို့ ဆက်သွယ်၍ ထိစပ်ခြင်း မရှိ, ဟာလာ ၆၉