## PAGE 56

၁၂-အနာပတ္တိဝဂ်
၁၅ဝ-၉။ အနာပတ္တိ=အာပတ်မဟုတ်သည်ကို၊ ဝါ=(မသိခြင်း၊ ခိုးလို
သတ်လိုစိတ်မရှိခြင်းစသည်တို့ကြောင့်) အာပတ်မသင့်ရောက်ခြင်းကို၊ အာပတ္တိတိ
=အာပတ်ဟူ၍၊ ဝါ=အာပတ်သင့်ရောက်ခြင်း ဟူ၍၊ မသိခြင်းဟူသည် အိပ်
ပျော်နေခိုက် မိမိ၌ သူတပါးက မေထုန်မှီဝဲသွားသည်ကို မသိလိုက်ခြင်း
စသည်တည်း]။ ပ။ အာပတ္တိ=အာပတ်ကို၊ ဝါ=(သိခြင်း ခိုးလိုသတ်လိုစိတ်ရှိခြင်း
စသည်ကြောင့် အာပတ်သင့်ရောက်ခြင်းကို၊ အနာပတ္တီတိ=အာပတ်မဟုတ်ဟူ၍၊
ဝါ=အာပတ်သင့်ခြင်း မဟုတ်ဟူ၍။ ပ။ လဟုကံ=အပေါ့စား အသေးစားဖြစ်
သော၊ အာပတ္တိ=အာပတ်ကို၊ (ထုလ္လစဉ်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဗာ
သိတဟူသော အာပတ်ငါးမျိုးကို) ဂရုကာ=ကြီးလေးသော၊ အာပတ္တိတိ=အာပတ်
ဟူ၍။ ပ။ ဂရုကံ=ကြီးလေးသော၊ အာပတ္တိ=(ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသေသ်ဟူသော)
အာပတ်ကို၊ လဟုကာ=သော၊ အာပတ္တိတိ=အာပတ်ဟူ၍။ ပ။ ဒုဋ္ဌလံ=ရုန်ရင်း
ကြမ်းတမ်းသော၊ အာပတ္တိ=(ပါ,သံ’ဟူသော) အာပတ်ကို၊ အဒုဋ္ဌလ္လာ=မရုန် ရင်း
မကြမ်းတမ်းသော၊ အာပတ္တိတိ=၍။ပ။ အဒုဋ္ဌက္ခံ=သော၊ အာပတ္တိ=(ထုလ္လစဉ်း
စသော ငါးမျိုးသော) အာပတ်ကို။ ပ။
သာဝသေသံ ကြွင်းကျန်သော သီလသိက္ခာတို့နှင့်တကွဖြစ်သော သဟ
အဝသေသေဟိ သီလေဟိ ယာ အာပတ္တိ ဝတ္တတိတိ သာဝသေသာ] ဝါ=သီလ
သိက္ခာ အကြွင်းအကျန်ရှိသေးသော၊ အာပတ္တိ=(ပါရာဇိကမှ တပါးသော)
အာပတ်ကို၊ အနဝသေသာ=ကြွင်းကျန်သော သီလသိက္ခာ မရှိသော နတ္ထိ
အဝသေသာနိ သီလာနိ ဧတိဿံ အာပန္နာယန္တိ အနဝသေသာ] အာပတ္တိတိ=၍။
ပ။ အနဝသေသံ=သော၊ အာပတ္တိ=ပါရာဇိကအာပတ်ကို ။ ပ။ သပ္ပဋိကမ္မံ=
ကုစားနိုင်ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော၊ ဝါ=ကုစား၍ရနိုင်ကောင်းသော၊ အာပတ္တိ=
(ပါရာဇိကမှ တပါးသော) အာပတ်ကို၊ အပ္ပဋိကမ္မာ=ကုစားနိုင်ခြင်းမရှိသော၊
ဝါးကုစား၍ မရနိုင်ကောင်းသော၊ အာပတ္တိတိ=(ပါရာဇိက) အာပတ်ဟူ၍။ပ။
ဒွါဒသမော၁၂ ခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်းဖြစ်သော၊ အနာပတ္တိဝဂ္ဂေါ-တည်း။
။

## PAGE 57

၁၇၀။ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဧကပုဂ္ဂလော =တဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊
လောကေ=လူသတ္တလောက၌၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော’ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်တော်မူလသော်၊
ဝါ=ဖြစ်စွမ်းနိုင်လသော်၊ ဝါ=ပါရမီအဆောက်အအုံ အကျင့်ဂုဏ်ကြောင့် အစွမ်း
ဟုန်သတ္တိ အပြည့်အစုံရှိလသော်၊ နောက်အနက်များ၌ မာနပစ္စည်း သတ္တိအနက်
ဟောဟုမှတ်] ဗဟုဇနဟိတာယ = များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ စီးပွား
အလို့ငှာ၊ (များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ လောကီလောကုတ္တရာ စီးပွား
ပြီးစီးခြင်းငှာ) ဗဟုဇနသုခါယ=များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ ချမ်းသာခြင်း
ငှာ၊ (များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ လောကီ လောကုတ္တရာ ချမ်းသာ၏
ပြီးစီးခြင်းငှာ) လောကာနုကမ္ပါယ=သတ္တလောကကို ငဲ့ညှာထောက်ထား သနား
ခြင်းငှာ၊ ဒေဝမနုဿာနံ=နတ်လူတို ့၏၊ အတ္ထာယ=ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းငှာ၊
ဟိတာယ=စီးပွားအလို ့ငှာ၊ သုခါယ=ချမ်းသာခြင်းငှာ၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ=ဖြစ်ထွန်းပေါ်
ပေါက်လာတော်မူ၏။
ဧကပုဂ္ဂလော’တဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်၊ ကတမော=အဘယ်
နည်း၊ အရဟံ-ကိလေသာရန်သူတို့မှ ဝေးကွာတော်မူသော၊ ဝါ=လူမင်း၊ နတ်မင်း၊
ဗြဟ္မာမင်းတို့၏ ဝပ်စင်းဦးခိုက် ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သမ္မာ
သမ္ဗုဒ္ဓေါ=အမှားမပါ, မှန်စွာပိုင်နိုင် ကိုယ်တိုင်စတွင်, ကုန်စင်ခပင်း, ကျန်ကြွင်း
မရှိ သိမြင်တော်မူသော၊ တထာဂတော=မြတ်စွာဘုရားပေတည်း၊ (ဝိပဿီစသား
၁။ ဧကပုဂ္ဂလောအနက်ဖွင့်။ ။ ကေနဋ္ဌေန ဧကပုဂ္ဂလော ? အသဒိ
သဋ္ဌေန ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန အသမသမဋ္ဌေနာတိ-စသော အဖွင့်နှင့်အညီ “ဧက
ပုဂ္ဂလော=ပါရမီအဆောက်အအုံ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့ဖြင့် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်မျှ မတူသည်
ဖြစ်၍ တဦးတည်း တဆူတည်းသာ ဖြစ်တော်မူသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဝါ=အခြား
သတ္တဝါတို့၏ဂုဏ်တို့ထက် သာလွန်ထူးကဲသော ဂုဏ်တော်ပိုင်ရှင်ဖြစ်၍ တဦး
တည်း တဆူတည်းဖြစ်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဝါ = မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်
တဦးတယောက်နှင့်မျှ တူတော်မမူကြသော ရှေးဘုရားရှင်တော်မြတ်တို့နှင့်သာ
ရူပကာယဂုဏ်၊ နာမကာယဂုဏ်တို့ဖြင့် တထပ်တည်း တူတော်မူသည်ဖြစ်၍
တဦးတည်း တဆူတည်းဖြစ်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်”ဟု အကျယ်တဝင့်
အနက်သုံးမျိုးဆိုနိုင်သည်။

## PAGE 58

ရှေးဘုရားတို့နှင့် မခြားတမူ အလားတူ ကြွလာတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားပေ
တည်း) [သမ္မာ=မှန်ကန်စွာ+သံ=ကိုယ်တော်တိုင်+ဗုဒ္ဓ=အားလုံးစုံ အကုန်သိ
တော်မူသော။ တထာ=ထိုရှေးဘုရားတို ့အတူ+အာဂတော=ကြွလာတော်မူသော
မြတ်စွာဘုရား] ဘိက္ခဝေ=တို၊ အယံ ဧကပုဂ္ဂလော=ဤတဦးတည်းသော
ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ လောကေ=လူသတ္တလောက၌။ ပ။ သုခါယ=ငှား ဥပ္ပဇ္ဇတိ=၏။
ဣတိ (အဝေါစ)
၁၇၁။ ဘိက္ခဝေ= တို့၊ လောကသ္မိံ=လူသတ္တလောက၌၊ ဧကပုဂ္ဂလဿ
=တဦးတည်းသောပုဂ္ဂိုလ်၏။ ပါတုဘာဝေါ=ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကို၊ (မယ်တော်
ဝမ်းမှ ဖွားမြင်တော်မူခြင်း၊ အရိယာနွယ်စစ် ဘုရားဖြစ်တော်မူခြင်းအားဖြင့်
နှစ်ကြိမ်တိတိ ထင်ရှား ဖြစ်တော်မူခြင်းကို) ဒုလ္လဘော=ခဲယဉ်းသဖြင့် ရအပ်၏၊
ဝါရနိုင်ခဲ၏၊ ကတမဿအဘယ်သို့သော၊ ဧကပုဂ္ဂလဿ-၏ (ပါတုဘာဝေါ
=ကို၊ ဒုလ္လဘော=အပ်သနည်းဟူမူ၊ ဝါ=ရနိုင်ခဲသနည်းဟူမူ) အရဟတော=
ကိလေသာရန်သူတို့မှ ဝေးကွာတော်မူသော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ = အမှားမပါ
မှန်စွာပိုင်နိုင် ကိုယ်တိုင်စတွင် ကုန်စင်ခပင်း ကျန်ကြွင်းမရှိ သိမြင်တော်မူသော၊
တထာဂတဿ=မြတ်စွာဘုရား၏၊(ပါတုဘာဝေါ=ကို၊ ဒုလ္လဘော=အပ်၏၊
ဝါဒ၏) ဘိက္ခဝေ=တို့၊ လောကသ္မိံ=၌၊ ဣမဿ ဧကပုဂ္ဂလဿ=ဤတဦး
တည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်၏၊ ပါတုဘာဝေါ=ကို၊ ဒုလ္လဘော။
-
၁၇၂-၃။ ဘိက္ခဝေ=တို။ ပ။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော=သော်၊ အစ္ဆရိယမနုသော
=
၁။ အစ္ဆရိယမနုသောအဖွင့်လေးနည်း။ ။ (၁)အစ္ဆရိယမနုဿာ
တောင်ထက်မျက်ကန်း တက်လှမ်းသည့်ပမာ တရံတခါသာဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော
ချီးမွမ်းအံ့သြဖွယ် လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးသည်၊ (၂) ဝါ=လက်ဖျစ်တီး၍ငေးမောကြည့်ရှု
ရလောက်သော အံ့သြဖွယ်လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးသည်၊ (၃)ဝါ=မဖြစ်စဖူး ချီးကျူးအံ့သြ
ထိုက်သောဂုဏ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးသည်။ (၄) ဝါ=မည်သူတဦးမျှ
မပြုကျင့်နိုင်သော မြင့်မြတ်သော အကျင့်ဂုဏ်ထူးတို့ကို လွန်ကဲစွာပြုကျင့်
ဆည်းပူးတော်မူသော လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးသည်’ဟု အဖွင့်များအတိုင်း အနက်အမျိုးမျိုး
ဆိုရာ၏။ တွဲစပ်ကြည့်ရန် ပုဒ်နက်ရှင်းလင်းချက်မှာ-
(၁) အစ္ဆရိယောတိ အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟဏံ ဝိယ နိစ္စံ န ဟောတီတိ
အတ္ထော၊ အယံ တာဝ သဒ္ဒနယော (အစ္ဆရိယ မနိစ္စေ၊ ၆၊ ၁။ ၁၄၇-သုတ်

## PAGE 59

OC
=ချီးမွမ်းအံ့သြဖွယ် လူပုဂ္ဂိုလ်ထူးသည်၊ (ဟုတွာ=ဖြစ်၍၊) ဥပ္ပဇ္ဇတိ-၏။ ပ။
ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဧကပုဂ္ဂလဿ၏။ ကာလကိရိယာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခြင်းသည်၊
ဝါ=တခုသော အချိန်အခါ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံမှု အထင်အရှားပြုတော်မူခြင်းသည်၊
၄၅-ဝါ ကာလပတ်လုံး ပိဋကသုံးဖြာ ဓမ္မက္ခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်
တို ့ကို မနေမနားဟောကြားတော်မူကာ သတ္တဝါတို ့ကို နိဗ္ဗာန်တရား မျက်ဝါး
ထင်ထင် သိမြင်စေတော်မူခြင်းဖြင့် စိတ်တော်အလိုဆန္ဒ ပြည့်ဝတော်မူရာ
တခုသော အချိန်အခါ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံမှု အထင်အရှားပြုတော်မူခြင်းသည်-ဟု
ဌ. ဋီကာအဖွင့်အတိုင်း အကျယ်တဝင့် အနက်ဆိုနိုင်၏၊ ကာလေ=တခုသော
အချိန်အခါ၌၊ ကိရိယာအထင်အရှားပြုတော်မူခြင်း၊]
ပါဏိနိသဒ္ဒါကျမ်းတို့၌လာသောနည်း။) ဤနည်း၌ အစ္ဆရိယသဒ္ဓါသည် အနိစ္စတာ
(အနဘိဏှဝုတ္တိက) အနက်ကိုဟောသော ရဋီသဒ္ဒါဖြစ်၍ ဓာတ်ပစ္စည်းခွဲကာ
ဝိဂြိုဟ်ပြုဘို့ပင်မလို။ သို့သော် “နိစ္စံ န ဟောတိ”ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့်
“ဗဟုသော လောကေ န စိဏ္ဏာ န ပဝတ္တာ။ ပ။ နိဗ္ဗတ္တိ”ဟူသော အင်္ဂုတ္တိုရ်
ဋီကာ၊ ဒု-၄၅’ကိုထောက်၍” န စရတိ န နိစ္စံ ဟောတိ ကဒါစိဒေဝ ဟောတီတိ
အစ္ဆရိယော”ဟု ပြုနိုင်၏။ န + စရ + ။ စ ကို ဆ ပြု၊ ဒွိတ္တပြု။
+ ဗျ။ စ
(၂) (တနည်း) အန္တရာယ ယောဂေါ အစ္ဆရိယော (အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ
ပဿိတဗ္ဗောတိ အတ္တော)ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ အန္တရာယောဂ္ဂ’ဟု ဆိုလိုလျက်
နိရုတ္တိနည်းဖြင့် ယောဂ္ဂပုဒ်ချေ။ ရာမှ အာကို ဣပြု။ ယလာ၍ အစ္ဆရိယဟု
ရုပ်ပြီး၏။သို့မဟုတ်-အစ္ဆရာသဒ္ဒါနောင် တဒ္ဓိတ် ဣယပစ္စည်းသက်၍ ရုပ်ပြီး
စေရာ၏။
(၃) (တနည်း) အစ္ဆရိယာ ဂုဏဓမ္မာ ဧတသ္မိံ သန္တိတိ အစ္ဆရိယော-
ဟုပြု၊ (အစ္ဆရိယ + ဏ)။ အစ္ဆရိယဂုဏ်တို့ကို စတုက္ကနိပါတ် စာပိုဒ် ၁၂၇-
သုတ်၌ကြည့်။
(၄) (တနည်း) အနညသာဓာရဏေ ဂုဏဓမ္မ အာစိဏ္ဏဝါတိ အစ္စ
ရိယော၊ (သို့မဟုတ်) အနညသာဓာရဏေ ဂုဏဓမ္မေ အာဘုသော အစရီတိ
အစ္ဆရိယော’ဟုပြု၊ (အာ + စရ = စျ)။ ထောမနိဓိ၌ အာဣတိ စရိယ
အဘိနီယတေ (အားဟု ပြုအပ်သောအရာ)ဟု ဆို၏။ သဒ္ဓါကြီး၌ရုပ်ပြီးပုံကို
အာပုဗ္ဗစရဿ စ သုတ်၌ ကြည့်ပါ။

## PAGE 60

= သော၊ သမ္မာ
ဗဟုနော=များစွာသော၊ ဇနဿ=သတ္တဝါအပေါင်းကို၊ အနုတပ္ပါ=
ထပ်တလဲလဲ ပူဆွေးဝမ်းနည်းစေသည်။ ဟောတိ=ဖြစ်၏၊ ကတမဿ=သော၊
ဧကပုဂ္ဂလဿ-၏၊ (ကာလကိရိယာသည်၊ ဗဟုနော=သော၊ ဇနဿ=ကို၊
အနုတပ္ပါ=သည်၊ ဟောတိ = ဖြစ်သနည်းဟူမူ) အရဟတော
သမ္ဗုဒ္ဓဿ=သော၊ တထာဂတဿ=၏၊ (ကာလကိရိယာ=သည်၊ ဗဟုနော=
သော၊ ဇနဿ=ကို၊ အနုတပ္ပါ=သည်၊ ဟောတိ=၏) ဘိက္ခဝေ=တို ့၊ ဣမဿ
ဧကပုဂ္ဂလဿ။ ပ။ ဟောတိ။
၁၇၄။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော=သော်၊ အဒုတိယော=တချိန်တည်း၌ နှစ်ဆူမြောက်
သဗ္ဗညုဘုရားရှင် မရှိသည်၊ အသဟာယော =အတူတကွဖြစ်နိုင်သောအဖော်
မရှိသည်၊ (ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘောအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ထိုးထွင်းသိအပ်သော
တရားတို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ မိမိနှင့် အရည်အချင်းညီမျှ အတူတကွဖြစ်နိုင်
၁။ အသဟာယော စသည်တို့၏ဝိဂြိုဟ်။ ။ အသဟာယောစသည်တို့၏
အနက်များကို ဤဝိဂြိုဟ်များနှင့်တိုက်ဆိုင်၍မှတ်ပါ} သဟ အယတိ ပဝတ္တတိ
တိ သဟာယော၊ အတ္တဘာဝေန ဝါ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မေဟိ ဝါ နတ္ထိ ကောစိ သဒိသော
သဟာယော ဧတဿာတိ အသဟာယော။ ဟတ္ထာဒိအဝယဝတော ပဋိ ပဋိ
(ထပ်တူ ထပ်တူ) မိနိတဗ္ဗာတိ ပဋိမာ (အတ္တဘာဝေါ)။ အတ္တနော အတ္တဘာဝ
သဒိသာ အညာ ပဋိမာ နတ္ထိ ဧတဿာတိ အပ္ပဋိမော။ ပဋိနိဓိဘာဝေန
သမော ပဋိသမော = ပုံတူကိုယ်စားအဖြစ်ဖြင့် တူသောသူ (အတ္တဘောချင်း
တူသောသူ)။ နတ္ထိ ကောစိ အတ္တဘာဝေန ပဋိသမော တဿာတိ အပ္ပဋိသမော
= အတ္တဘောအားဖြင့် ပုံတူကိုယ်စားအဖြစ်ဖြင့် တူသောသူ ပုံတူကိုယ်စားထား
ရလောက်အောင် ခန္ဓာကိုယ်ချင်းတူသောသူ) ရှိတော်မမူသော မြတ်စွာဘုရား။
(ဓမ္မဘာဂဿ ဓမ္မကောဋ္ဌာသဿ) ပဋိပက္ခော ဓမ္မဘာဂေါ ပဋိဘာဂေါ၊
နတ္ထိ ပဋိဘာဂေါ ယဿာတိ အပ္ပဋိဘာဂေါ=ဆန့်ကျင်ဘက်တရားအဖို့ ရှိတော်
မမူသော မြတ်စွာဘုရား။ အဟံ ဗုဒ္ဓေါတိ ပဋိညာယ သမတ္တော ပုဂ္ဂလော
ပဋိပုဂ္ဂလော။ အဋ္ဌကထာ စာသွားကြည့်၍ ဝိဂြိုဟ်ပြုသည်။ ဋီကာ၌ကား
“သီလာဒိဂုဏေတိ ပဋိဗိမ္ဗဘူတော ပုဂ္ဂလော ပဋိပုဂ္ဂလော”ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြု၏။
နတ္ထိ ပဋိပုဂ္ဂလော ယဿာတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။ အသမေဟိ အတီတာနာဂတ
သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေဟိ ဝ သာ အသမသာ။