## PAGE 16 ၃၄၆ - ရုပ်ပိုင်း ဇာတိရူပမေဝ - ဇာတိရုပ် တခုထည်းကိုပင်၊ ဥပစယသန္တိတိ နာမေန - ဥပစယ သန္တတိ အမည်ဖြင့်၊ ပဝုစ္စတိ – နှစ်မျိုး ခွဲ၍ ဆိုအပ်၏။ ဣတိ-ဤသို့၊ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ-တဆဲ့တပါး အပြား ရှိသည်လည်းဖြစ်သော၊ ဧတံရူပံ- ဤရုပ်သည်၊ သရူပဝသေန- သရုပ် သကောင်၏ အပြားအားဖြင့်၊ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ - နှစ်ဆဲ့ ရှစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ သင်္ဂဟဂါထာ ဘူတ - ပညာဒ ကထံ − နှစ်ဆဲ့ ရှစ်ပါး အဘယ်သို့ ပြားသနည်း၊ ဝိသယာ- ဘူတရုပ် ပသာဒရုပ် ဝိသယရုပ်တို့၎င်း၊ ဘဝေါ- ဘာဝရုပ်၎င်း၊ ဟဒယံ – ဟဒယ ဝတ္ထု၎င်း၊ ဣစ္စဝိ-ဤသို့လည်း၊ ဇီဝိတာဟာရ ရုပေဟိ-ဇီဗီဘ အာဟာရရုပ်တို့နှင့်တကွ၊ အဋ္ဌာရသဝိဓံ - တဆဲ့ရှစ်ပါးအပြား ရှိသော နိဗ္ဗန္နရုပ်၎င်း၊ တထာ – ထိုမှ တပါး၊ ပရိစ္ဆေဒေါစ – 66 " ဇရတာ’ရုပ်၏ ရင့်ရော်မှ, [ရုပ်တို့၏ “ဌ” ကို ဆိုသည်။] အနိစ္စတာ-မမြဲမှု=ပျက်စီးမှ, [ရုပ်တို့၏ “ဘင်” ကို ဆိုသည်။ ] ဇာတိရူပမေ၀ — စသည်ကား အမှာစကားတည်း၊ သုတ္တန်ပါဠိတော် များ၌ ဟောအပ်သော ဇာတိရုပ်ကိုပင် ၍ အဘိဓမ္မာ၌ “ ဥပစယ သန္တတိ” ဟု အမည့်နှစ်မျိုးခွဲ၍ (တရားနာသော ဝေနေယျတို့၏ အလိုကျလေအောင်) ဟောတော်မူသည်’ဟူလို။ ဣတိ ဧကာဒသ ဝိဓမ္မတံ − စသည့်ကား နိဂုံးတည်း၊ ၁၁ မျိုးနှင့် ၂၈ ပါး သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်နိုင်လောက်ပြီ၊ သင်္ဂဟ ဂါထာဖြင့် လည်း ထင်ရှားဥးလတံ့၊ သင်္ဂဟဂါထာ၌ အဓိပ္ပါယ် အထူးမရှိ။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃၄၇ ပရိစ္ဆေဒရုပ်၎င်း၊ ဝိညတ္တိ-ဝိညတ်ရုပ်၎င်း၊ ဝိကာရော-ဝိက၁ရ ရုပ်၎င်း၊လက္ခဏံ-လက္ခဏရုပ်၎င်း၊ ဣတိစ-သို့လည်း၊ဒသ- ဆယ်ပါးကုန်သော၊ အနိပ္ဖန္နာစ - အနိဉ္ဇရုပ်တို့၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ အဋ္ဌဝီသဝိဓံ’နှစ်ဆဲ့ရှစ်ပါး အပြားရှိသည်၊ဘဝေ-ဖြစ်၏။ အယံ-ဤသည်ကား၊ ဒဏ္ဏ- ရူပပရိစ္ဆေဒ၌၊ ရူပသမုဒ္ဓေ သော-ရူပသမုဒ္ဒေသတည်း။ က။ လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ အဘယ်ကို ပရိစ္ဆေ ဒရုပ် ဟု သမုတ်သနည်း။ ခ ။ အဘယ်ကို ဝိညတ်ရုပ် ဟု သမုတ်သနည်း, မည်မျှပြားသနည်း။ ၈။ အဘယ်ကို ဝိကာရရုပ် ဟု သမုတ်သနည်း, မည်မျှ ပြားသနည်း။ ဃ။ လဟုတာ စသော ၃ ပါး၏ သဘောကို ပြပါ။ ca အဘယ်ကို လက္ခဏရုပ် ဟု သမုတ်သနည်း, မည်မျှ ပြားသနည်း။ ဥပစယနှင့် သန္တတိအထူးကို လင်္ကာထောက်၍ ပြပါ။ 0 11 ဆ။ ဥပစယနှင့် သန္တတိကို သုတ္တန်ပါဠိအလို ဘယ်ရုပ် ဟု ဆိုမည်နည်း။ ဇ။ သင်္ဂဟဂါထာကို အနက်ပေး၍ ရုပ်အမျိုးအမည့် ၁၁ ကိုရေတွက်ပါ။ ၅။ ဘူတရုပ် ၄, ပသာဒရုပ် ၅ စသည်ဖြင့် ၂၈ ပါးသရုပ်ကို ရေတွက်ပါ။ ည။ ရုပ် ၂ဂ ပါးသရုပ်ကို ရေတွက်ရာ၌ ဝိသယရုပ် ၇ ပါး ဝိကာရရုပ် ၅ ပါး ရှိပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဝိသယရုပ် ၅ ပါး ဝိကာရရုပ် ၃ ပါးဟုသာ ရေတွက်ရသနည်း။ ဋ ။ နိပ္ဖန္နရုပ် အနိပ္ရန္နရုပ်တို့ မည်မျှစီ ရှိသနည်း, ရေတွက်ပါ။ ရူပသမုဒ္ဒေသ ပြီး၏။ --- ## PAGE 17 ၃၂၀ ဝီထိမုတ်ပိုင်း ပန’အဘို့တပါးကား၊ ဣစ္စေဝံ – ဤဆိုအပ်ပြီး ဘဒင်နှင့် စုတိ သောနည်းဖြင့်၊ ဂဟိတပဋိသန္ဓေကာနံ’ယူအပ် ပြီးသော ပဋိသန္ဓေ ရှိသူတို့၏၊ ပဋိသန္တိ နိရောဓာနန္တရတေ၁- ပဋိသန္ဓေစိတ် ချုပ်ခြင်း၏ အခြားမဲ့မှ၊ ပဘုတိ – စ၍၊ တမေဝ အာရမဏံ-ထို ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ အာရုံကိုပင်၊ အာရ ာ - အာရုံ ပြု၍၊ တဒေဝစိတ္တံ-ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်သည်ပင်၊ ယာဝရတိစိတ္တု ပ္ပါဒါ – စုတိစိတ် ဖြစ်ရာကာလ တိုင်အောင်၊ ပီထိစိတ္တုပ္ပါဒေ- ဘဝင်နှင့် စုတိ။ ။ ဣစ္ဆေဒံ ဂဟိတ၊ပေ၊ပဝတ္တတိ’ဤစကားကား ပဋိ သန္ဓ နောက်မှစ၍ ဘဝင်စိတ် ဖြစ်ပုံကိုပြသော စကားတည်း၊ ဤ ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ပဋိသန္ဓေနေသူတို့ သန္တာန်ငယ် ( ဥပါဒ် ဋ္ဌီ ဘင် စေ့၍ ) ပဋိသန္ဓေစိတ် ချုပ်သည်၏ အခြားမဲ့၌ ၁၅ကြိမ် ၁၆ ကြိမ်ခန့် ဘဝင်ဆက်လက်၍ ဖြစ်သည်။ - တဒမဝါရမဏိအာရပ္တ — ထို ဘဝင်များသည် ပဋိသန္ဓေစိတ် ယူအပ် သော အာရုံကိုပင် လိုက်၍ယူကြသည်၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်က ကံကိုအာရုံပြုလျှင် ထို ဘဝအတွက် ဘဝင်တို့လည်း ကံကိုချည်း အာရုံပြုရမည်-စသည်ဖြင့် သိလေ။ === တဒေဝ စိတ္တံ = ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ဘဝင်စိတ်သည် တမျိုးထည်းဖြစ်သော ကြောင့် သဒိသူပစာနည်းဖြင့် “ တဒေဝစိတ္တံ-ထို ပဋိသန္ဓေစိတ် ”ဟု ဆိုသည်၊ စင်စစ်မှာ ပဋိသန္ဓေစိတ်က ချုပ်ပြီးဖြစ်၍ ထိုဘဝ၌ ထပ်၍ မဖြစ်နိုင်တော့ပြီ၊ ထို ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အလားတူ စိတ်သာလျှင် ဘဝင်ကိစ္စ တပ်၍ ဖြစ်ခွင့်ရှိ တော့သည့်၊ ဥပမာ – ခြောက်ပါးဆေးကို ဘုဉ်းပေးလေ့ရှိသော ဘုဉ်းတော် ကြီးသည် မနေ့ကစားပြီးနောက် ယနေ့တဘန်“မနေ့တုန်းက ဆေးကလေးကို ကပ်စမ်းပါဥး” ဟု ဆိုပြန်ရာ၌ မနေ့တုန်းက ဆေးမှာ စားပြီးဖြစ်ရကား ထို ဆေးနှင့်တူသော ၆ ပါးဆေးကိုပင် “မနေ့ကဆေး” ဟု ခေါ်သကဲ့သို့တည်း၊ ထို ့ကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်က မဟာဝိပါက် ပဌမစိတ် ဖြစ်လျှင် တဘဝလုံး နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃ ၂ ၉ ဝီထိစိတ် ဖြစ်ခြင်းသည်၊ အသက်က မရှိလဘ်သော်၊ ဘဝဿ- ဘဝ၏၊ အင်္ဂဘာဝေန – အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ ဘဝဂ် သန္တတိသင်္ခါတံ-ဘင်အစဉ်ဟု ဆိုအပ်သော၊ မာန-စိက် သည်၊ အဗ္ဗောဋိ – မပြတ်မစဲ၊ နဒီသောတောဝိယ- မြရေ အယဉ်ကဲ့သို့၊ ပဝတ္တတိ-ဖြစ်၏၊ ပရိယေသနစ-ဘဝအဆုံး ၌လည်း၊ စဝနဝသေန ရွေ့ လျောခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်၊ ရဘိစိတ္တံ- စုတိစိတ်သည်၊ ဟုတွာ-ဖြစ်၍၊ နီရဘိ-ချုပ်၏။ သံသရာစက် လည်ပုံ တတော-ထို ဒုတိစိတ်မှ၊ ပရဉ္စ-နောက်၌ လည်း၊ ပဋိသန္ဓာဝသော-ပဋိသန္ဓေ အစရှိ သော စိတ်တို့သည်၊ ရထံစက္ကမိဝ-ရထားစက်ဘီးသည်ကဲ့သို့၊ အတွက် ဘဝင်များလည်း မဟာဝိပါက် ပဌမ စိတ်ချည်း ဖြစ်၏’စသည့်ဖြင့် သိလေ။ 66 ဘဝဿ အင်္ဂဘာဝနဤကား “ဘဝဂ်” ပုဒ်၏ အနက်ကို ပြသော စကားတည်း၊ “ဘာဿ+အင်္ဂ ’ဘဂ်°” ဝီထိစိတ် ပြတ်သည့်အခါ ဘဝင် ဆက်၍မဖြစ်လျှင် ဘဝပြတ်၍ စုတေရတော့၏၊ ထိုကြောင့် ဘဝင်ကို“ဘဝ၏ အကြောင်း ဖြစ်သော ( ဘဝ မပြတ်အောင် ဆက်စပ်ပေးသော ) စိတ် ” ဟု ဆိုရသည်၊ထိုဘဝင်စိတ်များသည် အကြိမ်ပေါင်းများစွာဆက်၍ မြစ်ရေအယဉ် စီးသကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။ - ပရိယောသာနေစ ၊ ပေ ၊ ၊ ပေ ၊ နိရုဇ္ဈတိ ဘဝ ဆုံးသည့် အခါ၌လည်း ထို ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အလားတူ စိတ်သည်ပင်လျှင် စုတိစိတ် ဖြစ်၍ ချုပ်၏၊ ဤစကားစဉ်ဖြင့်“တဘဝ တဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေဘဝင် စုတ်စိတ်ဟ္မီ တမျိုးထည်း သာ ဖြစ်၍ တမျိုးထည်းသော အာရုံကို ယူကြကုန်၏” ဟု ပြသည်၊ “ပဋိသန္ဓေ ဘဝဂ်ဒ္ဓ” စသော ဂါထာစကားနှင့် အဓိပ္ပါယ်တူပင်တည်း။ บ --- ## PAGE 18 ၃၃ဝ - ဝီထိမုတ်ပိုင်း ယထာက္ကမံးဝ - အကြင်အကြင် အစဉ်ရှိတိုင်း သာလျှင်၊ ပရိ ဝတ္တန္တ၁-အဆက်ဆက်လည်ကုန်လျက်၊ ပဝတ္တန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏။ ဟ- ပစ္စုပ္ပန် ဘဝ၌၊ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင်္ဂပီထိယော – ပဋိ နိဂုံး သန္ဓေ ဘဝင် ပီထိစိတ်တို့သည်၎င်း၊ ရတိစ – စုတိစိတ် သည်၎င်း၊ (ပရိဝတ္တန္တိယထာ - ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်ကုန် သကဲ့သို့၊ ) တထာ- ထို ့အထူ၊ ဘဝန္တရေ- ဘဝတပါး၌၊ ပုန’ တဘန်၊ သန္တိဘဝင်္ဂဣတိ- ပဋိသန္ဓေဘဝင် အစရှိသော၊ (ဣတိ သဒ္ဒါ-အာဒိနှင့် အနက်တူ၊) အယံစိတ္တသန္တတိ- ဤ စိတ်အစဉ် သည်၊ ပရိဝတ္တတိ-ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်၏။ သံသရာစက် လည်ပုံ တတောပရဉ္စ၊ပေ၊ ပဝတ္တန္တိ-’ဤစကားကား သံသရာစက် လည်ပုံကို ပြသောစကားတည်း၊ စုတိစိတ် ချုပ်ပြီးနောက်၌လည်း(ရဟန္တာ မဖြစ်သေး၍ ဘဝဇာတ် မသိမ်းသေးလျှင်) ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ ဟူသော စိတ်တို့သည့် ရထား၌ တပ်ထားအပ်မသာ စက်ဘီး၏ လည်ပုံကဲ့သို့ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ခြာခြာ ရစ်ပတ် မပြတ် ဖြစ်ပြန်တော့သည်။ ဝီထိနှင့် ဝီထိမုတ်ပိုင်း နိဂုံး ,, ပဋိသန္တိဘဝင်္ဂဝီထိယော’စသော ဂါထာလည်း သံသရာစက်လည်ပုံ ပြလျက် “ ဝီထိပိုင်း-ဝီထိမုတ်ပိုင်း ” ၂ ပိုင်းလုံးကိုပင် နိဂုံးအုပ်သော ဂါထာ တည်း၊ ဤ ပစ္စုပ္ပန်ဘ၀၌ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်ကြသကဲ့သို့ နေခံဘဝ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်း (နိဗ္ဗာန် မရမခြင်း) ဖြစ်ပြန် လေသည့်-ဟူလို။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃၃၁ ပန-သံသရာစက်ပြတ်ကိန်းကား၊ ဗုဓ၁- သံသရာစက် ပြတ်ကိန်း တိဟိတ်ပဋိသန်, ပင်ကိုယ်ဉာဏ် ရှိသူ တို့သည်၊ စိရာယ-ကြာမြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး၊ သဗ္ဗတာ- သီလဖြူစင်, ဓူတင်ကိုဖြည့်, သမာဓိလောင်း, ကောင်းသော အကျင့်ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍၊ ဧသံ- စိတ်စေတသိက်, ပေါင်းကြိတ် တည်ထွင်, ဤ ဖြစ်ပုံ အစီအစဉ်ကို၊ အဒ္ဓုဝံ-ဖြစ်ချည်ပျက်ချည်, အမြဲ မတည်ပါတကား ဟူ၍၊ ပဋိသင်္ခါယ – ဝိပဿနာဉာဏ် ပညာဖြင့်, ထင်စွာသိမျှ, ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ကြကုန်သည် ရှိသော်၊ အစ္ကိုတံ-ရတေရွေ့လျော, သေရခြင်းသဘော မရှိသော၊ ပဒံ- နိဗ္ဗာန်ကို၊ အမိဂပွဲ၁-မဂ်ဥာဏ် ဖိုလ်ဥာဏ်ဖြင့်, အမှန်သိခြင်း ကြောင့်၊ သုသမုစ္ဆိ သိနေဟဗန္ဓန၁ - ကြွင်းမဲ့ သွေ့ ခြောက်, ဖြတ်တောက်အပ်ပြီး, တဏှာ တည်းဟူသော အစေး အဖွဲ့ ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍၊ သမံ-သင်္ခါရ ခပ်သိမ်းတို့၏, ပြတ်ငြိမ်း ရာမှန်, ဧးနိဗ္ဗာန်သို့၊ ဿန္တိ – ဧကန်ထုတ်ခြောက်, ရောက်ရ ကုန်လိမ့်သတည်း။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော၌၊ ဗီထိမုတ္တသင်္ဂဟ ဝိဘ၁ဂေါနာမ- ဝီထိမုတ္တသင်္ဂဟဝိဘာဂ မည်သော၊ ပဉ္စမေ၁ – ငါးပိုင်း တို့၏ ပြည့်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ပရိစ္ဆေဒေါ-သည်၊ ဣတိ-ပြီးပြီ။ သံသရာစက် ပြတ်ကိန်း ပဋိသင်္ခါယပနေတမဒ္ဓဝံ-ဂါထာကား သံသရာစက် ပြတ်နိုင်သော ကိန်းကို ပြညွှန်းလျှက် တိုက်တွန်းကြောင်း ဖြစ်သော “ ဥယျောဇဉ်” ဂါထာတည်း၊ အဓိပ္ပါယ်ကို အနက်အတိုင်း သိလေ။ --- ## PAGE 19 ၃၄၀ ရူပဝိဘာဂ ရုပ်ပိုင်း ၁။ ပန-အဘိတပါးကား၊ သဗ္ဗဉ္စ-အလုံးစုံလည်း ဖြစ်သော၊ ဧတံရူပံ - ဤရုပ်သည်၊ အဟေတုကံ ဝ-အဟေတုကချည်သာတည်း၊ [အပ္ပဟာတတ္ထံ ဝမှ ဧဝကို ပုဒ်တိုင်းလိုက်၍ပေး၊ သပ္ပစ္စယံဝ-သပ္ပစ္စယချည်သာတည်း၊ သာသဝံဧဝ – သာသဝချည်သာတည်း၊ သင်္ခတံဧဝ – သင်္ခတ ချည်သာတည်း၊ လောကီယံဝ - လောကိယချည်သာတည်း၊ ကာမာဝစရံဧဝ – ကာမာဝစရ ချည်သာတည်း၊ အနာရမဏိ ၁။ - - ရူပဝိဘာဂ။ ။ရုပ် ၂ဂ ပါးကို အဇ္ဈတ္တိကရုပ်တမျိုး ဗာဟိယရုပ် တမျိုးစသည်ဖြင့် ခွဲခြားဝေဘန်ရာ အပိုင်းအခဏ်းကို ရူပဝိဘာဂ ဟု ခေါ်၏။ သဗ္ဗဉ္စ ၊ ပေ ၊ ဘေဒံဂစ္ဆ တိ’ကား ခွဲခြား ဝေဘန်ဘို့ရာ ရှေးဥးစွာ ပလ္လင်ခံ ဝ အချီစကားတည်း။ အဟေတုကံ’အလောဘ စသော ဟိတ်များနှင့် မယှဉ်သောကြောင့် ရုပ် ဟူသမျှ “ အဟေတုက ” ချည်သာတည်း၊ အဟေတုကံ ဧဝ၌ ဧဝ သဒ္ဓါဖြင့် “ သဟေတုကရုပ် မရှိ ” ဟု ကန့်သည်။ - သပစ္စယံ — ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ ဟူသော အကြောင်း ရှိသောကြောင့် သပစ္စယ ချည်သာတည်း၊ အပစ္စယရုပ် မရှိ ဟု ကန့်။ [ ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ ဟူသော အကြောင်း တခုခုကြောင့် ဖြစ်ရသည့် ကိုပင် အကြောင်းရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ - 6 ,, သာသဝံ — [ သ+အာသဝ ] ကာမာသဝ ဘဝါသဝစသော အာသဝေါ တရားတို့၏ အာရုံ ဖြစ်သောကြောင့် “ သာသဝ ” ချည်သာတည်း၊ အနာသဝရုပ် မရှိ ဟု ကန့်။ သင်္ခတံ’ကံ စသော အကြောင်းတခုခုသည် ပြုစီမံအ ်သောကြောင့်“သင်္ခတ ချည်သာတည်း၊ အသင်္ခတရုပ် မရှိ ဟု ကန့်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃၄၉ ဧဝ-အနာရမဏချည်သာတည်း၊ အပ္ပာတတ္ထံဧဝ – အပ္ပဟ၁ တဗ္ဗချည်သာတည်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ဧကဝိဓံပိ - တပါးစီသာ အဘို့ရှိသော်လည်း၊အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိယဒိသေန-အတ္တိက ရုပ် ဗာဟိယရုပ် အစရှိသည်တို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ ဗဟု၁- များသော အပြားအားဖြင့်၊ ဘေဒံ – ကွဲပြားခြင်းသို့၊ ဂစ္ဆတိ- ရောက်၏။ ကထံ-အဘယ်သို့ ပြားသနည်း။.. ,, လောကိယံ — – သဗ္ဗေသင်္ခါရာ အနိစ္စာ ” အရ သင်္ခါရ လောက၌ ပါဝင် သောကြောင့် “လောကိယ” ချည်းသာတည်း၊ လောကုတ္တရာရုပ် မရှိ ဟု ကန့်။ ,, ကာမာဝစရံ — ကာမတဏှာ၏ ( အာရုံပြုရာ ) ကျင်လည်ရာ ဖြစ်သော ကြောင့် “ ကာမာဝစရ ” ချည်းသာတည်း၊ ရူပါဝစရ စသည် မဟုတ် ဟု ကန့်၊ [ကာမာဝစရ တရားဆိုလျှင် စိတ်တမျိုးသာ ရှိ၏ဟု ထင် တတ်သည်, သတိပြု။] အနာရမဏ’စိတ် စေတသိက်တို့ကဲ့သို့ အာရုံကို မယူနိုင် သောကြောင့် “အနာရမဏ” ချည်သာတည်း၊ သာရမဏရုပ် မရှိ ဟု ကန့်။ 66 အပ္ပဟာတ ဖွံ့ −−− အကုသိုလ် ကိလေသာကဲ့သို့ ပယ်ဘို့ရာ မဟုတ် ( ပယ်၍ လည်း မဖြစ် ) သောကြောင့် ရုပ်ဟူသမျှ – အပ္ပဟာတဗ္ဗ”ချည်သာ တည်း၊ ပဟာတဗ္ဗရုပ်ဟူ၍ မရှိ ဟု ကန့်။ ဣတိ ဧက ဝိဓံပိ - ဤ နည်းအားဖြင့် စိစစ်လျှင် ရုပ် ဟူသမျှသည် တပါးစီ ( တဘို့စီ တမျိုးစီ တပုံစီ ) သာ ရှိ၏၊ သို့သော် အဇ္ဈတ္တိက ဗာဟိယ စသည်ဖြင့်ကား အများပင် ကွဲပြားနိုင်၏ ဟူလို။ --- ## PAGE 20 ၃၅၀ ရုပ်ပိုင်း ၂။ ပသာဒသင်္ခါတံ-ပသာဒဟု ဆိုအပ်သော၊ ပဉ္စခမ္ပိ- ငါးပါး အပြားရှိသည်လည်း ဖြစ်သောရုပ်သည်၊ အတ္တိက ရူပံနာမ – အဇ္ဈတ္တိကရုပ် မည်၏၊ ဣတရံ-ကျွန် ၂ ၃ ပါးသော ရုပ်သည်၊ ဗာဟိယရုပ်နာမ-ဗာဟိယရုပ် မည်၏။ ၃။ ပသာဒ ဟဒယသင်္ခါတံ – ပသာဒရုပ် ဟဒယရုပ် ဟု ဆိုအပ်သော၊ ဆဗ္ဗိန္ဒေ-ခြောက်ပါး အပြားရှိသည်လည်း ဖြစ် ၂။ အဇ္ဈတ္တိက ဗာဟိယရုပ်။ ။အတွင်းဖြစ်သော ရုပ်ကို အဇ္ဈတ္တိက ရုပ်, ပြင်ပဖြစ်သော ရုပ်ကို ဗာဟိယရုပ် ဟု ခေါ်သည်၊ “ အတွင်း အပြင် ဟူရာ၌ – ခန္ဓာကိုယ်၏ အတွင်း, ခန္ဓာကိုယ်၏ ပြင်ပ ” ဟု မမှတ်လင့်၊ ခန္ဓာ ကိုယ်၌ အတူတူ ဖြစ်ကြသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်၌ ကျေးဇူး အများဆုံး ဖြစ် သောရုပ်ကို အဇ္ဈတ္တိက ( အတွင်းရုပ်) ဟု ခေါ်သည့်၊ ဥပမာ-အိမ်မှုကိစ္စ၌ ကျေးဇူးအများဆုံးသူကို “ အတွင်းလူ ” ဟု ခေါ်ရသကဲ့သို့တည်း။ စက္ခု သောတ စသော ပသာဒရုပ် တို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၌ ကျေးဇူးများ ကြ၏။ သူတို့မပါလျှင် ကိုယ်နှင့်ဆိုင်ရာကိစ္စများ ပြီးစီးနိုင်ဘွယ်မရှိ၊ မျက်စိ နား နှာ ပျက်နေသူကို သတိပြုလေ၊ ထို့ကြောင့် စက္ခုစသော ပသာဒရုပ် ငါးပါးကို ခန္ဓာကိုယ်၌ ကျေးဇူးများသည့် အတွက် အဇ္ဈတ္တိကရုပ် ဟု ဆိုအပ်လေသည်၊ ခန္ဓာကိုယ်၌ အဇ္ဈတ္တိကရုပ် များလောက် ကျေးဇူး မများသောကြောင့် ကျန် ၂ ၃ ပါးကို ဗာဟိယ ( ပြင်ပ) ရုပ် ဟု ဆိုအပ်လေသည်။ [ဆောင်] (က) ခန္ဓာကိုယ်အား, ကျေးဇူးများသဖြင့်, မှတ်သားလေဘိ, အဇ္ဈတ္တိက, မည်နာမ, ခေါ်ကြ အတွင်းရုပ်။ (ခ) ကျေးဇူးအင်အား, တယ်မများသဖြင့်, မှတ်သားဘွယ် လျှင်း, ကြွင်းဗာဟိယ, မည်နာမ, ခေါ်ကြ အပြင်ရုပ်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃၅ ၁ သောရုပ်သည်၊ ဝတ္ထု ရူပံနာမ’ဝတ္ထုရုပ်မည်၏၊ ဣတရံ-ကျန် ၂ ၂ ပါးသောရုပ်သည်၊ အဝတ္ထုရူပႆနာမ-အဝထ္ထုရုပ်မည်၏။ ၄။ ပသာဒ ဝိညတ္တိသင်္ခါတံ – ပသ၁ဒရုပ် ဝိညတ်ရုပ် ဟု ဆိုအပ်ဘော၊ သတ္တဝခမ္ပိ – ခုနစ်ပါး အပြားရှိသည်လည်းဖြစ် သောရုပ်သည်၊ ဒွါရရု ံနာမ – ဒွါရရုပ် မည်၏၊ ဣတရံ – ကျွန် ၂၁ ပါးသော ရုပ်သည်၊ အဒွါရရူပံန၁မ – အဒွါရရုပ် မည်၏။ 33 - - ၃။ ဝတ္ထု ဝတ္ထုရုပ်။ ။မှီရာရုပ်ကို ဝတ္ထု, မှီရာ မဟုတ်သော ရုပ်ကို အဝတ္ထုရုပ် ဟု ခေါ်သည်၊ “ မှီ” ဟူရာ၌ ထပ်၍ ကပ်၍ မှီသော အမှီမျိုး မဟုတ်၊ ဆရာ မိဘကို တပည့် သားသ္မီးတို့က မှီခိုနေသည်, ဆရာမိဘ မရှိလျှင် မဖြစ်နိုင် - မကြီးပွားနိုင်, ဆရာ မိဘ ရှိမှ ဖြစ်ရ ကြီးပွားရသကဲ့သို့, ထို ့အတူ ထို ဝတ္ထုရုပ်များ မရှိလျှင် ဆိုင်ရာ စေတသိက်များ မဖြစ်နိုင်, ဝတ္ထုရုပ်များ ရှိမှ သာ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် စိတ် စေတသိက်တို့က ထို ရုပ်များကို“ မှီသည်” ဟု ဆိုရလေသည်၊ စက္ခု ပသာဒကို စက္ခု ဝိညာဏ် စိတ်နှင့် စေတသိက် တို့က မှီသည်-စသည့်ဖြင့် ဝတ္ထု'သင်္ဂဟ ကြည့်၍ သိလေ။ ၄။ ဒွါရ အဒွါရ ရုပ်။ ။ပကတိ တံခါးပေါက်သည် လူတို့ ထွက်ဝင် ကြောင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို ့အတူ “ အကြောင်း ” ဖြစ်သော ရုပ်ကို ဒွါရရုပ် ဟု ခေါ်၏၊ စက္ခုပသာဒသည့် စက္ခုဒွါရိက ဝီထိစိတ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း၊ သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ပသာဒသည် သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဒွါရိက ဝီထိစိတ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း၊ ၎င်း ၅ ပါးကို ဥပပတ္တိဒ္ဓါ ( ဝီထိ စိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်း) ဟု ဆို၏။ ကာယဝိညတ်သည့် ကာယကံ ၃ ပါး၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း၊ များသော အားဖြင့် ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားမှုကို ပြုမှသာ ကာယကံများ ထမြောက်နိုင်၏၊ ---