Trang pdf 011 --- **၂။ မောဟမူစိတ်** သမ္ပယုတ္တံ-ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ် ဖြစ်သော၊ ဧကံ-တပါးသောစိတ်၎င်း၊ ဥပေက္ခာသဟဂတံ-သော၊ ဥဒ္ဓစ္စ သမ္ပယုတ္တံ-ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်ဖြစ်သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ဒွေပိ – နှစ်ပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ – ဤစိတ်တို့သည်၊ မေ၁မူဟစိတ္တာနိနာမ−မောမူဟစိတ်တို့ မည်၏။ **၃။ မောဟမူစိတ်** မောမူဟစိတ္တာနိနာမ = [ မောဟ + မူဟ။ မောဟ=သဒ္ဒါလည်း တွေဝေခြင်း အနက် + မူဟ = သဒ္ဒါလည်း တွေဝေခြင်း အနက်ကို ဟော သောကြောင့်“တွေဝေ့ တွေဝေသောစိတ်, ဝါ အလွန်တွေ့ဝေသော စိတ်” ဟူလို၊ ] မောဟမှုဟစိတ် ဟု ဆိုလိုလျက် ရွှေ ဟကို ချေ၍ “မောမူဟ” ဟု ဆိုထားသည်၊ မောဟမူလ ရှိသောကြောင့် – မောဟမူလစိတ်)” လ’ကို ဖြုတ်၍“မောဟမူစိတ်”ဟုလည်းခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ပယုတ်စိတ် ၁, ဥပေက္ခာ သဟဂုဘ် ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ် ၁, ပေါင်း ၂ ပါးဟု ပါဠိရှိတိုင်း သရုပ်ခွဲလေ၊ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ်ချည်းဖြစ်၍ ဝေဒနာအားဖြင့် မကွဲပြား၊ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်စိတ် ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ် ဟု ယောဂအားဖြင့် ၂ ပါးပြား၏။ သင်္ခါရ အားဖြင့်လည်း မကွဲပြား၊ ထိုစကား မှန်၏—သသင်္ခါရိကကို ထောက်၍ အသင်္ခါရိကစိတ် ဟူသော နာမည်, အသင်္ခါရိကစိတ်ကို ထောံ၍ သသင်္ခါရိကစိတ် ဟူသော နာမည်များ ဖြစ်ပေါ်လာရလေသည်၊ ဤစိတ်၌ ထိုကဲ့သို့ အချင်းချင်း ထော်စရာ မရှိရကား နာမည် ၂ မျိုးလုံးပင် မရထိုက်၊ ရှေးဆရာအချို့က ၎င်းစိတ် ၂ ပါးကို အသင်္ခါရိက ဟု နာမည်တပ်ကြသေး၏။ ကျမ်းဆရာ၏ အလိုကျမည် မထင်။ [အကျယ်ကို ဘာသာဋီကာမှာရှ။] --- **နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်** **၄။ နိဂုံး** ဆုဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာဝိ - ခပ်သိမ်းသော အပြား အားဖြင့်လည်း၊ ဒွါဒသ − တဆဲ့နှစ်ပါး ကုန်သော၊ အကုသလ စိတ္တာနိ – အကုသိုလ်စိတ် တို့သည်၊ သမတ္တာနိ- ပြီးကုန်ပြီ။ **၅။ သင်္ဂဟဂါထာ** လောဘမူလာနိ-လောဘမူစိတ်တို့သည်၊ အဋ္ဌဓာ-ရှစ်ပါး ပြားကုန်၏၊ ဒေါသမူလာ နိစ – ဒေါသမှု စိတ်ဆိုသည်ကား၊ ဒွိ၁ – နှစ်ပါး ပြားကုန်၏၊ မောဟမူလာနိ၀‘မောဟမူ စိတ်တို့သည်ကား၊ ဒွေ-နှစ်ပါးတို့ တည်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ အကုသလာ – အကုသိုလ်စိတ်တို့သည်၊ ဒွါဒသ−တဆဲ့နှစ်ပါးတို့သည်၊ သိယုံ – ဖြစ်ကုန်၏။ **၄။ နိဂုံး။ ။**အိမ်စသည်ကို ကာရံသည့်အခါ အစွန်အဖျား၌အနားသတ် ကမ္ပတ်ဖုံး ရှိသကဲ့သို့, ထို့အတူ စကားတရပ် အဆုံး၌လည်း ပြန်၍ ဖုံးသော စကားကို “နိဂုံး”ဟု ခေါ်သည်၊ ထို့ကြောင့် “ဣစ္စေဝံ၊ပေ သမတ္တာနိ”ကား နိဂုံးစကားတည်း၊ “ဤသို (ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော စကားအရ) အစွမ်းကုန် အပြားအားဖြင့် ၁၂ ပါးသော အကုသိုလ်စိတ်များ ပြီးကုန်ပြီ” ဟူလို။ **အကုသလ စိတ္တာနိ-** [အ + ကုသလ။ အ = မဟုတ် + ကုသလ= အပြစ်ကင်းသည်၊ အကုသလ = အပြစ်ကင်းသည် မဟုတ်, အပြစ် မကင်း သော တရား ဟူလို။] ဤစကားအရ- လောဘ ဒေါသ စသော အပြစ်မှ မကင်းသောစိတ်ကို “အကုသလစိတ်” ခေါ်သည်)ဟု မှတ်။ **၅။ သင်္ဂဟ ဂါထာ။ •** [သံ+ဂဟ။ သံ=အကျဉ်းချုံး၍ +ဂဟ= ယူကြောင်းစကား၊ ] (အလွယ်တကူ ဆောင်ယူဘို့ရာ အကျဉ်းချုပ်စကားကို --- Trang pdf 012 “သင်္ဂဟ ” ဟု ခေါ်သည်။) ထို့ကြောင့် ဤ – အဋ္ဌဓာ လောဘမူလာနိ ” ဂါထာသည် သင်္ဂဟ ဂါထာတည်း။ ထိုတွင်. အဋ္ဌဓာလောဘမူလာနိ = ကား“သောမနဿ သဟဂတံ ဒိဋ္ဌိဂတ သမ္ပယုတ္တံ အသင်္ခါရိကမေကံ” စသော လေဒဘမူစိတ် ၈ ပါးကို အကျဉ်းချုပ်သော စကားတည်း။ ဒေါသမူလာနိစဉ်ဓာ = ကား “ ဒေါမနဿ သဟဂတံ ” ဒေါသမူစိတ် ၂ ပါးကို အကျဉ်းချုပ်သော စကားတည်း။ မောဟမူလာနိစဒွေ=ကား“ဥပေက္ခာသဟဂတံ” စသော မောဟမူ စိတ် ၂ ပါးကို အကျဉ်းချုပ်သော စကားတည်း။ ဣတိဒွါဒသာကုသလာသိယုံ=ကား ဣစ္စေဝံ စသော နိဂုံးအကျယ်ကို အကျဉ်းပြသော (နိဂုံးကျဉ်း)စကားတည်း၊ နောက် သင်္ဂဟဂါထာ များ၌လည်း ဤနည်းချည်း ခွဲစိတ်လေ။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ က။ ၏ အစကား အဘယ်စကားရပ်နည်း။ ခ ။ ကာမာဝစရစသော စိတ် ၄ မျိုးကို အဘယ်သဘောအားဖြင့် ရှေနော် စဉ်ထားသနည်း။ ၈ ။ အဘယ့်ကြောင့် ကာမာဝစရစိတ် ဟု ခေါ်သနည်း။ ဃ။ အဘယ့်ကြောင့် လောဘမူစိတ် ဟု ခေါ်သနည်း။ င ။ လောဘမူစိတ်၌ သောမနဿ သဟဂုတ် ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း ပါဠိထောက်၍ သရုပ်ကောက်ပြပါ။ **နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်** ၈ ။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း, ပါဠိကိုထောက်၍ သရုပ် ကောက်ပြပါ။ ဆ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိကစိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း, ပါဠိကိုထောက်၍ သရုပ်ကောက်ပြပါ။ ဇ ။ ဒေါသမူစိတ်၌ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိကစိတ် မည်မျှစီရှိသနည်း။ ၅ ။ မောဟမူစိတ်၌ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်စိတ် မည်မျှစီရှိသနည်း။ ည ။ မောဟမူဒွေးသည် အသင်္ခါရိကလော, သသင်္ခါရိကလော။ ဋ ။ အချို့က အဘယ်သို ယူကြသနည်း၊ ထို အယူသည် ကျမ်းဆရာ၏ အာတော် ဟုတ်နိုင်မည်လော။ ဌ ။ ဣစ္ဆေဝံစသော စကားကို နာမည်ဘယ်သ္မိ ခေါ်သနည်း။ ၃ ။ အဘယ့်ကြောင့် အကုသိုလ်စိတ် ဟု ခေါ်သနည်း။ ဎ ။ အဋ္ဌဓာ လာဘမူလာနိ ဂါထာကို နာမည်ဘယ်သို့ခေါ်သနည်း။ ဏ။ ထိုဂါထာကို အနက်ပေး၍ အကျဉ်းချုပ် ယူပုံကို ပြောပြပါ။ တ ။ အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ၌ သောမနဿ သဟဂုတ် ဒေါမနဿသဟဂုတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း ရေတွက်ပြပါ။ ထ။ သမ္ပယုတ်, ဝိပ္ပယုတ် မည်မျှစီရှိသနည်း။ ၁ ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည်ရသော စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ဓ ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည် မရသော သင်္ခါရဝိမုတ် စိတ်ကား မည်မျှရှိသနည်း။ --- Trang pdf 013 **ဥပေက္ခာ သဟဂတံ** **အကုသလ ဝိပါက်** **၁။ အကုသလဝိပါက်** ဥပေက္ခာ သဟ ဂုတ် ဖြစ်သော၊ စက္ခုဝိညာဏံ - စက္ခု ဗိညာဏ်စိတ်၎င်း၊ တထာ – ထို ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် ဖြစ်သော၊ သောတဝိညာဏံ-၎င်း၊ ဃာနဝိညာဏံ-၎င်း၊ ဇိဝှါဝိညာ ဏံ-၎င်း၊ ဒုက္ခ သဟဂတံ-ဒုက္ခ သဟဂုတ် ဖြစ်သော၊ ကာယဝိည၁ ဏံ-၎င်း၊ ဥပေက္ခာ သဟဂတံ-သော၊ သမ္ပတိစ္ဆန စိတ္တံ - သမ္မ တိန္တုန်း စိတ် ၎င်း၊ ဥပေက္ခာ သဟဂတံ – သော၊ သန္တီရဏ စိတ္တံစ- သန္တီရဏ စိတ် ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ သတ္တပိ-ခုနစ်ပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ – ဤ စိတ်တို့သည်၊ အကုသလဝိပါက စိတ္တာန်နာမ-အကုသလ ဝိပါက် စိတ်တို့ မည်၏။ **အကုသလ ဝိပါက်စိတ်** တထာ သောတ ဝိညာဏံ— ဤ၌ တထာ သဒ္ဒါ ဖြင့် သောတ ဝိညာဏ် ဃာန ဇိဝှါ ဝိညာဏ် စိတ် တို့လည်း စက္ခု ဝိညာဏ် ကဲ့သို့ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် များ ဖြစ် ကြောင်းကို ညွှန် ပြ သည်။ အကုသလဝိပါက စိတ္တာနိ — [ အကုသလ=အကုသိုလ်+ဒိပါ့က= အကျိုး။] “အကုသိုလ်၏ အကျိုး ဖြစ်သော စိတ် များ” ဟူလို။ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် စက္ခု ဝိညာဏ် စိတ် ၁, ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် သောတ ဝိညာဏ် စိတ် ၁ စ သည် ဖြင့် အကုသလ ဝိပါက် စိတ် ၇ ပါး၏ သရုပ်ကို ပါဠိ ကြည့် ၍ ရေတွက် ပြီး လျှင် ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် စိတ် ၆, ဒုက္ခ သဟဂုတ် စိတ် ၁, ပေါင်း ၇ ပါး ဟု ဝေဒနာ အပြား အား ဖြင့် သာ ခွဲ ပြ နှင့် ပါ ဘူး။ **နိဿယ နှင့် အဓိပ္ပါယ်** **၂။ အဟိတ်ကုသလ ဝိပါက်** **သာ** **ဥပေက္ခာ သဟဂတံ** **ကုသလ ဝိပါကံ** – ကုသိုလ်၏ အကျိုး ဖြစ်သော၊ စက္ခု ဝိညာဏံ – ၎င်း၊ တတ၁-ထို ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် ဖြစ်သော၊ သောတ ဝိညာဏံ-၎င်း၊ ဃာန ဝိညာဏံ- ၎င်း၊ ဇိဝှါ ဝိညာဏံ-၎င်း၊ သုခ သဟဂတံ – သုခ သဟဂုတ် ဖြစ် သော၊ ကာယ ဝိညာဏံ – ၎င်း။ ဥပေက္ခာ သဟဂတံ – သော၊ သမ္ပတိစ္ဆန စိတ္တံ-၎င်း၊ သောမနဿ သဟဂတံ – သော၊ သန္တိ ရဏ စိတ္တံ-၎င်း၊ ဥပေက္ခာ သဟဂတံ-သော၊ သန္တိရဏ စိတ္တုံစ- ၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ အဋ္ဌဝီ-ရှစ်ပါး လည်း ဖြစ် ကုန် သော၊ ဣမာနိ− ဤ စိတ် တို့ သည်၊ ကုသလ ဝိပါက၁ • ဟေတု က စိတ္တ၁ နိ န၁ မ– ကုလ သ ဝိပါက် အဟိတ် စိတ် တို့ မည်၏။ **၂။ အဟိတ်ကုသလ ဝိပါက်စိတ်** ကုသလ ဝိပါကာ ဟေတု က စိတ္တာ နိ— [ ကုသလ ဝိပါက – ကုသိုလ်၏ အကျိုး + အဟေတုက = အလောဘ စသော ယှဉ် ဘက် ဟိတ် မရှိ၊] “ကုသိုလ် အကျိုး ဖြစ်သော ယှဉ် ဘက် ဟိတ် မရှိ သော စိတ်” ဟူလို။ ဤ ကုသလ ဝိပါက် အဟိတ် စိတ် ဂ ပါး၏ သရုပ်ကို ပါဠိ ကြည့် ၍ ရေတွက် ပြီး လျှင် ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် စိတ် ၆, သုခ သဟဂုတ် စိတ် ၁, သောမနဿ သဟဂုတ် စိတ် ၁, ပေါင်း ဂ ပါး ဟု ဝေဒနာ အပြား အား ဖြင့် သာ ခွဲ နှင့်ပါ။ အဟေတုက ထည့် ရ ကျိုး။ အကုသလ ဝိပါက် သည် အဟိတ် ဝိပါက် တမျိုး သာ ရှိ ရ ကား “အဟိတ် လေ လား, သဟိတ် လေ လား” ဟု ယုံ မှား ဘွယ် မ ရှိ သော ကြောင့် အကုသလ ဝိပါက် ၏ အဆုံး (နိဂုံး) ၌ အဟေတုက သဒ္ဒါ မ ထည့် ဘဲ “အကုသလ ဝိပါက စိတ္တာ နိ န၁ မ” ဟု ဆို ခဲ့ သည်၊ (ကုသလ ဝိပါက် --- Trang pdf 014 **ဥပေက္ခာသဟဂတံ – သော၊ ပဉ္စဒွါရာ** **၃။ အဟိတ်ကြိယာ** **ဥပေက္ခာ၂ aspetto, ဝဇ္ဇနစိတ္တံ – ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇန်း စိတ် ၎င်း၊** **တထ၁ – ထို ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် ဖြစ်သော၊ မနောဒွါရာငန** **စိတ္တံ – မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း စိတ်၎င်း၊ သောမနဿသဟဂတံ-** **သော၊ ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တံစ-ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်၎င်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊** **တိဏိပိ-သုံးပါးလည်းဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ- ဤစိတ်တို့သည်၊** ကား နောက်၌ ( မဟာဝိပါက် ရူပဝိပါက် အရူပဝိပါက် လောကုတ္တရာ ဝိပါက် ဟု ) သဟိတ်ဝိပါက်တွေ ရှိသေးသောကြောင့် ဤ ကုသလဝိပါက် သည် သဟိတ်လေလား အဟိတ်လေလား ဟု ယုံမှားဘွယ် ရှိရကား “သဟိတ်ဝိပါက် မဟုတ်”ဟု သဟိတ်ဝိပါက်ကို တားမြစ်ဆိုရာ ဤကုသလ ဝိပါက်၏ အဆုံး (နိဂုံး) ၌ အဟေတုက သဒ္ဒါ ထည့်၍ “ ကုသလဝိပါကာ ဟေတုကစိတ္တာနိနာမ”ဟု မိန့်သည်။) [ဆောင်] (၁) အကုသလ,ဝိပါကဆုံး, ထိုနိဂုံးငယ်,ပယ်ချဘွယ်ရိပ်, သဟိတ်ဝိပါက်, မရှိ တွက်ကြောင့် ထည့်စွက် သမှု အဟေတုက, ထူးမပြ, သဒ္ဒထုံးစံနည်း။ (၂) ကုသလဝိပါက်,နိဂုံးတွက်မှာ တဖြာသဟိတ်-ဝိပါက် စိတ်တွေမပါစေဘို့ အဟေတုက, ထည့်စွက်ပြ ဆရာ့ သုံးဟန်တည်း။ **၃။ အဟိတ်ကြိယာစိတ်** (အဟေတုက ကြိယစိတ္တာနိ— သဟိတ် ဖြစ်သော မဟာကြိယာ ရူပ အရူပ ကြိသာဟိုကို တားမြစ်လို၍ အဟေတုကဟု ဝိသေသန ကူမ ရသည်) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ၁, စသည်ဖြင့် ပါဠိရှိတိုင်း ရေတွက် **နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်** **အဟေတုက ကြိယ စိတ္တာနိနာမ – အဟိတ် ကြိယာ စိတ်တို** **မည်၏။** **၄။ နိဂုံး** **ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ – ခပ်သိမ်းသော အပြား** **အားဖြင့်လည်း၊ အဋ္ဌာရသ-တဆဲ့ရှစ်ပါးကုန်သော၊** **အဟေတုက စိတ္တာနိ – အဟိတ်စိတ် တို့သည်၊ သမတ္တာနိ’** **ပြီးကုန်ပြီ။** **၅။ သင်္ဂဟ** **အကုသလ ပါက၁နိ – အကုသလ ဝိပါက်စိတ်** **တို့သည်၊ သတ္တ – ခုနစ်ပါးတို့ တည်း၊ ပုည** **ပါက၁နိ – အဟိတ်ကုသလ ဝိပါက်စိတ် တို့သည်၊ အဋ္ဌာ-** **ရှစ်ပါးပြားကုန်၏၊ ကြိယစိတ္တာနိ-ကြိယာစိတ်တို့သည်၊တိဏိ-** **သုံးပါးတို့တည်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ အဟေတုက၁ – အဟိတ်စိတ်** **တို့သည်၊ အဋ္ဌာရသ-တဆဲ့ရှစ်ပါးတို့သည်း။** ပြီးလျှင်, ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၂, သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၁, ပေါင်း အဟိတ်ကြိယာစိတ် ၃ပါးတည်းဟု ဝေဒနာအပြားအားဖြင့်ခွဲလေး၊ [နိဂုံးနှင့် သင်္ဂဟဂါထာ အဓိပ္ပါယ်မှာ လွယ်ပြီ။] **သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်။** ။ဒိဋ္ဌိ ပဋိဃ (ဒေါသ) ဝိစိကိစ္ဆာ ဥဒ္ဓစ္စ ဥာဏ် (ပညာ) ဟူသော စေတသိက် အထူးတို့နှင့် ယှဉ်သောစိတ်ကို သမ္ပယုတ်, ထိုကဲ့သို့ စေတသိက်အထူးနှင့် မယှဉ်သောစိတ်ကို ဝိပ္ပယုတ် ဟု ခေါ်ရကား ဤ အဟိတ်စိတ် ၁၉ ပါးလုံးသည် ထို စေတသိက် အထူး များနှင့် မယှဉ် သောကြောင့် ဝိပ္ပယုတ်ချည်းသာတည်း ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြ၏, ဤကျမ်း၏ အယူကို ဘာသာဋီကာမှာရှု။ --- Trang pdf 015 **အသင်္ခါရိက** **သသင်္ခါရိက** ။ ။ **သင်္ခါရ** သဒ္ဒါသည် “ ပြုပြင်တတ် ” ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ (ထို ့ကြောင့် တစုံတခုကိစ္စကို မပြလို၍ တွန့်တို ဆုတ်နစ်သောစိတ် ဖြစ်နေသည့် အခါ ထိုစိတ်မျိုးကို ပြုပြင်ပေးတတ်သော ဆရာ မိဘ စသူတို့၏ ကာယပယောဂ ဝစီပယောဂ, မိမိ၏ ကာယ ဝစီ မနော ပယောဂများသည် သင်္ခါရမည်၏။) [ **ဆောင်** ] တစုံတခု, ကိစ္စမှုကို မပြုလို၍, တွန့်တိုဆုတ်နစ်, စိတ်ဖြစ်သောခါ, ဆရာ မိဘ, ဟူသမျှကို ကာယ – ဝစီ, ဤနှစ်လီဖြင့်, ထို ဤ ခိုင်းစေ့, ငေါက်ငန်းလေတည့်, တထွေတိုက်တွန်း, ကျိုးပြစ်ညွှန်းလျက်, မေးထိုး လက်ပြ, ပယောဂနှင့်, .... တက်ကြွ ဘွယ်ရာ, ကိုယ် ့ဘာသာလည်း, ကောင်းစွာ ကျိုးပြစ်, ကြံစိစစ်၍, အားသစ်ဘွယ်မြို့, ဂါထာပျိုကို ရွတ်လို့ တခဏ်း, လက်ရုံးတန်းလျက်, လမ်းလျှောက်မှု, အစုစုသည်, မှတ်ရှု သင်္ခါရချည်တည်း။ ထို သင်္ခါရမျိုးနှင့် မကင်းစကောင်းသောစိတ်ကို **သသင်္ခါရိက**, ထို သင်္ခါရ မျိုးနှင့် ကင်း၍ အလိုအလျောက် ဖြစ်ကောင်းသောစိတ်ကို **အသင်္ခါရိက** ဟု ခေါ်သည်၊ ထိုကြောင့် အသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ်သည် ထက်မြက်၏, သသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ်ကား မထက်မြက်ချေ။ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်၏ ရူပါရုံကို မြင်ခြင်း သတ္တိသည် သင်္ခါရ ရှိမှုကြောင့်လည်း မညံ့ဖျင်း, သင်္ခါရ မရှိမှုကြောင့်လည်း ထူး၍ မထက်မြက်၊ သောတ ဝိညာဏ် စသည်လည်း ဤနည်းပင်၊ ဤသို အထက် မထက် နှစ်မျိုး မကွဲ ကောင်းသောကြောင့် အဟိတ်စိတ် ၁ဂ ပါးလုံးကို အသင်္ခါရိက ဟူ၍၎င်း, သသင်္ခါရိက ဟူ၍၎င်း မဆိုအပ်။ [ ရှေးဆရာ အချို့က ၁ဂ ပါးလုံး အသင်္ခါရိကဟု ဆို၏၊ နေဒီဆရာအချို့က အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက နှစ်ပါးသင့် ဟု ဆို၏။ ထိုဆရာတို့ အလိုကို ဘာသာဋီကာ၌ စီစစ်ထားသည်။] **နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ်** **လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ** ၁။ အကုသလဝိပါက်စိတ် မည်မျှရှိ၍, ထိုစိတ်တွင် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ်, ဒုက္ခသဟဂုတ်စိတ်, မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ၂။ အဟိတ်ကုသလဝိပါက်စိတ် မည်မျှရှိ၍, ထိုစိတ်တွင် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သုခသဟဂုတ် သောမနဿ သဟဂုတ်စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ၃။ အကုသလဝိပါက်စိတ်၏ နိဂုံး၌ အဟေတုကသဒ္ဒါမထည့်ဘဲ, အဘယ့်ကြောင့် ကုသလဝိပါက်စိတ်၏ နိဂုံးကျမှ အဟေတုက သဒ္ဒါ ထည့်ရ သနည်း။ ၄။ အဟိတ်ကြိယာစိတ် မည်မျှရှိ၍ ထို စိတ်တွင် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် စိတ် သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ၅။ အဟိတ်စိတ် ၁၈ ပါးလုံး၌ သောမနဿ, ဥပေက္ခာ, သုခ, ဒုက္ခသဟ ဂုတ်စိတ်များ မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ၆။ ဣစ္စေဝံ-စသည်ကို အဘယ်သ္မိ နာမည်ခေါ်သနည်း။ ၇။ သတ္တာ ကုသလ ပါကာနိ ဟူသော သင်္ဂဟဂါထာကို အနက်ပေးပြီး လျှင်, အကျဉ်းချုပ် ယူပုံကို ပြပါ။ ၈။ အဟိတ်စိတ် အားလုံးကို သမ္ပယုတ် ဟု ယူကြသလော, ဝိပ္ပယုတ် ဟု ယူကြသလော။ ၉။ အသင်္ခါရိကလော, သသင်္ခါရိကလော, ရှေးဆရာ အချို့ အချို့က အဘယ်သို့ ယူကြသနည်း။ ၁၀။ အဘယ်ကို သင်္ခါရ ဟု ခေါ်သနည်း, လင်္ကာထောက်ပါ။ ၁၁။ အဘယ်စိတ်မျိုးကို အသင်္ခါရိက, သသင်္ခါရိက ဟု ခေါ်သနည်း။ ၁၂။ အသင်္ခါရိက, သသင်္ခါရိက ၂ မျိုးတွင် ဘယ်စိတ်က ထက်မြက်သနည်း။