## PAGE 85

ကိဿ ဟေတု = အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ၊ ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဟိ (ယသ္မာ) = အကြင်ကြောင့်၊ အဿ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏၊ ဒိဋ္ဌိ = မိစ္ဆာအယူသည်၊ ပါပိကာ = ယုတ်ညံ့ဆိုးဝါးလှ၏၊ (ဣတိ = ထို့ကြောင့်တည်း၊)

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ သေယျထာပိ = ဥပမာပြရလျှင်ကား၊ အလ္လားယ = စိုသော၊ ပထဝိယာ = မြေ၌၊ နိက္ခိတ္တံ = ကြဲချစိုက်ပျိုးအပ်သော၊ နိမ္ဗဗီဇံ ဝါ = တမာစေ့သည်လည်းကောင်း၊ ကောသာတကိဗီဇံ ဝါ = သဗွတ်ခါးစေ့သည်လည်းကောင်း၊ တိတ္တကာလာဗုဗီဇံ ဝါ = ဗူးခါးစေ့သည်လည်းကောင်း [တိတ္တက = ခါးသော + အလာဗု - ဗူး] 

ယဉ္စ ဝ ပထဝီရသံ = အကြင်မြေဆီသြဇာ အရသာကိုလည်း၊ ဥပါဒိယတိ = စုပ်ယူ၏၊ ယဉ္စ အာပေါရသံ = အကြင်ရေ၏သြဇာ အရသာကိုလည်း၊ ဥပါဒိယတိ = ၏၊ သဗ္ဗံ = အားလုံးသော၊ တံ = ထိုစုပ်ယူအပ်သမျှ မြေရေသြဇာ အရသာသည်၊ တိတ္တကတ္တာယ = ခါးသည်အဖြစ်ငှာ၊ ကဋုကတ္တာယ = ခါးသက်သည်အဖြစ်ငှာ၊ အသာတတ္တာယ = မချိုသည် အဖြစ်ငှာ၊ သံဝတ္တတိ = ဖြစ်၏။ ပ။ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဟိ (ယသ္မာ) = ကြောင့်၊ အဿ = ထိုတမာစသည်၏၊ ဗီဇံ = မျိုးစေ့သည်။ ပါပကံ = ညံ့ဖျင်း၏၊ (ဣတိ = ထို့ကြောင့်ပေတည်း၊) ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဧဝမေဝ = ဤအတူပင်။ ပ။

**၃၀၇။** ဘိက္ခဝေ = တို့၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကဿ = မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိသော။ ပ။ ယထာဒိဋ္ဌိ = သမ္မာအယူ ဟူဟူသမျှ အားလျော်စွာ။ ပ။ သမာဒိန္နံ = ပြီ၊ (အဿ = ထိုမှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိသောသူ၏၊) ယာ စ စေတနာ = (သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် တကွဖြစ်သော) အကြင်စေတနာသည်လည်းကောင်း၊ ယာ စ ပတ္ထနာ = (သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော) အကြင်တောင့်တမှု တဏှာသည်လည်းကောင်း၊ ယော စ ပဏိဓိ =လည်းကောင်း။ ပ။ 

တေ ဓမ္မာ = ထိုတရားတို့သည်၊ (သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့်တကွ ကံသုံးပါး, စေတနာ, ပတ္တနာ, ပဏိဓိ, သင်္ခါရဟူသော ထိုတရားတို့သည်) ဣဋ္ဌာယ = အလိုရှိအပ်သော အကျိုးဝิပါက်အလို့ငှာ။ ပ။ ဟိတာယ = စီးပွားအလို့ငှာ၊ သုခါယ = ချမ်းသာခြင်းငှာ။ ပ။ ဒိဋ္ဌိ = (လောကီ လောကုတ္တရာ) သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်၊ ဘဒ္ဒိကာ = ကောင်းမြတ်၏၊ (ဣတိ = ထို့ကြောင့်ပေတည်း)။ ပ။ 

နိက္ခိတ္တံ = သော၊ ဥစ္ဆုဗီဇံ ဝါ = ကြံမျိုးစေ့သည်လည်းကောင်း၊ သာလိဗီဇံ ဝါ = သလေးစပါး မျိုးစေ့သည်လည်းကောင်း၊ မုဒ္ဒိကာဗီဇံ ဝါ = သပျစ်မျိုးစေ့သည်လည်းကောင်း။ ပ။ မဓုရတ္တာယ = ချိုသည်အဖြစ်ငှာ၊ သာတတ္တာယ = သာယာဖွယ်၏အဖြစ်ငှာ၊ အသေစနကတ္တာယ = အခြားအရသာဓာတ် ထည့်ခတ်ဖြည့်လောင်းရခြင်း မရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ အဿ = ထိုကြံစသည်၏၊ ဗီဇံသည်၊ ဘဒ္ဒကံ = ကောင်းမြတ်၏၊ (ဣတိ = တည်း)။ ပ။

## PAGE 86

#### ၁၆-ဧကဓမ္မပါဠိ၊ ၃-တတိယဝဂ်

**၃၀၈-၉။** ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဧကပုဂ္ဂလော = တစ်ဦးသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ လောကေ = သတ္တလောက၌၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော = ဖြစ်လသော်၊ [စာပိုဒ်-၁၃၀-၌ကြည့်]။ ပ။ ဒုက္ခာယ = ငှာ၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ = ဖြစ်၏၊ 

ဧကပုဂ္ဂလော = တစ်ဦးသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် ကတမော = နည်း၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော = မှားယွင်းသော အယူရှိသူသည်၊ (မမြဲခြင်း, ဆင်းရဲခြင်း စသော သဘောရှိသော ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ မြဲ၏ ချမ်းသာ၏ စသည်ဖြင့် မှားယွင်းသော အယူရှိသူသည်) ဝိပရိတဒဿနော = ဖောက်ပြန်သော အမြင်ရှိသူသည်၊ ဟောတိ = ၏၊ 

သော = ထိုမှားယွင်းဖောက်ပြန်သောအယူရှိသူသည်၊ ဗဟုဇနံ = များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်းကို၊ သဒ္ဓမ္မာ = ချီးမွမ်းအပ် ကောင်းမြတ်သော ကုသိုလ်ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးမှ၊ ဝုဋ္ဌာပေတွာ = ထစေ၍၊ ဝါ = ဆွဲထုတ်ဖယ်ရှား၍၊ အဿဒ္ဓမ္မေ = ကဲ့ရဲ့ဖွယ် အကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆိုး ဆယ်ပါး၌၊ ပတိဋ္ဌာပေတိ = တည်မြဲစေ၏၊ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ အယံ ဧကပုဂ္ဂလော = ဤတစ်ဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပ။ 

**၃၀၉** [စာပိုဒ်-၁၄၀-၌လည်းကြည့်] သမ္မာဒိဋ္ဌိကော = မှန်ကန်သော အယူရှိသူသည်၊ အဝိပရိတဒဿနော = မဖောက်ပြန်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိသူသည်၊ ဟောတိ = ၏၊ သော = ထိုမှန်ကန်သော အယူရှိသူသည်။

**၃၁၀။** ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဣဒံ (အယံ) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ = ဤနိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည်၊ မဟာသာဝဇ္ဇာ ယထာ = ကြီးလေးသော အပြစ်ရှိသကဲ့သို့၊ ဧဝံ = တူ၊ ယံ = အကြင်တရားသဘောသည်၊ မဟာသာဝဇ္ဇံ = ကြီးလေးသော အပြစ်ရှိ၏၊ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ အညံ = နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမှ တစ်ပါးသော။ ပ။ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ မဟာသာဝဇ္ဇာနိ = ကြီးလေးသော အပြစ်ရှိသော တရားတို့သည်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ = နိယတ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသာလျှင် အလွန်ကဲဆုံး တရားရှိကုန်၏၊ မဟာသာဝဇ္ဇတရား အားလုံးတို့တွင် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသာလျှင် အဆိုးဝါးဆုံးဖြစ်၏ ဟူလို။ [မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဧဝ ပရမာ ဥက္ကံသဂတာ ဧတေသန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ] ဣတိ (အဝေါစ)။

**၃၁၁။** ဘိက္ခဝေ = တို့၊ မက္ခလိ = မက္ခလိမည်သော၊ ဣဒံ(အယံ) မောဃပုရိသော ယထာ = ဤဈာန်နှင့်မဂ်ဖိုလ် မသိမမှီး အချည်းနှီး ယောက်ျားကဲ့သို့၊ ဧဝံ = ဤအတူ၊ ယော = အကြင်သူသည်၊ ဗဟုဇနအဟိတာယ။ ပ။ ဒုက္ခာယ = ငှာ၊ ပဋိပန္နော = ကျင့်၏၊ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ အညံ = မက္ခလိမှ တစ်ပါးသော၊ တံ ဧကပုဂ္ဂလမ္ပိ (သတ္တဝါတို့ ဆင်းရဲခြင်းငှာ ပြုကျင့်သော) ထိုတစ်ဦးသော ပုဂ္ဂိုလ်မျှကိုလည်း။ ပ။

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဗဟူနံ = များစွာကုန်သော၊ မစ္ဆာနံ = ငါးတို့၏၊ အဟိတာယ = စီးပွားမဲ့အလို့ငှာ၊ ဒုက္ခာယ = ငှာ၊ အနယာယ = မကြီးပွားခြင်းငှာ၊ ဗျသနာယ = ပျက်စီးခြင်းငှာ၊ နဒီမုခေ = မြစ်နှစ်ခုတို့ ပေါင်းဆုံရာအဝ၌၊ ခိပ္ပံ = ပြုံးကို၊ ဥယျသေယျထာပိ = ထောင်ထားရာသကဲ့သို့၊ 

ဘိက္ခဝေ = တို့၊ ဧဝမေဝ = ဤအတူပင်၊ မက္ခလိ နာမ သော၊ မောဃပုရိသော = သည်၊ ဗဟူနံ = ကုန်သော၊ သတ္တာနံ = သတ္တဝါတို့၏။ ပ။
## PAGE 87

တို့၏။ ပ။ **ဗျသနာယ**=ငှာ၊ **မနုဿခိပ္ပံ မညေ**=လူသတ်ပြုံးကဲ့သို့၊ လူတို့ကျရောက် သေကျေပျက်စီးဖို့ ထောင်ထားအပ်သော ပြုံးကဲ့သို့၊ **မနုဿာနံ (ဗျသနာယ ဩန္တိတံ) ခိပ္ပံ မနုဿခိပ္ပံ**၊ **လောကေ**=သတ္တလောက၌၊ **ဥပ္ပန္နော**=ဖြစ်လာ၏၊ **ဣတိ**=ဤသို့၊ (မိန့်တော်မူပြီ၊)

**၃၁၂။** **ဘိက္ခဝေ**=တို့၊ **ဒုရက္ခာတေ**=မကောင်းသဖြင့် ဟောကြားအပ်သော၊ ဝါ=လွဲမှားစွာ ဟောကြားအပ်သော၊ **ဓမ္မဝိနယေ**=အဆုံးအမတရား၌၊ (မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၏ အပြင်အပ အဆုံးအမတရား၌) [**ဝိနေတိ ဧတေနာတိ ဝိနယော**၊ **ဓမ္မော စ သော ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော**=ဆုံးမကြောင်းတရား] **ယော စ**=အကြင်ဆရာသည်လည်း၊ **သမာဒပေတိ**=ကောင်းစွာနာယူကျင့်သုံးစေ၏၊ သံ=ကောင်းစွာ+အာ,ဒါ=နာယူ+ဏာပေ=စေ+တိ=၏ **ယဉ္စ**=အကြင်တပည့်ကိုလည်း၊ **သမာဒပေတိ**=၏၊ **ယော စ**=အကြင်တပည့်သည်လည်း၊ **သမာဒပိတော**=ဆရာက ကောင်းစွာနာယူကျင့်သုံး စေအပ်သည်၊ ဝါ=ဆရာကဟောပြောဆုံးမအပ်သည်၊ (ဟုတွာ=ဖြစ်၍၊) **တထတ္တာယ**=ထိုဟောပြော ညွှန်ပြချက်နှင့် ပြည့်စုံသည်အဖြစ်ငှာ၊ **ပဋိပဇ္ဇတိ**=ကျင့်၏၊ **သဗ္ဗေ**=အားလုံးကုန်သော၊ **တေ**=ထိုဆရာတပည့်တို့သည်၊ **ဗဟုံ**=များစွာသော၊ **အပုညံ**=မကောင်းမှုကို၊ **ပသန္တိ**=မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပွားစေကုန်၏၊ **တံ**=ထိုသို့ ဖြစ်ပွားစေခြင်းသည်၊ **ကိဿ ဟေတု**=မူ၊ **ဘိက္ခဝေ**=တို့၊ **ဓမ္မဿ**=တရား၏၊ ဝါ=ကို၊ **ဒုရက္ခာတတ္တာ**=မကောင်းသဖြင့် ဟောထားအပ်သည် အဖြစ်ကြောင့်တည်း၊ **ဣတိ** (အဝေါစ)။

**၃၁၃။** **ဘိက္ခဝေ**=တို့၊ **သွာက္ခာတေ**=ကောင်းစွာ ဟောကြားအပ်သော၊ **ဓမ္မဝိနယေ**=(တုတ်, ဓားမပါ) တရားဖြင့် ဆုံးမရာ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌၊ [**ဓမ္မေန ဝိနယော ဧတ္ထ ဝိနာ ဒဏ္ဍသတ္တေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော**။ သံယုတ်ဋီကာ၊ ပ-၈၅၂။ ပ။ **သွာက္ခာတတ္တာ**=ကောင်းစွာ ဟောထားအပ်သည် အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ ပ။

**၃၁၄။** **ဒါယကေန**=ပေးလှူသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ **မတ္တာ**=အတိုင်းအတာကို၊ **ဇာနိတဗ္ဗာ**=သိထားသင့်၏၊ **ပဋိဂ္ဂါဟကေန**=အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ **နော ဇာနိတဗ္ဗာ**=သိထားသင့်သည် မဟုတ်၊ (သိထားဖို့ တာဝန်မရှိ)။

**တံ**=ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းသည်၊ ပ၊ ၃၁၆-၇။ **ယော**=အကြင်သူသည်၊ **အာရဒ္ဓဝီရိယော**=အားထုတ်အပ်သော လုံ့လရှိ၏၊ **သော**=ထိုသူသည်၊ **ဒုက္ခံ**=ဆင်းရဲစွာ၊ **ဝိဟရတိ**=နေရ၏၊ **တံ**=ထိုသို့နေရခြင်းသည်။ ပ။ **ကုသိတော**=ပျင်းရိ၏။ ပ **သုခံ**=ချမ်းသာစွာ။

**၃၂၀-၁။** **ဘိက္ခဝေ**=တို့၊ **အပ္ပမတ္တကောပိ**=နည်းသော အတိုင်းအတာရှိသည်သော်လည်းဖြစ်သော၊ ဝါ=အနည်းငယ်မျှသော်လည်း ဖြစ်သော၊ **ဂူထော**=မစင်ကျင်ကြီးသည်၊ **ဒုဂ္ဂန္ဓော**=မကောင်းသောအနံ့ ရှိသည်။ **ဟောတိ သေယျထာပိ**=ဖြစ်သကဲ့သို့၊ **ဘိက္ခဝေ**=တို့၊ **ဧဝမေဝံ**=ပင်၊ အဟံ=ငါသည်၊ **အပ္ပမတ္တကောပိ**