## Trang 286 ၂။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံပန-ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုကားကသိဏာ အသုဘကောဋ္ဌာသ အာနာပါနေ သွေဝ - ကသိုဏ်း ဆယ်ပါး, အသုဘ ဆယ်ပါး, ဆံ အစရှိသော ကောဋ္ဌာသ, အာနာပါန တို့၌သာလျှင်၊ လဗ္ဘန္တီတိ – ရအပ်၏၊ ဟိ – မှန်၏၊ တတ္ထ - ထို ကသိုဏ်း, အသုဘ, ကောဋ္ဌာသ, အာနာပါန တို့၌၊ ပဋိဘာဂ — ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာသည့်အခါ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် အမှတ်အတားလောက်သာ ခွဲခြားနိုင်ရကား ထိုနိမိတ် ၂ ပါးကို မုချ ရသည်ဟု မဆိုသာ, ပရိယာယ်အားဖြင့်သာ ရကောင်းသည် ဟု ဆိုလိုသည်။ ယထာရဟံ — ပရိယာယ်အားဖြင့် ရကောင်းသည် ဟု ဆိုသော်လည်း ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ လုံးမှာပင် ပရိယာယ်အားဖြင့်သာ ရကောင်းသည် ဟု မမှတ် လင့်၊ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော ကသိုဏ်း ၁၀, အသုဘ, ကောဋ္ဌာသ, အာနာပါန တို့၌ကား ပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ၂ ပါးကို ကွဲကွဲ ပြားပြား အထင်အရှားပင်မုချရကောင်း၏၊ ထို့ကြောင့် "ယထာရဟံ ပရိယာယေန"ဟု မိန့်၏၊ နိမိတ် ၂ ပါးကို အချို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပရိယာယ်အားဖြင့် ရထိုက်၏၊ အချို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ကား မုချပင် ရထိုက်သည်ဟူလို။ ၂။ ပဋိဘာဂ ၊ ပေ၊ လဗ္ဘန္တီတိ"ပဋိဘာဂနိမိတ် ဟူသည့် စီးဖြန်းခါစ မူလအာရုံနှင့် တူသော အာရုံတမျိုးတည်း၊ ( နောက်၌ ထင်ရှားလတံ့၊ ) ဘုရား ဂုဏ်တော် စသည်တို့ကား စီးဖြန်းခါစနှင့် ဘာဝနာ အသားကျ သည့် နောက်အခါဝယ် တမျိုးတဖုံ ကွဲပြား၍ ထင်လာတော့သည် မဟုတ် ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၈ ပါး တို့၌ ပဋိဘာဂနိမိတ် မရဘဲ, ကသိုဏ်း ၁၀, အသုဘ ၁၀, ကာယဂတာသတိ၏ အာရုံဖြစ်သော ဆံ အစရှိသော ကောဋ္ဌာသပညတ်, အာနာပါနတို့၌သာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရစ ကောင်းသည်။ နိမိတ္တံ – ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို၊ အာရမ္မဏံကတွာ – အာရုံပြု၍၊ ဥပစာရ သမာဓိစ-ဥပစာရ သမာဓိသည်၎င်း၊ အပ္ပနာသမာဓိစ-အပ္ပနာ သမာဓိသည်၎င်း၊ ပဝတ္တန္တိ 'ဖြစ်ကုန်၏။ ကထံ−ဘာဝနာ သုံးပါး, နိမိတ် သုံးပါး အဘယ်သို့ ပြား သနည်း။.... ၁။ ဣဒါနိ — ယခုအံ့၊ အာဒိကမ္မိကဿ- ရှေးဦးစထွင်, ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်မှု၌ ယှဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏၊ ပထဝီမဏ္ဍလာ ဒီသု - ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း အစရှိသည်တို့၌၊ နိမိတ္တံ-အာရုံကို၊ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ – ယူစဉ်၊ တံအာရမ္မဏံ - ထို အာရုံကို၊ ပရိကမ္မ နိမိတ္တံတိ - ပရိကမ္မနိမိတ်ဟူ၍၊ ပဝုစ္စတိ - ဆိုအပ်၏၊ သာစ --- ## Trang 287 ဘာဝနာ - ထို ပရိကမ္မနိမိတ်ကို အာရုံပြုသော ဘာဝနာ သည်လည်း၊ ပရိကမ္မဘာဝနာနာမ-ပရိကမ္မဘာဝနာမည်၏။ ၂။ ပန - အဘို့တပါးကား၊ ယဒါ – အကြင်အခါ၌၊ တံနိမိတ္တံ = ထို အာရုံသည်၊ စိတ္တေန - စိတ်ဖြင့်၊ သမုဂ္ဂဟိတံ- ကောင်းစွာ ယူအပ်သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ စက္ခုနာ – မျက်စိ ဖြင့်၊ ပဿန္တဿေဝ-မြင်ရစဉ်ကဲ့သို့၊ မနောဒွါရဿ - မနော ဒွါရ၏၊ အာပါထံ-ရှေးရှုကျခြင်းသို့၊ အာဂစ္ဆတိ - ရောက်သည်၊ ဟောတိ-၏၊ တဒါ-ထိုအခါ၌၊ တမေဝအာရမ္မဏံ – ထိုအာရုံ သည်ပင်၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံနာမ – ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မည်၏၊ သာ စ ဘာဝနာ - ထို ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို အာရုံပြုသော ဘာဝနာသည် လည်း၊ သမာဓီယတိ-သမာဓိဖြစ်၏။ ၃။ ပန - အဘို့တပါးကား၊ တထာ – ထို ဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ သမာဟိတဿ - တည်ကြည်သော၊ ဧတဿ-ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ တဒါ-ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထင်ရာ အခါမှ၊ ပရံ-နောက်၌၊ တသ္မိံ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တေ-၌၊ ပရိကမ္မသမာဓိနာ- ပရိကမ္မသမာဓိဖြင့်၊ ဘာဝနံ− ပွားများမှုကို၊ အနုယုဉ္စန္တဿ- အားထုတ်ပြန်သည်ရှိသော်.....ယဒါ-အကြင်အခါ၌၊တပ္ပဋိ ဘာဂံ-ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့်အလားတူသော၊ ဝတ္ထုဓမ္မဝိမုစ္ဆိတံ- ဝတ္ထုဒြဗ် ပရမတ်သဘောမှ လွတ်သော၊ ပညတ္တိသင်္ခါတံ- ပညတ်ဟု ဆိုအပ်သော၊ ဘာဝနာမယံ-ဘာဝနာကြောင့်ဖြစ်သော၊ အာရမ္မဏံ-အာရုံသည်၊ စိတ္တေ-စိတ်၌၊ သန္နိသိန္နံ-ငြိမ်သက်စွာတည်သည်၊ သုသမာပိတံ-ကောင်းစွာ သက်ဝင်အပ်သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ တဒါ-ထိုအခါ၌၊ တံ-ထို အာရုံကို၊ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ-ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟူ၍၊ ဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ --- ## Trang 288 (ပဋိဘာဂနိမိတ် ဖြစ်ပုံအကျယ်) — ယဒါ တပ္ပဋိဘာဂံ ဝတ္ထုဓမ္မဝိမုစ္ဆိတံ ပညတ္တိသင်္ခါတံ ဘာဝနာမယံ အာရမ္မဏံ စိတ္တေ သန္နိသိန္နံ သုသမာပိတံ ဟောတိ — အကြင်အခါ ထို ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန် ပမာဏတူသော အာရုံတမျိုးသည် စိတ်၌ ငြိမ်သက်စွာ တည်နေ၏။ စိတ်ထည်း၌ ကောင်းစွာ သွင်းထားအပ် သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ "မပျောက် မပျက် ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း ထင်လာ၏" ဟူလို၊ [ပဋိဘာဂ သဒ္ဒါသည် "အတူ" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ "ပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်များနှင့် အလားတူသော အာရုံ" ဟူလို၊] ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆ ရာ ထောင် မက သာလွန်၍ ကြည်လင်၏။ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော ဗျိုင်းကလေးသည် ညိုမှောင်သော တိမ်တောင် တိမ်ထွဋ်ထဲ၌ ပျံဝဲ၍ နေသည့်အခါ လွန်စွာ ပသာဒ ရှိသကဲ့သို့ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်လည်း ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ထည်း၌ အလွန့်အလွန် ကြည်နူးဘွယ် ဖြစ်လေသည်။ ဝတ္ထုဓမ္မဝိမုစ္ဆိတံ ပညတ္တိသင်္ခါတံ ဘာဝနာမယံ။ ။ထိုပဋိဘာဂ နိမိတ်သည် ပညတ်လော, ပရမတ်လော, ဘာ့ကြောင့် ဖြစ်သနည်း ဟူသော မေးခွန်း ၂ ရပ်ကို မေးဘွယ်ရှိ၍ ဤ စကားကို ဆိုရသည်၊ ဘာဝနာမယံ− ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ဘာဝနာ သညာအစွမ်းကြောင့် ဖြစ်၏။ [ ဘာဝနာ စိတ်နှင့်ယှဉ်သော သညာကို "ဘာဝနာသညာ" ဟု ခေါ်သည်၊ ] ဝတ္ထုဓမ္မ ဝိမုစ္ဆိတံ ပညတ္တိသင်္ခါတံ-အထည်ကိုယ် ဝတ္ထုဒြဗ် ပရမတ် မဟုတ်, ပညတ် ဖြစ်သည်။ ["ဒွေ အသီတိ ဝိဓာ ဝုတ္တာ-ဝတ္ထုဓမ္မာ" ကဲ့သို့ ဤ၌လည်း "ဝတ္ထု ဓမ္မ"သဒ္ဒါသည် "ပရမတ် အထည်ဝတ္ထု" ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။] ပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်တို့သည် မြေဝန်း မြေပိုင်း ဖြစ်သောကြောင့် အထည်ကိုယ်ဒြဗ် ထင်ရှား၏။ အဋ္ဌကလာပ်ရုပ် ပရမတ်တရားတွေသာတည်း၊ ထို အဋ္ဌကလာပ်ရုပ် ပရမတ် တရားအပေါင်းကိုပင် သမူဟပညတ် ဖြစ်သော ကြောင့် "ကသိုဏ်းပညတ်" ဟုခေါ်နေကြသည်၊ အရင်းခံမှာ ပရမတ်တရား များပေတည်း၊ ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား ထိုကဲ့သို့ ပရမတ် အထည်ကိုယ် ဝတ္ထု မဟုတ်၊ ထို ပရမတ် အထည်ကိုယ် ဝတ္ထုနှင့် အလားတူစွာ ဘာဝနာ သညာ အစွမ်းကြောင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ထည်းမှာ ထင်လာ မြင်လာသော ပညတ် တမျိုးဖြစ်သည်-ဟူလို။ ၄။ တတောပဋ္ဌာယ ၊ ပေ၊ နိပ္ဖန္နာ နာမ ဟောတိ-ပဋိဘာဂနိမိတ် သည် ဘာဝနာစိတ် ( သညာ ) ၏ အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟု ဆိုလျှင်, ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော ဘာဝနာစိတ်လည်း ရှေးကထက် တိုးတက်၍ သမာဓိအားကောင်းမှသာ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ပေါ် လာစေနိုင်မည်၊ ထို့ကြောင့် ပဋိဘာဂနိမိတ် ပေါ်လာသည်မှ စ၍ ဘာဝနာ စိတ် အစဉ်လည်း ပရိကမ္မဘာဝနာ အဆင့်အတန်းကို လွန်ပြီးလျှင် ဥပစာရ ဘာဝနာ အဆင့်အတန်းသို့ ရောက်လေပြီ ဟု မှတ်။ --- ## Trang 289 ၅။ တတော - ထို ဥပစာရဘာဝနာ ဖြစ်ရာ အခါမှ၊ ပရံ- နောက်၌၊ တမေဝ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ-ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်၊ ဥပစာရသမာဓိနာ-ဥပစာရ သမာဓိဖြင့်၊ သမာသေဝန္တဿ- ကောင်းစွာ မှီဝဲသည်ရှိသော်၊ ရူပါဝစရပဌမဇ္ဈာနံ -ရူပါဝစရ ပဌမဈာန်သည်၊ အပ္ပတိ-သက်ရောက်၏။ ကာမာဝစရသမာဓိသင်္ခါတာ-ထို ဥပစာရဘာဝနာဟူသည် သမာဓိ ပြဋ္ဌာန်းသော ကာမာဝစရ စိတ်ပင်တည်း။ ပရိဗန္ဓဝိပ္ပဟီနာ-- [စိတ္တံ ဗန္ဓန္တိ နိဝါရေန္တီတိ ပရိဗန္ဓာ၊ စိတ္တံ- ကုသိုလ်စိတ်ကို၊ ပရိဗန္ဓန္တိ နိဝါရေန္တိ -- နှောက်ယှက် တားမြစ်တတ်ကုန်၏၊ ဣတိ-ထို့ကြောင့်၊ ပရိဗန္ဓာ-ပရိဗန္ဓတို့ မည်၏၊ "အရ] ကာမစ္ဆန္ဒ စသော နီဝရဏ ငါးပါးကို "ပရိဗန္ဓ" ဟု ခေါ်သည်၊ ဥပစာရဘာဝနာသည် ထို "ပရိဗန္ဓ" ခေါ်သော နီဝရဏများကို ပယ်ခွာနိုင်၏။ ဤ စကားစဉ်အရ " ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ စသော ကိလေသာ အနှောက် အယှက်တို့ အနယ်ကျသဖြင့်, ဝိတက်စသော ဈာန်အင်္ဂါနှင့်တကွ ဘာဝနာ စိတ်အစဉ်သည် အလွန် ကြည်လင်လှလေပြီ" ဟု မှတ်၊ ထို့ကြောင့် ၎င်း ဥပစာရဘာဝနာကို "ဥပစာရဈာန်" ဟု လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အချုပ်မှာ --- ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာသည့်အခါ ဘာဝနာ အစဉ်ကို "ဥပစာရဘာဝနာ" ဟု ခေါ်၏၊ ထို ဥပစာရဘာဝနာ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ ကာမစ္ဆန္ဒ စသော နီဝရဏများ ကင်းကွာ၍, ဝိတက် စသော ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးတို့ အထင်အရှား ကိုယ့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စကို ရွက်ဆောင်ကြလေပြီ———ဟု ဆိုလိုသည်။ ၅။ ပဋိဘာဂနိမိတ် နှင့် အပ္ပနာဘာဝနာ။ ။တတောပရံ ၊ ပေ ၊ ပဌမဇ္ဈာနမတိ-ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာ၍ ဥပစာရဘာဝနာသို့ ရောက်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို ထင်လာသော ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြုလျက် ဆက်လက် အားထုတ်ပြန်လျှင်, ထက်မြက်သောဉာဏ်ကြီးရှင်တို့မှာ မကြာမတင် "အပ္ပနာ ဘာဝနာ"ခေါ်သော ရူပါဝစရဈာန် ပေါ်လာ၏၊ ထိုမျှလောက် မထက်သူမှာ "စကြာမင်း ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟု အဟော ထွက်သော ကိုယ်ဝန်သူငယ်ကို မယ်တော် မိဖုရားကြီးက အထူးယုယ စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့, ထို ရပြီးသော ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ပျောက်ကွယ် မသွားရအောင် အထူး စောင့်ရှောက်လျက် အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် အားထုတ်ရမည်၊ ဤကဲ့သို့ အားထုတ်ခြင်းကိုပင် လျှင် "သမာသေဝန္တဿ=ကောင်းစွာ မှီဝဲသည်" ဟု ဆိုလိုသည်။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ ၁။ က။ ပရိကမ္မနိမိတ် စသည့်၌ "နိမိတ္တ" သဒ္ဒါ၏ အနက်ကို ပြပါ၊ ခ။ အဘယ်ကို "ပရိကမ္မ , ဥဂ္ဂဟ, ပဋိဘာဂနိမိတ်" ဟု ခေါ်သနည်း။ ဂ။ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပြပါ။ ဃ။ ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို အဘယ် ဘာဝနာက အာရုံပြု၍, ပဋိ ဘာဂနိမိတ်ကို အဘယ် ဘာဝနာစိတ်တို့က အာရုံပြုသနည်း။ င။ ပဋိဘာဂနိမိတ် မရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ဥပစာရဘာဝနာသည် အဘယ်နိမိတ်ကို အာရုံပြုမည်နည်း။ စ။ အဘယ် ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို "ယောဂီ" ဟု ခေါ်သနည်း။ ဆ။ ပထဝီကသိုဏ်းကို ပွားများရာ၌ ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ပရိကမ္မဘာဝနာဖြစ်ပုံ, ဥဂ္ဂဟနှင့် ပရိကမ္မဘာဝနာဖြစ်ပုံကို သင်္ဂြိုဟ်အတိုင်း ပြပါ။ ဇ။ ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ဘယ်အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်သနည်း, ပညတ်လော ပရမတ်လော, သင်္ဂြိုဟ်ပုဒ်ကို ထောက်ပါ။ ဈ။ ပဋိဘာဂနိမိတ်နှင့် ဥပစာရဘာဝနာ ဖြစ်ပုံကို ပြောပြပါ။ ည။ ဥပစာရ ဘာဝနာစိတ်ဟူသည် ကာမစိတ်လော, ရူပ စိတ်လော, ဘယ် တရားများကို ပယ်ရှားနိုင်သနည်း, သင်္ဂြိုဟ်ပုဒ်ကို ထောက်ပါ။ ဋ။ ဥပစာရဘာဝနာဖြစ်ပြီးနောက် အပ္ပနာဘာဝနာသို့ ရောက်အောင် ဘယ်ပုံ ပြုရမည်နည်း။ --- ## Trang 290 ၆။ တတော - ထို ပဌမဈာန်မှ၊ ပရံ- နောက်၌၊ တမေဝ ပဌမဇ္ဈာနံ-ထိုပဌမ ဈာန်ကိုပင်၊ အာဝဇ္ဇနံ – အာဝဇ္ဇနဝသိ ဘော်၎င်း၊ သမာပဇ္ဇနံ – သမာပဇ္ဇနဝသိဘော်၎င်း၊ အဓိဋ္ဌာနံ - အဓိဋ္ဌာနဝသိဘော်၎င်း၊ ဝုဋ္ဌာနံ-ဝုဋ္ဌာနဝသိဘော်၎င်း၊ ပစ္စဝေ က္ခဏံ – ပစ္စဝေက္ခဏဝသိဘော်၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ပဉ္စဟိ– ငါးပါးကုန်သော၊ ဣမာဟိဝသိတာဟိ … ဤ ဝသိဘော်တို့ဖြင့်၊ ၆။ ဒုတိယဈာန် စသည် ဖြစ်ပုံ။ … ။တတောပရံ၊ ပေ ၊ ဝသိဘူတံ ကတွာ-ပဌမဈာန် ရပြီးနောက် ဒုတိယဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီသည် မိမိ ရအပ်သော ပဌမဈာန်ကို ငါးတန်သော ဝသိဘော်တို့ဖြင့် အတော်အစွမ်းသတ္တိ ရှိဘို့ရန် အဖန်ဖန်ဝင်စားရသည်၊ အစွမ်းသတ္တိကို ပါဠိလို"ဝသိတာ-ဟု၎င်း, ဝသိဘာဝ-ဟု၎င်း" ခေါ်၍, မြန်မာလို "ဝသိဘော်" ဟု ခေါ်သည်၊ ဤ ဝသိဘော် ၅ ပါးနှင့် တကွ သိဘွယ်ရာ ဟူသမျှ တို့ကို ဘာသာဋီကာမှာ ရှု။ ကျက်မှတ်ရန်………ဆောင်ပုဒ်များ ၁။ ဈာန်အင်္ဂါစု, ဆင်ခြင်မှု၌, တခုဝီထိ, တခု၏ကြား, ဘွင်မများ ဘဲ, ဆက်သွားဆင်ခြင်, စွမ်းနိုင်လျှင်သော်, ဝသိဘော်-မိန့်ခေါ် အာဝဇ္ဇန။ ၂။ ဝင်စားလိုလျှင်,အပိုတွင်တို့, မဝင်-မခြား, အလျင်အားဖြင့်, ဝင်စားနိုင်သော်, ဝသိဘော်, မိန့်ခေါ် သမာပဇ္ဇန။ ၃။ ရှည်ရှည်-တိုတို,တန့်ထားလိုလျှင်, ဘဝင် လွှမ်းမိ, မကျထည့် အောင်, ဈာန်၏ အစဉ်, ထားနိုင်လျှင်သော်, ဝသိဘော်- မိန့်ခေါ် အဓိဋ္ဌာန။ ၄။ ချိန်ခါ တို-ရှည်, ရွယ်ရည်မှန်းဆ, ထိုခဏ၌, ဈာန်မှ ထခြင်း, စွမ်းနိုင်လျှင်းသော်, ဝသိဘော်–မိန့်ခေါ် ဝုဋ္ဌာန။ ဝသိဘူတံ - ဝသိဘော်သို့ ရောက်သည်ကို၊ ကတွာ - ပြု၍၊ ဝိတက္ကာဒိသံ - ဝိတက် အစရှိသော၊ ဩဠာရိကင်္ဂ - ရုန့်ရင်း သော ဈာန်အင်္ဂါကို၊ ပဟာနတ္ထံ-ပယ်ခြင်းငှာ၎င်း၊ ဝိစာရာဒိ သုခုမင်္ဂုပ္ပတ္တိယာ - ဝိစာရ အစရှိသော သိမ်မွေ့သော ဈာန် အင်္ဂါ၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းငှာ၎င်း၊ ပဒဟတော - အားထုတ် သည်ရှိသော်၊ ယထာက္ကမံ-အစဉ်အားလျော်စွာ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနာ ဒယော - ဒုတိယဈာန် အစရှိသည်တို့သည်၊ ယထာရဟံ - ထိုက်သည်အားလျော်စွာ၊ အပ္ပန္တိ-သက်ရောက်ကုန်၏။ ၅။ ပစ္စဝေက္ခဏာ--ဇောစောကာဖြင့်, ဈာန်အင်္ဂါစုံ, ဆင်ခြင်မှုစစ်, နည်းတူဖြစ်၍, အာဝဇ္ဇနာ, ဝသိတာမြောက်, အစွမ်းရောက်က, ပစ္စဝေက်ခေါ်,ဝသိဘော်လည်း တပါးတည်း, အပြီးရော်နေကျ။ ထိုသို့ ပဌမဈာန်ကို အစွမ်းထက် အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက်, ပဌမဈာန်နှင့် ယှဉ်သော ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးတွင် ဝိတက်သည် ကြမ်းတမ်း၏၊ ( ဝိတက် ကြီးဘန် များလျှင် ကာမဂုဏ် ကိုပင် ကြိမိမှာ စိုးရ၍, ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ ရန်သူကြီးနှင့် နီးလှချေ၏။ ) ထိုကြောင့် ဝိတက် အလျှင်းမပါအောင် ပယ်ခွာဘို့ရာ၎င်း, ပဌမဈာန်တုန်းကထက် သိမ် မွေ့သော "ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ" ဈာန်အင်္ဂါတို့ ပေါ်လာဘို့ရာ၎င်း, ရှေးက ထင်ပြီးသော ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် ဆက်လက် အားထုတ် ပြန်ရာ ဒုတိယဈာန် ခေါ်သော "အပ္ပနာဘာဝနာ" ဖြစ်ပေါ် လာလေသည်၊ ပင် ကိုယ်က ဝိတက်စက်ဆုပ်၍ ဘာဝနာကို အားထုတ်ခဲ့သောကြောင့် ဒုတိယဈာန် ပေါ်လာသည့် အခါ ဝိတက်မပါတော့ဘဲ ဈာန်အင်္ဂါ ၄ ပါးသာ ယှဉ်တော့ သည်၊ "အိမ်သာမှ ဧည့်လာ"ဆိုသကဲ့သို့ ဘာဝနာက ဝိတက်ကို မကြည့်သာ သဖြင့် ဝိတက်လည်း မပါဝံ့ရှာတော့ချေ၊ တတိယဈာန်စသည့် တက်ခဏ်း ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင်တည်း။