## PAGE 21 ၃ ၂ ၁။ အရူပကုသိုလ် စိတ်ပိုင်း အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသလစိတ္တံ- အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ် စိတ် ၎င်း၊ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနကုသလစိတ္တံ – ဝိညာဏဉ္စ၁ ယတန ကုသိုလ်စိတ်၎င်း၊ အာကိဉ္စညာ ယတန ကုသလစိတ္တံ – အာ ကိဉ္စညာယတန ကုသိုလ်စိတ် ၎င်း၊ နေဝသညာ နာသညာ ယတန ကုသလစိတ္တံ-နေဝသညာ နာသညာ ယတန ကုသိုလ် စိတ်၎င်း၊ ဣတိ’ဤသို့၊ စတ္တာရိပိ-လေးပါးလည်းဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ-ဤစိတ် တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ကုသလ စိတ္တာန၁မ- အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စိတ်တို့မည်၏။ ၂။ အရူပဝိပါက် အာကာသာနဉ္စာ ယတန ဝိပါက စိတ္တံ – အာကာသာနဉ္စာ ယတန ဝိပါက်စိတ်၎င်း [ကုသိုလ်အတိုင်းဆို၊ ဣမာနိ-တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ဝိပါက၊ စိတ္တာခိုနာမ’အရူပါဝစရ ဝိပါက်စိတ်တို့မည်၏။ ၃။ အရူပကြိယာ အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကြိယ စိတ္တံ - အာကာသာနဉ္စာယတန ကြိယာစိတ်၎င်း၊ [ကုသိုလ်အတိုင်းဆို၊] ဣမာနိ-တို့သည်၊ အရူပါဝစရ ကြိယ စိတ္တာန၁မ’အရူပါဝစရ ကြိယာစိတ်တို့မည်၏။ အရူပစိတ် ၁-၂-၃။ ကုသိုလ်, ဝိပါက်, ကြိယာ။ အာကာသာနဉ္စာ ယတန ကုသိုလ်စိတ် ၁,ဝိညာဏဉ္စာယတန ကုသိုလ်စိတ် ၁, စသည်ဖြင့် ကုသိုလ် ၄, ဝိပါက် ၄, ကြိယာ ၄ တို့၏ သရုပ်ကို ပါဠိကြည့်၍ ရေတွက်လေ။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃ ၃ ၄။ နိဂုံး ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ ဒွါဒသ-တဆဲ့ နှစ်ပါး ကုန်သော၊ အရူပါဝစရ ကုသလ ဝိပါက ကြိယစိတ္တာနိ = အရူပါဝစရကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ စိတ်တို့ သည်၊ သမတ္တာနိ-ပြီးကုန်ပြီ။ ၅။ သင်္ဂဟ အာရုပ္ပမာနသံ- အာရု၊ စိတ်သည်၊ အာလမ္ဗန ပဘေဒေန’အာရုံတို့၏အပြားအားဖြင့်၊ စတုဓ၁- လေးပါး ပြား၏၊ ပုန-တဘန်၊ ပုည ပါက ကြိယာ ဘေဒါ- ကုသိုလ်ဝိပါက်ကြိယာတို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ဒွါဒသဓာ-တရဲ့ နှစ်ပါး အပြားအားဖြင့်၊ ဌိတံ-တည်၏၊ ၅။ အာလမ္ဗနပဒေန စတုဓာရုပ္ပမာနသံ ၁။ ကောင်းကင် ပညတ်အာရုံ... အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ်, ၂။ ပဌမာရုပ္ပ ဝိညာဏ်အာရုံ... ဝိညာဏဉ္စာယတနစိတ်, ၃။ နတ္ထိဘော ပညတ်အာရုံ... အာကိဉ္စညာယတနစိဘ်, ၄။ တတိယာရုပ္ပဝိညာဏ်အာရုံ....နေဝသညာ နာသညာယတနစိတ်, ဤသို့ အာရုံ ၄ မျိုးပြားသောကြောင့် ထိုအာရုံ ၄ပါးကိုအာရုံ သော အရူပ ဈာန်စိတ်လည်း ၄ မျိုး ပြားရလေသည်။ [ ၂- ပဌမာ ရုပ္ပဝိညာဏ် ဟူသည့် အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ်တည်း။ ၄- တတိယာ ရုပ္ပဝိညာဏ် ဟူသည့် အာကိဉ္စညာယတနစိတ်တည်း။] [ဆောင်] ကောင်းကင် ခေါ်မှတ် - ပညတ်တဖြာ; ပဌမာရုပ္ပ - ဝိညာဏ နှင့် ဘာဝနတ္ထိ, တတိယာရုပ္ပံ- ဝိညာဏံ, လေးတန် အာရုံ စဉ်တိုင်တည်း။ ၅ များ --- ## PAGE 22 ၃၄ စိတ်ပိုင်း ပုညပါက ကြိယာဘေဒါ- ထို လေးမျိုးကို တဘန် ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာသုံးမျိုးဖြင့် မြောက်လျှင် အရူပ ဈာန်စိတ် ၁၂ ပါးဖြစ်၏၊ ဤသင်္ဂြိုဟ် စာသွားဖြင့် မည်သည့် ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သည့် ဟု မသိသာသော်လည်း ရူပ ပဉ္စမဈာန်မှ အထက် တဆင့် တက်၍ ရအပ်သော ဈာန်များ ဖြစ်သော ကြောင့် အရူပစိတ် ၁၂ ပါးလုံး ( ရူပ ပဉ္စမဈာန် စိတ် နှင့် အလားတူ ) ဥပေက္ခာ ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သည် ဟု မှတ်။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် သတ္တဝီသ။ ရူပစိတ်၁၅, အရူပစိတ်၁၂,ပေါင်း ၂ ၇ကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ် သတ္တဝိသ ဟုလည်း ခေါ်သည့်၊ [ မဟဂ္ဂ+ မဟာ+ ဂတ မဟာ--မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့+ဂတ=ရောက် သာစိတ်။ ] သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်။ ။စေတသိက်ပိုင်း၌ လာလတံ့ အတိုင်း ဥာဏ် (ပညာ) နှင့် မယှဉ်သော ကြောင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂ ၇ ပါးလုံး သမ္ပယုတ်ချည်း တည်း ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြ၏၊ ဤကျမ်းကား အရှင် အနုရုဒ္ဓါ ကိုယ်တိုင် သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် ဟု အထူး မဆိုအပ်သော အဟိတ်စိတ် နှင့် မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ စိတ်တို့ကို သမ္ပယုတ် ဟုလည်း မဆိုလို ဝိပ္ပယုတ် ဟုလည်း မဆိုလို။ နာမည် ဟူသည်မှာ နောက်နောက် ဌာနတို့၌ သုံးစွဲဘို့ရာ တင်ကြို၍ မှည့်ရသော အမည်တည်း၊ အဟိတ်စိတ်နှင့် ၍ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် လောကုတ္တရာ စိတ်များကို သမ္ပယုတ်ဟု၎င်း၊ ဝိပ္ပယုတ် ဟု၎င်း ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားသော ဌာနကိုမတွေ့ရ, မသုံးစွဲသော ဌာနကိုသာ တွေ့ရသည်၊ ထိုကြောင့် သမ္ပယုတ်- ဝိပ္ပယုတ် ဟု မခွဲခြင်းသာ ကျမ်းဆရာ၏အာဘော်ကျပေလိမ့်မည်။ [“ပညာ ပန ဒွါဒသသု”စသော စေတသိက်ပိုင်း စကားနှင့် ဟေတုသင်္ဂဟ အသွားကို ထောက်လေး၊ ] နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃ ၅ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက ။ ။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်အားလုံးကို အသင်္ခါရိက ဟုလည်း မဆိုရ, သသင်္ခါရိကဟုလည်း မဆိုရ၊ ] ရှေးဆရာအချို့က သသင်္ခါ ရိက, နောက်ဆရာအချို့က နှစ်ပါးလုံးသင့် ဟု ဆိုကြသေး၏၊ ထိုအယူကို သာသာဋီကာ၌ စိစစ်ထားသည်။] =ɔ+ လောကီစိတ်ဧကာသိတိ။ ။ကာမစိတ် ၅၄,ဤမဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂ ၇, ပေါင်း ဂ၁ ကို လောကီစိတ် ဧကာသီတိ ဟု ခေါ်သည်။ [ ဧက = ၁ + အသီတိ-ဂဝ။] လေ့ကျင့်ခဏ်း မေးခွန်းများ က။ ဈာန်အင်္ဂါ,ဈာန်စိတ် ဟူသည် အဘယ်ကို ခေါ်သနည်း။ ခ ။ ပဌမဈာန်စိတ် စသော လေးပါးကို သုခသဟဂုတ်ဟု ဆို၍, ပဉ္စမဈာန် စိတ်ကို ဥပေက္ခာသဟဂုတ်ဟု အဘယ့်ကြောင့် ဆိုနိုင်သနည်း။ ၈။ အဘယ့်ကြောင့် ရူပစိတ်များ ၅ မျိုး ပြားသနည်း။ ဃ။ အရူပစိတ်ကို ဘာ့ကြောင့် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်ဟု ဆိုနိုင်သနည်း။ အရူပစိတ်၏ အာရုံ ၄ ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း, အာရုံနှင့်စိတ်များကို တွဲစပ်ပြပါ။ O B စ ။ အဘယ်စိတ်များကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ဟု ခေါ်သနည်း။ ဆ။ ထို မဟဂ္ဂုတ် စိတ်၌ သုခသဟဂုတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ • ။ ထို မဟဂ္ဂုတ် စိတ်များကို ရှေးဆရာတို့က သမ္ပယုတ်ဟု ယူဆသလော, ဝိပ္ပယုတ် ဟု ယူသလော, ဤအခြေပြုက ဘယ်သို့ ယူလိုသနည်း။ ၅။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်သည် အသင်္ခါရိကလော, သသင်္ခါရိကလော, ရှေးဆရာ အချို့ က ဘယ်သို့ ယူကြသတဲ့နည်း။ --- ## PAGE 23 PG စိတ်ပိုင်း [ဝေဒနာသည် သုခ ဒုက္ခ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခာဟု ၅ ပါး သုခ ဒုက္ခ ဥပေက္ခာ ဟု တနည်း ၃ ပါး ရှိ၏၊ ဤ ၃ ပါး ရှိသော နည်းဝယ် သောမနဿကို သုခ၌ သွင်း၍ ဒေါမနဿကို ဒုက္ခ၌ သွင်းပြ ထားသည်၊ ထို့ကြောင့် ဝေဒနာ ၃ ပါး အပြားအားဖြင့် သရုပ်ခွဲလိုလျှင်, သုခသဟဂုတ် ဟူရာ၌ သောမနဿ သဟဂုတ်ပါ ပါဝင်ကြောင်း - ဒုက္ခသဟဂုတ် ဟူရာ၌ ဒေါမနဿ သဟဂုတ်ပါ ပါဝင်ကြောင်းကို သိနှင့်ရာ၏၊ နောက်၌ ဝေဒနာ ၃ ပါး အပြားအားဖြင့်သာ ခွဲပြမည်။ လောကီစိတ် အားလုံးအတွက် မေးခွန်းများ က။ လောကီစိတ် မည်မျှရှိသနည်း၊ [အကျဉ်းချုပ်ရေတွက်ပါ။] လောကီစိတ်၌ သုခသဟဂုတ်စိတ် မည်မျှနည်း၊[ အားလုံး မေးခွန်း များ၌ သရုပ်ရေတွက်ပြပါစေ။] ခ။ ဂ။ ဃ။ C II ၈။ ဒုက္ခသဟဂုတ်စိတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် မည်မျှစီ ရှိသနည်း။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်ရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အမည်မရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ အသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ် သသင်္ခါရိက အမည်ရသောစိတ်တို့ မည်မျှစီရှိသနည်း။ ဆ။ အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည်မရသောစိတ် မည်မျှရှိသနည်း။ • ။ ထို သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက အမည် မရသော စိတ်များကို ရှေးဆရာအချို့ က ဘယ်၌ သွင်းကြသနည်း။ လောကီစိတ်ကာသီတိ ပြီး၏။ ၁။ မဂ်စိတ် ၄ ပါး နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် - ၃၇ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂစိတ္တံ – သောတာပတ္တိ မဂ်စိတ်၎င်း၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂစိတ္တံ -သက ဒါဂါမိမဂ်စိတ်၎င်း၊ အနာဂါမိမဂ္ဂစိတ္တံ – အနာဂါမိမဂ်စိတ်၎င်း၊ အရဟတ္တမဂ္ဂစိတ္တံစ - အရဟတ္တမဂ်စိတ်၎င်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ စတ္တာရိ8 – လေးပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ဣမာနိ - ဤ စိတ် တို့သည်၊ လောကုတ္တခု ကုသလစိတ္တာနိနာမ - လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်စိတ်တို့မည်၏။ - သောတာပတ္တိဖလစိတ္တံ – သောတာပတ္တိ ၂။ ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး • ဖိုလ်စိတ်၎င်း၊ သကဒါဂါမိဖလစိတ္တံ-၎င်း၊ အနာဂါမိဖလစိတ္တံ-၎င်း၊ အရဟတ္တဖလစိတ္တံစ - ၎င်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ စတ္တာရိဝိ’ကုန်သော၊ ဣမာနိ - တို့သည်၊ လောကုတ္တရ ဝိပါကစိတ္တာနိနခမ-လောကုတ္တရာဝိပါက်စိတ်တို့မည်၏။ ၃။ နိဂုံး ဣစ္စေဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗထာပိ-လည်း၊ အဋ္ဌ’ရှစ်ပါးကုန် သော၊ လောကုတ္တရ ကုသလ ဝိပါက စိတ္တာနိ- လောကုတ္တရာ ကုသိုလ် လောကုတ္တရာ ဝိပါက် စိတ်တို့သည်၊ သမတ္တာနိ−ပြီးကုန်ပြီ။ လောကုတ္တရာစိတ် အကျဉ်း ၁-၂။ မဂ်စိတ်,ဖိုလ်စိတ်။ ။ သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁, သကဒါဂါမိ မဂ်စိတ် ၁ စသည့်ဖြင့် မဂ်စိတ် ၄ ပါး ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး၏သရုပ်ကို ပါဠိရှိတိုင်း ရေတွက်လေ။ --- ## PAGE 24 ၃၀ ၄။ သင်္ဂဟ စိတ်ပိုင်း - * စတုမဂ္ဂပဘေဒေန – လေးပါးသော မဂ် တို့၏ အပြားအားဖြင့်၊ ကုသလံ– ကုသိုလ်စိတ်သည်၊ စတုဓံ၁-လေးပါးပြား၏၊ ပါကံ-ဝိပါက်စိတ်သည်၊ တဿ-ထို ကုသိုလ်စိတ်၏၊ ဖလတ္တ၁ - အကျိုး၏အဖြစ်ကြောင့်၊ *တထာ- ထို လေးပါးပြား၏၊ ဣတိ-ဤသို့၊ အနုတ္တရံ-လောကုတ္တရာစိတ် ကို၊ အဋ္ဌဓ၁ – ရှစ်ပါးပြား၏ ဟူ၍၊ မတံ- သိအပ်၏။ *တထာ သောတဝိဉာာဏံ တုန်းက ကဲ့သို့ ဤ၌ တထာ သဒ္ဒါလည်း စတုဓာကို ညွှန်ပြသည်။ ၄။ သင်္ဂဟဂါထာ။ ။မဂ်,မဂ်စိတ်] မဂ်ဟူသည် (သမုစ္စည်းပိုင်း၌ လာလတံ့ အတိုင်း) သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ စသော မဂ္ဂင် ဂ ပါတည်း၊ တရားကိုယ်အားဖြင့် ပညာဝိတက်စသေ … စေတသိက်များတည်း၊ ထိုမဂ်နှင့် ယှဉ်သောစိတ်ကို “မဂ်စိတ်” ဟု ခေါ်သည်။ စတုမဂ္ဂ ပဘေဒေန စတုဓာကုသလံ’ထို မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတည်းဟူသော မဂ်တရား၌ ပါဝင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဝါယာမ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ ဟူသည် အစဉ် အတိုင်း ပညိန္ဒြေ ဝီရိန္ဒြေ သတိန္ဒြေ သမာဓိတို့ တည်း၊ ထိုဣန္ဒြေတို့သည် သောတာပတ္တိမဂ် အခိုက်၌ မထက်လှသေး၊ သကဒါဂါမိ မဂ်အခိုက်၌ ထက်၏၊ အနာဂါမိ မဂ်အခိုက်၌ ထိုထက် အလွန် ထက်၏၊ အရဟတ္တမဂ် အခိုက်၌ အလွန် အကြူး အထူး ထက်၏၊ ဤသို့ မဂ်ချင်းတူ သော်လည်း ဣန္ဒြေထက်-မထက် အားဖြင့် မဂ် ၄ မျိုး ပြားသောကြောင့် မဂ်နှင့်ယှဉ်သောစိတ် (မဂ်စိတ်) လည်း ၄ မျိုး ပြားရလေသည်။ [ဆောင်] ဣတွက်, ထက်-မထက်ကြောင့်, လေးချက်မဂ်ပြား, စိတ် လည်းခြား, လေးပါး မြတ်ကုသိုလ်။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ၃ ၉ တထာပါကံ တဿ ဖလတ္တာ’ကုသိုလ်ဖြစ်သော မဂ်စိတ်က ၄ ပါး ပြားသည်အား လျော်စွာ အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါက် ( ဖိုလ် ) စိတ်လည်း ထို မဂ်နှင့်တူစွာ ၄ ပါးပင် ပြားရတော့သည်။ - ဝေဒနာ, ယောဂ, သင်္ခါရ။ ။ဤ လောကုတ္တရာစိတ် ဂ ပါးသည့် ဝေဒနာအပြားဖြင့် သုခသဟဂုတ်လည်း ဟုတ်၏, ဥပေက္ခာသဟဂုတ်လည်း ဟုတ်၏၊ ထင်ရှားအောင် ပြဥုးအံ့ —— သောတာပတ္တိ မဂ်စိတ်သည် ပဌမ ဈာန်စိတ် ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ, ပဉ္စမဈာန်စိတ် ဟု ၅ပါးရှိ၏၊ နောံနေခံ မဂ်စိတ် ဖိုလ်စိတ်များလည်း ဤနည်း ပင် ဖြစ်၏။ [စိတ် အကျယ် ပြခဏ်း၌ ထင်ရှားလိမ့်မည်။] ထိုသို့ ဈာန်အားဖြင့် ၅ ပါးစီ ပြားသော မဂ်စိတ်များကို ဤနေရာ၌ တပါးတည်း ပေါင်းစပ်၍ သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁, သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် ၁, ဟု အကျဉ်းအားဖြင့် ဆိုထားသည်၊ ထို ့ကြောင့် သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်သည် ရွှေဈာန် ၄ ပါးနှင့် ယှဉ်ခိုက် သုခသဟဂုတ်, နေနံဆုံး ပဉ္စမဈာန်နှင့် ယှဉ်ခိုက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် တည်း၊ သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် စသည်လည်း ဤနည်းပင်၊ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်ဟု မဆိုလိုကြောင်း’အသင်္ခါရိက သသင်္ခါရိက ၂ ပါးလုံး မဆိုရကြောင်းကို မဟဂ္ဂုတ်စိတ်အတိုင်း မှတ်၊ လောကုတ္တရာစိတ်ကျဉ်း ပြီး၏။ သောဘန စိတ်ကျဉ်း ၅၉ ဤတွင် ပြီးပြီး --- ## PAGE 25 ၄၀ စိတ်ပိုင်း - ဇာတ်အားဖြင့် ဧဝံ - ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားအားဖြင့်၊ ရေတွက်ခြင်း အကုသလာခို – အကုသိုလိ စိတ်တို့သည်၊ ဒွါဒသဝ-တဆဲ့နှစ်ပါးတို့သာတည်း၊ ကုသလာနိ – ကုသိုလ် စိတ်တို့သည်၊ ဧက ပီသတိ ၉ဝ - နှစ်ဆဲ့ တပါးသာ တည်း၊ ဝိပါကာနိ - ဝိပါက် စိတ်တို့သည်၊ ဆတ္တသေဝ - သုံးဆဲ့ ခြောက်ပါးသာတည်း၊ ကြိယစိတ္တာနိ – ကြိယာ စိတ်ဘို့သည်၊ ပီသတိဝ-နှစ်ဆယ်သာတည်း။ ဇာတ်အားဖြင့် ရေတွက်ခြင်း။ ။မျိုးရိုး ဇာတိ- ဟူသော အသုံး အနှုန်းအတိုင်း ပရမတ္ထတရားတို့၏ မျိုးရိုးကို"ဇာတိ == ဇာတ်”ဟု ခေါ်၏၊ ထိုဇာတ်သည် ကုသိုလ်ဇာတ်, အကုသိုလ်ဇာတ်,အဗျာကတဇာတ် ဟု ၃ မျိုး ရှိ၏၊ ဝိပါက်နှင့် ကြိယာကို အဗျာကတဇာတ် ဟု ခေါ်သည်၊ တနည်း-- ကုသိုလ်ဇာတ်, အကုသိုလ်ဇာတ်, ဝိပါက်ဇာတ်, ကြိယာဇာတ် ဟု ဇာတ် အားဖြင့် ၄ မျိုး ရှိ၏ဟု မှတ်၊ ဤဇာတ်အပြားဖြင့် စိတ်တို့ကို ပေါင်းပြီးလျှင် (သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်၍) ပြသောကြောင့် “ဒွါဒသာ ကုသလာနေခံ” ဂါထာ ကို “ဇာတိဘေဒ စိတ္တသင်္ဂဟ” ဂါထာ ဟု ခေါ်သည်၊) [ဇာတိဘေဒ== ဇာတ်အပြားအားဖြင့်+စိတ္တသင်္ဂဟ=စိတ်တို့ကို ရေတွက်ပြသော ဂါထာ။ ဆတ္တိသော မှ ဧဝ သဒ္ဒါကိုလည်း ဝါကျတိုင်း လိုက်၍ အနက်ပေးလိုက် သည်၊ “ ရွှေက ပြခဲ့သော အတိုင်းသာ ရေတွက်လျှင် အကုသိုလ်ဇာတ် ၁၂ သာ, ကုသိုလ်ဇာတ် ၂၁ သာ, ဝိပါက် ၃၆ သာ, ကြိယာ ၂၀သာရှိ၏” ဟူလို၊ အချို့ကား - ကုသိုလ်နှင့်ဝိပါက်မှာ နောက်ထပ် အကျယ်လာဥးမည် ဖြစ်၍ ဧကဝီသတိ ဆတ္တိသတို့၌ ဧဝသဒ္ဒါဖြင့် ယတိပြတ် မပိုင်းခြားသေးဘဲ အကုသိုလ် နှင့် ကြိယာ အတွက်သာ ယတိပြတ် ပိုင်းခြား၍ “ ဒွါဒသ ဧဝ ဝီသတိဧဝ” ဟု အနက် ပေးကြ၏။ ဒွါဒသ စသည်၏ သရုပ်ကို ရေတွက်ပါ။ နိဿယနှင့်အဓိပ္ပါယ် ဘုံအားဖြင့် ရေတွက်ခြင်း - ၄၁ ကာမေ – ကာမဘုံ၌၊ ( အဝစရာနိ- သက်ဝင်၍ ဖြစ်ကုန်သေ၁)၊ စိတ္တ- စိတ်တို့ကို၊ စတု ပညာသ၁ – ၅ ၄ ပါး ပြားကုန်၏ ဟူ၍၊ ပရမတ္ထဝိဒူ-ပရမတ်မြင်သိ, ပညာရှိသည်၊ ဤရယေ-ဆိုရာ၏၊ ရူပ-ရူပဘုံ၌၊ အဝစရာနိ – ကုန်သော၊ စိတ္တာနိ - တို့ကို၊ ပန္န ရသ- ၁၅ ပါးတို့ ဟူ၍၊ ဤရယေ-၏၊ အရူပေ - အရူပဘုံ၌၊ အဝစရာနီ – ကုန်သော၊ စိတ္တာနိ - တို့ကို၊ ဒွါဒသ-ဒိ၃ ပါးတို့ ဟူ၍၊ ဤယေ - ၏၊ တထာ - ထိုမှ တပါး၊ အနုတ္တရေ - လောကုတ္တရာ အဝဏ္ဏ၁ ဘုံ၌၊ စိတ္တနိ-တို့ကို၊ အဋ္ဌ၁-နှစ်ပါး ပြားကုန်၏ ဟူ၍၊ ဤရယေ - ဆိုရာ၏။ - ဘုံအားဖြင့် ရေကွက်ခြင်း။ ။ဘုံသည် ဌာနဘုံ, အဝတ္ထာဘုံဟု ၂မျိုး ရှိ၏။) ထိုထွင် ဌာန ဘုံ ဟူသည် ယခုချက်မြင်အားဖြင့် တည်ရာဌာနရကောင်း သော(အပါယ်ဘုံ, လူ့ဘုံ,နတ်ဘုံ,ဗြဟ္မာ့ဘုံ) အရင်တည်း၊ အဝ တ္ထာ ဘုံ ဟူ သည်ကား, တဏှာ ၃ ရပ်ဖြင့် သတ်မှတ်အပ်သော တရား အပေါင်းတည်း။ (၁) “ကာမတဏှာ၏ အာရုံပြုရာနယ်ပယ်”ဟု ကာမတဏှာဖြင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ် အပ်သော ကာမစိတ် စေတသိက် ရုပ် အားလုံးသည် ကာမ အငတ္ထာဘုံ မည်၏။ " ,, (၂) “ရူပတဏှာ၏ အာရုံပြုရာ နယ်ပယ် ” ဟု ရူပတဏှာဖြင့် ပိုင်းခြား အပ်သော ရူပစိတ် စေတသိက်သည် ရူပအဝတ္ထာဘုံ မည်၏။ ,, (၃) “အရူပ တဏှာ၏ အာရုံပြုရာ နယ်ပယ် ” ဟု အရူပ တဏှာဖြင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်အပ်သော အရူပစိတ် စေတသိက်သည် အရူပ အဝတ္ထာဘုံ မည်၏။ ---