## PAGE 375 တသ္မာ=ကြောင့်၊ အဝိဇ္ဇာ=အဝိဇ္ဇာကို၊ ဝါ=သစ္စာလေးပါးကို မသိမြင်အောင် ဖုံးကွယ်ထားတတ်သော မောဟကို၊ ဝါ-သည်၊ ဝိဟညေယျ ယထာ=သို့၊ ဝါ=သို့၊ ယသ္မာ=ကြောင့်၊ အာလောကော= အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် အရောင် အလင်းသည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ=၏၊ တသ္မာ=ကြောင့်၊ တမော=အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို၊ ဝါ=သည်၊ ဝိဟညေယျ ယထာ=သို့၊ ဝါ=သို့၊ ဧဝမေဝံ=ပင်၊ တဿး ထိုအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် ဝိဇ္ဇာကို ရပြီးသောရဟန်းမှာ၊ ယသ္မာ=ကြောင့်၊ ဝိဇ္ဇာ= အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာသည်၊ ဥပ္ပန္နော=ဖြစ်ပြီ၊ တသ္မာ=ကြောင့်၊ အဝိဇ္ဇာ= ကို၊ဝါ=သည်၊ ဝိဟတာ=ပြီ၊ ဝါ=ပြီ၊ယသ္မာ=ကြောင့်၊ အာလောကော=သည်၊ ဥပ္ပန္နော=ပြီ၊ တသ္မာ=ကြောင့်၊ တမော=ကို၊ ဝါ=သည်၊ဝိဟတော=ပြီ၊ ဝါ=ပြီ၊ ဣတိ=ဤသို့၊ (အဝေါစ=မိန့်တော်မူပြီ) အနစ္စာဝစသီလဿ=ရံခါတိုးမြှင့်၍ ရံခါယုတ်လျော့နိမ့်ကျသွားသော သီလရှိသူ မဟုတ်သော၊ ဝါ=ဧကန်မြင့်မား တိုးပွားသော သီလရှိသော၊ [ဥစ္စ=မြင့်သော+အဝစ=နိမ့်ကျသော၊ ဥစ္စာဝစံ သီလံ ယဿာတိ ဥစ္စာဝစ သီလော၊ နု ဥစ္စာဝစသီလော အနစ္စာဝစသီလော]နိပကဿ=ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သော၊ ဈာယိနော=ဈန်ဝင်စားလေ့ရှိသော၊ ဝါ=ကသိုဏ်းအစရှိသော အာရုံ, အနိစ္စတာစသော လက္ခဏာနှင့် နိဗ္ဗာန်အာရုံတို့ကို စူးစိုက်စွာရှုတတ်သော၊ ယဿ=အကြင် ဂေါတမရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဝါ=အကြင် မြတ်စွာဘုရား တပည့်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏၊ဤဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်မှာ မြတ်စွာ ဘုရားအနေအားဖြင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ဘုရားတပည့် ရဟန္တာအနေဖြင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝသေန ဂါထာနံ အတ္ထံ ဝတွာ စသည်ဖြင့် ဋီကာမိန့်ဆို၏]စိတ္တံ=စိတ်သည်၊ဝသီဘူတံ=ဝသီတော်သို့ ရောက်သည်၊ဝါ=လိုတိုင်းပြီးမြောက်သိဒ္ဓိပေါက်သည်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်၊ ဝါ=စွမ်းရည်သတ္တိရှိသည်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်၊ [စတုက္ကစာပိုဒ်--၅-သုတ်ကြည့်] ဧကဂ္ဂံ=တခုတည်းသောအာရုံရှိသည်၊ သုသမာဟိတံ=(အရဟတ္တဖိုလ်သမာဓိဖြင့်) တခုတည်းသောအာရုံ၌ ကောင်းစွာထားအပ်သည်။(ဟောတိ=ဖြစ်၏) ဝေ=စင်စစ်အားဖြင့်၊ တမောနုဒံ=အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်နတ်တော် မူသော၊ ဓီရံ=အရဟတ္တဖိုလ်ဝီရိယရှိတော်မူသော။ တေဝိဓံ=သုံးပါးသော ဝိဇ္ဇာရှိတော်မူသော၊ မစ္စုဟာယိနံ=သေခြင်းတရားကို ပယ်စွန့်တော်မူပြီးသော၊ သဗ္ဗပ္ပဟာယိနံ=အားလုံးသော အကုသိုလ်တို့ကို ပယ်စွန့်တော်မူပြီးသော၊ တံ=ထိုဂေါတမမြတ်စွာဘုရားကို၊ ဝါ=ထိုမြတ်စွာဘုရားတပည့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ ဒေဝမနုဿာနံ၊ နတ်လူတို့၏၊ ဟိတံ=အစီးအပွားဟူ၍၊ ဝါ-အစီးအပွားကို ## PAGE 376 ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍၊ အာဟု= ပညာရှိတို့ဆိုကြကုန်၏။ တိဟိ=သုံးပါးကုန်သော၊ ဝိဇ္ဇာဟိ=ဝိဇ္ဇာတို့နှင့်၊ (ပုဗ္ဗေနိဝါသာ နုဿတိ ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဝိဇ္ဇာ, အာသဝက္ခယဉာဏ်ဝိဇ္ဇာတို့နှင့်) သမ္ပန္နံ= ပြည့်စုံတော်မူသော၊ အသမ္မဝိဟာရိနံ=မတွေမဝေ ဉာဏ်ပညာဖြင့် နေလေ့ရှိတော်မူသော၊ ဗုဒ္ဓံ=သစ္စာလေးပါးကို သိတော်မူသော၊ အန္တိမဒေဟိနံ= နောက်ဆုံးဘဝ၌ဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တော်မူသော၊ တံ ဂေါတမံ= ထိုဂေါတမနွယ်ဖွား မြတ်စွာဘုရားကို၊ [ဂေါတမေ ဂေါတမဂေါတ္တေ ဇာတော ဂေါတမော] ဝါ=အနွယ်အားဖြင့် ဂေါတမမည်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို၊ နမဿန္တိ=(တပည့်သာဝကတို့က) ရှိခိုးကြကုန်၏၊ (တနည်း) တံ ဂေါတမံ= ထိုဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ နမဿန္တိ= (နတ်လူတို့က) ရှိခိုးကြကုန်၏၊ [ဂေါတမဿ အပစ္စံ ဂေါတမော ယော=အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ=ရှေးဘဝ၌ နေအပ်ခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို၊ အဝေဒီ=ထင်ရှားစွာသိပြီ၊ [အဝရှေးရှိသော ဣဓာတ်ဖြင့် အဝေတိဟု ပါဌ်ရှိမှု “အဝေတိ=ထင်ရှားစွာသိ၏”ဟု ပစ္စုပ္ပန်အနက်ဆို သဂ္ဂါပါယဉ္စ=နတ်ဗြဟ္မာဘုံ, အပါယ်ဘုံကိုလည်း၊ ပဿတိ= ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏ်ဖြင့်မြင်၏၊ အထော=ထိုမှတပါး၊ ဇာတိက္ခယံ=ပဋိသန္ဓေ၏ ကုန်ကြောင်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့၊ ပတ္တော=ရောက်၏၊ အဘိညာ (အဘိညာယ)= သစ္စာလေးပါး တရားကို သိ၍၊ ဝေါသိတော =၁၆-ပါးသော မဂ်ကိစ္စအားလုံး ပြီးဆုံးခြင်းဖြင့် ပြီးဆုံးသော၊ မုနိ=မောနေယျတရားနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ မောနေယျတရားတို့ကို စာပိုဒ် ၁၂၃’မောနေယျသုတ်၌ကြည့်] တီဟိ=သုံးပါးကုန်သော၊ ဧတာဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ=ဤဝိဇ္ဇာတို့ဖြင့်၊ တေ ဝိဇ္ဇာ=သုံးပါးသောဝိဇ္ဇာရှိသည်၊ ဗြာဟ္မဏော မကောင်းမှုတို့ကို ပယ်ရှား ၁။ဝေါသိတော။ ။ဝေါသိတော့သည် သုဒ္ဓကတ္တုရုပ်ဝိ+အဝ+ သာ+ တ] ၎င်း၏ကတ္တားမှာ ဂါထာ၌ တိုက်ရိုက်ရှိသော“ယော”လည်းဖြစ်နိုင်၏၊ တိုက်ရိုက်မရှိသောမဂ်ကိစ္စ”လည်းဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့်“အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြီးဆုံး၏။ ၁၆-ပါးသောမဂ်ကိစ္စသည် ပြီးဆုံး၏”ဟု ပြီးဆုံးခြင်းကြိယာ တခုတည်း၌ ကတ္တားနှစ်ခုထပ်နေ၏။ သို့ဖြစ်၍ ထိုကဲ့သို့ မထပ်ရအောင် မဂ်ကိစ္စ၏ ပြီးဆုံးမှုကို ကြိယာဝိသေသနပြု၍“ကိစ္စဝေါသာနေန ဝေါသိတော”ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ထိုအတိုင်းအနက်ပေးရ၏။“ဝေါသိတော= ၁၆-ပါးသော မဂ်ကိစ္စအားလုံး ပြီးဆုံးပြီးသော”ဟု ပြီးစလွယ်အနက်လည်းဆိုနိုင်ပါ၏။ ## PAGE 377 မျောသွားစေပြီးသည်၊ ဟောတိ=၏၊ တံ=ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာလျှင်၊ (ပုဗ္ဗေနိဝါသာ နုဿတိဉာဏ်စသော ဝိဇ္ဇာသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာလျှင်) တေဝိဇံ=တေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍၊ အဟံ=ငါသည်၊ ဝဒါမိ=ဟောတော်မူ၏၊ အညံ=ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှ တပါးသော၊ လပိတလာပနံ” =သူတပါးတို့ ပြောဆို အပ်သော စကားမျှကိုသာ တဆင့်ပြောတတ်သောသူကို၊ (ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကို ကိုယ်တိုင်မသိဘဲ သူတပါးတို့ ပြောဆိုအပ်သော ဝိဇ္ဇာသုံးပါး အကြောင်းအရာ ကိုသာ တဆင့်ပြောတတ်သောသူကို) ဝါ=အဋ္ဌက, ဝါမက ရသေ့တို့ရွတ်ဆိုအပ်သော ဗေဒင်မန္တန်ကိုသာ လိုက်၍ ရွတ်ဆိုတတ်သော ပုဏ္ဏားလူမျိုးကို၊ ဝါ=ဗေဒင်မန္တန်ကို ကိုယ်တိုင်လည်း ရွတ်ဆိုတတ်, သူတပါးကိုလည်းရွတ်ဆိုစေတတ်သော ပုဏ္ဏားလူမျိုးလောက်မျှကို၊ တေ၀ိဇ္ဇ= တေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍၊ အဟံ-ငါသည်၊န ဝဒါမိ- ဟောတော်မမူ၊ ဣတိ-ဤသို့၊ (အဝေါစ=မိန့် တော်မူပြီ) သော ဗြာဟ္မဏ=ပုဏ္ဏား၊ ဧဝံ-ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အကြောင်းဖြင့်၊ အရိယဿ-၏။ ဝိနယေ=၌၊ တေဝိဇ္ဇာ=တေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဟောတိ=၏၊ ဣတိ(အဝေါစ) ဘော ဂေါတမ=အရှင်ဂေါတမ၊ အညထာ=တမျိုးတခြားသော အကြောင်းဖြင့်၊ ဗြာဟ္မဏာနံ=ပုဏ္ဏားတို့၏၊ တေဝိဇ္ဇာ=တေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဟောတိ=၏။ အညထာ စ ပန=လျှင်ပ။ ဟောတိ=၏၊ ဘော ဂေါတမမ၊ ပန=တေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုးကို နှိုင်းယှဉ်၍ ပြောရလျှင်ကား၊ အရိယဿ-၏၊ ဝိနယေ=အဆုံးအမ တရားတော်၌၊ (အဆုံးအမတရားတော်က) ဣမဿ တေဝိဇ္ဇဿ=ဤတေဝိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်၏၊ သောဠသိ'=၁၆-ခုမြောက်သော၊ ကလံ=အစိတ်တစိတ်ကို၊ [တနည်း-သောဠသိ ကလံ=၁၆-စိတ်, စိတ်၍ တစိတ်လောက်မျှကို] ဗြာဟ္မဏာနံ=တို့၏၊ ဆာဝိဇ္ဇာ=တေ၀ိဇ္ဇပုဂ္ဂိုလ်ဆိုသူသည်၊ န အဂ္ဂတိ=မထိုက်တန်တော့ပါ။ ၁။လပိတလာပနံ။ ။လပ္ပတေတိ လပိတံ- သူတပါးတို့ ပြောဆိုအပ် သော စကား၊ ဝါ=အဋ္ဌက, ဝါမကစသော ရသေ့တို့ ရွတ်ဆိုအပ်သော ဗေဒင် မန္တန်၊ လပိတမေဝ လပတိတိ လပ်တလာပနောဟု ဝစနတ္ထပြု။ ဣတိဝုတ်ဋ္ဌ(၂၉၇၊ ၃ဝ၂)၌ကား ဤသုတ်အဋ္ဌကထာအတိုင်း မဖွင့်ဘဲ တမျိုး ဖွင့်ထား၏။ နောက်အနက်နှစ်မျိုးမှာ ထိုဣတိဝုတ်ဋ္ဌ အဖွင့်အနက်တို့တည်း၊ နောက်ဆုံးအနက်၌ သယံ လပတီတိ လပိတော=ကိုယ်တိုင်လည်း ဗေဒင် မန္တန်ကို ရွတ်ဆိုတတ်သူ၊ လာပေတီတိ လာပနော= သူတပါးတို့ကိုလည်း ရွတ်ဆိုခိုင်းတတ်, ပို့ချဟောပြောတတ်သူ။လပိတော စ သော လာပနောစာတိ လပိတလာပနော-ဟု ဝစနတ္ထပြု။