## PAGE 120

ဗဠိသမံသိကမ္ပိ =အချွန်နှစ်ခုရှိသောသံချိတ်တို့ဖြင့် အရေအသားအကြော
တို့ကို ဆွဲချိတ်ခွာယူခြင်းကိုလည်း။ ပ။ ကဟာပဏိကမ္ပိ=ခန္ဓာကိုယ်တခုလုံးကို
ထက်စွာသော ဓားတို့ဖြင့် တကျပ်သားချင်း ခုတ်စဉ်းချခြင်းကိုလည်း။ ပ။
ခါရာပတိစ္ဆိကမ္ပိ=ခန္ဓာကိုယ် ထိုထိုနေရာတို့၌ လက်နက်တို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ခုတ်
မွှမ်း၍ အရေအသား အကြောတို့ကို ဘီးကြမ်းဖြင့် ပွတ်ခြစ်ကာ ဆားငန်ရေဖြင့်
လောင်းချခြင်းကိုလည်း။ ပ။
ပလိဃပရိဝတ္တိကမ္ပိ=တံခါးကျည်ပမာ ချာချာလည်အောင် ခြေထောက်
၁။ ဗဠိသမံသိကာ။ ။ မံသဿ ဥပ္ပါဋနံ မံသုပ္ပါဋနံ = အသားကို
ဆွဲချိတ်ခွါယူခြင်း၊ (အသားကိုသာမက အရေ အကြောတို့ကိုပါ ဆွဲချိတ်
ခွါယူခြင်း)။ ဗဠိသေဟိ (သံချိတ်တို့ဖြင့်)မံသုပ္ပါဋနံ ဗဠိသမံသုပ္ပါဋနံ-ဟုဆိုလို
လျက် ဥပ္ပါဋနပုဒ်ကိုချေ၊ ဗဠိသမံသံ ဧဝ ဗဠိသမံသိကာ=အချွန်နှစ်ခုရှိသော
သံချိတ်တို့ဖြင့် အရေ, အသား, အကြောတို့ကို ဆွဲချိတ်ခွါယူခြင်း၊ (တနည်း)
ဗဠိသေဟိ ဥပ္ပါဋိတံ မံသံ ဗဠိသမံသံ၊ တံ ဧတိဿာ အတ္တီတိ ဗဠိသမံသိကာ
=သံချိတ်တို့ဖြင့် ဆွဲချိတ်ခွါယူအပ်သော အရေး အသား, အကြောရှိသော
ညှဉ်းဆဲခြင်း။ ဗဠိသမံသိကန္တိ ဗလိသေဟိ မံသုပ္ပါဋနကမ္မကာရဏံ။ ဋီကာ။
ဗလိသမံသိကာ-ဟု လငယ်ဖြင့်လည်းပါဌ်ရှိ၏။
၂။ ကဟာပဏိကာ။ ။ ကဟာပဏသော (ကဟာပဏမတ္တသော)
ဆိန္ဒနှံ ကဟာပဏံ=တစ်ကျပ်သားစီ, တစ်ကျပ်သားစီ ခုတ်စင်းခြင်း။ ကဟာ
ပဏသော၌ သောပစ္စည်းကို ဝိစ္ဆာအနက်၌သက်။ ကဟာပဏဆိန္ဒနံ’၌ ဆိန္ဒန
ပုဒ်ကိုလည်းချေ။ ကဟာပဏံ ဧဝ ကဟာပဏိကာ = တကျပ်သားချင်းခုတ်စင်း
ချခြင်း။ ကဟာပဏိကန္တိ ကဟာပဏမတ္တသော ဆိန္ဒနကမ္မကာရဏံ။ ဋီကာ။
၃။ ခါရာပတိစ္ဆိကာ။ ။ ပတိစ္ဆိကာ၌ “ပတိ + ဣသု + ”ဟု
ခွဲ၊ သမ္ပဋိစ္ဆနပုဒ်နှင့် ဓာတ်ချင်းတူ၏။ တစ္ဆေတွာ ခါရပက္ခိပနံ ခါရာပဋိစ္ဆကံ
(ဝိဘင်းမူလဋီ၊ ၆၂) တစ္ဆေတွာ ခါရာဝသေစနကမ္မကာရဏံ (ဤသုတ်ဋီကာ)
ခါရာပတိစ္ဆိကန္တိ သတ္တိဟိ ပဟရိတွာ ခါရာဟိ ပတိစ္ဆိကံ ကရောထ (ဇာတ်
အဋ္ဌကထာ၊ ဆ၊ ၂၁၊ တေမိယဇာတ်) တို့ကို ထောက်၍ ဣသုဓာတ်ကို
ပက်ဖျန်းသွန်းလောင်းခြင်းအနက်ဟောကြံ၊ ဤသုတ်၌ ဝစနတ္ထကိုလည်း
ပတိစ္ဆနံပတိစ္ဆိကာ ခါရာဟိ ပတိစ္ဆိကာ ခါရာပတိစ္ဆိကာ (အငန်ရည်တို့ဖြင့်
ပက်ဖျန်းလောင်းချခြင်း)ဟုပြု။
-
၄။ ပလိဿပရိဝတ္တိကာ။ ။ ပလိဃ=တံခါးကျည်၊ ပရိဝတ္တနံ ပရိဝတ္တိကာ၊
ပလိဃဿ ဝိယ ပရိဝတ္တိကာ ပလိပရိဝတ္တိကာ=တံခါးကျည်ပမာ ချာချာလည်
စေခြင်း (ချာချာလည်အောင်ဆွဲလှည့်ခြင်း)။

## PAGE 121

ကို ဆွဲလှည့်ခြင်းကိုလည်း။ [“စောင်းလျက်အိပ်စေ၍ သံချွန်ကို မြေကြီးထဲသို့
နှစ်ဝင်အောင် နားပေါက်တွင်းမှ ထိုးစိုက်ရိုက်သွင်းကာ တံခါးကျည်ပမာ
ချာချာလည်အောင် ခြေထောက်ကို ဆွဲလှည့်ခြင်းကိုလည်း”ဟု အကျယ်ဆို။
ပလာလပီဌကမ္ပိ=ကောက်ရိုးအင်းပျဉ်ပမာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ခေါက်လိပ်ခြင်းကိုလည်း
[အရေတို့ကို မစုတ်ပြတ်စေဘဲ ကျောက်တုံးဖြင့် အရိုးတို့ကို ကျေမွအောင်
ထုရိုက်ပြီးနောက် ဆံပင်မှ ဆွဲမြှောက်၍ အရိုးတို့ကို ခါချလိုက်သဖြင့် အသား
စုချည်း ကျန်သောအခါ ကောက်ရိုးထုံးကဲ့သို့ ထိုအသားစုကို ဆံပင်တို့ဖြင့်
ရစ်ပတ်ခေါက်လိပ်ခြင်းကိုလည်း] ကရောန္တေ = ပြုလုပ်နေသည်တို့ကိုလည်း
ကောင်း၊ တတ္တေန-ပူလောင်လှစွာသော၊ တေလေနပိ=ဆီဖြင့်လည်း၊ သြသိဉ္စန္တေ
=သွန်းလောင်းချသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုနခေဟိပိ=နှစ်ရက်သုံးရက် အစာ
မကျွေးဘဲ ထားအပ်သော) ခွေးငတ်တို့ကိုလည်း၊ ခါဒါပေန္တေ =ကိုက်ဝါးခဲစား
စေသည်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ဇီဝန္တမ္ပိ = အရှင်လတ်လတ်ပင်လျှင်လည်း၊
သူလေ = တံကျင်၌၊ ဥတ္တာသေန္တေ = သွင်းလျှိုနေသည်တို့ကို လည်းကောင်း၊
အသိနာပိ=သန်လျက်ဖြင့်လည်း၊ သီသံ=ဦးခေါင်းကို၊
ဆိန္နန္တေ=ဖြတ်နေသည်
တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပဿတိ=မြင်၏။
-
တ ၁=ထိုသူမှာ၊ (သူခိုးကိုဖမ်း၍ ညှဉ်းဆဲနေသည်ကို မြင်နေရသော
ထိုသူမှာ) ဧဝံ = ဤသို့တွေးတော ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည်၊ ဟောတိ = ဖြစ်၏။
(ကိန္တိ=အဘယ်သို့ တွေးတော ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်သနည်း
ဟူမူ) ယထာရူပါရုံ=အကြင်သို့သဘောရှိကုန်သော၊ ပါပကာနံ=ယုတ်မာကုန်
သော၊ ကမ္မာနံ”=ပြစ်မှုတို့၏၊ ဝါ=ပြစ်မှုတို့တည်းဟူသော၊ ဟေတု-အကြောင်း
ကြောင့်၊ အာဂုစာရိ=သော၊ စောရံ=ကို၊ ရာဇာနော။ ပ။ ကာရေန္တိ=ပြုလုပ်
စေကြကုန်၏။ ပ။ တာန္တိ=ရိုက်နှက်ကြကုန်၏။ ပ။ ဆိန္တိ-ခုတ်ဖြတ်ကြ
၁။ ပလာလပဳဌကာ။ ။ ပလာလပီဌ် ဝိယာတိ ပလာလပိဌကာ
(ပလာလပီဌိကာ) = ကောက်ရိုးအင်းပျဉ်နှင့်တူအောင် ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ (ခန္ဓာကိုယ်ကို
ခေါက်လိပ်ခြင်းတည်း)။ ပလာလပိဌကန္တိ' ပလာလပီဌဿ ဝိယ သရီရဿ
သံဝေလ္လနကမ္မကာရဏံ၊ ဋီကာ။
၂။ ကမ္မာနံ ဟေတု။ ။ ကမ္မာနံဟူသော ဆဋ္ဌန္တ ပုဒ်သည် ဟေတုဟူသော
ပဌမန္တ ပုဒ်နှင့်(ဝိဘတ်မတူဘဲ) အရကောက် အနက်တူသော တုလျာဓိကရဏ
ဝိသေသနတည်း၊ ၎င်း၌ ဆဋ္ဌိဝိဘတ်သည် သာမီအနက်ကို မဟော(ဆဋ္ဌိ
ဟေတွတ္ထေဟိ-ဟူသော မောဂ္ဂလ္လာန် ၂၊ ၂၂သုတ်နှင့်အညီ) ဟိတ်အနက်ကို
ဟော၏။ ဥဒရဿ ကာရဏာ-ကဲ့သို့တည်း။ အကယ်၍ သာမိအနက်ဟော
ယူလျှင်ကား အဘေဒဘေဒူပစာရ ကြံရလိမ့်မည်။

## PAGE 122

<
ကုန်၏။ ပ။ ကရောန္တိ=ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ပ။ ဩသိဉ္စန္တိ=သွန်လောင်းကြ
ကုန်၏။ ပ။ ခါဒါပေန္တိ=ကိုက်ဝါးခဲစားစေကြကုန်၏။ပ။ ဥတ္တာသေန္တိ=သွင်းလျှို
ကုန်၏။ပ။ [အစ္စေဝ = အဟံ + စေ + ဧဝ။ ဧဝနှင့် ခေါပန အနက်မရှိ]
အဟံ=ငါသည်၊ ဧဝရူပံ=ဤသို့သဘောရှိသော၊ ပါပကမ္မံ=ယုတ်မာ
သော အမှုကို၊ စေ ကရေယျ = အကယ်၍ပြုငြားအံ့၊ (ဧဝံ သတိ = ဤသို့
ပြုသည်ရှိသော်)မံပိ = ငါ့ကိုလည်း။ ပ။ ဧဝရူပါ = ကုန်သော။ ပ။ ကာရေယျုံ
=ပြုလုပ်စေကုန်ရာ၏။ ပ။ တာဠေယျံ-ရိုက်နှက်ကြကုန်ရာ၏။ပ။ ဆိန္ဒေယျုံ
=ဖြတ်ကုန်ရာ၏၊ ဣတိ = ဤသို့ တွေးတောကြောက်ရွံ့ခြင်းသည်၊ (ဟောတိ
=ဖြစ်၏) သော=ထိုသူသည် (သူခိုးကိုဖမ်း၍ အမျိုးမျိုးညှဉ်းဆဲနေသည်ကို
မြင်ရသဖြင့် တွေးတော ကြောက်ရွံ့နေသော ထိုသူသည်) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ=သော၊
ဝဇ္ဇဿ = အပြစ်မှ၊ ဘီတော = ကြောက်သည်၊ (ဟုတွာ = ဖြစ်၍) ပရေသံ
သူတပါးတို့၏၊ ပါဘတံ=ပစ္စည်းဥစ္စာကို၊ ဝိလုမ္ပန္နော=လုယက်ခိုးဝှက်လျက်၊
နစရတိ=မလှည့်လည်၊ ဘိက္ခဝေ=တို့။ ဣဒံ=ဤအပြစ်ကို၊ (ဤအမျိုးမျိုး
ညှဉ်းပန်းခံရခြင်းဟူသော အပြစ်ကို) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ = သော၊ ဝဇ္ဇံ = အပြစ်ဟူ၍၊
ဝုစ္စတိ=ခေါ်ဆိုအပ်၏။
-
=
·
ဘိက္ခဝေ=တို့၊ သမ္ပရာယိကံ=သော၊ ဝဇ္ဇံ=အပြစ်ဟူသည်၊ ကတမဉ္စ
=နည်း၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဣဓ=၌၊ ဧကစ္စော-သည်၊ ဣတိ=ဤသို့၊ ပဋိသန္နိက္ခတိ -
=ဆင်ခြင်စဉ်းစား၏။ (ကိန္တိ=အဘယ်သို့၊ ပဋိသန္နိက္ခတိ = ဆင်ခြင်စဉ်းစား
သနည်းဟူမူ၊) အဘိသမ္ဗရာယံ=နောက်ထပ်လားရောက်ရမည့် ဘဝ၌၊ ဝါ=နောင်
တမလွန်ဘဝ၌၊ ကာယဒုစ္စရိတဿ=ကာယဒုစ္စရိတ် အကုသိုလ်၏၊ ဝါ=၏၊
[ဧကကနိပါတ်၊စာပိုဒ် ၂၈၄-သုတ် စသည်ကြည့်] ပါပကော=ယုတ်ညံ့ဆိုးဝါး
သော၊ ဒုက္ခော=ဒုက္ခဖြစ်သော၊ ဝိပါကော=အကျိုးဝိပါက်သည်၊ (ဟောတိ=
ဖြစ်၏၊) အဘိသမ္ပရာယံ=၌။ ဝစီဒုစ္စရိတဿ၏။ ပ။ ဝိပါကော=သည်၊
(ဟောတိ)အဘိသမ္ပရာယံ=၌၊ မနောဒုစ္စရိတဿ=၏၊ ဝါ=၏။ ပ
အဟံ=ငါသည်၊ ကာယေန=ကိုယ်ဖြင့်၊ ဝါ=ကာယဒွါရဖြင့်၊ ဝါ=ကာယ
ဝိညတ်ဖြင့်၊ ဒုစ္စရိတံ=ဒုစရိုက်အကုသိုလ်ကို၊ ဝါ=မကောင်းသဖြင့် ပြုကျင့်အပ်
သော အကုသိုလ်ကံကို၊ စေ စရေယျံ-အကယ်၍ ပြုကျင့်ငြားအံ့၊ ဝါစာယ=
နှုတ်ဖြင့်၊ ဝါ=ဝစီဒွါရဖြင့်၊ ဝါ=ဝစီဝိညတ်ဖြင့်၊ ဒုစ္စရိတံ=ကို၊ ဝါ=ကို၊ စေ
စရေယျ =အံ့၊ မနသာ=စိတ်ဖြင့်၊ ဝါ=မနောဒွါရဖြင့်။ ပ။ စေ စရေယျ=အံ့၊
(ဧဝံ သတိ = ဤသို့ပြုကျင့်သည်ရှိသော်) [ယာဟံ = ယံ + အဟံ] ယံ (ယေန
ကာရဏေန)=အကြင်အကြောင်းကြောင့်၊ အဟံ-ငါသည်၊ ကာယဿ-၏၊
[ဧကကနိပါတ် စာပိုဒ် ၄၃-ကြည့်]။ ပ။ နိရယံ=သို့၊ န ဥပပဇ္ဇေယျ-မလား
ရောက်နိုင်ရာ၊ ကိဉ္စ=အဘယ်မည်သော၊ တံ (ကာရဏံ)=ထိုမလားရောက်