## PAGE 453 ၂’မဟာဝဂ်၊ ၇-ကထာဝတ္ထုသုတ် (ဧဝံ သတိ=ဤသို့ဖြစ်လသော်) ကာလံ=ဆွေးနွေးသင့်ရာ အချိန်အခါကို၊ အညာယ=သိ၍၊ဓမ္မဋ္ဌပဋိသံယုတ္တာ=တရား၌တည်၍ တရားနှင့်ယှဉ်စပ် သက်ဆိုင်သော၊ အရိယစရိတာ=အရိယာသူတော်ကောင်း တို့သည် ပြောဆို ဆွေးနွေးအပ်သော၊ ယာကထာ=အကြင်စကားသည် (အတ္ထိ=ရှိ၏)တံ ကထံ=ထိုစကားကို၊ ဓီရော=ပညာရှိသည်၊ အဝိရုဒ္ဓေါ=ဒေါသ အမျက်ဖြင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ၊ အနုတော=မာနတရားဖြင့်မမောက်ကြွားဘဲ၊ အပဠာသော= တန်းတူယှဉ်တူဂုဏ်ပြိုင်မှုမရှိဘဲ၊ အသာဟသော= နိုင်ထက်စီးနင်းပြုမှုခြင်းမရှိဘဲ၊ ဝါ=နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုတတ်သော ရာဂ ဒေါသ, မောဟမရှိဘဲ၊ အနုတေနှ (န+ဥန္နတေန)-မမောက်မကြွား မထောင်လွှားသော၊ မနသာ= စိတ်ဖြင့်၊ ကထယေ=ပြောဆိုဆွေးနွေးရာ၏၊ အနုသူယာယမာနော= ငြူစူမှုမပြုတတ်သော၊ သော-ထိုပညာရှိ သူတော်ကောင်းသည်၊ သမ္မာ=ကောင်းစွာ၊ ဝါ= နည်းမှန်လမ်းမှန်အားဖြင့်၊ အညာယ=သိ၍၊ ဘာသတိ=ပြောဆို ဆွေးနွေး၏၊ သုဘာသိတံ=ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သောစကားကို၊ အနုမောဒေယျ= ဝမ်းမြောက်ရာ၏၊ဝါ=ဝမ်းမြောက်သင့်၏၊ ဒုဗ္ဘဋ္ဌ=မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုမိအပ် လသော်၊ ဝါ=လွဲမှားစွာ ပြောဆိုမိလျှင်၊ ဒု၊ ဘာသိတန္တိ ဒုက္ကဋ္ဌ၊ တသ္မိံ ဒုဗ္ဘဋ္ဌ န အပသာဒယေ- မကြိမ်းမောင်း မငေါက်ငမ်းရာ၊ဝါ=မကြိမ်းမောင်း မငေါက်ငမ်းသင့်၊ ဥပါရန္တံ=သူ့ထက်ထူးချွန် သာလွန်အောင် ပြုတတ်သော မာနတရားကို၊ [သာရန္တနှင့် အတူတူဖွင့်၏] န သိက္ခေယျ-မကျင့်သုံးရာ၊ ခလိတဉ္စ= အနည်းငယ်မျှ၊ နှုတ်ချွတ်ချော်မှုကိုလည်း၊ နဂါဟယေ=(ကြီးမားသော ပြစ်ချက်အနေထား၍) မဖမ်းချုပ်မဆုပ်ကိုင်ရာ၊ န အဘိဟရေ= ထိုထိုကျမ်းဂန် ပါဠိဖြင့် မလွှမ်းဖိရာ၊ န အဘိမဒ္ဒေ=အကြောင်းယုတ္တိ,ဖြည့်စွက်ထည့်လျက် မချေဖျက်ရာ၊ ပယုတံ=အမှန်လည်းပါ, အမှားလည်းဖက် ရောယှက် ယှဉ်တွဲနေသော၊ ဝါစံ= စကားကို၊ နဘဏေ=မပြောဆိုရာ၊ ဝေ=စင်စစ်အားဖြင့်၊ အညာတတ္ထံ=သိခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ပသာဒတ္ထ = ကြည်လင်ရွှင်ပျ စေခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ သတံ=သူတော်ကောင်းတို့၏၊ မန္တနာ= တရားစကား ပြောကြား ဆွေးနွေးခြင်းသည်၊ ဟောတိ=ဖြစ်၏၊ ဝံခေါ=ဤနှစ်မျိုးသော အကျိုးအတွက်သာလျှင်၊အရိယာ=အရိယာသူတော်ကောင်းတို့သည်၊ မန္တေန္တိ= ပြောဆိုဆွေးနွေးကြကုန်၏၊ ဧသာ=ဤသို့ဆွေးနွေးခြင်းသည်၊ အရိယာနံ့= အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏၊ မန္တနာဆွေးနွေးခြင်းပေတည်း၊ မေဓာဝီ= ပညာရှိသည်၊ ဧတံ=ဤအကြောင်းကို။ (ဤသို့သူတော်ကောင်းတို့ တရားစကား ဆွေးနွေးပုံအကြောင်းကို) အညာယ=သိ၍၊ နသမုယျ= မာနတရားဖြင့် ## PAGE 454 မထောင်လွှားရာ (အနုဿိတောဝ=မာနတရားဖြင့် မထောင်လွှား ဘဲသာလျှင်) မန္တယေ=ပြောဆိုဆွေးနွေးရာ၏၊ ဝါ-ပြောဆိုဆွေးနွေးသင့်၏၊ ဝါ=ပြောဆို ဆွေးနွေးပါလေ၊ ဣတိ (အဝေါစ) သတ္တမံ။ ၈-အညတိတ္တိယသုတ် ၆၉။ ဘိက္ခဝေ-တို့၊ အညတိတ္ထိယာ=ဗုဒ္ဓသာသနာပ အယူဝါဒရှိကြ ကုန်သော၊ (မြတ်စွာဘုရားအဆုံးအမအယူဝါဒမှ တပါးသောအယူဝါဒ ရှိကုန်သော) ပရိဗ္ဗာဇကာ=ပရိဗိုဇ်တို့သည်၊ ဧဝံ-ဤသို့၊ သစေ ပုစ္ဆေယျ= အကယ်၍မေးမြန်းကြကုန်ရာငြားအံ့၊ (ကိန္တိ=အဘယ်သို့၊ ပုစ္ဆေယျ= မေးမြန်း ကြကုန်ရာသနည်းဟူမူ) အဝုသော=ငါ့ရှင်တို့၊ ဓမ္မာ=တရားသဘော တို့သည်၊ ဣမေ တယော=ဤသုံးမျိုးတို့တည်း၊ ကယော=သုံးမျိုးတို့ဟူသည်၊ ကတမေ= အဘယ်တို့နည်းဟူမူ၊ ရာဂေါ=ရာဂလည်းကောင်း၊ ဒေါသော-ဒေါသ လည်းကောင်း၊ မောဟော=မောဟလည်းကောင်းတည်း၊ အာဝုသော=တို့၊ ဓမ္မာ=တရားသဘောတို့သည်၊ ဣမေ တယော=တည်း၊ အာဝုသော=တို့၊ တိဏံ=သုံးမျိုးကုန်သော၊ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ=ဤတရားတို့၏၊ ဝိသေသော= ထူးခြားချက်ကား၊ ကော=အဘယ်နည်း၊ အဓိပ္ပယာသော=လွန်ကဲစွာ အားထုတ်ကြောင်းအပြုအမူသည်၊ ကော=နည်း၊ [အဓိကံ ပယသတိ ပယုဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အဓိပ္ပယာသော။ အဓိ+ပ+ယသု+ဏ] နာနာကရဏံ-တသီးတခြား ကွဲပြားအောင်ပြုကြောင်းဖြစ်သော ထူးခြားချက်သည်၊ ကိ=အဘယ်ပါနည်း၊ ဣတိ-ဤသို့၊ (သစေ ပုစ္ဆေယျ=ငြားအံ့)ဘိက္ခဝေ-တို့၊ ဧဝံ=ဤသို့၊ ပုဋ္ဌော= မေးမြန်းခံကြရကုန်သော၊ တုမှေ=သင်တို့သည်၊ အညတိတ္ထိယာနံ့=ကုန်သော၊ တေသံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ=ထိုပရိဗိုဇ်တို့အား၊ ကိန္တိ=အဘယ်သို့၊ ဗျာကရေယျာထ= ဖြေဆိုကြကုန်မည်နည်း၊ ဣတိ=ဤသို့၊ (အဝေါစ=မေးတော်မူပြီ) ဘန္တေ =မြတ်စွာဘုရား၊ နော=တပည့်တော်တို့၏၊ ဓမ္မာ=တရားတို့သည်၊ ဘဂဝံမူလကာ=မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ပင်ရင်းမူလပုဂ္ဂိုလ်ရှိပါကုန်၏၊ ဘဂဝံနေတ္တိကာ=မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ထုတ်ဆောင်ညွှန်ပြတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရှိပါကုန်၏၊ ဘဂဝံပဋိသရဏာ ိ=မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ၁။ ဘဂဝံပဋိသရဏာ။ ။ပဋိသရန္တိ ဩသည် သမောသရန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိသရဏံ=ပေါင်းဆုံစုဝေးရာပုဂ္ဂိုလ်၊ ဘဂဝါ ပဋိသရဏံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ = မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ပေါင်းဆုံစုဝေးရာ ပုဂ္ဂိုလ်ရှိသော တရားတော်များ။ ဆိုလိုသည်မှာ-ကုသိုလ်, အကုသိုလ် ## PAGE 455 ပေါင်းဆုံစုဝေးရာပုဂ္ဂိုလ်ရှိပါကုန်၏၊ ဘန္တေ=ရား၊ ဝတ=အမှန်စင်စစ်၊ ဝါ= ကြံစည်တွေးခေါ် အရှည်မျှော်၍၊ သာဓု=တောင်းပန်ပါကုန်၏၊ ဘာသိတဿ= ဟောတော်မူအပ်သော၊ ဧတဿ=ဤတရား၏၊ အတ္ထော= အနက်အဓိပ္ပါယ် သည်၊ ဘဂဝန္တံ ယေဝ မြတ်စွာဘုရား၏သာလျှင်၊ ပဋိဘာတု ံ=အဖို့တွက်တာ ဖြစ်ပါစေလော၊ ဘဂဝတော= တာ=မြတ်စွာဘုရား၏၊ (သမ္မုခါ=မျက်မှောက်တော်၌) သုတွာ=ကြားနာကြရကုန်၍၊ ဘိက္ခု= ရဟန်းတို့သည်၊ ဓာရေဿန္တိ=နှုတ်တက် ဆောင်ထားမှတ်သားကြပါကုန်လတ္တံ့၊ ဣတိ=ဤသို့။(အဝေါစုံ= လျှောက်ကြ ကုန်ပြီ) ဘိက္ခဝေ=တို့၊ တေနဟိ= ထိုသို့ အသင်တို့ တောင်းပန်ကြခြင်းကြောင့်၊ (တုမှေ=သင်တို့သည်၊ ဣမံ ဓမ္မံ= ဤတရားကို) သာဓုကံ = ကောင်းစွာ၊ = (ဖဿ,ဝေဒနာ)အစရှိသော စတုဘူမကတရားတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၌ ပေါင်းဆုံစုဝေး ထင်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုစတုဘူမကတရားတို့၏ပေါင်းဆုံစုဝေးရာပုဂ္ဂိုလ် (ဗဟိုဌာန) ဖြစ်တော်မူ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ (တနည်း) ပဋိသရတိ သဘာဝသဋိဝေဓဝသေန ပစ္စေကံ ဥပစ္ဆတီတိ ပဋိသရဏံ=သဘောမှန်ကို ထိုးထွင်းသိသောအားဖြင့် သဘောတရားတို့သို့ အသီးအသီး ချဉ်းကပ်တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်။ (တနည်း) ပဋိသရတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပဋိသရဏံ=သဘောတရားတို့ကို ထိုးထွင်းသိသောပုဂ္ဂိုလ်။ ဤသို့လည်း အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကိုရှု၍ ` ဋီကာဝိဂြိုဟ်ပြုသေး၏၊ ထိုဋ္ဌ အဖွင့်အတိုင်း “ဘဂဝံပဋိသရဏာ=သဘောမှန်ကို ထိုးထွင်းသိသောအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရား တည်းဟူသော, အသီးအသီး ချဉ်းကပ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ရှိပါကုန်၏၊ ဝါ-မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ထိုးထွင်းသိတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ရှိပါကုန်၏” ဟုလည်း ဝိဂြိုဟ်နက် ဆိုနိုင်သေး၏။ ဘဂဝံမူလကာစသော့ပုဒ်တို့၏ သဒ္ဒါကျမ်းဆရာတို့ ရုပ်စီရင်ပုံကို ဤသုတ်နိဿယ-ပထမအကြိမ်ရိုက်နှိပ်စဉ်က မရေးခဲ့မိသောကြောင့် စတုတ္ထတွဲ အဋ္ဌကနိပါတ်နိဿယ စာပိုဒ် (၆) ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ်ရောက်မှ ရေးထားသည်။ ၁။ ပဋိဘာတုပုဒ်အဖွင့်လေးမျိုး။ ။ပဋိဘာတူတိ စ ဘာဂေါ ဟောတု၊ (ဋီကာ)။ တနည်း-ဘဂဝန္တံယေဝ ၏သာလျှင်၊ ပဋိဘာတု=ဉာဏ်အား ရှေ့ရှုထင်လာပါစေလော၊ ဥပဋ္ဌာတူတိ ဉာဏဿ ပစ္စုပတိဋ္ဌတု] ဝါ=ဉာဏ်ဖြင့် ထင်မြင်ပါစေလော၊ [ဉာဏေန ဒိဿတု] တနည်း-ဘာသိတဿ= သော၊ ဧတဿ၏၊ အတ္ထော=ကို၊ဘဂဝန္တံ ယေဝ=၏သာလျှင်၊ ပဋိဘာတု= ဉာဏ်တော်သည် ဟောပြတော်မူအပ်ပါလော ဒေသီယတူတိ ဝါ အတ္ထော] ဤနောက်ဆုံးနည်း၌ ပဋိဘာတုပုဒ်ကို ကမ္မရုပ်ကြံရလိမ့်မည်။