## PAGE 414 ဘဂဝါ=သည်၊ (အတ္ထိ) [ဒုကစာပိုဒ် ၁၆-ကြည့် ။ပ။ဥပသင်္ကမိသု= ရောက်လာကြကုန်၏၊ ဝါးသွားကြကုန်၏၊ ဥပသင်္ကမိတွာ= ရောက်လာကြ ပြီး၍။ ဝါ=သွားကြပြီး၍၊ အပွေကစ္စေ=အချို့သောသူတို့သည်၊ ဘဂဝန္တံ= မြတ်စွာဘုရားကို၊ အဘိဝါဒေတွာ=ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီး၍၊ ဧကမန္တံ=၌၊ နိသီဒိ'သု= ထိုင်နေကြကုန်ပြီ။ပ။သမ္မောဒိသု=ကုန်ပြီ။ပ။ အပွေကစ္ဆေ=တို့သည်၊ ယေန= အကြင် အရပ်၌၊ ဘဂ၀ါ-သည်၊ (အတ္ထိ) တေန=မြတ်စွာဘုရား ရှိတော်မူရာ ထိုအရပ်၌၊ ဝါ=သို့၊အဉ္ဇလိ=လက်အုပ်ကို၊ ပဏာမေတွာ- မြှောက်ချီ၍။ပ။ နာမဂေါတ္တံ= အမည်အနွယ်ကို၊ သာဝေတွာ=ကြားသိစေကြပြီး၍၊ ဝါ= လျှောက်ထား ကြပြီး၍။ပ။တုဏှိဘူတာ=တိတ်ဆိတ်စွာ ဖြစ်ကြကုန်လျက် ။ပ။ နိသိန္နော= ထိုင်နေပြီးသော၊ ဝေနာဂပုရိကော= ဝေနာဂပုရရွာသားဖြစ်သော၊ ဝစ္ဆဂေါတ္တော= ဝစ္ဆဂေါတ္တမည်သော၊ ဗြာဟ္မဏော=ပုဏ္ဏားသည်၊ ဘဂဝန္တံ= မြတ်စွာဘုရားကို၊ ဧတံ=ဤစကားကို၊ အဝေါစ=လျှောက်ပြီ၊ (ကိန္တိ အဝေါစ) ဘော ဂေါတမ=အရှင်ဂေါတမ၊အစ္ဆရိယံ=လက်ဖျစ်ခတ်တီး အံ့ချီးထိုက်ပါ ပေစွ၊ ဘော ဂေါတမ=မ၊ အဗ္ဗုတံ=မဖြစ်ဖူးမြဲ ထူးကဲစွာဖြစ်ပါပေစွ၊ ဘောတော ဂေါတမဿ= အရှင်ဂေါတမ၏၊ ဣန္ဒြိယာနိ=စက္ခုအစရှိသော ခြောက်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့သည်၊ ယာဝစ္ဆိဒံ=အလွန်အကဲပင်၊ ဤပုဒ်ကို နိပါတသမုဒါယဟု ဖွင့်၏၊ ဧကကစာပိုဒ် ၄၈-၌မူ ဣဒန္တ နိပါတမတ္တံဟုဖွင့်ခဲ့သည်] ဝိပ္ပသန္နာနိ=အထူးကြည်လင်နေပါကုန်၏၊ ဆဝိဝဏ္ဏော=အရေ အဆင်းရောင် သည်၊ပရိသုဒ္ဓေါ=ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်နေပါ၏၊ပရိယောဒါတော=ထက်ဝန်းကျင် ဖြူစင်နေပါ၏၊ဘော ဂေါတမ=မ၊သာရဒံ=သရဒရာသီ တန်ဆောင်မုန်းလ၌ ဖြစ်သော၊ ဗဒရပဏ္ဍု= (ဖြူဝါရောင် ရောနှော၍) ဖျော့တော့သော အဆင်းရှိသော ရွမ်းပြင်းဆီးသီးသည်၊ ပရိသုဒ္ဓံ=ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်သည်၊ ပရိယောဒါတံ= ထက်ဝန်းကျင်ဖြူစင်သည်၊ ဟောတိ သေယျထာပိ=ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဧဝမေဝံ= ဤအတူပင်၊ ဘောတော ဂေါတမဿ=၏၊ ဣန္ဒြိယာနိ=တို့သည်၊ ဝိပ္ပသန္နာနိ= ကုန်၏။ပ။ဘော ဂေါတမမ၊ သမ္မတိ= ယခုချက်ချင်းပင်၊ ဗန္ဓနာ=အညှာမှ၊ ပမုတ္တံ=ကြွေကျသော၊ တာလပတ္တံ=ထန်းသီးမှည့်သည်၊ ပရိသုဒ္ဓံ=သည်၊ ပရိယောဒါတံသည်၊ဟောတိ သေယျထာပိ=သို့။ပ။ ဘောဂေါတမ = မ၊ ဒက္ခ+ကမ္မာရပုတ္တ+ သုပရိကမ္မကတံ= လိမ်မာ ကျွမ်းကျင်သော+ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ၏ သားသည်+ကောင်းစွာပြုအပ်ပြီးသော+ ပြေပြစ်ညက်ညောအချောသမှုရှိသော၊ [သု(သုဋ္ဌ)=ကောင်းစွာ+ ကတ=ပြုအပ် ## PAGE 415 ပြီးသော+ပရိကမ္မ=ပြေပြစ်ညက်ညော အချောသမှု] ဥက္ကာမုခေ= မီးဖိုဝ၌၊ သုကုသလ သမ္ပတ္တံ=အလွန်ကျွမ်းကျင်သော ရွှေပန်းထိန်ဆရာသည် ကောင်းစွာရွှင်ပျ အရောင် မြူးကြွစေအပ်သော၊ [သုကုသလ=အလွန် ကျွမ်းကျင်သော ရွှေပန်းထိမ် ဆရာသည်+သံ=ကောင်းစွာ+ပဟဋ္ဌ= (ထုခတ်ပွတ်သ, အရောင်မြူးကြွ စေခြင်းဖြင့်)ရွှင်ပြစေအပ်သော] ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ= နီမြန်းသော ကမ္ဗလာအခင်းပေါ်၌၊ နိက္ခိတ္တံ=ချထားအပ်သော၊ နေက္ခံ=တနိက္ခ အလေးချိန်ရှိသော၊ ဇမ္ဗောနဒံ= ဇမ္ဗူရစ် ရွှေတုံးရွှေခဲသည်၊ [ဇမ္ဗူယာ-သပြေပင် ကိုင်းကြီးများ သွားရာဌာန၌၊ န=စီးသွားသောမြစ်သည်၊ ဇမ္ဗောနဒိ=ဇမ္မော နှဒီမည်၏၊ ဇမ္ဗောနဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ ဇမ္ဗောနဒံ-ထိုမြစ်၌ ဖြစ်သောရွှေ]ဝါ= ဇမ္ဗူရစ်ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်အပ်သော အဆင်တန်ဆာရတနာသည်၊ ဘာသတေ စ သေယျထာပိ=ထွန်းလင်းလည်း ထွန်းလင်းသကဲ့သို့၊တပတေ စ သေယျထာပိ= အမှောင်ပယ်ဖျောက် အရောင်လည်း တောက်သကဲ့သို့၊ ဝိရောစတိ စ သေယျထာပိ-တင့်တယ်လည်း တင့်တယ် သကဲ့သို့။ပ။ ဘော ဂေါတမမ၊ ယာနိ တာနိ ဥစ္စာသယန, မဟာသယနာနိ=အကြင် (သတ်မှတ်ချက်ထက်) မြင့်သောနေရာ, အလျားအနံကြီးမား ခမ်းနားဆန်းကြယ် သော အိမ်ရာခင်းတို့သည်၊ (သန္တိ=ရှိကုန်၏) [ဥစ္စာ=မြင့်သော၊ သယန= နေရာ(ညောင်စောင်း အိပ်ခုတင် အင်းပျဉ်)+မဟာ= ကြီးမားခမ်းနားသော၊ သယန=အိပ်ယာခင်း] သေယျထိဒံ-ထိုဥစ္စာသယန, မဟာသယနှတို့ ဟူသည်အဘယ်နည်းဟူမူ၊ အာသန္နီ=မြတ်စွာဘုရား လက်ရှစ်သစ်ထက် ရှည်သောခြေထောက်ရှိသော ညောင်စောင်း ခုတင် အင်းပျဉ်လည်းကောင်း၊ ပလ္လင်္ကာ=ခြေထောက်တို့၌ (ခြင်္သေ့, သစ်, ကျားစသော) သားကောင် အရုပ်ပါရှိသော ညောင်စောင်းခုတင် အင်းပျဉ် လည်းကောင်း၊ [အသန္ဒီနှင့် ပလ္လင်္ကတို့သည် ဥစ္စာသယနဖြစ်၍ ကျန်သော ဂေါနကစသည်တို့ကား မဟာသယနဖြစ်၏၊ဝိန္ဒိယဝိနိစ္ဆယ (၂၆၅၈)ဂါထာနှင့် ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာ (၁၈၇) ဂါထာ.ဂေါနကော=လက်လေးသစ်ထက်ရှည်သောအမွေးရှိသော ကောဇောနက်ကြီး လည်းကောင်း၊စိတ္တကော = အကွက်ဖော်လျက်ချုပ်ရက်ခြင်းဖြင့် ဆန်းကြယ်သော ၁။စိတ္တကော ၌ အဖွင့်ပါဌ်အမျိုးမျိုး။ ။ စိတ္တကောတိ ဝါနစိတ္တံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ”ဟူသောအဋ္ဌကထာအဖွင့်၌’ဝါနဝိစိတ္တန္တိ ဘိတိစ္ဆဒါဒိဝသေန ## PAGE 416 သားမွေးအခင်းလည်းကောင်း၊ဝါ=အကွက်ဖော်ကာရတနာတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သားမွေးအခင်းလည်းကောင်း၊ ပဋိကာ= အဖြူရောင်သားမွေးအခင်း လည်းကောင်း၊ ပဋလိကာ=အားလုံးစုံ ပန်းပြောက်ခြယ်အပ်သော သားမွေး အခင်းလည်းကောင်း၊ တူလိကာ=(သစ်လဲ, နွယ်လဲ, မြက်လဲတို့တွင် တမျိုးမျိုးသော)လဲဖြင့်ပြည့်သော ဘုံလျှိုမွေ့ရာ အခင်းလည်းကောင်း၊ ဝိကတိကာ= ခြင်္သေ့ သစ် ကျားစသော အရုပ်များဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ ရက်လုပ်အပ်သော သားမွေးအခင်း လည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဒလောမီ ိ=မျက်နှာ နှစ်ဖက်တို့မှပေါ်ထွက်သော အမွေးအဆာရှိသော သားမွေးအခင်းလည်းကောင်း၊ ဝါနေ့န (သိဗ္ဗနေ့န)ဝိစိတ္တံ။ သီလက္ခန်ဋီကာ၊၁၂၈။ ဤသုတ်ဋီကာ၌ကား၊ ဝါနစိတ္တံဟု မရှိဘဲ ရတနစိတြဟု ရှိပြီး“ရတနစိတ္တံ ဘိတ္တိစ္ဆေဒါဒိဝသေန ရတန စိတြီ”ဟုလည်းကောင်း ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ(၄၅၂) ၌လည်း “စိတ္တကောတိ ရတနစိတြဥဏ္ဏာမယတ္ထရကော”ဟုလည်းကောင်းဖွင့်၏။ နာနာဝဏ္ဏေဟိ ဥဏ္ဏာမယသုတ္တေဟိ ဘိတ္တိစ္ဆေဒါဒိဝသေန ဝါယိတွာ ကကစိတ္တတ္ထရဏော-ဟူသော ဝိမတိဋီကာ၊ ဒု၊ ၁၈၄-အလိုစိတ္တကော= အပြောက်အကွက်ဖေါ်လျက် ချုပ်ရက်အပ်သဖြင့် ဆန်းကြယ်သော ရောင်စုံ သားမွေးအခင်းလည်းကောင်းဟု အနက်ဆို။ အဘိဓာန်(၃၁၂-ဂါထာ) နိဿယသစ်စသည်တို့၌ ဘိတ္တိဆိဒ္ဒဟု ပါဠ်ရှိပြီး“နံရံအပေါက်, နံရံ အပြောက်အကွက်”ဟု ပြန်ဆိုတော်မူကြ၏။ ၁။ဥက္ကလောမိ ဧကန္တ လောမီ။ ။ ဥဒိတ=ပေါ်ထွက်သော+လောမ=အမွေး။ ဥဒိတ၌ တကိုချေ။ ဣကို အပြု၊ ဒလာ၍“ဥဒ္ဒ”ဟုရုပ်ပြီး၏[သီလက္ခန်ဋီကာ သစ်၊ ပ-၃၆၃)ဥဒ္ဒလောမံ ယဿ အတ္တီတိ ဥဒ္ဒလောမီ။ ဧက=တခုသော+ အန္တ =အဖို့=ဘက်။ဧကန္တ တော ဥဂ္ဂတံ လောမံ ဧကန္တလောကံ။ တံ ယဿ အတ္ထီတိ ဧကန္တ လောမီ။(တနည်း)အန္တေဟိ ဥဂ္ဂတံ လောမံ အန္တ လောမံ၊ ဧကံ သဒိသံ အန္တ လောမံ ဧကန္တ လောမံ(ထပ်တူညီမျှ မျက်နှာနှစ်ဖက်တို့မှ ပေါ်ထွက်သော အမွေးပန်းပွင့်)စသည်ဝိဂြိုဟ်ပြု။ ကရိဿပုဒ်အဖွင့်။ ဝိမတိဋီကာ၌ ရွှေချည်ကို ကဋိဿဟုလည်းကောင်း, ကသဋ ဟုလည်း ကောင်း ခေါ်ကြောင်းဖွင့်၏။ အဘိဓာန်ဋီကာ(၃၁၅ဂါထာ) ၌ကား“ ကဋိဿ ဝါက=ကဒ္ဒိဿမည်သော လျှော်ချည်ဟု ဖွင့်၏။ ကောသေယျဥ ကဋိဿဉ္စ ကဋိဿာနိ(ဝိရူပေကသေသ်)၊ တေဟိ ပကတံ အတ္ထရဏံ ကဋိဿံ။ အဘိဓာန်ဋီကား