## PAGE 111 ၁၉-ကာယဂတာသတိဝင် ဖွင့်ပုံနှင့် ယှဉ်ကြည့်လေ]။ ပ။ ၅၇၁။ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဧကဓမ္မ=တခုသော တရားကို၊ ဘာဝိတေ= ဖြစ်ပွားစေအပ်လသော်၊ ဗဟုလီကတေ=ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ် လသော်၊ ကာယောပိ=နာမကာယ, ကရဇကာယသည်လည်း၊ ပဿမ္ဘတိ=အပူ ငြိမ်း၏၊ စိတ္တမ္ပိ=စိတ်သည်လည်း ပ။ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ=ဝိတက်ဝိစာရတို ့သည် လည်း၊ ဝူပသမ္မန္တိ=ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏၊ ကေဝလာ=အားလုံးကုန်သော၊ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ =ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးအဖို့၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မာပိ=တရားတို ့သည်လည်း၊ ဘာဝနာ ပါရိပူရိ=ဖြစ်ပွားစေခြင်းကိစ္စ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို ့၊ ဝါ=ဖြစ်ပွားတိုးတက်အောင် အားထုတ်ခြင်းကိစ္စ၏ ဆုံးခန်းအထိ ပြည့်စုံခြင်းသို ့၊ ဂစ္ဆန္တိ=ရောက်ကုန်၏၊ ကတမသ္မိံ အဘယ်မည်သော၊ ဧကဓမ္မ=ကို၊ (ဘာဝိတေ=သော်၊ ဗဟုလီကတေ =သော်။ ကာယောပိ-လည်း၊ ပဿန္တိတိ အပူငြိမ်းသနည်း၊ စိတ္တမ္ပိ=လည်း၊ ပဿန္တိတိ=နည်း၊ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ=လည်း၊ ဝူပသမ္မန္တိ=နည်း။ ပ။ ဂစ္ဆန္တိ= ရောက်ကုန်သနည်းဟူမူ)ကာယဂတာယ=ဆံပင်.....သော၊ သတိယာ-သတိ ကို(ဘာဝိတာယ=လေသော်၊ ဗဟုလီကတာယ=သော်၊ ကာယောပိ=လည်း၊ ပဿန္တိတိ=အပူငြိမ်း၏။ ပ။ ဂစ္ဆန္တိ=ရောက်ကုန်၏၊) [ကာယဂတာယ သတိယာ နှင့် လိင်တူအောင် ဘာဝိတာယပြင်ဆိုရသည်၊] ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဣမသ္မိံ ဧကဓမ္မ=(ကာယဂတာသတိဟူသော) ဤတခုသောတရားကို၊ ဘာဝိတေ= သော်း ပ။ ၅၇၂။ အနုပ္ပန္နာ=မဖြစ်သေးကုန်သော၊ အကုသလာ=အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန် သော၊ ဓမ္မာစေ၀=တရားတို ့သည်လည်း၊ ပုပ္ပဇ္ဇန္တိ=မဖြစ်ကုန်၊ ဥပ္ပန္နော=ဖြစ်ပြီး ကုန်သော၊ အကုသလာ=ကုန်သော၊ ဓမ္မာစ=တရားတို့ကိုလည်း၊ ပဟီယန္တိ= ပယ်အပ်ကုန်၏၊ ကတမသ္မိံ=သော၊ ဧကဓမ္မေ=ကို၊ ဘာဝိတေ=သော်။ ပ။ ပဟီယန္တိ=နည်း) ကာယဂတာယ=သော၊ သတိယာ=ကို၊ (ဘာဝိတာယ=သော်။ ပ။ ပဟီယန္တိ = ၏) ။ ပ။ ၅၇၄။ အဝိဇ္ဇာ = အဝိဇ္ဇာ အမိုက်မှောင်ကို၊ ပဟီယတိ-ပယ်အပ်၏။ ဝိဇ္ဇာ=အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် ဝိဇ္ဇာသည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ=ဖြစ်၏၊ အသ္မီမာနော=ငါတကားဟု ထောင်လွှားမောက်မာသော မာနကိုးမျိုးကို။ ပ။ အနုသယာ=အနုသယ ခုနစ်ပါးတို ့သည်၊ သမုဂ္ဃါတံ=အကြွင်းမဲ့ ပယ်နုတ်အပ် ကုန်သည် အဖြစ်သို့ ၊ ဂစ္ဆန္တိ=ရောက်ကုန်၏၊ သံယောဇနာ=သံယောဇဉ်ဆယ်ပါး တို ့ကို။ ။ - ၅၇၅၊ ၅၈၃။ ဘိက္ခဝေ=တို။ ပ။ ပညာပဘေဒါယ=ပညာဖြင့် ခွဲခြား သိမြင်ခြင်းငှာ၊ သံဝတ္တတိ=၏၊ ဧကဓမ္မော=ဟူသည်၊ ကတမော နည်း၊ ကာယ ဂတာ=သော၊ သတိ=တည်း၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ အယံ ဧကဓမ္မော=သည်၊ ဝါ=ကို၊ ဘာဝိတော ဤသို ့ စသည်ဖြင့် တသုတ်ဆုံးအောင်ဆိုပါ။]။ ပ။ ဘိက္ခဝေ=တို ့၊ ## PAGE 112 ဧကဓမ္မော=သည်၊ ဝါ=ကို၊ ဘာဝိတော=သော်၊ ဗဟုလီကတော=သော်၊အနုပါဒါ (အနုပါဒါယ)=တဏှာဒိဋ္ဌိတို ့ဖြင့် မည်သည့်သင်္ခတ တရားကိုမျှ မယူမူ၍၊ ပရိနိဗ္ဗာနာယ=(အဝိဇ္ဇာစသောအကြောင်းကင်းလျက်) ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းမှ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ။ ဖ အနေကဓာတုပဋိဝေဓော = များစွာသော ဓာတ် (၁၈) ပါးတို့ကို လက္ခဏာအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိခြင်းသည်၊ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ပ။ နာနာဓာတုပဋိဝေဓော=တသီးတခြား တပါးစီအားဖြင့် ဓာတ် (၁၈)ပါးတို့ကို လက္ခဏာအားဖြင့်ထိုးထွင်းသိခြင်းသည်၊ ဟောတိ။ပ။ အနေက ဓာတုပဋိသမ္ဘိဒါ= များစွာသော ဓာတ်တို ့ကို လွန်ကဲခြင်း ယုတ်လျော့ခြင်း၏ အကျိုးအာနိ သင်အားဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည်၊ ဤဓာတ်လွန်ကဲလျှင် (သို့မဟုတ်) ယုတ်လျော့နေလျှင် ဤအကျိုးအာနိသင် ဖြစ်သည်ဟု သိသောဉာဏ် တည်း။ စက္ခု၊ သောတ စသော သက်ရှိ ဥပါဒိန္နဓာတ်တို ့နှင့်လည်းကောင်း၊ သက်မဲ့သစ်ပင် စသည်တို့၏ အနုပါဒိန္နဓာတ်တို ့နှင့် လည်းကောင်း သက်ဆိုင် ၏။ ပဋိသမ္ဘိစ္ဆတိတိ ပဋိသမ္ဘိဒါ=အယုတ်အလွန်၏ အကျိုးကို ခွဲခြားသိသော ဉာဏ်]။ ပ။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ=သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက် မှောက်ပြုခြင်းငှာ၊ ဟောတိ။ ပ။ [သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ အရဟတ္တ ဖိုလ်ဟု ပြောင်းလဲ၍ဆိုလေ။}။ ပ .... ၅၈၄၊ ၅၉၉။ ပညာပဋိလာဘာယ=(မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်စသော) ပညာကို ရခြင်းငှာ၊ သံဝတ္တတိ=ဖြစ်၏။ ပ။ ပညာဗုဒ္ဓိယာ=ပညာ၏ တိုးပွားခြင်းငှာ၊ (ကလျာဏပုထုဇဉ်နှင့်တကွ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပညာ၏တိုးပွား ခြင်းငှာ)။ ပ။ ပညာဝေပုလ္လာယ=ပညာ၏ ပြန့် ပွားသည်အဖြစ်ငှာ၊ (ကလျာဏ .ပြန်.ပွားသည်အဖြစ်ငှာ)။ ပ။ မဟာပညတာယ=များစွာသော အကျိုး အကြောင်း စသည်တို ့ကို ပိုင်းခြားသိတတ်သော ပညာအကျိုးငှာ၊ [မဟန္တာနံ အတ္ထဓမ္မာဒိနံ ပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ မဟာပညာ၊ သာ ဧဝ မဟာပညတာ] ဝါ=(များစွာသောအကျိုးအကြောင်း စသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်)များသော ပညာရှိသည်၏အဖြစ်ငှာ၊ မဟတီ ပညာ ယဿာတိ မဟာပညာ၊ တဿ ဘာဝေါ မဟာပညတာ]။ ပ။ ပုထုပညတာယ=(အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြားနားသော ခန္ဓာ ဓာတ် အာယတန စသည်တို ့ကို သိခြင်းဖြင့်) အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ပညာရှိသည် အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဝိပုလပညတာယ=(ပြန် ပွားများပြားသော အကျိုးအကြောင်း စသည်တို ့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်) ပြန့် ပွားများပြားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဂမ္ဘီရပညတာယ-(နက်နဲသော ခန္ဓာဓာတ် အာယတန စသည်တို့ကိုသိခြင်း ဖြင့်) နက်နဲသော ပညာရှိသည် အဖြစ်ငှာ။ ပ။ အသာမန္တ ပညတာယ=အလွန် ဝေးကွာခြား, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ၊ (အတ္ထ၊ ဓမ္မ၊ နိရုတ္တိ၊ ## PAGE 113 ၁၉-ကာယဂတာသတိဝင် ပဋိဘာန်အရာ၌ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မမှီနိုင်လောက်အောင် အလွန်ဝေးကွာခြား, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ၊ ဝါ=ကလျာဏပုထုဇဉ်, သောတာပတ္တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်စသော အောက် အောက်ပုဂ္ဂိုလ်တို ့ပညာမှ အလွန်ဝေးကွာခြား, မနီးနား သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ) အတ္ထ, ဓမ္မ စသည်တို ့ကို စတုက္ကစာပိုဒ် ၁၇၂ -၌ ကြည့်။]။ ပ။ ဘူရိပညတာယ =ရာဂ ဒေါသစသည်တို့ကို လွှမ်းဖိဆဲ, လွှမ်းဖိပြီး ဖြစ်သော ပညာအကျိုးငှာ။ ပ။ ပညာဗာဟုလ္လာယ = များသောပညာရှိသည် အဖြစ်ငှာ။ ။ သီဃပညတာယ=လျင်မြန်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ၁။ ဘူရိပ်ညတာယ။ ။ ရာဂဒေါသာဒယော ဘဝတိ (အဘိဘဝတိ) ဘဝိ(အဘိဘဝိ) စာတိ ဘူရီ။ ဘူဓာတ်, ရိပစ္စည်း၊ နှဒါဒိဤပစ္စည်းဟု ကြံပါ။ မဂ်ပညာသည် ရာဂဒေါသ စသည်တို့ကို အဘိဘဝတိ=လွှမ်းဖိဆဲ(ပစ္စုပ္ပန်)၊ ဖိုလ်ပညာသည် အဘိဘဝိ = လွှမ်းဖိပြီး(အတိတ်)။ ဘူရီ စ သာ ပညာ စာတိ ဘူရိပညာ၊ (ရို့၌ သမာသမဇ္ဈရဿ) သာ ဝေ ဘူရိပညတာ။ (တနည်း) စိတ္တ သန္တာနေ ဘူတော အရီတိ ဘူအရ (စိတ်အစဉ်၌ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂ စသော ကိလေသာရန်သူ)၊ အကိုချေ၍ ဘူရိ-ဟု ဣရဿဖြင့် ရုပ်ဖြစ်၏။ ဘူတောကား ဘူ၏ ပရိယာယ်တည်း။ ဘူရိဿ မဒ္ဒနီ ပညာ ဘူရိမဒ္ဒနိပညာ- ဟု ဆိုလိုလျက် မဒ္ဒနီပုဒ်ချေ၍ ဘူရိပညာ-ဟု ရုပ်ပြီး၏။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌ ကထာ၊ဒု၊ ၂၆ဝ] ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၌ကား ဘဝတိ အဘိဘဝတိ အခ်ိန္တိ ဘူရိ (ရန်သူကိုလွှမ်းမိုးဖိစီးတတ်သောပညာ)ဟု ပြု၏။ အရိသဒ္ဒူပပဒ ဘူဓာတ် ကွိပစ္စည်း (ပညာကို အရကောက်ရမည်ဖြစ်၍) နဒါဒိဤပစ္စည်းဖြင့် ဘူရီရုပ်ပြီး၏ ဟု ကြံပါ။ ဘူရီ စ သာ ပညာစာတိ ဘူရိပညာ။ ဤအဖွင့်များအရ “ဘူရိ ပညတာယ=စိတ်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂစသော ရန်သူကို ဖိစီး နှိပ်စက်တတ်သော ပညာအကျိုးငှာ”ဟု အနက်ဆိုပါ။ (တနည်း) ဘူရီ=မြေကြီး။ ဘူရိ ဝိယာတိ ဘူရီ၊ ဘူရိ ပညာ ယဿာတိ ဘူရိပညာ (မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သောပညာရှိသောသူ)၊ ထိုနောက် “ဘူရိ ပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ”ဟု ဆိုလိုလျက် အလယ်က ပညပုဒ်ကို ချေ၍ ဘူရိပညာဟု ရုပ်ပြီးကြောင်း .. ငုံတို့ဖွင့်၏။ ဤနည်း၌ “မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသူ၏ ပညာအကျိုးငှာ”ဟု အနက်ဆိုပါ။ (တနည်း) ဘူတေ အတွေ့ ရမတီတိ ဘူရီ(ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသော အနက်သဘော၌ မွေ့လျော်တတ်သောပညာ)နှင့်အညီ ဘူရီသဒ္ဒါသည် ပညာဟူ သော အနက်ကို ဟော၏။ (ဘူတ+ရမု+က္ခိ+ဤ)ဘူရီ စ သာ ပညာ စာတိ