## PAGE 99 အားထုတ်တတ်သော တရားတို ့နှင့်လည်းကောင်း ပြည့်စုံသော။ ပ။ ဝီမံသာ သမာဓိပဓာန သင်္ခါ ရသမန္နာဂတံ=ပညာဟူသော အကြီးအကဲရှိ. .. .စုံသော။ပ။ ၄၀၂၊ ၄၁၁။ သိဒ္ဓိန္ဒြိယံ=သဒ္ဓိန္ဒြေကို၊ ဝါ-သဒ္ဓါဟူသော အကြီးအကဲကို၊ ဝါ=မိမိ၏ ယုံကြည်ခြင်းကိစ္စ၌ လိုက်ပါအောင် သမ္ပယုတ်တရားတို ့အပေါ်၌ စိုးမိုးအုပ်စီး အကြီးအကဲဖြစ်သော သဒ္ဓါကို၊ စေ ဘာဝေတိ=အံ့။ပ။ ဝီရိယိန္ဒြိယံ -ဝီရိယိန္ဒြေကို၊ ဝါ=ဝီရိယဟူသော အကြီးအကဲကို၊ ဝါ=မိမိ၏အားထုတ်ခြင်း ကိစ္စ၌ လိုက်ပါလာအောင် သမ္ပယုတ်တရားတို့အပေါ်၌ စိုးမိုးအုပ်စီး အကြီး အကဲဖြစ်သော ဝီရိယကို။ ပ။ သတိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြေကို၊ ဝါ=သတိဟူသောအကြီး အကဲကို၊ ဝါ=မိမိ၏ အောက်မေ့ အမှတ်ရခြင်းကိစ္စ၌ လိုက်....ဖြစ်သော သတိကို။ ပ။ သမာဓိန္ဒိယံ=ကို၊ ဝါ = သုမာဓိဟူသော အကြီးအကဲကို၊ ဝါ= မိမိ၏ တည်ကြည်ခြင်းကိစ္စ၌ . . . . .သမာဓိကို။ ပ။ ပညိန္ဒြိယံ=ပညိန္ဒြေကို၊ ဝါ=ပညာဟူသော အကြီးအကဲကို၊ ဝါ=မိမိ၏ သိမြင်ခြင်းကိစ္စ၌ . . . . .ပညာကို။ = (တနည်း) ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တိတိ ဣဒ္ဓိ - သတ္တဝါတို့၏ ကြီးပွားတိုးတက်ကြောင်းတရား (ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်စသည်နှင့် သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်စသော နောက်နောက် ရအပ်သော “ပဋိလာဘ” တရားများတည်း) ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ အဓိဂမုပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါသတ္တဝါတို့ကြီးပွား တိုးတက်ကြောင်း တရား (ဣဒ္ဓိ)ကို ရခြင်း၏ အကြောင်းတရား (ပ, ဒုဈာန်စသည်တို့၏ ပရိကမ် ဥပစာရဈာန်နှင့် သောတာ ပတ္တိမဂ် စသည်တို့၏ ဝိပဿနာဟူသော ရှေးရှေးအခြေခံ “ပုဗ္ဗဘာဂ” တရား များတည်း) ပဋိလာဘတရားများကို ဣဒ္ဓိဟု ဆိုလို၍ ပုဗ္ဗဘာဂတရားများကို ဣဒ္ဓိပါဒဟု ဆိုလို၏၊ ထိုကြောင့် ပဌမဈာန်၏ ပရိကမ်သည် ဣဒ္ဓိပါဒ မည်၏၊ ပဌမဈာန်သည် ဣဒ္ဓိမည်၏။ ဒုတိယဈာန်၏ ပရိုကမ်းပ။ နေဝသညာ နာသညာယတနဈာန်၏ ပရိကမ်သည် ဣဒ္ဓိပါဒမည်၏၊ ဒုတိယဈာန်။ ပ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်သည် ဣဒ္ဓိမည်၏။ သောတာပတ္တိမဂ် စသော မဂ်လေးပါး၏ အသီးအသီးသော ဝိပဿနာသည် ဣဒ္ဓိပါဒမည်၏။ ထိုမဂ် လေးပါးသည် ဣဒ္ဓိမည်၏။ ဆန္ဒ၊ = (တနည်း)ဣဒ္ဓိနံ = ပြီးစီးထမြောက်သော (ဝါ = သတ္တဝါတို့၏ကြီးပွား တိုးတက်ကြောင်းဖြစ်သော) ဥပစာရဈာန်အစရှိသော ကုသိုလ်စိတ်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရတရားတို့၏။ ပါဒေါ = တည်ရာမှီရာဖြစ်သော ကြွင်းသောစိတ်စေတသိတ် တရားအစု၊ ဤသို့ဝစနတ္ထပြု၍ ဆန္ဒ၊ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရတရားတို့ကို ဣဒ္ဓိဟုလည်းကောင်း၊ ထိုတရားတို့နှင့်ယှဉ်သော ကြွင်းကျန်သော စိတ်စေတသိက် နာမက္ခန္ဓာလေးပါးကို ဣဒ္ဓိပါဒဟုလည်းကောင်း ခေါ်၏။ ## PAGE 100 ပ။ သဒ္ဓါဗလံ=သဒ္ဓါဗိုလ်ကို၊ ဝါ=အဿဒ္ဓိယအကုသိုလ်ကြောင့် မလှုပ်မယိုင် ခိုင်မြဲသော သဒ္ဓါဟူသော စွမ်းအားကို၊ [ဗလ-မလှုပ်မယိုင် ခိုင်မြဲသော စွမ်း အား]။ ပ။ ဝီရိယဗလံ = ဝီရိယဗိုလ်ကို၊ ဝါ = ကောသဇ္ဇအကုသိုလ်ကြောင့် မလှုပ်မယိုင် ခိုင်မြဲသော ဝီရိယဟူသော စွမ်းအားကို။ ပ။ သတိဗလံ=သတိဗိုလ်ကို၊ ဝါ=မုဋ္ဌဿစ္စ အကုသိုလ်ကြောင့် . . . . .အားကို။ ပ။ သမာဓိဗလံ=သမာဓိဗိုလ်ကို၊ ဝါ-ဥဒ္ဓစ္စကြောင့်...ကို။ ပ။ ပညာဗလံ=ကို၊ ဝါ=အဝိဇ္ဇာကြောင့် . . .ကို။ ပ။ ၄၁၂၊ ၄၂၆။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသတိသမ္ဗောဇ္ဈင်တရားကို၊ ဝါ=သတိဟူသော ချီးမွမ်းအပ်, ကောင်းမြတ်သော ဗောဇ္ဈင်တရားကို၊ ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂပုဒ်၏ သဒ္ဒတ္ထကို စာပိုဒ်(၇၄)၌ ကြည့်]၊ ပ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ=ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၊ ဝါ-သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို စူးစမ်းဆင်ခြင် သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်ပညာဟူသော ချီးမွမ်းအပ်, ကောင်းမြတ်သော ဗောဇ္ဈင်ကို၊ စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယော]။ ပ။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ=ကို၊ ဝါ-ဝီရိယဟူသော ချီးမွမ်းအပ် ကောင်းမြတ်သော ဗောဇ္ဈင်ကို။ ပ။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ=ကို၊ ဝါပိတိဟူသော ချီးမွမ်း.....ကို။ ။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ=ကို၊ ဝါ=ပဿဒ္ဓိဟူသော ချီးမွမ်း.....ကို။ ။ သမာဓိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ=ကို၊ ဝါ=သမာဓိဟူသော ချီးမွမ်း . . . . .ကို။ ပ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇံဂံ =ကို၊ ဝါ-ဥပေက္ခာဟူသော ချီးမွမ်း.....ကို။ ပ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ=မှန်ကန်စွာ ထိုတွင်လည်း ဆန္ဒ၊ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရတရားသုံးပါးတို့အနက် တပါးပါးကို ဣဒ္ဓိဟုယူလျှင် ကျန်နှစ်ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယှဉ်ဘက်နာမ်ခန္ဓာလေးပါးကို လည်းကောင်း ဣဒ္ဓိပါဒဟု ယူရ၏။ ဝီရိယ၊ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရစသော သုံးပါးသုံးပါးအတွက်လည်း ဤအတိုင်းပင် ယူရ၏။ ဤနည်းအားဖြင့် ဆန္ဒ၊ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရတို့သည် (ထို ့အတူ ဝိရိယ၊ သမာဓိ၊ ပဓာနသင်္ခါရ စသည်တို ့သည်) ဣဒ္ဓိလည်းမည်၏။ ဣဒ္ဓိပါဒ လည်း မည်၏။ ၎င်းတို့နှင့် ယှဉ်ဘက် ကုသိုလ်နာမ်ခန္ဓာလေးပါးသည် ဣဒ္ဓိ ပါဒသာမည်၏။ ဤသို ့ စသည်ဖြင့် ဣဒ္ဓိနှင့် ဣဒ္ဓိပါဒတို ့အရ ယူပုံ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ပြ၏။ သမ္မောဟဋ္ဌကထာ၊ ၂၉၃ စသည်] ဤနေရာ၌ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ် စသောလေးမျိုးကိုသာ ဣဒ္ဓိပါဒ် ဟု အသိများကြ၏။ ထိုအတိုင်းလည်း ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း (ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယ စာပိုဒ် ၄၅၇) ၌ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးမျိုး ဟောထားတော်မူသေး၏။ သမာဓိရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (ဥပါယ) ဖြစ်သော အဓိပတိပစ္စည်းတပ်သော ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ စိတ္တ၊ ဝီမံသာဟူသော တရားလေးမျိုးကိုသာ ရွေးကောက်၍ သီးခြား ဣဒ္ဓိပါဒ် လေးမျိုးဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ## PAGE 101 သိတတ်သော ဉာဏ်ပညာကို။ ပ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ=မှန်ကန်စွာကြံစည်တတ်သော သဘောတရားကို။ ပ။ သမ္မာဝါစံ=မှန်ကန်စွာ ပြောဆိုကြောင်း သဘောတရားကို။ ပ။ သမ္မာကမ္မန္တ =မှန်ကန်စွာပြုလုပ်ကြောင်းသဘောတရားကို။ သမ္မာအာဇီဝံ= မှန်ကန်စွာ အသက်မွေးကြောင်း သဘောတရားကို။ ပ။ သမ္မာ ၀ါယာမံ= မှန် ကန့်စွာ အားထုတ်တတ်သော ဝီရိယကိုပ။ သမ္မာသတိ=မှန်ကန်စွာ အောက်မေ့ အမှတ်ရတတ်သော သဘောတရားကို။ ပ။ သမ္မာသမာဓိ=မှန်ကန်စွာ အာရုံ၌ စိတ်ကို တည်တည်တံ့တံ့ ထားတတ်သော သဘောတရားကို၊ စေ ဘာဝေတိ=အံ့။ [သာရတ္ထဋီကာ၊ တ၊ ၁၇၀] ၄၂၇၊ ၄၃၄။ [ယခုပြမည့် သုတ်ရှစ်သုတ်မှာ အလွန်ဉာဏ်ထက်သော ရဟန်း၏ အဘိဘာယတနဟုခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဈာန်ရှစ်မျိုးကိုပြသော သုတ် များတည်း၊ အဇ္ဈတ္တံ=သဇ္ဈတ္တကသိုဏ်းရုပ်၌၊ ဝါ=မိမိ၏ ဆံပင်စသည်တို ့၏ ကသိုဏ်းရုပ်၌၊ ရူပသည် ကသိုဏ်းရုပ်၌ ရှုမှတ်စီးဖြန်းသော သညာရှိသည်၊ (ဟုတွာ=ဖြစ်၍) ဤနှစ်ပုဒ်ကိုတွဲ၍ “အဇ္ဈတ္တံ ရူပသည်=အဇ္ဈတ္တကသိုဏ်းရုပ်၌ ရှုမှတ်စီးဖြန်း၍” ဟု အဓိပ္ပာယ်မှတ်ပါ၊] ဗဟိဒ္ဓါ=ခန္ဓာကိုယ်၏ အပြင်အပ၌၊ ဝါ=ခန္ဓာကိုယ်မှ တခြားသော ပြင်ပအရာဝတ္ထု၌ ရှိကုန်သော၊ ပရိတ္တာနိ=ကျဉ်း ငယ်ကုန်သော၊ (ဗန်းစကာ ရေအိုးဖုံးလောက်မျှသာ ရှိသဖြင့် ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် မဟုတ်ကုန်သော) သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ=တင့်တယ်သော အဆင်းရှိကုန်, မတင့်တယ်သောအဆင်းရှိကုန်သော၊ ရူပါနိ=(ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်သော) ကသိုဏ်း ရုပ်တို ့ကို၊ စေ ပဿတိ=အကယ်၍ရှုအံ့၊ တာနိ=ထိုဗဟိဒ္ဓကသိုဏ်းရုပ်တို ့ကို၊ အဘိဘုယျ=ဖိစီးလွှမ်းမိုး၍၊ ဝါ=ဖိစီးလွှမ်းမိုးကာ ရှု၍ (စေ သမာပဇ္ဇတိ-အကယ်၍ ၁။ အဇ္ဈတ္တံ ရူပသည်။ ။ ဆံပင်နှင့် မျက်နက်ဝန်း စသည်တို့၏ အညိုရောင် (နီလ) ကသိုဏ်းရုပ်၊ အသား, အသွေး စသည်တို့၏ အနီရောင် (လောဟိတ) ကသိုဏ်းရုပ်၊ အရိုးနှင့်သွားစသည်တို့၏ အဖြူရောင် (သြဒါတ) ကသိုဏ်းရုပ် စသော (မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာရှိသော) ကသိုဏ်းရုပ်ကို အဇ္ဈတ္တကသိုဏ်း ရုပ်ဟု ခေါ်၏။ အဇ္ဈတ္တပုဒ်၏ ဝစနတ္ထုကို စာပိုဒ်-၉၈-၌ ကြည့်ပါ။ ရူပေ ကသိဏရူပေ သညာ ပရိကမ္မသညာ ရူပသညာ၊ ရူပသညာ အဿ အတ္ထိတိ ရူပသည်။ " ၂။ ဤတိုင်အောင် ဆိုလိုရင်း။ ။ ဤ “စေ ပဿတိ"ပုဒ်၏ အနက် တိုင်အောင် ဆိုလိုရင်းမှာ - ထိုရဟန်းသည် မိမိခန္ဓာကိုယ်၌ရှိသော ဆံပင် စသော အဇ္ဈတ္တကသိုဏ်းရုပ်၌ ရှုမှတ်စီးဖြန်း၏၊ သို့ သော် ပဋိဘာဂနိမိတ်ထင်၍ အပ္ပနာဈာန် ဖြစ်ပေါ်လာသည်တိုင်အောင် ထိုအဇ္ဈတ္တကသိုဏ်းရုပ်ကိုပင် အာရုံပြု ရှုမှတ်နေသည်မဟုတ်၊ အပ္ပနာဈာန်ဖြစ်ဖို ့အတွက်ကား “ဗဟိဒ္ဓါ ပရိတ္တာနိ