## PAGE 115

သုံးဆောင်အပ်၏။ ဝါ = သုံးဆောင်ရ၏။

**၆၀၂။** ယေသံ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ၊ ကာယဂတာသတိ = သည်၊ ပရိဟီနာ = ယုတ်လျော့နေငြားအံ့၊ တေသံ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ၊ အမတံ = သည်၊ ပရိဟီနံ = ယုတ်လျော့နေ၏။ ပ။ အပရိဟီနာ = မယုတ်လျော့ငြားအံ့။ ပ။ အမတံ = သည်၊ အပရိဟီနံ = မယုတ်လျော့။

**၆၀၃။** ယေသံ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ကာယဂတာသတိ = ကို၊ ဝိရုဒ္ဓါ = လွဲချော်စေအပ်ငြားအံ့၊ တေသံ = တို့သည်၊ အမတံ = ကို၊ ဝိရဒ္ဓံ = လွဲချော်စေအပ်၏။ ပ။ အာရဒ္ဓါ = ပြီးစီးစေအပ်ငြားအံ့။ ပ။ အာရဒ္ဓံ အပြီးစီးစေအပ်၏။

**၆၀၄၊ ၆၁၁။** ယေ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ပ။ ပမာဒိသု = မေ့လျော့နေကုန်ငြားအံ့၊ တေ = တို့သည်၊ အမတံ = ကို၊ ပမာဒိသု = မေ့လျော့နေကြကုန်၏၊ အတိတ်ဝိဘတ် ဖြင့်ရှိသော်လည်း ပစ္စုပ္ပန်အနက်သာ ပြန်ဆိုရသည်။ ကာလဝဗျတ္တယ = ကာလဝိပလ္လာသတည်း။ [ပမာဒိသူတိ ပမန္တိ]။

ပ။ **၆၀၅။** ယေသံ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ၊ ကာယဂတာသတိ = သည်၊ ပမုဋ္ဌာ = ကင်းကွာနေငြားအံ့၊ ဝါ = ပျောက်ပျက်နေငြားအံ့၊ တေသံ = တို့မှာ၊ အမတံ = သည်၊ ပမုဋ္ဌိ = ကင်းကွာနေ၏။ ပ။ အပ္ပမုဋ္ဌာ = မကင်းကွာငြားအံ့။ ပ။ အပ္ပမုဋ္ဌံ = မကင်းကွာ။

ပ။ **၆၀၆။** ယေသံ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ကာယဂတာသတိ = ကို၊ အနာသေဝိတာ = ရှေးဦးစွာ မမှီဝဲအပ်ငြားအံ့။ ပ။

**၆၀၇။** ယေသံ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ကာယဂတာသတိ = ကို၊ အဘာဝိတာ = မဖြစ်ပွားစေအပ်ငြားအံ့။ ပ။

**၆၀၈။** ယေသံ = အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ကာယဂတာသတိ = ကို အဗဟုလီကတာ = ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ မပြုအပ်ငြားအံ့။ ပ။ အနဘိညာတာ = ထူးခြားသော ဉာဏ်ဖြင့် မသိအပ်ငြားအံ့။ ပ။ အပရိညာတာ = ပိုင်းခြား၍ မသိအပ်ငြားအံ့။ ပ။ အသစ္ဆိကတာ = မျက်မှောက်မပြုအပ်ငြားအံ့။ ပ။ **ဣတိ** = ဤသို့၊ (အဝေါစ = မိန့်တော်မူပြီ၊)

**ဘဂဝါ** = မြတ်စွာဘုရားသည်၊ **ဣဒံ** = ဤတရားစကားတော်ကို။ **အဝေါစ** = မိန့်တော်မူပြီ၊ **တေ ဘိက္ခု** = ထိုရဟန်းတို့သည်၊ **အတ္တမနာ** = နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သောစိတ် ရှိကြကုန်လျက်၊ ဝါ = ပီတိသောမနဿတို့သည် ယူအပ်သော စိတ်ရှိကြကုန်လျက်၊ ဝါ = ပြည့်စုံသော စိတ်အကြံရှိကုန်လျက်၊ **ဘဂဝတော** = မြတ်စွာဘုရား၏၊ ဝါ = မြတ်စွာဘုရားသည်၊ **ဘာသိတံ** = ဟောတော်မူအပ်သော တရားစကားတော်ကို၊ **အဘိနန္ဒု** = ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ခံနာယူကြကုန်ပြီ၊ **ဣတိ** = ဤသို့ (သုတံ = နာယူ မှတ်မိထားအပ်ပါပြီ၊ ဣတိ = ဤတွင် အပြီးတည်း၊) အမတဝဂ္ဂေါ = အမတဝဂ်တည်း။

## ဧကကနိပါတ်

**ဧကကနိပါတပါဠိ** = ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်သည်၊ ဝါ = တရားတမျိုး တမျိုးကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရာ အပိုင်းအခန်းပါဠိတော်သည် နိဋ္ဌိတာ = ပြီးပြီ။

## PAGE 116

## ဒုကနိပါတ်

### ပထမပဏ္ဏာသက

#### ၁-ကမ္မကရဏဝဂ်

**၁-ဝဇ္ဇသုတ်**

**၁။** (ဘန္တေ = အရှင်ဘုရား၊ ဣဒံ သုတ္တံ-ဤဝဇ္ဇသုတ်ကို) **ဧဝံ** = ဤသို့၊ ဝါ = ဤယခုလျှောက်ထားမည့်အတိုင်း၊ **မေ** = တပည့်တော်သည်၊ **သုတံ** = (မြတ်စွာဘုရားအထံတော်မှ) နာယူ မှတ်မိထား အပ်ပါပြီ၊ (ကထံ = အဘယ်သို့၊ သုတံ = ဟူမူ၊) [ဧကကနိပါတ် ပဌမသုတ်ကြည့်။ ပ။] **ဘဂဝါ** = မြတ်စွာဘုရားသည်၊ **ဧတံ** = ဤစကားကို၊ **အဝေါစ** = မိန့်တော်မူပြီ၊ (ကိန္တိ = အဘယ်သို့၊ အဝေါစ = မိန့်တော်မူသနည်း ဟူမူ၊) ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။ **ဝဇ္ဇာနိ** = အပြစ်တို့သည်၊ **ဣမာနိ ဒွေ** = ဤနှစ်မျိုးတို့တည်း၊ **ဒွေ** = နှစ်မျိုးတို့ဟူသည်၊ **ကတမာနိ** = အဘယ်တို့နည်းဟူမူ၊ **ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ** = ယခုတွေ့ကြုံနေရသော အတ္တဘော၌ ဖြစ်သော အကျိုးဟူသော၊ ဝါ = ယခု မျက်မှောက်ဘဝ၌ဖြစ်သော အကျိုးဟူသော၊ **ဝဇ္ဇံ စ** = အပြစ်လည်းကောင်း၊ **သမ္ပရာယိကံ** = နောက်ထပ် လားရောက်အပ်သော အနာဂတ်အတ္တဘော၌ဖြစ်သော အကျိုးဟူသော၊ ဝါ = တမလွန်ဘဝ၌ဖြစ်သော အကျိုးဟူသော၊ **ဝဇ္ဇံ စ** = အပြစ်လည်းကောင်းတည်း။

ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့၊ **ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ** = သော၊ **ဝဇ္ဇံ** = အပြစ်ဟူသည်၊ **ကတမံ** = အဘယ်နည်း၊ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့၊ **ဣဓ** = ဤလောက၌၊ အာဂုစာရီ = ပြစ်မှုကျူးလွန်သော၊ **စောရံ** = သူခိုးကို၊ **ရာဇာနော** = မင်းတို့သည်၊ **ဂဟေတွာ** = ဖမ်းချုပ်ကြကုန်၍၊ **ဝိဝိဓာ** = အမျိုးမျိုးကုန်သော၊ **ကမ္မကာရဏာ** = ညှင်းပန်း နှိပ်စက်ခြင်း
## PAGE 117

အမှုတို့ကို၊ **ကာရေန္တေ** = ပြုလုပ်စေသည်တို့ကို၊ **ဝါ** = ပြုလုပ်ခိုင်းနေသည်တို့ကို **ဧကန္နော** = အချို့သောသူသည်၊ **ပဿတိ** = မြင်ရ၏။ [အဓိပ္ပါယ်ပေါ်လွင်မှုကို အဓိကထား၍ ရာဇာနောပုဒ်ကို ဂဟေတွာ၏ ကတ္တားအနေအားဖြင့် အနက်ပြန်ဆိုခြင်းဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါစည်းကမ်းကို အဓိကထား၍ အနက်ပေးလိုလျှင်ကား “**ဘိက္ခဝေ**-တို့၊ **ဣဓ** = ၌၊ **ရာဇာနော** = မင်းတို့ကို၊ (**ပဿတိ**၌စပ်) **အာဂုစာရီ** = သော၊ **စောရံ** = ကို၊ **ဂဟေတွာ** = ၍၊ **ဝိဝိဓာ** = ကုန်သော၊ **ကမ္မကာရဏာ** = တို့ကို **ကာရေန္တေ** = တို့ကို၊ **ဧကန္နော**-သည်၊ **ပဿတိ** = ၏၊”ဟုဆိုပါ။ **ရာဇာနော**ကား **ပဿတိ**၏ ပကတိကံတည်း၊ **ကာရေန္တေ**ကား ဝိကတိကံတည်း။]

**ကသာဟိပိ** = နှင်တံတို့ဖြင့်လည်း၊ **တာဠေန္တေ** = ရိုက်နှက်နေသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ **ဝေတ္တေဟိပိ** = ကြိမ်လုံးတို့ဖြင့်လည်း၊ **တာဠေန္တေ** = လည်းကောင်း၊ **အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိပိ** = လေးတောင်ထက်ဝက် နှစ်တောင်ရှိသော တုတ်တို့ဖြင့်လည်း [**အဒ္ဓ** = ထက်ဝက် + **ဒဏ္ဍက** = တုတ်] **ဝါ** = ဆောက်ပုတ်တို့ဖြင့်လည်း။ ပ။

**ဟတ္တမ္ပိ** = လက်ကိုလည်း၊ **ဆိန္ဒန္တေ** = ဖြတ်နေသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ **ပါဒမ္ပိ** = ခြေကိုလည်း။ ပ။ **ဟတ္ထပါဒမ္ပိ** = လက်ခြေကိုလည်း။ ပ။ **ကဏ္ဏမ္ပိ** = နားရွက်ကိုလည်း။ ပ။ **နာသမ္ပိ** = နှာခေါင်းကိုလည်း၊ ပ။ **ကဏ္ဏနာသမ္ပိ** = နားရွက်နှာခေါင်းကိုလည်း၊ **ဆိန္ဒန္တေ** = လည်းကောင်း၊

**ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ** = ပုန်းရည်အိုးနှင့်တူအောင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းကိုလည်း အကျဉ်းချုပ်သဒ္ဒါနက်မျှသာတည်း။ [**ဗိလင်္ဂဿ** = ပုန်းရည်၏ + **ထာလီ** = **ထာလိကာ** = အိုး။ **ဗိလင်္ဂထာလိကာ ဝိယာတိ ဗိလင်္ဂထာလိကာ**။ အကျယ်တဝင့် အနက်ပေးလိုလျှင်ကား “**ဗိလင်္ဂထာလိကမ္ပိ** = ဦးခေါင်းขွံကို အပေါက်ဖေါက်ကာ သံပူခဲရဲရဲကို ထည့်သွင်း၍ ပုန်းရည်အိုးမှ ပုန်းရည်ဆူပွက် လျှံတက်သကဲ့သို့ ဦးနှောက်ဆူပွက် လျှံတက်လာအောင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းကိုလည်း”ဟုဆိုပါ] **ကရောန္တေ** = ပြုလုပ်နေသည်တို့ကို လည်းကောင်း၊

**သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ** = ခရုသင်းအတူ ဖွေးဖွေးဖြူအောင် ဦးပြည်းခေါင်းတုံးခြင်းကိုလည်း၊ [**သင်္ခမုဏ္ဍိကမ္ပိ** = **၁။ သင်္ခမုဏ္ဍိကာ**။ ။ **မုဏ္ဍစုံ မုဏ္ဍိကာ** = ဦးပြည်းခြင်း၊ ခေါင်းတုံးခြင်း၊ ခေါင်းရိတ်ခြင်း။ **မုဏ္ဍ**ဓာတ်၊ **အျ**ပစ္စည်း၊ **ဣလာ**၊ ယကို ကပြု၊ (တနည်း) **မုဏ္ဍနံ မုတော့၊ မုတ္တော ဧဝ မုဏ္ဍိကာ** = ခေါင်းတုံးခြင်း။ **မုဏ္ဍ**ပုဒ်၊ တတ် **ဣက**ပစ္စည်းကြီး “**စရဏံ စာရိကာ၊ စရဏံ ဝါ စာရော၊ စာရော ဧဝ စာရိကာ**”ဟူသော သီလက္ခန် အမ္ဗုဒ္ဓသုတ်ဋီကာ (နှာ-၂၈၆)ဝိဂြိုဟ်နှင့် အလားတူ ကြံခြင်းဖြစ်၏။ ထို့နောက် “**သင်္ခ ဝိယ မုဏ္ဍိကာ သင်္ခမုဏ္ဍိကာ** = ခရုသင်းနှင့် တူအောင် ဦးပြည်းခေါင်းတုံးခြင်း”ဟူ၍ အကျဉ်းချုပ်ဝိဂြိုဟ်အနက်ဆိုလေ။ **သင်္ခ ဝိယ မုဏ္ဏကရဏံ ကမ္မကာရဏံ**။ ဋီကာ။]