## PAGE 123 နိုင်ခြင်းဟူသော အကြောင်းသည်၊ (ဘဝေယျ=ဖြစ်နိုင်ပါမည်နည်း၊ န ဘဝတိ ဧဝ=ဧကန်စင်စစ် မဖြစ်နိုင်သည်သာတည်း) ဣတိ=ဤသို့၊ (ပဋိသန္ဓေက္ခတိ= ဆင်ခြင်စဉ်းစား၏။) ပြန်စပ်] သော=ထိုသူသည် (ထိုဆင်ခြင်စဉ်းစားသောသူသည်) သမ္ပရာယိကဿ =သော၊ ဝဇ္ဇဿ = မှ၊ ဘီတော = သည်၊ (ဟုတွာ = ၍) ကာယဒုစ္စရိတံ= ကာယဒုစရိုက် အကုသိုလ်ကို၊ ဝါ=ကို၊ ပဟာယ=ပယ်ရှား၍၊ ကာယသုစရိတံ =ကာယသုစရိုက်ကုသိုလ်ကို၊ ဝါ=ကို၊ [ဧကကနိပါတ်စာပိုဒ် ၂၈၇-စသည်ကြည့်] ဘာဝေတိ=ဖြစ်ပွားစေ၏။ ပ။ ဝစီသုစရိတံ=ဝစီသုစရိုက်ကုသိုလ်ကို၊ ဝါ= ကို။ ပ။ မနောသုစရိတံ=မနောသုစရိုက်ကုသိုလ်ကို၊ ဘာဝေတိ=၏။ စင်ကြယ်အောင်၊ အတ္တာနံ=မိမိကိုယ်စိတ်ကို၊ပရိဟရတိ=သုတ်သင်စောင့်ရှောက် ၏။ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဣဒံ=ဤအပြစ်ကို၊ (သေပြီးနောက် ငရဲ၌ဖြစ်ရခြင်းဟူသော ဤအပြစ်ကို) သမ္ပရာယိကံ = သော၊ ဝဇ္ဇံ = ၍၊ ဝုစ္စတိ=၏၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဝဇ္ဇာနိ=အပြစ်တို့ဟူသည်၊ ဣမာနိ ဒွေ-ဤနှစ်မျိုးတို့ပေတည်း။ = = ဘိက္ခဝေ=တို့၊ တသ္မာ=ထို့ကြောင့်၊ (ထိုသို့ ဤနှစ်မျိုးတို့ အပြစ်စင်စစ် ဧကန်ဖြစ်ကြခြင်းကြောင့်) ဣဟ=၌၊ [ဧကကနိပါတ်စာပိုဒ် ၇၇-ကြည့်။](ဝေါ= တို့သည်) ဧဝံ=၍၊ သိက္ခိတဗ္ဗမည်၊ (ကိန္တိ-၍၊ သိက္ခိတဗ္ဗ=မူ၊ မယံ=ငါတို့သည်၊) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ-သော။ ဝဇ္ဇဿ=မှ၊ ဘာယိဿာမ=ကြောက်ကုန်အံ့။ပ။ ဝဇ္ဇဘီရူနော =အပြစ်မှ ကြောက်ကုန်သည်၊ ဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော=အပြစ်ကို ဘေးဟုရှုလေ့ ရှိကုန်သည်၊ ဘဝိဿာမ’ဖြစ်ကုန်အံ့၊ ဣတိ-ဤသို့နှလုံးသွင်း၍၊ (သိက္ခိတဗ္ဗ =မည်) ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဧဝံဟိ=လျှင်၊ ဝေါ = သင်တို့သည်၊ သိက္ခိတဗ္ဗ=မည်၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ယံ(ယေန ကာရဏေန)=အကြင်အကြောင်းကြောင့်၊သဗ္ဗဝဇ္ဇေဟိ =အားလုံးသော အပြစ်တို့မှ၊ ပရိမုစ္ဆိဿတိ=(အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်တို့ကြောင့်) လွတ်မြောက်လတ္တံ့၊ ဧတံ (ကာရဏံ)=ဤလွတ်မြောက်ခြင်းဟူသောအကြောင်း ကို၊ ဝဇ္ဇဘိရူနော=အပြစ်မှ ကြောက်သောသူသည်၊ ဆဋ္ဌိ သဝိဘတ်] ဝဇ္ဇဘယ ဒဿာဝိနော=ရှိသူသည်၊ ပါဋိကခံ=အလိုရှိထိုက်၏၊ တနည်း-ဧတံ (ကာရဏံ) =ဤလွတ်မြောက်ခြင်းဟူသောအကြောင်းသည်၊ ဝဇ္ဇဘိရုနော-သူ၏၊ ဝဇ္ဇဘယ ဒဿာဝိနော=ရှိသူ၏၊ ပါဋိကခံ=မလွဲဧကန်ဖြစ်မည့် အကြောင်းပေတည်း၊] ဣတိ=ဤသို့၊ (အဝေါ်စ=မိန့်တော်မူပြီ၊) ပဌမံ=ပဌမသုတ်တည်း။ ၂-ပဓာနသုတ် ၂။ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့၊ လောကသ္မိံ = သတ္တလောက၌၊ ဒုရဘိ သမ္ဘဝါနို=ခက်ခဲစွာဖြစ်စေအပ်ကုန်သော၊ ဝါ=ဖြစ်စေနိုင်, ပြုလုပ်နိုင်ခဲကုန်သော ပဓာနာနိ=ဝီရိယတို့သည်၊ ဣမာနိ ဒွေ=ဤနှစ်မျိုးတို့ပေတည်း၊ ဒွေအနှစ်မျိုးတို့ ဟူသည်၊ ကတမာနိ=အဘယ်တို့နည်းဟူမူ၊ အဂါရံ=အိမ်၌၊ အဇ္ဈာဝသတံ= ## PAGE 124 နေကြကုန်သော၊ ဂိဟီနံ=လူတို့၏၊ စီဝရ ...နတ္ထိ=သင်္ကန်း, ဆွမ်း, အိပ်ရာ နေရာကျောင်း, လူမမာ၏ရောဂါအတွက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍ အသက်၏ အကာအကွယ်နှင့် အကြောင်းအဆောက်အဦဖြစ်သောဆေးတို့ကို လှူဒါန်းခြင်းငှာ၊ [သင်္ကန်း, ဆွမ်း, ကျောင်း, ဆေးဟူသော ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို လှူဒါန်းခြင်းငှာ ဟုဆိုလို၏၊] ယဉ္စ ပဓာနံ=အကြင်ဝီရိယသည်လည်းကောင်း၊ အဂါရသ္မာ= အိမ်မှ၊ (နိက္ခမိတွာ=ထွက်ခွာ၍၊) အနဂါရိယံ-=ရဟန်းအဖြစ်သို့၊ (အိမ်၌နေထိုင်မှ လူ့ အဆင့်အတန်း မြင့်မားကြီးပွားရေးကို ဆောင်နိုင်သော လယ်လုပ် နွားမွေး ၁။ စီဝရ . . . . .နတ္ထံ။ ။ သေနာသန=အိပ်ရာနေရာကျောင်း။ ထို့နောက် *ဂိလာန+ပစ္စယ+ဘေသဇ္ဇ+ပရိက္ခာရ”ဟု ပုဒ်လေးပုဒ် သမာသ်တွဲစပ်ထား သော်လည်း “ဆေး”ဟူသော အနက်သာ လိုရင်းပဓာန ဖြစ်၏။ တပုဒ်ချင်းခွဲ၍ အနက်ပေးသောအခါ၌ကား “ဂိလာနုဿလူမမာ၏ရောဂါ၏ + ပဋိပက္ခ ဘာဝေန အယတိ ပဝတ္တတီတိ ပစ္စယော=ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သော ပရိက္ခာရ=အသက်၏ အကာအကွယ် (ပရိဝါရ)လည်းဖြစ်၍ အသက်ရှည် ခြင်း၏ အကြောင်းအဆောက်အဦပစ္စည်း (သမ္ဘာရ)လည်းဖြစ်သော+ဘေသဇ္ဇ =ဆေး”ဟု စကား ရှည်လျား၏။ ထိုအချိန်က ပြောရိုးပြောစဉ် အများသုံးစကား ဖြင့် ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ ပရိက္ခာရသဒ္ဒါသည် ပရိဝါရအနက်, သမ္ဘာရအနက်တို့ကိုဟော၏။ [ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ပ-၃၃] အနု+ပ+ဒါန=လှူဒါန်းခြင်း။ ၂။ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇိတာနံ။ ။ အနဂါရိယ = န+အဂါရိယ။ အဂါရေ ဝါသော အဂါရံ (အိမ်၌နေခြင်း) အဂါရဝါသ၌`ဝါသပုဒ်ကိုချေ၍ အဂါရဟု ဖြစ်၏။ ထို့နောက် အဂါရဿ ဟိတံ (ဝမိုအာဝဟံ)အဂါရိယံ ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ “အိမ်၌နေထိုင်မှ လူ့အဆင့်အတန်း မြင့်မားကြီးပွားရေးကို ဆောင်နိုင်သော လုပ်ငန်းကိစ္စ (လယ်လုပ်ခြင်း, နွားမွေးခြင်းစသည်)ကို အဂါရိယဟု ခေါ်၏။ နုတ္ထိ အဂါရိယံ, ဧတ္ထာတိ အနဂါရိယာ (ထိုအဂါရိယ မရှိရာရဟန်းအဖြစ်)၊ ဤ၌ ထိုအဂါရိယ မရှိရာ ရဟန်း၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သော (က) ရဟန်းအမျိုး ဇာတ် (ရဟန်းဘဝ) ကိုလည်းကောင်း, (ခ) သီလ သမာဓိ ပညာဟူသော အကျင့်သိက္ခာကိုလည်းကောင်း အနဂါရိယဟု ယူရ၏။ - ထိုတွင် (က)အနက်ယူခိုက်၌ “အနဂါရိယံ = အိမ်၌ နေထိုင်မှု လူ့ အဆင့်အတန်း မြင့်မားကြီးပွားရေးကို ဆောင်နိုင်သော လယ်လုပ်နွားမွေး ကုန်သွယ်ရေးမရှိရာ ရဟန်းအဖြစ် (ရဟန်းဘဝ)သို့။ ပဗ္ဗဇ္ဇိတာနံ=ဝင်ရောက်ကြ ကုန်သော ရဟန်းတို့၏”ဟု အနက်ဆို၍ (ခ)အနက်ကိုယူခိုက်၌ “အနဂါရိယံ =အိမ်၌ နေထိုင်မူ . . . . .သွယ်ရေးမရှိရာ ရဟန်းအဖြစ် တည်းဟူသော သီလ ... ## PAGE 125 ကုန်သွယ်ရေးမရှိရာ ရဟန်းအဖြစ်သို့၊) ပဗ္ဗဇိတာနံ=ဝင်ရောက်ကြကုန်သော ရဟန်းတို့၏၊ သဗ္ဗုပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္ထိ အားလုံးသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ပယ် ရှားရာ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ၊ ယဉ္စ ပဓာနံ=အကြင် ဝီရိယသည်လည်းကောင်း၊ (အကြင်ဝိပဿနာ, မဂ်နှင့်ယှဉ်သော ဝီရိယသည်လည်းကောင်း) (အတ္ထိ-ရှိ၏၊ ဣမာနိ = ဤသည်တို့ပင်တည်း၊) ဘိက္ခဝေ = တို့၊ လောကသ္မိံ = ၌၊ ဒုရဘိ သမ္ဘဝါနိ-ကုန်သော၊ ပဓာနာနိ=တို့သည်၊ ဣမာနိ ဒွေ=တည်း။ = = - ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဒွိန္န-နှစ်မျိုးကုန်သော၊ ဣမေသံ ပဓာနာနံ=ဤဝီရိယ တို့တွင်၊ သဗ္ဗုပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္တံ = ငှာ၊ ယဒိဒံ ပဓာနံ = အကြင်ဝီရိယသည်၊ (အတ္ထိ-ရှိ၏၊) ဧတံ (ပဓာနံ) = ဤဝီရိယသည်၊ အခွံ = အမြတ်ဆုံးပေတည်း၊ ဘိက္ခဝေ - တို့၊ တသ္မာ = ထို့ကြောင့်၊ (ထိုသို့ဤနှစ်ပါးသော ဝီရိယတို့၏ ခက်ခဲစွာ ဖြစ်စေအပ်ကုန်သည် အဖြစ်ကြောင့်) ဣဟ=၌း (ဝေါ=သင်တို့သည်) ဧဝံ=၍၊ သိက္ခိတဗ္ဗ = မည်၊ (ကိန္တိ = ၍၊ သိက္ခိတဗ္ဗ = မူ၊ မယံ=ငါတို့သည်၊ သဗ္ဗုပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္တံ = ငှာ၊ ပဓာနံ = ကို၊ ပဒဟိဿာမ = အားထုတ်ကြကုန်အံ့၊ ဣတိ=၍၊ (သိက္ခိတဗ္ဗ=မည်၊) ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဧဝံ ဟိ=လျှင်၊ ဝေါ=သင်တို့သည်၊ သိက္ခိတဗ္ဗ=မည်၊ ဣတိ=ဤသို့၊ (အဝေါစ=မိန့်တော်မူပြီ၊) ဒုတိယံ=နှစ်ခုမြောက် သုတ်တည်း။ - ၃-တပနီယသုတ် - ၃။ ဘိက္ခဝေ=တို့၊တပနီယာ=(မျက်မှောက်, တမလွန်၊ နှစ်တန်သော ဘဝ၌) နှိပ်စက်တတ်ကုန်သော၊ ဝါ=ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တတ်သော ဒုက္ခ၏အစီး အပွားဖြစ်ကုန်သော၊ ဝါ=ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကြောင်းဖြစ်သော နောင်တ တဖန် ပူပန်မှု၏ အစီးအပွားဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မာ=တရားတို့လည်၊ ဣမေ ဒွေ = ဤ - သမာဓိ ပညာ အကျင့်သိက္ခာကို၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ=ကျင့်ကြကုန်သောရဟန်းတို့၏”ဟု အနက်ဆိုပါ။ " ၁။ သဗ္ဗုပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္တံ။ ။ “သဗ္ဗုပဓိ = သဗ္ဗ + ဥပဓိ”ဟုပုဒ်ဖြတ်။ ဒုက္ခ၏ တည်ရာဖြစ်သော (၁) ခန္ဓာငါးပါး၊ (၂) ကိလေသာ၊ (၃) အဘိ သင်္ခါရဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော လောကီကုသိုလ်, အကုသိုလ် စေတနာ-၂၉-ပါး၊ (၄) ကာမဂုဏ်ငါးပါး၊ဤလေးမျိုးကို ဥပဓိဟုခေါ်၏။ ဥပဓိ=ဒုက္ခ၏တည်ရာ ထိုဂဏန်းစဉ်အတိုင်း (၁) ခန္ဓူပဓိ၊ (၂) ကိလေသူပဓိ၊ (၃) အဘိသင်္ခါရူပဓိ၊ (၄) ကာမူပဓိ-ဟူ၍ ဥပဓိ လေးပါးကိုမှတ်ပါ။ * ၁။ တပနီယာ။ ။ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ) တပန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဝိဟေန္တေန္တိတိ တပနီယာ=(ဤယခုမျက်မှောက်ဘဝနှင့် နောင်တမလွန်ဘဝ၌)