### Trang pdf 016 သောဘနစိတ်များ ပါပါ • ဟေထုက မုတ္တံ၁နိ – အကုသိုလ် စိတ် အဟိတ်စိတ် တို့မှ လွတ်ကုန်သော၊ ဧကူနသဋ္ဌိ- တခုယုတ် ခြေခံဆယ်သော၊ စိတ္တာနိ- စိတ်တို့ကို၊ သောဘနာနီတိ-သောဘနစိတ်ဟူ၍၊ဝုစ္စရေ‘ဆိုအပ်ကုန်၏၊ အထဝါ – အကျယ် တနည်းကား၊ ပါပါဟေထုက မုတ္တာနိ- ကုန်သော၊ ဧကနဝုတိပိ – ကိုးဆယ့်တပါးလည်း ဖြစ်သော၊ စိတ္တာနိ-တို့ကို၊သောဘနာနီတိ-ဟူ၍၊ ဝုစ္စရေ‘ကုန်၏။ သောဘနစိတ်များ ဤဂါထာကား အကုသိုလ်စိတ် အဟိတ်စိတ်မှ တပါး ကြွင်းကျန်သော အကျဉ်း ၅၉ အကျယ် ၉၁ ပါးသော စိတ်တို့ကို “သောဘန” မည်၏ ဟု နာမည်ပေးသော ဂါထာတည်း၊ ထိုဂါထာ၌ ပါပါဟေတုကမုတ္တာနိ ၊ပေ၊ ဧကူနသဋ္ဌိစိတ္တာနိ” ဖြင့် သောဘနစိတ် အကျဉ်းကိုပြသည်။ “ အထေကန တီပီဝါ”ဖြင့် သောဘနစိတ် အကျယ်ကို ပြသည်၊ အထနှင့် ဝါကို ပေါင်း၍ “အထဝါ” ဟု ဆိုသည်၊ ဤဂါထာသည် အဟိတ်စိတ်တွင် ပါဝင်သော ဂါထာမဟုတ်၊ ဆိုအပ်လတံ့သော သောဘနစိတ်များ၏ ရွှေတော်ပြေး အချိ ဂါထာသာတည်း။ သောဘန အမည်။ ။သောဘန အမည်မရသော အကုသိုလ်စိတ်နှင့် ´အဟိတ်စိတ်ကို ဗျတိရေက – အဝုတ္တသိဒ္ဓိနည်း အရ “အသောဘနစိတ်” ဟု အမည် ပေးကြသေး၏။ [ ဗျတိရေက = ပြောင်းပြန် ယူရသော နည်း၊ “သောဘနမဟုတ်လျှင် အသောဘန”ဟူလို။ အဝုတ္တသိဒ္ဓိ = ကျမ်းဆရာက အသောဘန ဟု တိုက်ရိုက်မဆိုအပ်သော်လည်း ပြီးနိုင်သောနည်း။] နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ဧကဝုစ်အနက်။ ။ဧကူနဝီသတိ (တခုယုတ်နှစ်ဆယ်) အစ,နဝနဝုတိ (၉၉) အဆုံးရှိသော သင်္ချာသဒ္ဒါ တို့သည် များသောအားဖြင့် ဣတ္ထိလိန် ဧကဝုစ်ချည်သာတည်း၊ ထိုကြောင့် …. “ဧကူနသဋ္ဌိ – တခုယုတ် ခြောက် ဆယ်သော၊ ဧကနဝုတိ-၉၁ ပါးသော”ဟု ဧကဝုစ်အနက် သုံးလိုက်သည်၊ နောက်နောက်သင်္ချာတို့၌လည်း ဤနည်းချည်တည်း။ [ဆောင်] ပီသာတျာဒိ, နဝုတိ, ဣတ္ထိဧကဝုစ်။ ထို့ပြင်‘ယခုကာလ သင်္ချာပုဒ်တွေကို အနက်ပြန်ရာ၌ သဒ္ဒစည်းမျဉ်းကို ကျူးလွန်နေတတ်ကြသည်။ ဥပမာ− “သတ္တ-ခုနှစ်ပါး အပြားရှိကုန်၏” ဟု အနက်ပြန်လျှင် “အပြား+ရှိ” ဟူသော အနက်များသည် “သတ္တ”ဟူသော ပါဠိ၌မရနိုင်၊ ဓာပစ္စည်း ဝိဓပုဒ်တို့နှင့် တွဲဘက်နေမှသာ“သတ္တဓာ-ခုနစ်ပါး ပြားကုန်၏” ဟု၎င်း “သတ္တဝိဓော−ခုနစ်ပါး အပြားရှိ၏” ဟူ၎င်း အနက် ပြန်နိုင်သည်၊ ထို ့ကြောင့် သင်္ချာပုဒ်များ၏ အနက်ကို ဤကျမ်းအဆိုအတိုင်း သတိထားကြပါကုန်။ လေ့ကျင့်ခဏ်းမေးခွန်းများ က။ အသောဘနစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ ခ ။ အသောဘန သောဘန စိတ်၌ သုခ ဒုက္ခ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ်စိတ်တို မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ၈ ။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် မည်မျှစီရှိသနည်း။ ဃ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ်က မည်မျှရှိ၍, အမည် မရသောစိတ်က မည်မျှရှိသနည်း။ င ။ ဧကူနုသဋ္ဌိ ဧကနဝုတိ တို့ကို အရေအတွက် များပါလျက် အဘယ့် ကြောင့် ဧကဝုစ်နက် ပေးရသနည်း, အထောက်ပြပါ။ --- Trang pdf 017 သောမနဿ သဟဂတံ – သော၊ ဉာဏ ၁။ မဟာကုသိုလ် သမ္ပယုတ္တံ - ဉာဏသမ္ပယုတ် ဖြစ်သော၊ အသင်္ခါရိကံ-သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ သသင်္ခါရိကံ-သော၊ ဧကံ ၎င်း၊ သောမနဿသဟဂတံ-သော၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ - ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်သော၊ အသင်္ခါရိကံ-သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ သသင်္ခါရိ ကံ - သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ ဥပေက္ခာသဟဂတံ – သော၊ ဉာဏ သမ္ပယုတ္တံ-သော၊ အသင်္ခါရိကံ-သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ သသင်္ခါရိ ကံ – သော၊ ဧကံ - ၎င်း၊ ဥပေက္ခာ သဟဂတံ-သော၊ ဉာဏ ဝိပ္ပယုတ္တံ-သော၊ အသင်္ခါရိကံ-သော၊ ဧကံ-၎င်း၊ သသင်္ခါရိ ကံ - သော၊ ဧကံ - ၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ အဋ္ဌပိ – ရှစ်ပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ‘ဤစိတ်တို့သည်၊ ကာမာဝစရကုသလ စိတ္တာဒိနာမ-ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်တို့ မည်၏။ ကာမသောဘနစိတ် ၁။ မဟာကုသိုလ်စိတ်။ ။ကာမ ရူပ အရူပ လောကုတ္တရာကုသိုလ် တို့တွင် ကာမကုသိုလ်စိတ်က အရေအတွက် များသောကြောင့် ဤ ကာမ ကုသိုလ်စိတ်ကို“မဟာကုသိုလ်စိတ်” ဟုလည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြ၏) (မဟာ- များသော+ကုသလ= ကုသိုလ်) မဟာဝိပါက် မဟာကြိယာ ဟု ခေါ်ရာ၌ လည်း ဤနည်းပင်၊ [အချို့ဆရာတို့အဆိုကို ဘာသာဋီကာမှာရှု။] . သောမနဿ သဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိကစိတ် ၁, စသည် ဖြင့် မဟာကုသိုလ်စိတ် ၈ ပါး၏ သရုပ်ကို ပါဠိ ရှိတိုင်း ရေတွက် ပြီးလျှင် သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၄, ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၄, ပေါင်း ၈ ပါး ၂။ မဟာဝိပါက် ဝစရ မည်၏။ နီဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် သောမနဿသဟဂတံ – သော၊ [ကုသိုလ် အတိုင်း အနက်ဆို။] သဟေတုက ကာမ၁ ဝိပါကစိတ္တာနိနာမ-သဟိတ်ကာမာဝစရဝိပါက်စိတ်လျှို သောမနဿသဟဂတံ – သော၊ [ကုသိုလ် ၃။ မဟာကြိယာ အတိုင်း အနက်ဆို၊ ] သဟေတုက ကာမာ ဝစရ ကြိယစိတ္တာနိနာမ-သဟိတ်ကာမာဝစရ ကြိယာစိတ်တို့ မည်၏။ ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ စတုဝီသတိ ၄။ နိဂုံး နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော၊ သဟေတုကာမာဝစရ ကုသလဝိပါကကြိယစိတ္တာနိ-ကာမာဝစရကုသိုလ်, သဟိတ် ကာမာဝစရ ဝိပါက်, သဟိတ် ကာမာဝစရကြိယာ စိတ်တို့ သည်၊သမတ္တာနိ-ပြီးကုန်ပြီ။ သမ္မယုတ် စိတ် ၄, ဝိပ္ပယုတ် စိတ် ၄, ပေါင်း ၈ ပါး, အသင်္ခါရိကစိတ် ၄, သသင်္ခါရိက စိတ် ၄, ပေါင်း ၈ ပါးဟု ဝေဒနာ ယောဂ သင်္ခါရ အပြား အားဖြင့်လည်း ခွဲလေ။ ၂။ သဟေတုက ကာမာဝစရဝိပါက စိတ္တာနိနာမ(အဟိတ်ကုသလ ဝိပါက်ကို တားမြစ်လို၍ – သဟေတုက ” ဟု ဝိသေသနပြုမှ ရသည်) ၎င်းဝိပါက်ကို “မဟာဝိပါက်စိတ်” ဟုလည်း ခေါ်စမှတ် ပြုသေး၏။ ၃။ သဟေတုက ကာမာဝစရကြိယစိတ္တာနိနာမ(အဟိတ်ကြိယာကို တားမြစ်လို၍ “သဟေတုက”ဟု ဝိသေသန ပြုမှ ရသည်။) ဤကြိယာစိတ်ကို “မဟာကြိယာစိတ်”ဟုလည်း ခေါ်စမှတ် ပြုသေး၏၊ ဤ မဟာဝိပါက် မဟာ ကြိယာစိတ်တို့၌ သရုပ်ခွဲပုံမှာ ကုသိုလ်နှင့်တူပြီ။ --- Trang pdf 018 ၅။ သင်္ဂဟ သဟေတု ကာမာဝစရ ပုညပါက ကြိယာ – ကာမာဝစရ ကုသိုလ်, သဟိတ် ကာမာဝစရ ဝိပါက်, သဟိတ် ကာမာဝစရ ကြိယာစိတ်တို့ကို၊ ဝေဒနာ ဉာဏသင်္ခါရ ဘေဒေန−ဝေဒနာအပြား, ဉာဏ်အပြား,သင်္ခါရ အပြားအားဖြင့်၊ စတုဝီသတိ- နှစ်ဆယ့်လေးပါးဟူ၍၊ မတ၁- သိအပ်ကုန်၏။ သင်္ဂဟဂါထာ။ ။ဤ“ဝေဒနာဥာဏသင်္ခါရ”စသော ဂါထာကား ကာမသောဘနစိတ်ကို အကျဉ်းချုပ် ရေတွက်ပြသော သင်္ဂဟဂါထာတည်း။ ဝေဒနာ ဥာဏ၊ ပေ ၊စတုဝိ သ တိ — သောမနဿသဟဂတံ(ဝေဒနာ) ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ (ဥာဏ် ) အသင်္ခါရိကမေကံ ( သင်္ခါရ )ဟု အစဉ်အတိုင်း ရှု၍ ကုသိုလ် ဝိပါက်ကြိယာ ၃ ပါးကို“သောမနဿ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာ ၂ပါး အပြားအားဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် ၆ ပါးဖြစ်၏။ ၎င်းကို ဥာဏ်ယှဉ် မယှဉ် (သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်) ၂ ပါး အပြားအားဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် ၁၂ ပါး ဖြစ်၏။ ၎င်းကို သင်္ခါရရှိ မရှိ(သသင်္ခါရိက အသင်္ခါရိက) ၂ ပါး အပြားအားဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် ၂၄ ပါးဖြစ်၏။ ဤကား ဂါထာ အဆို အတိုင်း ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ ၃ ပါးလုံးကို ပေါင်း၍ မြှောက်ပွားခြင်းတည်း။ ကုသိုလ်ချည်းသက်သက် ၊ရေတွက်လိုလျှင် ကုသိုလ်ကို ဝေဒနာ အပြား အားဖြင့် မြှောက် ၂, ၎င်းကို တဘန် ဥာဏ်အပြားအားဖြင့်မြှော ၄, ၎င်းကို တဘန် သင်္ခါရအပြားအားဖြင့် မြှောက် ဂ ပါးဖြစ်၏၊ ဝိပါက် ကြိယာတို့ကို လည်း ဤနည်းအတိုင်း မြှောက်ပွားလေ။ ကာမေ–ကာမတဆဲ့တဘုံ၌၊ (အဝစရာနိ– သက်ဝင်၍ ဖြစ်သော စိတ် တို့သည် ) ၊ တေပီသ - နှစ်ဆဲ့ သုံးပါးသော၊ ပါက၁နိ-ဝိပါက်စိတ်တို၎င်း၊ ဗိသတိ – နှစ်ဆယ်သော၊ ပုညာပုညာနိ – ကုသိုလ် အကုသိုလ် စိတ်တွို၎င်း၊ ဧကဒသ – တဆဲ့တပါးကုန်သော၊ ကြိယ၁ဝ– ကြိယာ စိတ်တို၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ သဗ္ဗထာ – ခပ်သိမ်းသော အပြား အားဖြင့်၊ စတုပညာသ – ငါးဆယ့် လေးပါးသည်၊ ဟောန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏။ ကာမသောဘနအမည်။ (ဤကုသိုလ် ဝိပါက်ကြိယာ ၂ ၄ ပါးသည် ကာမစိတ်တွင် ပါဝင်သောကြောင့် “ကာမ” လည်း မည်၏၊ သောဘနစိတ် များတွင် ပါဝင်သောကြောင့် “သောဘန”လည်း မည်၏။ အမည်နှစ်ရပ်ကို ပေါင်းစပ်၍“ကာမသောဘနစိတ်”ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြ၏။) ကာမစိတ်ပေါင်း။ ။ “ကာမေ တေပီသ ပါကာနိ” ဂါထာကား ကာမစိတ် ၅၄ ပါးလုံးကို ပေါင်းရုံး ရေတွက်ခြင်းနှင့်တကွ နိဂုံးကို ပြသော “သင်္ဂဟနိဂုံး” ဂါထာတည်း။ တေပီသပါကာနိ-အရကား အဟိတ်ဝိပါက်၁၅,မဟာဝိပါက် ဂ တည်း။ ပုညာ ပုညာနိ ဝီသတိ - အရကား အကုသိုလ် ၁၂, မဟာကုသိုလ် ဂ တည်း။ ဧကာဒသ ကြိယာ • အရကား အဟိတ် ကြိယာ ၃, မဟာ ကြိယာ ဂ တည်း။ အားလုံးပေါင်းလျှင် စတုပညာသအရ ကာမစိတ် ၅၄ ဖြစ်၏။ --- ## Trang pdf 019 လေ့ကျင့်ခဏ်းမေးခွန်းများ က။ မဟာဝိပါက် မဟာကြိယာစိတ်တို၏ နိဂုံး၌ ဘာ့ကြောင့် သဟေတုက သဒ္ဒါကို ထည့်ရသနည်း။ ခ ။ ကာမသောဘန သင်္ဂဟဂါထာကို အနက်ပေး၍ အဓိပ္ပါယ်ပြပါ။ ဂ ။ ကာမသောဘနစိတ် မည်မျှရှိသနည်း, အကျဉ်းချုပ် ရေတွက်ပါ။ ဃ။ ထို ကာမသောဘနစိတ်၌ သောမနဿ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် စိတ်တို မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ င ။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက စိတ်တိုကား မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ စ ။ ကာမေ တေဝီသ ပါကာနိ – စသော ဂါထာသည် ဘာကို ပြသော ဂါထာနည်း။ ဆ။ ကာမာဝစရစိတ် (သိုမဟုတ်’ကာမစိတ်) မည်မျှရှိသနည်း။ ဇ ။ ကာမစိတ်တွင် ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယ၁ စိတ်တို မည်မျှစီ. ရှိသနည်း။ ဈ ။ သုခဒုက္ခ သောမနုဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ်ကို မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ည။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်ရသော စိတ်တို မည်မျှစီ ရှိ၍ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်မရသောစိတ်တို မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ ဋ ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည် ရသော စိတ်တို့က မည်မျှစီ ရှိ၍ အသင်္ခါရိက သူသင်္ခါရိက အမည်မရသော စိတ်က မည်မျှရှိသနည်း။ ကာမစိတ် ၅၄ ပြီး၏။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် Je ၁ *ရူပကုသိုလ်* ဝိတက္က ဝိစာရပီတိသုခေ ကဂ္ဂတာ သဟိတံ - ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတ၁ ဈာန်အင်္ဂါ ငါးပါးနှင့်တကွ ဖြစ်သော၊ ပဌမဈာနကုသလပိတ္တံ- ပဋ္ဌမဈာန် ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ ပိစာရပီတိသုခေကဂ္ဂတာသဟိတံ- ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါ လေးပါးနှင့် တကွ ဖြစ်သော၊ ဒုတိယဇ္ဈာန ကုသလစိတ္တံ – ဒုတိယဈာန် ကုသိုလ် စိတ်၎င်း၊ ပီတိ သုခေကဂ္ဂတာ သဟိတံ-ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတ၁ ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးနှင့် တကွ ဖြစ်သော၊ တတိယဇ္ဈာနကုသလ စိတ္တံ-တတိယဈာန်ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ သုခေကဂ္ဂတာသဟိတံ- သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့် တကွ ဖြစ်သော၊ စတုတ္ထ ဇ္ဈာန ကုသလစိတ္တံ-စတုတ္ထဈာန် ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ ဥပေက္ခေ ကဂ္ဂတာသဟိတံ- ဥပေက္ခာ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါ နှုစ်ပါးနှင့် ***ရူ ပ စိ တ်*** ၁။ရူပကုသိုလ်။ ။ [ဈာန်အင်္ဂါ, ဈာန်, ဈာန်စိတ်။ ဈာန = ဈာန်+ အင်္ဂ = အစိတ် အပိုင်း။ ( ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော စေတသိက် တပါး တပါးကို “ဈာန်အင်္ဂါ” ဟု ခေါ်၏ ဈာန်ဟူသည်ကား အပေါင်းဖြစ်သော ထို စေတသိက်များပင်တည်း) ဥပမာ-လက် ခြေ နား နှာ စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်ကို“ကိုယ်အင်္ဂါ” ဟုခေါ်၍ ထို လက် ခြေ နား နှာ စသော ကိုယ်အင်္ဂါအပေါင်းကိုပင် “ကိုယ်” ဟု ခေါ်သကဲ့သို့တည်း။ [ကိုယ်ခေါ်ပုံနှင့် ဈာန်ခေါ်ပုံ, ကိုယ်အင်္ဂါခေါ်ပုံနှင့် ဈာန်အင်္ဂါ ခေါ်ပုံ တူ၏၊ ဤစကားအစဉ်အရ ဈာန်, ဈာန်အင်္ဂါ-ဟူသော အမည်သည် စိတ်၏ အမည် မဟုတ်, စေတသိက်၏ အမည်ဖြစ်သည်-ဟု သိပါ၊] ထိုစေတသိက် အပေါင်းဖြစ်သော ဈာန်နှင့် ယှဉ်သော စိတ်ကို“ဈာန်စိတ်” ဟု ခေါ်သည်။ --- Trang pdf 020 တကွ ဖြစ်သော၊ ပဉ္စမဇ္ဈာနကုသလစိတ္တံ – ပဉ္စမဈာန် ကုသိုလ် စိတ်၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ပဉ္စဝီ - ငါးပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ – ဤစိတ်တို့သည်၊ ရူပါဝစရ ကုသလ စိတ္တာဘိန၁မ– ရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ်တို့မည်၏။ ၂။ ရူပ ရူပဝိပါက် ဝိတက္က ဝိစာရတိ သုခေကဂ္ဂတာ သဟိတံ- သော၊ပဌမဇ္ဈာနပိပါကစိတ္တံ-ပဋ္ဌမဈာန်ဝိပါက် စိတ်၎င်း၊ ကုသိုလ်အဘိုင်းဆို၊ ] ရူပါဝစရဝိပါကစိတ္တာနိနာမ– ရူပါဝစရဝိပါက်စိတ်တို့ မည်၏။ ၃။ ရူပကြိယာ ဝိတက္က ဝိစာရ ပိတိ သုခေကဂ္ဂတာ သဟိယံ- သော၊ ပဌမဈာနကြိယစိတ္တံ-ပဌမဈာန်ကြိယာ စိတ်၎င်း၊ [ကုသိုလ်အတိုင်းဆို၊ ] ရူပါဝစရ ကြိယစိတ္တာနိန၁မ– ' ရူပါဝစရကြိယာစိတ်တို့မည်၏။ ဝိတက် ဝိစာရ ပိတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ပဌမဈာန်ကုသိုလ်စိတ်၁, ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် တကွ ဖြစ်သော ဒုတိယဈာန် ကုသိုလ်စိတ် ၁, စသည်ဖြင့် ရူပ ကုသိုလ်စိတ် ၅ ပါးကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်လေ။ ပဉ္စမဈာန်စိတ်၌ “ဥပေက္ခေကဂ္ဂတာသဟိတံ” ဟု ဆို၍ ရွှေဈာန် ၄ ပါး၌ “သုခေကဂ္ဂတာသဟိတံ” ဟု ဆိုသောကြောင့် ရွှေ ဈာန်စိတ် ၄ ပါးသည် သုခသဟဂုတ်တည်း, ပဉ္စမဈာန်စိတ်ကား ဥပေက္ခာ သဟဂုတ်တည်း-ဟု ဝေဒနာအပြားအားဖြင့်သာ ခွဲထားနှင့်ဥုး။ ၂-၃။ ရူပဝိပါက်, ရူပကြိယာ — ဤစိတ်များ၌ သရုပ်ခွဲပုံ မထူးပြီ၊ ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးရှိသော ပဌမဈာန် ဝိပါက်စိတ် ၁, ပဌမဈာန်ကြိယာစိတ် ၁, စသည်ဖြင့် ရေတွက်လေ။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၄။ နိဂုံး ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ ပန္နရသ-တဆဲ့ ငါးပါးကုန်သော၊ ရူပါဝစရကုသလဝိပါက ကြိယ စိတ္တာနိ - ရူပါဝစရ ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ စိတ်တို့သည်။ သမတ္တာနိ−ပြီးကုန်ပြီ။ ၅။ သင်္ဂဟ ရူပါဝစရမ၁နသံ – ရူပါဝစရ စိတ်သည်၊ ဈာန ဘေဒေန−ဈာန်တို့၏ အပြား အားဖြင့်၊ ပဉ္စဓ၁- ငါးပါးပြားသည်၊ ဘဝေ – ဖြစ်၏၊ တံ-ထို ငါးပါး ပြားပြီးသော ရူပါဝစရစိတ်သည်၊ ပုညပါက ကြိယဘေဒါ-ကုသိုလ်ဝိပါက် ကြိယာတို့၏ အပြား အားဖြင့်၊ ပဉ္စဒသဓာ - တဆဲ့ငါးပါးပြား သည်၊ ဘဝေ-ဖြစ်၏။ ၅ ပဉ္စဓာဈာနဘေဒေနံ, ရူပါဝစရမာနသံ ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးရှိသော ပဌမဈာန်…....ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်, ဈာန်အင်္ဂါ ၄ ပါးရှိသော ဒုတိယဈာန်….. ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်, ဈာန်အင်္ဂါ ၃ ပါးရှိသော တတိယဈာန်…. ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ် ဈာန်အင်္ဂါ ၂ ပါးရှိသော စတုတ္ထဈာန် …. ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်, တဘန် ဈာန်အင်္ဂါ ၂ ပါးရှိသော ပဉ္စမဈာန်….ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်, ဤသို ဈာန် ၅ မျိုးပြားခြင်းကြောင့် ထိုဈာန်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်လည်း ၅ မျိုး ပြားရလေသည်။ ပုည ပါက ကြိယ ဘေဒါ = ထို ၅ မျိုးကို တဘန် ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ ၃ မျိုးဖြင့် မြှောက်၍ ရူပဈာန်စိတ် ၁၅ ဖြစ်သတည်း၊ ဤ ရူပစိတ် ၁၅ ပါးလုံး၌ သုခ သဟဂုတ် ၁၂, ဥပေက္ခာ သဟဂုတ် ၃, ပေါင်း ၁၅ ဟု ဝေဒနာအပြားအားဖြင့်သာ ခွဲလေ။ ---