## PAGE 177

[ထို့နောက် ဧကကနိပါတ် စာပိုဒ် ၁၄၀ သုတ်ကြည့်] ။ပ။ စတုတ္ထော=သော၊
သမစိတ္တဝဂ္ဂေါ-တည်း။
=
၄၃။ ဘိက္ခဝေ=ရဟန်းတို့၊ ပရိသာ=ပရိသတ်တို့သည်၊ ဣမာ ဒွေ=
ဤနှစ်မျိုးတို့တည်း၊ ဒွေ=နှစ်မျိုးတို့ဟူသည်၊ ကတမာ=အဘယ်တို့နည်း၊ ဥတ္တာနာ
=ပေါ်လွင်သော၊ ပရိသာစ=ပရိသတ်လည်းကောင်း၊ ဂမ္ဘီရာ=လျှို့ဝှက်နက်ရှိုင်း
သော၊ ပရိသာစ=ပရိသတ်လည်းကောင်းတည်း၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဥတ္တာနာ=သော၊
ပရိသာ=ပရိသတ်ဟူသည်၊ ကတမာစ=အဘယ်နည်း၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဣဓ
ဤသာသနာတော်၌၊ ယဿံ ပရိသာယံ=အကြင်ပရိသတ်၌၊ ဘိက္ခု= ရဟန်း
တို့သည်၊ ဥဒ္ဓတာ=ပျံ့လွင့်ကုန်သည်၊ ဝါ=(အပ်မအပ်,အပြစ် ကင်းမကင်း၊
တွေဝေခြင်းဖြင့်) ပျံ့လွင့်လှုပ်ကြွ ဥဒ္ဓစ္စရှိကုန်သည်၊ ဥဠာ=(အနှစ်မပါ
အချည်းနှီးသာဖြစ်လျက်) မြင့်တက်လွင့်လူ, ကျူရိုးနှင့်တူသော မာနရှိကုန်သည်၊
[နဠော ဝိယာတိ နဋ္ဌော=ရိုးနှင့်တူသော အချည်းနှီးသော မာန၊ ဥဂ္ဂတော
နော ယေသံ ဘိက္ခုနန္တ ဥနူဠာ] စပလာ=လျှပ်ပေါ်လော်လီကုန်သည်၊
(သပိတ်, သင်္ကန်းကို အလှပြင်ခြင်းစသည်ဖြင့် လျှပ်ပေါ်လော်လီကုန်သည်)
မုခရာ=ရိုင်းစိုင်းကြမ်းကြုတ်သော နှုတ်ခွန်းစကားရှိကုန်သည်၊ ဝါ=
နှုတ်ခွန်းစကားအားဖြင့် ကြမ်းကြုတ်ကုန်သည်၊ [မုခအရ နှုတ်ခံတွင်းကို
သာမက ၎င်းမှ ထွက်လာသော စကားတိုင်အောင် ဌာနူပစာရအားဖြင့် ယူပါ၊
မုခံ ခရံ ယေသန္တိ မုခခရာ၊ မုခေန ဝါ ခရာ ဖရုသာ မုခခရာ၊ ထို့နောက်
ခ တလုံးချေ၊ သမာသ်ပုဒ်တည်း။ မန္ဓာဒိတောရော သုတ်အလို “မုခရ”ဟု
တဒ္ဓိတ်ပုဒ်] ဝိကိဏ္ဏဝါစာ=ဖရိုဖရဲ ဖွာကြဲသော စကားရှိကုန်သည်၊ နှုတ်
စောင့်စည်းမှု မရှိဘဲ ဟောင်ဖွာ ဟောင်ဖွာ ပြောချင်ရာ ပြောနေကြကုန်သည်)
မုဋ္ဌဿတိ=လွတ်ကင်းသော သတိရှိကုန်သည်၊ အသမ္ပဇာနာ=ကောင်းစွာဆင်ခြင်
မသိမြင်ကုန်သည်၊ အသမာဟိတာ=တခုတည်းသော အာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းမွန့်
တည်တံ့စွာ မထားနိုင်ကုန်သည်၊ ဝါ=မတည်ကြည်ကုန်သည်၊ [ဧကသ္မိံ
အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမ္မာ အာဒဟန္တိ ဌပေန္တိတိ သမာဟိတာ၊ န သမာဟိတာ
အသမာဟိတာ] ဝိဗ္ဗန္တစိတ္တာ=အာရုံအများ လှည့်လည်သွားနေသော စိတ်ရှိ
ကုန်သည်၊ ပါကတိန္ဒြိယာ=လူ၏သွင်ပြင် ပေါ်လွင်သော ဣန္ဒြေရှိကုန်သည်၊
ဟောန္တိ=ဖြစ်ကုန်၏၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ အယံ-ဤသို့သော ပရိသတ်ကို၊ (ဤဥဒ္ဓတ
4

## PAGE 178

ဥဠရဟန်းတို့ရှိရာ ပရိသတ်ကို) ဥတ္တာနာ=သော၊ ပရိသာ-ပရိသတ်ဟူ၍၊
ဝုစ္စတိ=ဆိုအပ်၏။
။ပ။ အနုဒ္ဓတာ=မပျံ့လွင့်ကုန်သည်၊ ဝါ=ပျံ့လွင့်လှုပ်ကြွ ဥဒ္ဓစ္စမရှိ
ကုန်သည်၊ အနုနွဠာ=မြင့်တက်လွင့်လူ ကျူရိုးနှင့်တူသော မာန မရှိကုန်သည်၊
အစပလာ=မလျှပ်ပေါ် မလော်လီကုန်သည် ။ပ။ ဥပဋ္ဌိတဿတိ= (ကမ္မဋ္ဌာန်း
အာရုံ၌) စွဲကပ်တည်နေသော သတိရှိကုန်သည် သမ္ပဇာနာ=ကောင်းစွာ
ဆင်ခြင်သိမြင်ကုန်သည်၊ သမာဟိတာ=တခုတည်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌
စိတ်ကို ကောင်းမွန်တည်တံ့စွာ ထားကုန်သည်၊ ဝါ=တည်ကြည်ကုန်သည်၊
ဧကဂ္ဂစိတ္တာ=တခုတည်းသော အာရုံရှိသော စိတ်ရှိကုန်သည်၊ [ဧကံ အခွံ
အာရမ္မဏံ ယဿ စိတ္တဿာတိ ဧကဂ္ဂ၊ ဧကဂ္ဂ စိတ္တံ ဧတေသံ ဘိက္ခုနန္တ
ဧကဂ္ဂစိတ္တာ] သံဝုတိန္ဒြိယာ=စောင့်စည်းအပ်သော ဣန္ဒြေရှိကုန်သည်၊ ဟောန္တိ=၏
။ပ။ ပရိသာ=တို့သည်၊ ဣမာဒွေ=တို့တည်း၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ ဒွိဇံ=နှစ်မျိုး
ကုန်သော၊ ဣမာသံ ပရိသာနံ=ဤပရိသတ်တို့တွင်၊ဧတဒဂ္ဂံ၌စပ်] ဂမ္ဘီရာ=သော၊
ယဒိဒံ (ယာ အယံ) ပရိသာ=အကြင်ပရိသတ်သည်၊ (အတ္ထိ=ရှိ၏) ဧတံ
(ဧသာ ပရိသာ)=ဤလျှို့ဝှက်နက်ရှိုင်းသော ပရိသတ်သည်၊ အဂ္ဂ (အဂ္ဂါ)+
အမြတ်ဆုံး ပရိသတ်ပေတည်း၊ ဣတိ (အဝေါစ)
၄၄။ ဝဂ္ဂါ-အုပ်စုကွဲသော၊ ပရိသာစ=လည်းကောင်း၊ သမဂ္ဂါ-စည်းလုံး
ညီညွတ်သော၊ ပရိသာစ=လည်းကောင်းတည်း ။ပ။ ဘိက္ခု=တို့သည်၊ ဘဏ္ဍန
ဇာတာ=ဖြစ်သော ခိုက်ရန်ပွားကြောင်း ကြိမ်းမောင်း ခြိမ်းခြောက်ခြင်း စသည်
ရှိကုန်လျက်၊ [ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း (ရှေ့ပြေး) ဖြစ်သော ခြိမ်း
ခြောက်ခြင်း, တဖက်သား မခံချင်စရာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဘဏ္ဍနဟု ခေါ်သည်]
ကလဟဇာတာ=ဖြစ်သော ကိုယ်လက်ထိပါး ခိုက်ရန်ပွားခြင်း ရှိကုန်လျက်၊
ဝိဝါဒါပန္နာ=ဆန့်ကျင်ဘက် ပြောဆိုခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လျက်၊[8 (ဝိရုဒ္ဓ)
=ဆန့်ကျင်ဘက်+ဝါဒ=ပြောဆိုခြင်းသို့+အာပန္နားရောက်သူ] အညမညံ= အချင်း
ချင်း၊ မုခသတ္တိဟိ-နှုတ်ခွန်းစကားဟူသော လှံတို့ဖြင့်၊ ဝိတုဒန္တာ=ထိုးကုန်လျက်၊
ဝိဟရန္တိ-နေကြကုန်၏၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊ အင်္ဃ=ဤပရိသတ်ကို၊ (ဤရဟန်းတို့
ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားလျက် နေကြရာ ပရိသတ်ကို) ဝါ=သော၊ ပရိသာ=ပရိသတ်ဟူ၍၊
ဝုစ္စတိ ။ပ။
သမဂ္ဂါ=စည်းလုံးညီညွတ်ကြကုန်လျက် (တပေါင်းတည်း သံဃကံကို
ပြုခြင်း, တပေါင်းတည်း ပါတိမောက်ရွက်ပြခြင်း, သိက္ခာပုဒ်ကို အညီအမျှ

## PAGE 179

ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြင့် ညီညွတ်ကုန်လျက်) သမ္မောဒမာနာ ဝမ်းမြောက်ကုန်လျက်၊
အဝိဝဒမာနာ=ဆန့်ကျင်ဘက် မပြောကြကုန်ဘဲ၊ ဝါမငြင်းခုန်ကြကုန်ဘဲ၊
ခီရောဒကီဘူတာ=နို့ရည်နှင့် ရေကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လျက်၊ ဝါ=နို့ရည်နှင့် ရေမခြား
တသားတည်း ရောနှောကုန်လျက်၊ အညမညံအချင်းချင်း၊ ပိယစက္ကူဟိ
=အချစ်မျက်လုံးတို့ဖြင့်၊ ဝါ=ချစ်ခင်သူဖြစ်ကြောင်း မေတ္တာစိတ်ကောင်းကို
ဖော်ပြတတ်သော မျက်လုံးတို့ဖြင့်၊ [ပိယာယတီတိ ပိယော=ချစ်ခင်တတ်သူ။
(တနည်း) ပိယာယိဗ္ဗောတိ ပိယော=ချစ်ခင်အပ် (ချစ်ခင်ခံရ) သူ။ ဤ၌ကား
ဘာဝပ္ပဓာန်ကြံ၍ ချစ်ခင်တတ်သူ(ချစ်ခင်ခံရသူ)၏ ဖြစ်ကြောင်း မေတ္တာစိတ်ကို
ပိယဟု ဆိုရ၏။ ပိယဿ ပိယဘာဝဿ ဒီပနာနိ စက္ခုနို ပိယစက္ခုနီ ပြု။
ဒီပနပုဒ် ကျေ၏] သမ္ပဿန္တာ=ကြည့်ရှုကြကုန်လျက်၊ ဝိဟရန္တိ=၏၊ ဘိက္ခဝေ=တို့၊
အဟံ=ဤပရိသတ်ကို၊ (ဤရဟန်းတို့ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြရာ
ပရိသတ်ကို) · ။ပ။
၄၅% အနဂ္ဂဝတီ=ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသော၊ ဝါ=ထူးမြတ်သော
အကျင့်မရှိသော၊ ပရိသာစ=လည်းကောင်း၊ [န+အဂ္ဂ+ဝန္တု+ဤ။ အဂ္ဂ (ဥတ္တမ)
=ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်(အကျင့်)+ဝန္တိ=ရှိသော အဂ္ဂဝတီ=ထူးမြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်
ရှိသော၊ ဝါထူးမြတ်သော အကျင့်ရှိသော၊ ပရိသာစ=လည်းကောင်းတည်း။ပ။
ထေရာ=(ဆယ်ဝါပြည့်စုံ) ထေရ်ဖြစ်ကုန်သော၊ ဘိက္ခု=တို့သည်၊ ဗာဟုလိကာ
=ပစ္စည်းပရိက္ခရာကို များပြားစွာ ခံယူကုန်သည်၊ ဝါ=ပစ္စည်းပရိက္ခရာ ပေါများ
G
၁။ ဗာဟုလိကာ, သာကလိကာ။ ။ ဗာဟုလိကာပုဒ်၌ “အဝိဂတ
တဏှတာယ တံတံ ပရိက္ခာရဇာတံ ဗဟုံ လန္တိ အာဒိယန္တိတိ ဗဟုလာ၊
ဗဟုလာ ဧဝ ဗာဟုလိကာ၊ ယထာ ဝေနယ်ကောတိ ဟူ၍ ဋီကာ ဝိဂြိုဟ်
ပြုထားသောကြောင့် ဗဟုသဒ္ဒူပပဒ လာဓာတ် အပစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသော
ဗဟုလ သဒ္ဒါနောင် သွတ္ထ ဏိကပစ္စည်းသက်၍ “ဗာဟုလိကာ”ဟု ရုပ်
စီရင်ကာ “ဗဟု=များစွာ+လာခံယူတတ်သောသူ”ဟု အနက် ပြန်ဆိုရ၏။
“ဗာဟုလိကာတိ စီဝရာဒိဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ”ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကိုမူ
အဓိပ္ပာယ် အနက်ဖွင့်အဖြစ်ဖြင့် ဋီကာပြဆိုထား၏။
သို့သော် ထိုအဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကိုကြည့်၍ အများဟူသော အနက်ကို
ဟောသော ဗဟုသဒ္ဒါနှင့် အနက်တူဖြစ်သော ဗဟုလသဒ္ဒါဟု ဆိုပြီးလျှင်
ထိုဗဟုလသဒ္ဒါ၌ ဗာဟုလ္လ (များသည်၏အဖြစ်) ဟူသော ဘာဝအနက်ကိုယူ၍