# သောဠသမကျမ်း **သောဠသမကျမ်း** နယူးဘားမားအော့(ဖ်)ဆက်ပိဋကပုံနှိပ်တိုက် အမရပူရမြို့ ## PAGE 2 ### မူလတန်း စီစဉ်ရခြင်း၏ အကြောင်း ၁။ အဆင့်အတန်း မခွဲခြားဘဲ စာသင်ရခြင်း၏ အပြစ်ကို ယခုခေတ် စာချပုဂ္ဂိုလ် အများပင် ရိပ်စားမိကြပါပြီ၊ သို့သော် လက်ရှိ ဖြစ်နေသော စာမေးပွဲများ၏ အခြေအနေအရ ပြုပြင်ဖို့ ခဲယဉ်းလှသောကြောင့်သာ မပြုပြင်နိုင်ကြသေးဘဲ မိမိတို့ စိတ်ကူးဉာဏ်အားလျော်စွာ ဖြစ်နိုင်သလို စီစဉ်၍ ပို့ချနေကြရပါသည်။ ၂။ မိမိကား ထိုသို့ အဆင့်အတန်း မခွဲခြားခြင်း၌ ကြာလေ အပြစ်မြင်လေ ဖြစ်နေပါသောကြောင့် မိမိ၏ နေရာဌာနအတွက် ခန့်မှန်းချက်မျှသာ အတန်း ခွဲခြား၍ ရောက်ခါစ ငယ်ရွယ်သူ မှန်လျှင် မသင် မနေရသော ဤ မူလတန်းကို ကြိုးစား၍ စီစဉ်ပြီးနောက် ကိုယ်တိုင် ပို့ချစမ်းရာ, ယခုအခါ စိတ်ပါ ဝင်စားလောက်သော လွယ်ကူခြင်း၏ အကျိုးကို ရရှိနေပါသည်။ ၃။ ထို့ကြောင့် မိမိဌာနအတွက် မသင် မနေရ ဖြစ်သည်အားလျော်စွာ ဤ မူလတန်း သင်ခန်းစာကို လက်ရေးမူအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ရေးကူးကြရာ၌ အမှားအယွင်း မကင်း, အဖြတ်အတောက် ပိုဒ်ခတ်မှ စ၍ ကျနခြင်းလည်း မရှိသောကြောင့် ထို အပြစ်များကို ထိန်းသိမ်းလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ယခုအခါ ပုံနှိပ်အပ်သော ကျမ်းစာအုပ်ငယ် တစ်စောင် အဖြစ်ဖြင့် စီစဉ်လိုက်ရပါသည်။ ## PAGE 3 ### စီစဉ်ပုံနှင့် ညွှန်ကြားချက် ၄။ ဤ မူလတန်း၌ (က) **ပါဠိသိက္ခာ** (ခ) **သဒ္ဒါကျဉ်း**ဟု ၂ ခန်း ခွဲခြားထား၏၊ ထို ၂ ခန်းလုံး၌ပင် အရကျက်ရမည့် သင်ခန်းစာတို့ကို နည်းနိုင်သမျှ နည်းစေ၍ အတော်အတန် နှုတ်တက်ရုံမျှ အထပ်ထပ် ဖတ်ရမည့် သင်ခန်းစာတို့သာ အများအပြား ပါဝင်အောင် စီစဉ်ထားပါသည်၊ ထို့ပြင် အရေး အဖတ် အပြော ကျွမ်းကျင်စေရန် ပါဠိဖတ်စာကိုလည်း ဖြည့်စွက်ထားပါသည်။ ၅။ သို့ဖြစ်၍ ဤ မူလတန်းကို စိတ်ပါဝင်စားသော စာချအရှင်များသည် လောကဓာတ်ကျောင်း၌ ၄ တန်းအောင်ပြီး သို့မဟုတ် ရိုးရိုး ဘုန်းကြီးကျောင်း၌ လောကနီတိအထိ သင်ပြီးသော ငယ်ရွယ်သူ ကလေးများကို ပို့ချသင့်ပါသည်၊ ထိုသို့ ပို့ချရာ၌ ၂ ချိန်ထားလျက် **ပါဠိသိက္ခာ**ကို ပဌမအချိန် ပို့ချ၍ **သဒ္ဒါကျဉ်း**ကို ဒုတိယအချိန်မှာ ပို့ချသင့်ပါသည်။ ၆။ ထိုသို့ ပို့ချရာ၌ ဆိုင်ရာ အခန်းဝယ် သင်နည်း မှတ်ချက် ပြထားသည့်အတိုင်း “ဖတ်လည်း ဖတ်, ရေးလည်း ရေး တစ်ခါတစ်ခါ ပုစ္ဆာမေး၍ ဖြေနည်းကိုလည်း ညွှန်ပြကာ” ကြပ်မတ်၍ သင်ပြကြပါလျှင် အလွန် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် အသိဉာဏ် တိုးတက်ကာ စိတ်အား ထက်သန်လျက် အထက် ပါဠိတော်များ၏ အခြေခံကို ဧကန် ရကြပါလိမ့်မည်။ ၁၃၁၈ တော်သလင်းလ အရှင်တေဇာဘိဝံသ ## PAGE 4 **မာတိကာခေါင်းစဉ်** အကြောင်းအရာ | စာမျက်နှာ ---|--- လွယ်ကူသော ဝိဘတ်နက်များကို ပြရာ - | **ပထမအခန်း** | **ပဌမာဝိဘတ်နက်** | ၂ **ကုလျတ်**, **လိင်္ဂတ်** | ၅ **ကတ္တား**နှင့် **ကြိယာ** | ၆ **ဒုတိယာ ဝိဘတ်နက်** | ၁၁ **တတိယာ ဝိဘတ်နက်** | ၁၄ **စတုတ္ထ ဝိဘတ်နက်** | ၁၇ **ပဉ္စမီ ဝိဘတ်နက်** | ၂၁ **ဆဋ္ဌိ ဝိဘတ်နက်** | ၂၅ **စတုတ္ထ**+**ဆဋ္ဌိ**တွဲ | ၂၆ **သတ္တမီ ဝိဘတ်နက်** | ၂၇ အနက်တူးပြရာ **ဒုတိယအခန်း** | **န**+**နု**+**နု**+ဝါကျများ | ၂၈ အရတူ **ဝိသေသန** | **ဒုတိယာ ဝိသေသန** | ၃၅ **ဒုတိယာ ဝိဘတ်နက်** | ၃၇ **တတိယာ ဝိသေသန** | ၄၀ ## PAGE 5 အကြောင်းအရာ | စာမျက်နှာ ---|--- **အနာဒရိယ**+**အနာဒရ** | ၄၁ **လက္ခဏ**+**လက္မ** | ၄၂ **ကံဟောဝါကျ** | ၄၃ အနက်ပေါင်းချုပ် | ၄၈ **အာချာတ်ဝိဘတ်**နှင့် **ကိတ်**ပစ္စည်း ပြရာ | **တတိယအခန်း** | အနာဂတ် **အာချာတ်ဝိဘတ်** | ၅၃ အတိတ် **အာချာတ်ဝိဘတ်** | ၅၆ **ပဉ္စမီ အာချာတ်ဝိဘတ်** | ၅၉ **သတ္တမီ အာချာတ်ဝိဘတ်** | ၆၅ **ကိတ်ကြိယာ**များ | **နိပါတ်** **ဥပသာရ**များ | **သဒ္ဒါကျဉ်း** | **နာမ်ဂိုဏ်း**အကျဉ်း | ၈၂ **အာချာတ်ဂိုဏ်း**အကျဉ်း | ၁၀၆ **သဒ္ဓိ**အကျဉ်း | ၁၁၂ **သမာသ်**အကျဉ်း | ၁၃၆ **တဒ္ဓိတ်**အကျဉ်း | ၁၄၈ **ကိတ်**အကျဉ်း | ၁၇၈ မူလတန်း ပါဠိဖတ်စာ | ၁၈၃ ## PAGE 6 ### တိုက်တွန်းချက် (က) **ရတနာ ၃ ပါး**, ဆရာများ, **ဦးဖျား** ထိပ်ဝယ် တင်။ (ခ) မူလတန်း၏, သင်ခန်းညို, ပါဠိသဒ္ဒါလွင်။ (ဂ) အကျဉ်းသိခါ, အကျယ်လာ, လွယ်စွာ သိမည်ပင်။ (ဃ) ထို့ကြောင့် မူလ, အကျဉ်းမှ, စ၍ သင်တို့ သင့်၊ ## PAGE 7 **ပါဠိသိက္ခာ** **သရဏဂုံ ၃ ပါး** (အရကျက်) **၁။ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ** = ဘုရား ကိုးကွယ်ပါ၏။ **၂။ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ** = တရား ကိုးကွယ်ပါ၏။ **၃။ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ** = အရိယာ သံဃာကို ကိုးကွယ်ပါ၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် အမှာ ။ ။ နွံ−ဓမ်’ဃ-စ္ဆာ တို့ကို ခတ်ပြင်းပြင်း ရွတ်။ “**ဗုဒ္ဓံ**=ဘုရား” ဟု ဆိုရာ၌ သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင်ကို မှန်းပါ၊ “**ဓမ္မံ**=တရား” ဟု ဆိုရာ၌ မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်တရားနှင့် ပိဋကတ်တရားတော်များကို မှန်းပါ၊ “**သံဃံ**=အရိယာသံဃာ” ဟု ဆိုရာ၌ အရိယာဖြစ်ပြီးသော သံဃာတော်များကို မှန်းပါ။ **ဗုဒ္ဓံ**-မြတ်စွာဘုရားကို၊ **သရဏံ**-ကိုးကွယ်ရာ ဟူ၍၊ **ဂစ္ဆာမိ**-ဆည်းကပ်ပါ၏, သိမှတ်ပါ၏။ **ဓမ္မံ**-တရားတော်ကို၊ **သံဃံ**-အရိယာ သံဃာတော်ကို၊ **သရဏံ**-ကိုးကွယ်ရာဟူ၍၊ **ဂစ္ဆာမိ**-ဆည်းကပ်ပါ၏, သိမှတ်ပါ၏။ ## PAGE 8 ## အခန်း — ပထမအခန်း [ ဤအခန်း၌ လွယ်ကူသော ဝိဘတ်နက်များကိုသာ ပြထား၏။ ] **ပဌမာဝိဘတ်နက်** (ကျက်ရန်) **အယံ** - ဤသူ, ဤသူမ၊ ဤဟာ, ဒီဟာ။ **ဣမေ** - ဤသူတို့, ဤသူများ၊ ဤဟာတွေ, ဒီဟာတွေ။ **ဣမာ** - ဤသူမတို့, ဤသူမများ, ဤသူမတွေ။ **တွံ** - သင်, နင်, မင်း, ခင်ဗျား, အရှင်ဘုရား။ **တုမှေ** - သင်တို့, နင်တို့ စသည်။ **အဟံ** - ငါ, ကျွန်ုပ်, ကျွန်တော်, တပည့်တော်။ **မယံ** - ငါတို့, ကျွန်ုပ်တို့ စသည်။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **အယံ**။ ။ လက်ထောက်၍ ပြရလောက်အောင် နီးကပ်သော သက်ရှိအထီး အမနှင့် သက်မဲ့အရာဝတ္ထုကို ပြောသော ဧကဝုစ်ပါဠိ။ **ဣမေ**။ ။ အထီး (အဖို)ကို ပြောသော ဗဟုဝုစ်ပါဠိ။ **ဣမာ**။ ။ အမကို ပြောသော ဗဟုဝုစ်ပါဠိ။ **တွံ**။ ။ မိမိနှင့် အတူပြောနေသူကို ပြောသော ဧကဝုစ်ပါဠိ။ **တုမှေ**။ ။ ဗဟုဝုစ်ပါဠိ [ အထီး အမအားလုံးကို သုံးနိုင်၏။ ] **အဟံ**။ ။ မိမိကို ပြောသော ဧကဝုစ်ပါဠိ။ **မယံ**။ ။ မိမိတို့ကို ပြောသော ဗဟုဝုစ်ပါဠိ။ ## PAGE 9 (ကျက်မှတ်ရန်) **နာမ**-မည်၏။ ။ **ကိံနာမော**- အဘယ်အမည် ရှိသနည်း။ **ကိံနာမာ**-အဘယ်အမည် ရှိကုန်သနည်း။ [ “အမ”ဖြစ်လျှင် “**ကိံနာမာ**-အဘယ်အမည် ရှိသနည်း” ဟု ဧကဝုစ်လည်း သုံးစွဲနိုင်၏။ ] **မောင်ဝ + နာမ** - မောင်ဝ + မည်၏။ **သာမဏေရာ + နာမ** - သာမဏေတို့ + မည်၏။ [ ကိုရင်တို့ မည်၏။ ] --- ### ကြည့်ရှုရန် “**နာမ**” ဟု ရှိရာ၌ အမြဲ ဧကဝုစ် ပေးပါ၊ “**သာမဏေရာ + နာမ**” သာမဏေတို့ + မည်ကုန်၏” ဟု ဗဟုဝုစ် မပေးနှင့်။ **ကိံနာမာ**-ဟု ရှိရာ၌ကား ဗဟုဝုစ် ပေးရသည်။ [ **ကိံ** ကို “ကိ” ဟုသာ ဖတ်ပါ၊ “ကိန်း”ဟု ဝိသဇ္ဇနီသံ မပါစေရ၊ **အယံ**၌လည်း “အယမ်း”ဟု ဝိသဇ္ဇနီသံ မပါစေရ။ ] အနက်ပေးရာ၌ ရိုးရိုး နိဿယအတိုင်း “**အာဝုသော သာမဏေရ**-ငါ့ရှင် သာမဏေ၊ **အယံ ဒါရကော** - ဤ ကလေးသည်၊ **ကိံနာမော** - အဘယ်အမည် ရှိသနည်း” စသည်ဖြင့် ပေးပါ။ မြန်မာပြန်ရာ၌ကား - မြန်မာစကားပြေ ရေးသလို “ဤ ကလေး အဘယ်အမည် ရှိသနည်း” ဟု ပြန်ပါ။ စကားပြောရာ၌မူ “ဒီ ကလေး နာမည် ဘယ်လို ခေါ်သလဲ” ဟု ပြန်ဆိုပါ။ [ **ဒါရိကာ**-ကလေးမ (သူငယ်မ) သတို့သမီး။ ] # PAGE 10 ပါဠိကို ကျက်၍ အနက်ပေး, မြန်မာပြန်ပါ **၁။ အာဝုသော သာမဏေရ! အယံ ဒါရကော ကိံနာမော။** **၂။ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ! အယံ ဒါရကော မောင်ဝ နာမ။** **၃။ ဘောတိ ကညေ! အယံ ဒါရိကာ ကိံ နာမာ။** **၄။ ဘော ပုရိသ! အယံ ဒါရိကာ မအေးနာမ။** **၅။ ဘော ဒါရက! တွံ ကိံ နာမော။** **၆။ ဘော သမဏ! အဟံ မောင်လှ နာမ။** **၇။ ဘောတိ ဒါရိကေ! တွံ ကိံ နာမာ။** **၈။ ဘော ပုရိသ! အဟံ မထွေးနာမ။** **၉။ ဘော သာမဏေရ! အယံ ဝိဟာရော ကိံနာမော။** **၁၀။ ဘောန္တော သမဏာ! အယံ ဝိဟာရော ဇေတဝနံ နာမ။** အာဝုသော, ဘော, ဘန္တေ, ဘောန္တော, ဘောတိ တို့သည် ခေါ်သော ပြန်၍ထူးသော ပုဒ်များတည်း၊ ငယ်သူကို “အာဝုသော-ငါ့ရှင်, ငါ့ရှင်တို့” ဟူ၍လည်းကောင်း, ကြီးသူကို “ဘန္တေ -အရှင်ဘုရား, အရှင်ဘုရားတို့” ဟူ၍လည်းကောင်း သုံးစွဲပါ၊ **အာဝုသော သာမဏေရ**- ငါ့ရှင် သာမဏေ၊ **ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ**- အရှင်ဘုရား ဗုဒ္ဓရက္ခိတ၊ **ဘောန္တော သမဏာ**-အို ရဟန်းတို့။ အမှာ။ ။ ဤအချိန်မှာ သဒ္ဒါကျဉ်း၌လည်း နာမ်ပဒမာလာကို သင်လျက် ရှိပါလိမ့်မည်၊ **သာမဏေရော**, **ဗုဒ္ဓရက္ခိတော**, **ဒါရကော**, **သမဏော** တို့ကို **ပုရိသော** ကဲ့သို့လည်းကောင်း, **ဇေတဝန်** ကို **စိတ္တံ** ကဲ့သို့လည်းကောင်း, **ဒါရိကာ** ကို **ကညာ** ကဲ့သို့လည်းကောင်း နာမ်ဂိုဏ်းကြည့်၍ ရုပ်စဉ်ပါစေ။ ## PAGE 11 တုလျတ် = လိင်္ဂတ် = အနက်ပေး, မြန်မာပြန် **၁။ အယံ ကိံနာမော။** ။ **အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ။** **၂။ ဣမေ ကိံနာမာ။** ။ **ဣမေ သာမဏေရာ နာမ။** **၃။ တွံ ကိံနာမော။** ။ **အဟံ မောင်ဝ နာမ။** **၄။ တုမှေ ကိံနာမာ။** ။ **မယံ သမဏာ နာမ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် ကြိယာမပါသော ဝါကျများ၌ “**အယံ** နှင့် **ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ**” ကဲ့သို့ ၂ ပုဒ်ကို တူသော အနက်ရှိသောကြောင့် “တုလျတ္ထ=တုလျတ်” ဟု လည်းကောင်း, လိန် အနက်ချည်းသာ ရှိသောကြောင့် “လိင်္ဂတ္ထ=လိင်္ဂတ်” ဟု လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ [ဆောင်] ကြိယာမသတ်, တုလျတ်, လိင်္ဂတ် မြဲမှတ်ပါ။ ### သင်နည်း။ **ကိံ** ပါသော ဝါကျတို့သည် အမေးဝါကျ၊ **အယံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ**-စသော တွဲဖက်ဝါကျတို့သည် အဖြေဝါကျ၊ တပည့်များကို ၂ စုခွဲထားပြီးလျှင် အမေးဝါကျကို တစ်စုအား အဆိုခိုင်း၍, အဖြေဝါကျကို အခြား တစ်စုအား အဆိုခိုင်းပါ၊ မေးတိုင်း ဖြေတိုင်း လက်ညှိုးထိုး၍ ပြပါစေ၊ ဥပမာ- **တွံ** ဟု ဆိုလျှင် ထိုသူ့ကို လက်ညှိုးထိုး၍, **အဟံ** ဟု ဆိုလျှင် မိမိကို လက်ညှိုးညွှန်၍ ဆိုပါစေ။ ## PAGE 12 ကတ္တားနှင့် ကြိယာ အနက်ပေး, မြန်မာပြန် ဝိဘတ်။ ။ **တိ**, **အန္တိ**။ ။ **သိ**, **ထ**။ ။ **မိ**, **မ**။ **အယံ ဘဝတိ။** ။ **ဣမေ ဘဝန္တိ။** **တွံ ဘဝသိ။** ။ **တုမှေ ဘဝထ။** **အဟံ ဘဝါမိ။** ။ **မယံ ဘဝါမ။** [ဆောင်] အစ ၂ သွယ်, သူ့တွက်ချယ်၊ အလယ် ၂ လုံး, သင့်တွက် သုံး၊ အဆုံး ၂ ချက်, ငါ့ အတွက် ၃ ချက် နားလည်စေ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **တိ** နှင့် **အန္တိ** ဟူသော အစဝိဘတ် ၂ သွယ်ကို သူများအတွက် သုံးစွဲရ၏၊ **သိ** နှင့် **ထ** ဟူသော အလယ် ၂ လုံးကို သင်, နင်, မင်း, ခင်ဗျား, အရှင်ဘုရားတို့အတွက် သုံးစွဲရ၏၊ **မိ** နှင့် **မ** ဟူသော အဆုံး ၂ လုံးကို ငါ, ကျွန်ုပ်, ကျွန်တော်, တပည့်တော်, ကျွန်မ (ကျွန်မတို့) အတွက် သုံးစွဲရသည်။ **အယံ**, **ဣမေ**, **တွံ**, **တုမှေ**, **အဟံ**, **မယံ** တို့ကို “ကတ္တား” ဟု ခေါ်၏၊ **ဘဝတိ**, **ဘဝန္တိ**-စသော ပုဒ်တို့ကို “ကြိယာ” ဟု ခေါ်၏၊ ထိုကတ္တားနှင့် ကြိယာ ပေါင်းထားသော (တစ်ရံတစ်ခါ ကြိယာ မပါသော) စကားတစ်ရပ်ကို “ဝါကျ” ဟု ခေါ်သည်။ ## PAGE 13 **၁။ တို့၊ များ၊ ကုန်၊ ကြ၊ မပါရ၊ မှတ်ကြ ဧကဝုစ်။** **၂။ တို့၊ များ၊ ကုန်၊ ကြ၊ ပါစေရ၊ မှတ်ကြ ဗဟုဝုစ်။** --- ### ကြည့်ရှုရန် ကတ္တားပုဒ်များကို အနက်ပေး၊ မြန်မာပြန်ရာ၌ ဧကဝုစ်ဖြစ်လျှင် “တို့၊ များ၊ တွေ” ဟု မပါစေရ၊ ဗဟုဝုစ်ဖြစ်လျှင် “တို့၊ များ၊ တွေ” ဟု ပါစေရသည်၊ ကြိယာပုဒ်များကို အနက်ပေး မြန်မာပြန်ရာ၌လည်း ဧကဝုစ်ဖြစ်လျှင် “ကုန်၊ ကြ” ဟု မပါစေရ၊ ဗဟုဝုစ်ဖြစ်လျှင် ထို ၂ ခုတွင် တစ်ခုခု ပါစေရသည်။ **နိဿယနက်။ ။** “**အယံ**-ဤသူသည်၊ **ဘဝတိ**-ဖြစ်၏။ **ဣမေ**-ဤသူတို့သည်၊ **ဘဝန္တိ**-ဖြစ်ကုန်၏” စသည်ဖြင့် **မယံ**-ငါတို့သည်၊ **ဘဝါမ**-ဖြစ်ကုန်၏ တိုင်အောင် အနက်ပေးတတ်ပါစေ။ **မြန်မာပြန်။ ။** **အယံ ဘဝတိ**-ဤသူ ဖြစ်၏=ဒီသူ ဖြစ်တယ်၊ **ဣမေ ဘဝန္တိ**-ဤသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏=ဒီသူများ ဖြစ်ကြတယ်၊ **မယံ ဘဝါမ**-ငါတို့ ဖြစ်ကုန်၏=ငါတို့ ဖြစ်ကြတယ်။ [ ဒီသူ = ဖြစ်တယ် စသော စကားအသုံးကို စကားပြောရာ၌သာ သုံးပါ။ ] ### အမှာ ပါဠိကို အနက်ပေးသော အခါ၊ မြန်မာကို ပါဠိစီသော အခါတို့၌ နှုတ်ကလည်း ပီပီ ဆိုပါစေ၊ ကျောက်သင်ပုန်းမှာလည်း သတ်ပုံ မှန်ကန်စွာနှင့် လက်ရေးလှလှ ရေးပါစေ။ ## PAGE 14 ### (ကျက်မှတ်ရန်) **ကတ္တားနှင့် ကြိယာ** **အနက်ပေး၊ မြန်မာပြန်** **ဟောတိ၊ ဟောန္တိ။ ။ ဟောသိ၊ ဟောထ။ ။ ဟောမိ၊ ဟောမ။** **အတ္ထိ၊ သန္တိ။ ။ အသိ။ အမှိ၊ အမှ။ အတ္ထ။** **ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ။ ဗုဒ္ဓါ ဟောန္တိ။** **တွံ ဟောသိ။ ။ တုမှေ ဟောထ။** **အဟံ ဟောမိ။ ။ မယံ ဟောမ။** **ကညာ အတ္ထိ။ ။ ကညာယော သန္တိ။** **တွံ အသိ။ ။ တုမှေ အတ္ထ။** **အဟံ အမှိ။ ။ မယံ အမှ။** **သိဒ္ဓတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ။** **ဒါရကာ သာမဏေရာ ဟောန္တိ။** **အဟံ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ အမှိ။** [ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ အစား ကိုယ့်နာမည် သွင်း၍ ဖြေပါ။ ] **ဘန္တေ တုမှေ ကိနာမာ အတ္ထ။** **မယံ အာဝုသော သမဏာ နာမ အမှ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဟောတိ**-ဖြစ်၏-ဖြစ်သည်။ ။**ဟောန္တိ**-ဖြစ်ကုန်၏-ဖြစ်ကြသည်။ **အတ္ထိ**-ရှိ၏၊ ဖြစ်၏။ ။ **သန္တိ**-ရှိကုန်၏၊ ဖြစ်ကုန်၏။ **သိဒ္ဓတ္ထော**-သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား။ ## PAGE 15 ### အနက်ပေး၊ မြန်မာပြန် **၁။ ကော ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ။ သိဒ္ဓတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ။** **၂။ ကော သယတိ။ ။ ဒါရကော သယတိ။** **၃။ ကာ ပစတိ။ ။ ဒါရိကာ ပစတိ။** **၄။ ကေ ဂစ္ဆန္တိ။ ။ ပုရိသာ ဂစ္ဆန္တိ။** **၅။ ကာယော အာဂစ္ဆန္တိ။ ။ ကညာယော အာဂစ္ဆန္တိ။** ### ပါဠိစီရန် မြန်မာ (က) ဘုရား ကြွလာ၏။ (ခ) ကိုရင် သွားသည်။ (ဂ) သူငယ်မ အိပ်နေသည်။ (ဃ) သင် ချက်၏။ (င) သင်တို့ သွားကြ၏။ (စ) ငါ လာသည်။ (ဆ) ကလေးသည် ကိုရင် ဖြစ်၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ကော**-အဘယ်သူ၊ ဘယ်သူ၊ ဘသူ၊ ဘယ်ဟာ။ ။ **ကေ**-အဘယ်သူတို့သည်၊ ဘသူတွေ။ ။**ကာ**-အဘယ်သူမ။ ။**ကာယော**-အဘယ်သူမတို့သည်။ ။ **သယ**-အိပ်။ ။**ပစ**-ချက်။ ။ **ဂစ္ဆ**-သွား။ **အာဂစ္ဆ**-လာ (ကြွ)။ ### သင်နည်း ပထမနေ့၌ ပါဠိ၊ အနက်၊ မြန်မာပြန်ကို ကျေကျေရအောင် ကျက်ပါစေ၊ ဒုတိယနေ့ကျမှ ပါဠိအစီခိုင်းပါ၊ ကတ္တားပုဒ်များကိုလည်း စာအုပ်ကြည့်၍ နာမ်ရုပ် စဉ်ပါစေ။ ## PAGE 16 ပုံနှင့်တွဲသော ဝါကျများ **၁။ အတ္ထိ နု ဒါရကော။** ။ အာမ ... **အတ္ထိ ဒါရကော။** **၂။ ဂစ္ဆတိ နု ကညာ။** ။ အာမ **ဂစ္ဆတိ ကညာ။** **၃။ သယာမိ နု တွံ။** ။ အာမ ... **သယာမိ အဟံ။** **၄။ ပစ္စန္တိ နု ဒါရိကာယော။** ။ အာမ ... **ပစန္တိ ဒါရိကာယော။** ### ပါဠိစီရန် (က) သင် လာသလား။ ။ ဟုတ်ကဲ့ ကျွန်ုပ် လာပါတယ်။ (ခ) သင် သွားသလား။ ။ ဟုတ်ကဲ့ ... ကျွန်ုပ် သွားပါတယ်။ (ဂ) ကလေးများ ရှိကြသလား။ ။ ဟုတ်ကဲ့ - ကလေးများ ရှိကြပါတယ်။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **အတ္ထိ နု** = ရှိသလော (နိဿယ) = ရှိသလား (မြန်မာပြော)။ **ပစန္တိ နု** = ချက်ကုန်သလော = ချက်ကြသလား။ [အနက်ပေးပုံနှင့် မြန်မာပြန်ပုံကို ခွဲခြား၍ ပြောပါ။] **အာမ** = မှန်ပါ, တင်ပါ, ဟုတ်ကဲ့, အင်း (အိမ်း)။ ### သင်နည်း အမေးဝါကျ၌ “အတ္ထိနု” ဟုဆိုသည် và တစ်ပြိုင်နက် မေးပုံ သရုပ်ပေါ်အောင် မေးထိုးလိုက်ပါစေ၊ အဖြေ ဝါကျကို ဆိုသောအခါ **အာမ** ဟု ဆိုသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဦးခေါင်းကိုလည်း ညိမ့်မိအောင် ညိမ့်ပါစေ။ ## PAGE 17 ကတ္တားနှင့် ကံ, ကြိယာ [ဆောင်] ၁။ ပြုလုပ်တတ်မူ, ကတ္တားဟူ, မှတ်ယူ “သည်, က” အနက်ဆို။ ၂။ အပြုခံရ, ကံခေါ်ကြ, မှတ်ကြ “ကို, သို့” အနက်ဆို။ ၃။ ပြုခြင်း ကြိယာ, အနက်မှာ, မှတ်ပါ “သည်, တယ်” ဟုဆို။ ### အနက်ပေး, မြန်မာပြန် **၁။ ဒါရကော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ။** **၂။ ဒါရိကာ ဘတ္တံ ပစတိ။** **၃။ ပုရိသာ ဂါမံ အာဂစ္ဆန္တိ။** **၄။ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) ကလေးတို့သည် လမ်းကို သွားကုန်၏။ (ခ) ကလေးမတို့သည် ထမင်းကို ချက်ကုန်၏။ (ဂ) ယောက်ျားသည် ရွာသို့ လာ၏။ (ဃ) ဘုရားတို့သည် တရားကို ဟောတော်မူကုန်၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ပြုတတ် လုပ်တတ်သူကို “ကတ္တား” ဟုလည်းကောင်း, အပြုခံရသော (အသွားခံရသော) လမ်းစသည်ကို “ကံ” ဟုလည်းကောင်း, ပြုလုပ်ခြင်း (သွားခြင်း, ချက်ခြင်း) စသည်ကို “ကြိယာ” ဟုလည်းကောင်း ခေါ်၏။ ကတ္တားကို “သည်” ဟုလည်းကောင်း, “က” ဟုလည်းကောင်း, ရောက်နေသောကံကို “ကို” ဟုလည်းကောင်း, မရောက်အပ်သေးသော ရှေးရှုကံကို “သို့” ဟုလည်းကောင်း, ကြိယာကို “၏, သည်, တယ်” ဟုလည်းကောင်း အနက်ပေးရ၏။ [ **ဒေသေတိ** - ဟောတော်မူ၏၊ **မဂ္ဂေါ** - လမ်း၊ **ဂါမော** - ရွာ၊ **ဘတ္တံ** - ထမင်း။ ] ## PAGE 18 ကံပါသော အမေးနှင့် အဖြေ **၁။ အာဝုသော သာမဏေရ! ကော ဓမ္မံ ဒေသေတိ။** **၂။ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ! ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။** **၃။ ဘော ပုရိသ! ကေ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ။** **၄။ ဘော ဒါရက! ကညာယော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ။** **၅။ ဘောတိ ကညေ! ကာ ဘတ္တံ ပစတိ။** **၆။ ဘော ပုရိသ! ဒါရိကာ ဘတ္တံ ပစတိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) အို ယောက်ျား ... အဘယ်သူတို့သည် တရား ဟောကုန်သနည်း။ (ခ) အို သတို့သမီး ... အဘယ်သူမတို့သည် ထမင်း ချက်ကုန်သနည်း။ (ဂ) အို ကလေး အဘယ်သူသည် ရွာသို့ လာသနည်း။ (ဃ) အို ယောက်ျားတို့ သင်တို့သည် ရွာသို့ သွားကြကုန်၏။ (င) အို ကိုရင် ငါသည် လမ်းကို သွား၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ### သင်နည်း မြန်မာပြန်ရာ၌ ဖြစ်စေ, ပါဠိစီရာ၌ ဖြစ်စေ, ဤပြထားသော ရေးပုံအတိုင်း တစ်ပုဒ်စီချဲ့၍လည်းကောင်း, ၁-၂ (က)(ခ) စသည်ဖြင့် ဂဏန်းစဉ်တပ်၍လည်းကောင်း, ကျောက်သင်ပုန်းမှာ ရေးပါစေ။ ## PAGE 19 (ကျက်မှတ်ရန်) **၁။ ဗုဒ္ဓေါ န ဘဝတိ။** **၂။ ဒါရကော န သယတိ။** **၃။ ဘတ္တံ နတ္ထိ။** **၄။ မနုဿာ န သန္တိ။** **၅။ တွံ သာမဏေရော အသိ။** **၆။ အဟံ မနုဿော န အမှိ။** **၇။ ဒါရိကာ ဘတ္တံ န ပစတိ။** **၈။ ပုရိသာ မဂ္ဂံ န ဂစ္ဆန္တိ။** **၉။ သာမဏေရာ ဓမ္မံ န ဒေသန္တိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) သတို့သမီးသည် ဘုရား မဖြစ်။ (ခ) ကလေးသည် မရှိ။ [ ကလေး မရှိ။] (ဂ) ထမင်းတို့သည် မရှိကုန်။ [ ထမင်းတွေ မရှိကြ။] (ဃ) သင်သည် လူ မဖြစ်။ [ လူ မဟုတ်။] (င) ငါတို့သည် လူများ မဟုတ်ကြ။ (စ) သတို့သမီးတို့သည် ထမင်းကို မချက်ကုန်။ (ဆ) ငါတို့သည် ရွာသို့ မလာကုန်။ [ငါတို့ ရွာ မလာကြ။] --- ### ကြည့်ရှုရန် **န** သဒ္ဒါသည် မြန်မာလို “မ” နှင့် အနက်တူ၏၊ တားမြစ်ခြင်း (ပဋိသေဓ) အနက်ဟောပုဒ်တည်း၊ ထို့ကြောင့် “**န + ဘဝတိ** = မဖြစ်၊ **န + ဂစ္ဆတိ** = မသွား” ဤသို့ အနက်ပေးရသည်။ **န + သယတိ** = မအိပ်၊ စသည်ဖြင့် အနက်ပေးရသည်။ ## PAGE 20 **၁။ ဒါရကော ပါဒေန ဂါမံ ဂစ္ဆတိ။** **၂။ ဒါရိကာယော သကဋေန နဂရံ ဂစ္ဆန္တိ။** **၃။ ပုရိသော အဂ္ဂိရထေန ရန်ကုန်နဂရံ ဂစ္ဆတိ။** **၄။ မနုဿာ နာဝါယ မန္တလေးနဂရံ အာဂစ္ဆန္တိ။** **၅။ သာမဏေရော ယန္တနာဝါယ စစ်ကိုင်းပဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတိ။** **၆။ အာဂစ္ဆသိနု တွံ အာဝုသော နဂရံ အဂ္ဂိရထေန။** **၇။ နာဟံ ဘန္တေ အဂ္ဂိရထေန နဂရံ အာဂစ္ဆာမိ၊ ဝါယုယာနေန အာဂစ္ဆာမိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) သင်သည် ဘာဖြင့် ရွာသို့ လာသနည်း။ (ခ) ငါသည် မီးရထားဖြင့် မြို့သို့ လာ၏။ (ဂ) သင်သည် ရွာသို့ ခြေဖြင့် (ခြေလျင်) လာသလော။ (ဃ) တپည့်တော်သည် မြို့သို့ ခြေလျင် မလာပါ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ပါဒေါ** = ခြေ။ ။ **သကဋံ** = လှည်း။ ။ **နဂရံ** = မြို့။ ။ **ပဗ္ဗတော** = တောင်။ ။ **ရထော** = ရထား။ **အဂ္ဂိရထော** = မီးရထား။ ။ **အဿရထော** = မြင်းရထား။ ။ **ဝါယုယာနံ** = **အာကာသယာနံ** = လေယာဉ်ပျံ။ ။ **နာဝါ** = လှေ။ ။ **ယန္တနာဝါ** = စက်လှေ (သင်္ဘော)။ ။ **အဂ္ဂိနာဝါ** = မီးသင်္ဘော။ ။ ဤပုဒ်များကို ရုပ်စဉ်ပါစေ။ ## PAGE 21 ကြောင့်-ဟု ပေးရသော တတိယာဝိဘတ် **၁။ တွံ အာဝုသော ကေန ဝသသိ။** **၂။ အဟံ ဘန္တေ အန္နေန ဝသာမိ။** **၃။ တွံ အာဝုသော ကေန ဘောဂံ လဘသိ။** **၄။ အဟံ ဘန္တေ ဒါနေန ဘောဂံ လဘာမိ။** **၅။ မနုဿာ အာဝုသော ကေန သုခံ လဘန္တိ။** **၆။ မနုဿာ ဘန္တေ သီလေန သုခံ လဘန္တိ။** **၇။ သတ္တာ အာဝုသော ကေန နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တိ။** **၈။ သတ္တာ ဘန္တေ ဘာဝနာယ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) ငါ့ရှင် သင်သည် ဘာ့ကြောင့် ထမင်း ချက်သနည်း။ (ခ) တပည့်တော်သည် အစာကြောင့် နေသည် မဟုတ်ပါ။ (ဂ) သတ္တဝါတို့သည် ဒါနကြောင့် ဘာကို ရကြသနည်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဝသ** = နေ။ ။ **လဘ** = ရ။ ။ **ပါပုဏ** = ရောက်။ ။ **အန္နံ** = အစာ။ **မနုဿာ**, **မနုဿော**, **နရော** = လူ။ ။ **သတ္တော** = သတ္တဝါ။ **ဒါနံ** = ဒါန (အလှူပေးမှု)။ ။ **သီလံ** = သီလ (ကိုယ် နှုတ် စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားမှု)။ ။ **ဘာဝနာ** = ဘာဝနာ (စိတ်ကောင်း တိုးလာအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်မှု)။ ။ **ကိန်** = အဘယ်ကို (ဘာကို)။ ။ **ဘောဂေါ** = စည်းစိမ်။ ## PAGE 22 နှင့်-ဟု ပေးရသော **တတိယာဝိဘတ်** **၁။ တွံ ကေန သဟ ဝိဟရသိ။** **၂။ အဟံ ဗုဒ္ဓေန သဟ ဝိဟရာမိ။** **၃။ ဗုဒ္ဓေါ ကေန သဒ္ဓိံ နဂရံ ဂစ္ဆတိ။** **၄။ ဗုဒ္ဓေါ သံဃေန သဒ္ဓိ နဂရံ ဂစ္ဆတိ။** **၅။ ပဏ္ဍိတာ ကေဟိ ဝိနာ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ။** **၆။ ပဏ္ဍိတာ ဗာလေဟိ ဝိနာ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) ငါသည် သင်နှင့် အတူ (တကွ) နေ၏။ (ခ) သင်သည် ငါနှင့် အတူ မနေ။ (ဂ) လူလိမ္မာသည် လူမိုက် và အတူ နေသလော။ (ဃ) လူမိုက်သည် လူလိမ္မာနှင့် ခွဲ၍ နေ၏။ (င) ဘုရားသည် သံဃာနှင့် အတူ ကြွလာတော်မူ၏။ (စ) သံဃာသည် ဘုရားနှင့် ခွဲ၍ မလာ။ --- ### ကြည့်ရှုရပ် **ဝိဟရ**-နေ။ ။ **သဟ, သဒ္ဓိ**-အတူ(တကွ)။ ။ **ဝိနာ**-ခွဲ၍ (ကင်း၍)။ **ပဏ္ဍိတော**-လူလိမ္မာ (ပညာရှိ)။ ။ **ဗာလော**-လူမိုက် (လူဆိုး, လူဖျင်း, လူန, လူအ, လူထိုင်း)။ ။ **တယာ**-သင်နှင့်။ ။ **မယာ**-ငါနှင့်။ ## PAGE 23 အား-ဟု ပေးရသော **စတုတ္ထဝိဘတ်** [ဆောင်] **ဒါဓာတ်**-**ရုစ္စ**, **ခမ** တစ်လီ, **ဆဒီ** တစ်ထွေ, **ဓာရေ**-**နမော**, **အာရောစ** - နက်, ယှဉ်ရာတွက်, မှတ်ချက် စတုတ္ထထား။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဒါဓာတ်**၏ ယှဉ်ရာ၌ “**သံဃဿ ဒေတိ**” ဟုလည်းကောင်း, **ရုစဓာတ်**မှ **ရုစ္စ**၏ ယှဉ်ရာ၌ “**ရုစ္စတိ သံဃဿ**” ဟုလည်းကောင်း, **ခမုဓာတ်**မှ **ခမ**၏ ယှဉ်ရာ၌ “**ခမတိ သံဃဿ**” ဟုလည်းကောင်း, **ဆဒီဓာတ်**မှ **ဆာဒေ**၏ ယှဉ်ရာ၌ **ဆာဒေတိ ဒါရကဿ** ဟုလည်းကောင်း, **ဓရဓာတ်**မှ လာသော **ဓာရေ**၏ ယှဉ်ရာ၌ “**အာစရိယဿ ဆတ္တံ ဓာရေတိ** = **ဓာရယတိ**, **ဣဏသာမိကဿ ဣဏံ ဓာရယတိ**” ဟုလည်းကောင်း, **နမော** ပုဒ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ “**နမော တဿ ဘဂဝတော**” စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း စတုတ္ထဝိဘတ် ထားရသည်၊ [“**နမာမိ**” စသည်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ကား “**ဗုဒ္ဓံ နမာမိ**” ဟု ထားရသည်။] **အာရောစ**- (ပြော, ဟောခြင်း) အနက်ရှိသော **အာရောစေ**, **ဒေသေ**, **ကထယ**, **အာမန္တ** စသည်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ – **အာရောစယာမိ ဝေါ** (သင်တို့အား)” စသည်ဖြင့် စတုတ္ထထားရသည်၊ **သိလာဃ**, **ဟနု** စသည်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း စတုတ္ထထားရသေး၏။ ယှဉ်’ဆိုသည်မှာ အနက်အဓိပ္ပာယ် ယှဉ်စပ်နေခြင်း, ဆက်သွယ်နေခြင်းတည်း၊ “သံဃာအား + ပေးလှူ၏” စသည်ဖြင့် လှူခြင်းနှင့် သံဃာသည် အဓိပ္ပာယ် ဆက်သွယ်နေသည်-ဟူလို။ ## PAGE 24 ### (က) အနက်ပေး, မြန်မာပြန် **၁။ မနုဿာ ကဿ ဒါနံ ဒေန္တိ။** **၂။ မနုဿာ သံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ။** **၃။ ရုစ္စတိ ကဿ သစ္စံ။** **၄။ ရုစ္စတိ သံဃဿ သစ္စံ။** **၅။ ရုစ္စတိနု ဒါရကဿ သာဒု။** **၆။ ကဿ သာဒု န ရုစ္စတိ။** **၇။ ခမတိနု သံဃဿ ကမ္မံ။** **၈။ အာမ ခမတိ သံဃဿ ကမ္မံ။** **၉။ နက္ခမတိနု သံဃဿ ကမ္မံ။** **၁၀။ အာမ နက္ခမတိ သံဃဿ ကမ္မံ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် အမှာ။ ။ ပါဠိအသုံးသည် အရပ်စကားအသုံးနှင့် တစ်ချို့နေရာမှာ မတူတတ်ချေ၊ ဥပမာ-စကားပြောရာ၌ “သံဃာကို ပေးလှူတယ်” ဟု ပြောနိုင်၏၊ ပါဠိစီရာ၌ကား “**သံဃံ ဒေတိ**” ဟု မစီနိုင်, “**သံဃဿ ဒေတိ**” ဟု စီရသည်၊ ထို့ကြောင့် **ဒါဓာတ်** စသည်တို့နှင့် တွဲယှဉ်၍ ပါဠိစီရာ၌ စည်းကမ်း သတ်မှတ်ချက်ကို အထူး မှတ်သားရမည်၊ သို့သော် တစ်ချို့တစ်လေ ပါဠိ၌မူ ထိုစည်းကမ်းအတိုင်း မဟုတ်ဘဲလည်း ရှိတတ်ပါသေး၏။ **ရုစ္စ**-နှစ်သက် (ကြိုက်, သဘောကျ)။ ။ **ခမ**-ခံ့၊ [နှစ်သက်ခြင်း, သဘောကျခြင်းကိုပင် “ခံ့” ဟုခေါ်၏။] **သစ္စံ**-သစ္စာ (မှန်သော စကား)။ **ကမ္မံ**-ကံ (အလုပ်)။ ။ **သာဒု**-ကောင်းသော အရသာ။ ## PAGE 25 **၁။ ဆာဒေတိနု ဒါရကဿ ဘတ္တံ။** **၂။ နစ္ဆာဒေတိ ဒါရကဿ ဘတ္တံ။** **၃။ သိဿော ကဿ ဆတ္တံ ဓာရေတိ။** **၄။ သိဿော အာစရိယဿ ဆတ္တံ ဓာရေတိ။** **၅။ ကော ဣဏသာမိကဿ ဣဏံ ဓာရေတိ။** **၆။ ဣဏာယိကော ဣဏသာမိကဿ ဣဏံ ဓာရေတိ။** **၇။ အာစရိယော သိဿာနံ ကိံ အာရောစေတိ။** **၈။ အာစရိယော သိဿာနံ ဓမ္မကထံ အာရောစေတိ။** **၉။ ဗုဒ္ဓေါ ကေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။** **၁၀။ ဗုဒ္ဓေါ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။** **၁၁။ ကော ဘဂဝတော နမော။** **၁၂။ သောဟံ နမော ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဆာဒေ**-ဆာ (စားချင်, အလိုရှိ၊)။ ။**ဓာ**, **ဓာရယ**-ဆောင်၏ (ဆောင်း၏, ဆပ်ပေး၏)။ ။**အာရောစေ**-ပြော။ ။**ဣဏသာမိကော**-ကြွေးရှင် (မြီရှင်)။ ။**ဣဏာယိကော**-ကြွေးယူသူ (မြီစား)။ **ဣဏံ**-ကြွေး (အတိုးပေး၍ ချေးယူရသော ငွေ )။ **သော** + **အဟံ**-ထို တပည့်တော်။ ။**သတ္တန္နံ** - ခုနစ်ဆူကုန်သော။ ။ **သိဿော**- တပည့်။ ။ **ဆတ္တံ** - ထီး။ ## PAGE 26 ### ပါဠိစီရန် (က) သင်သည် ဘယ်သူ့အား အလှူ ပေးသနည်း။ (ခ) ရဟန်းအား သစ္စာစကားသည် နှစ်သက်သလော။ (ဂ) သံဃာအား ကံသည် ခံ့သည် မဟုတ်လော။ [ သံဃာသည် ကံကို သဘောကျတယ် မဟုတ်လား။] (ဃ) ဘယ်သူ့အား ကောင်းသော အရသာသည် နှစ်သက်သနည်း။ [ဘသူ အကောင်း ကြိုက်သလဲ။] (င) ဆရာသည် တပည့်အား ထီးကို ဆောင်းပေးသလော? (စ) ဆရာသည် တပည့်အား ထီးကို မဆောင်းပါ။ (ဆ) ကြွေးယူသူသည် ကြွေးရှင်အား ကြွေးကို မဆပ်ဖူးလော။ [ မြီစားသည် မြီရှင်အား ကြွေး မဆပ်ဖူးလား။] (ဇ) ကိုရင်သည် ကလေးတို့အား တရားစကားကို ပြော၏။ (ဈ) ငါသည် ခုနစ်ဆူကုန်သော ဘုရားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။ (ည) တပည့်သည် ဆရာအား လမ်းကို ပေး၏။ (ဖယ်ပေး၏)။ (ဋ) ဆရာတို့သည် တပည့်တို့အား တရားကို ဟောကြကုန်၏။ (ဌ) ထို ငါသည် တရားတော်အား ရှိခိုးပါ၏။ (ဍ) ထို သင်သည် အဘယ့်ကြောင့် အလှူကို သံဃာတော်အား မပေးသနည်း? (ဎ) ထိုတပည့်တော်သည် သံဃာတော်အား ရှိခိုးပါ၏။ ## PAGE 27 မှ-ဟု ပေးရသော ပဉ္စမိဝိဘတ် [ဆောင်] ဖဲခွာ-ထွက်သွား, ကျငြား-သက်ဆင်း, ကြောက်ခြင်း- ထိတ်လန့်, အတတ်သင်ယူ, ပြိုင်မူရှုံးလစ်, စ၍ဖြစ်ရာ, ရှောင်-ဝေးရာ, နီးစွာ ပဉ္စမီထား။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ဖဲခွာ။ ။ **ဂါမာ အပေန္တိ** = ရွာမှ ဖဲခွာကုန်၏။ ထွက်သွား။ ။ **နဂရာ နိဂ္ဂတော** = မြို့မှ ထွက်သွား၏။ ကျငြား။ ။ **ရုက္ခာ ပတန္တိ** = သစ်ပင်မှ ကျကုန်၏။ သက်ဆင်း။ ။ **ပဗ္ဗတာ ဩရောဟန္တိ** = တောင်မှ သက်ဆင်းကုန်၏။ ကြောက်ခြင်း။ **စောရာ ဘာယတိ** = ခိုးသူမှ ကြောက်၏။ ထိတ်လန့်။ ။ **ပါပါ ဥတ္တသတိ** = မကောင်းမှုမှ ထိတ်လန့်၏။ အတတ် သင်ယူ။ ။ **အာစရိယမှာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာတိ** = ဆရာမှ (ဆရာ့ အထံမှ) အတတ် သင်ယူ၏။ ပြိုင်မူ ရှုံး။ ။ **ဗုဒ္ဓသ္မာ ပရာဇေန္တိ တိတ္ထိယာ** = တိတ္ထိတို့သည် ဘုရားမှ ရှုံးကုန်၏။ စ၍ ဖြစ်။ ။ **ဟိမဝတာ ဘဝန္တိ မဟာနဒိယော** = မြစ်ကြီး တို့သည် ဟိမဝန္တာမှ စ၍ဖြစ်ကုန်၏။ ရှောင်။ ။ **ပါဏာတိပါတာ ဝိရမာမိ** = သူ့အသက် သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။ ## PAGE 28 ဝေးရာ။ ။ **ဂါမာ ဒူရံ** = ရွာမှ ဝေး၏။ **အာရကာ သာသနာ** = သာသနာတော်မှ ဝေး၏။ အနီး။ ။ **ဂါမာ သန္တိကံ** = ရွာမှ အနီးဖြစ်၏။ [ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ခွဲခွာခြင်းသဘော ပါရာ၌ မူလခွဲရာကို “ အပါဒါန်”ဟု ခေါ်၏၊ ထို အပါဒါန်အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်ရသည်။ ] (က) အနက်ပေး, မြန်မာပြန် **၁။ သာမဏေရာ ကုတော အပေန္တိ။** **၂။ သာမဏေရာ ဂါမာ အပေန္တိ။** **၃။ ရာဇာ ကုတော နိဂ္ဂတော။** **၄။ ရာဇာ နဂရာ นိဂ္ဂတော။** **၅။ ဒါရကော ကုတော ပတတိ။** **၆။ ဒါရကော ရုက္ခာ ပတတိ။** **၇။ ပုရိသော ကုတော သြရောဟတိ။** **၈။ ပုရိသော ဂေဟာ သြရောဟတိ။** **၉။ မနုဿာ ကေဟိ ဘာယန္တိ။** **၁၀။ မနုဿာ စောရေဟိ ဘာယန္တိ။** --- ကြည့်ရှုရန် **အပေန္တိ** – ဖဲကုန်၏။ **နိဂ္ဂတော** - ထွက်သွား၏။ **ပတ** - ကျ။ **သြရောဟ** - သက် (ဆင်း)။ **ကုတော** - အဘယ်မှ။ **ဘာယ** - ကြောက်။ **ဂေဟံ** - အိမ်။ **စောရော** - သူခိုး။ **ရုက္ခော** - သစ်ပင်။ ## PAGE 29 (ခ) အနက်ပေး, မြန်မာပြန် **၁။ ကညာယော ကေဟိ ဥတ္တသန္တိ။** **ကညာယော ဗာလေဟိ ဥတ္တသန္တိ။** **၂။ သိဿာ ကုတော သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ။** **သိဿာ အာစရိယတော သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ။** **၃။ သာမဏေရာ ကုတော ဥပဇ္ဈံ ဂဏှန္တိ။** **သာမဏေရာ ဥပဇ္ဈာယမှာ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှန္တိ။** **၄။ တိတ္ထိယာ ကုတော ပရာဇေန္တိ။** **တိတ္ထိယာ ဗုဒ္ဓတော ပရာဇေန္တိ။** **၅။ မဟာနဒိယော ကုတော ပဘဝန္တိ။** **မဟာနဒိယော ဟိမဝတာ ပဘဝန္တိ။** **၆။ တွံ ကုတော ဝိရမသိ။** **အဟံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမာမိ။** **၇။ ဂါမော နဂရတော ကီဝဒူရော။** **ဂါမော နဂရတော ယောဇနံ ဒူရော။** **၈။ အာသန္နောနု အာဝုသော ဂါမော နဂရတော။** **န အာသန္နော ဘန္တေ နဂရတော ဂါမော၊ ဂါဝုတံ ဒူရော။** --- ကြည့်ရှုရန် **ဥတ္တသ** - ထိတ် (လန့်)။ **ဂဏှ** - ယူ။ **ဥဂ္ဂဏှ** - သင်ယူ။ **ပရာဇေ** - ရှုံး။ **ပဘဝ** - စ၍ဖြစ်။ **ဝိရမ** - ရှောင်ကြဉ်။ **ကီဝဒူရော** - ဘယ်လောက်ဝေးသနည်း။ **တိတ္ထိယော** - တိတ္ထိ (အယူမှားသူ)။ **ဒူရော** - ဝေး၏။ **အာသန္နော** - နီး၏။ **ဥပဇ္ဈာယော (ဥပဇ္ဈာ)** - ဥပဇ္ဈာယ်။ **ဂါဝုတံ** - တစ်ဂါဝုတ်။ **ယောဇနံ** - တစ်ယူဇနာ။ ## PAGE 30 (က) သင်သည် ဘယ်မှ လာသနည်း။ [ ဘယ်က လာသလဲ။ ] (ခ) ကျွန်ုပ်သည် မြို့မှ လာပါ၏။ [ မြို့က လာပါတယ်။ ] (ဂ) ငါတို့သည် အိမ်မှ ထွက်ကုန်၏။ [ အိမ်က ထွက်ကြတယ် ] (ဃ) ကလေးသည် အိမ်မှ ကျ၏။ [ အိမ်ပေါ်က ကျတယ်။ ] (င) လူလိမ္မာတို့သည် မကောင်းမှုမှ ကြောက်ကုန်၏။ (စ) လူမိုက်တို့သည် မကောင်းမှုမှ မလန့်ကုန်။ (ဆ) သင်သည် အဘယ်သူမှ အတတ်ကို သင်ယူသနည်း။ [ ဘယ်သူ့ ဆီက အတတ် သင်သလဲ။ ] (ဇ) ကျွန်ုပ်သည် ဆရာ့ဆီက အတတ်ကို သင်ယူပါတယ်။ (ဈ) ကိုရင်သည် ဥပဇ္ဈာယ်အထံမှ ဥပဇ္ဈာယ်ကို ယူ၏။ (ည) ရွာသည် ဘယ်က စ၍ဖြစ်သနည်း။ (ဋ) မြို့သည် ရွာမှ ဘယ်လောက်ဝေးသနည်း။ (ဌ) ရွာသည် မြို့မှ နီးသလား၊ [ မြို့နဲ့ နီးသလား။ ] ### အမှာ စတုတ္ထဝိဘတ်နှင့် ဤ ပဉ္စမီဝိဘတ်အခန်း၌ ကျက်ဖို့ရာ ပါဠိ အတော်များ၏၊ ထို့ကြောင့် ပါဠိကို (၂ ရက်စီ) အနက်ပေး မြန်မာပြန်စေ၍ ပါဠိပုံစံကို တစ်ရက်သက်သက် စီပါစေ။ ဆရာတို့သည် ပြီးခဲ့သော ပါဠိများကို မမေ့ဖို့ရန် အပိုပါဠိစီဖို့ရာ မြန်မာလို ပြောပေးကြပါ။ ## PAGE 31 ၏-ဟု ပေးရသော **ဆဋ္ဌိဝိဘတ်** **၁။ ဣဒံ ကဿ သန္တကံ။** **၂။ ဣဒံ မမ သန္တကံ။** **၃။ ဣဒံ ကဿ ဝတ္ထံ။** **၄။ ဣဒံ မမ ဝတ္ထု။** **၅။ ဣဒံ ကဿ ဂေဟံ။** **၆။ ဣဒံ မမ ဂေဟံ။** **၇။ အယံ ကဿ ပတ္တော။** **၈။ အယံ မေ ပတ္တော။** **၉။ ဣဒံ ကဿ စီဝရံ။** **၁၀။ ဣဒံ မေ စီဝရံ။** **၁၁။ ဣဒံ နု တေ သန္တကံ။** **၁၂။ နယိဒံ မမ သန္တကံ၊ မောင်ဌေးဒါရကဿ သန္တကံ။** ### ပါဠိစီရန် (က) ဤဟာသည် ငါ၏ ဥစ္စာမဟုတ်။ (ခ) ဤဟာတွေ သင်၏ ဥစ္စာများ မဟုတ်ကြ။ (ဂ) သပိတ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာ မဟုတ်ပါ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဣဒံ** = ဤဟာ, ဤဝတ္ထု [ စသည်ဖြင့် နပုလ္လိန်ဆိုင်ရာ၌ ဘာမဆို သုံးစွဲပါ။] **ဣမာနိ** = ဤဟာတို့, ဤဝတ္ထုတို့, ဤဟာတွေ။ **အယံ** = ဤသူ။ [ “ဤယောက်ျား, ဤမိန်းမ” စသည်။] **ဣမာယော** = ဤမိန်းမတို့သည်။ **ဣမေ** = ဤယောက်ျားတို့သည်။ **တေ**, **တဝ**, **တုယှံ** = သင်၏။ **မေ**, **မမ**, **မယှံ** = ငါ့၏။ **သန္တကံ** = ဥစ္စာ။ **ပတ္တော** = သပိတ်။ **စီဝရံ** = သင်္ကန်း။ **ဝတ္ထံ** = အဝတ် (အထည်)။ **နယိဒံ** = **န** + **ဣဒံ**။ ## PAGE 32 ၏ + ငှာ-ဟု ပေးရသော **ဆဋ္ဌိနှင့် စတုတ္ထဝိဘတ်တွဲ** **၁။ ဗုဒ္ဓေါ ကေသံ အတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။** **၂။ ဗုဒ္ဓေါ သတ္တာနံ အတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။** **၃။ ဗုဒ္ဓေါ ကေသံ ဟိတာယ သုခါယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။** **၄။ ဗုဒ္ဓေါ ဒေဝမနုဿာနံ ဟိတာယ သုခါယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။** **၅။ တွံ ကိမတ္ထာယ ဂါမံ ဂစ္ဆသိ။** **၆။ အဟံ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ဂစ္ဆာမိ။** **၇။ ဣဒံ ကေသံ ဘတ္တံ။** **၈။ ဣဒံ အာဂန္တုကာနံ ဘတ္တံ။** ### ပါဠိစီရန် (က) သင်သည် ငါ၏ အကျိုးငှာ လာ၏။ [ငါ့အတွက် လာ၏။] (ခ) ငါသည် သင်၏ အကျိုးငှာ (သင်ဖို့) ထမင်း ချက်၏။ (ဂ) ဒီဟာ ဘယ်သူဖို့ ကျောင်းလဲ။ (ဃ) ဒီဟာ ငါ့ဖို့ ကျောင်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **အတ္ထာယ** = အကျိုးငှာ၊ **ဟိတာယ** = စီးပွားအလို့ငှာ၊ **သုခါယ** = ချမ်းသာခြင်းငှာ၊ **ဥပ္ပဇ္ဇ** = ဖြစ်တော်မူ (ပွင့်တော်မူ)၊ **ကိမတ္ထာယ** = အဘယ်အကျိုးငှာ၊ **ပိဏ္ဍာယ** = ဆွမ်းအလို့ငှာ။ **ကေသံ** = ဘယ်သူတို့ဖို့ (ဘယ်သူတို့၏ အကျိုးငှာ)၊ **အာဂန္တုကာနံ** = ဧည့်သည်တို့ဖို့ (ဧည့်သည်တို့၏ အကျိုးငှာ)။ [ “အကျိုးငှာ, အလို့ငှာ” ဟူသော စကားသည် “အတွက်, ဖို့” ဟူသော စကားနှင့် အဓိပ္ပာယ် တူ၏။] ## PAGE 33 ၌-ဟု ပေးရသော **သတ္တမီဝိဘတ်** **၁။ ဗုဒ္ဓေါ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ ဝိဟရတိ။** **၂။ ပဏ္ဍိတာ ဗုဒ္ဓေ ပသီဒန္တိ။** **၃။ ဒါရကာ သယနေ သယန္တိ။** **၄။ ဗာလော ပါပသ္မိံ ရမတိ။** **၅။ အာကာသေ သကုနာ ပက္ခန္တိ။** **၆။ တိလေသု တေလံ တိဋ္ဌတိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) သူငယ်မသည် အိမ်၌ ထမင်း ချက်နေ၏။ (ခ) ငါတို့သည် လမ်း၌ မအိပ်ကြကုန်။ (ဂ) လူမိုက်သည် ဘုရား၌ ကြည်ညိုသလော။ (ဃ) လူတို့သည် ကောင်းကင်၌ မပျံနိုင်ကုန်။ (င) အဘယ်ကြောင့် သင်သည် အိပ်ရာ၌ အိပ်နေသနည်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဝိဟရ** = နေ (သီတင်းသုံး)။ **အာရာမော** = အာရာမ် (ကျောင်းတိုက်)။ **ပသိဒ** = ကြည်ညို (ကြည်လင်)။ **ရမ** = မွေ့လျော် (ပျော်)။ **ပက္ခန္ဒ** = ပျံ (ပြေးဝင်)။ **အနာထပိဏ္ဍိကော** = အနာထပိဏ်သူဌေး။ **သယနံ** = အိပ်ရာ။ **အာကာသော** = ကောင်းကင်။ **သကုနော** = ငှက်။ **တိလံ** = နှမ်း။ **တေလံ** = ဆီ။ **တိဋ္ဌ** = တည်။ ## အသုံးများသော ဝိဘတ်နက်များကို ပြရာ ## ပထမအခန်း ပြီး၏။ # ဒုတိယခန်း ## အခန်း — နု-ပါသော အမေးနှင့် အဖြေ **၁။ ဒေသတိ နု အာဝုသော ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ။** ... **၂။ အာမ ... ဒေသေတိ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ။** **၃။ ဂစ္ဆသိ နု အာဝုသော ... တွံ ဂါမံ။** **၄။ အာမ ... ဂစ္ဆာမိ အဟံ ဂါမံ။** **၅။ ပစထ နု ဘောတိယော ... တုမှေ ဘတ္တံ့။** **၆။ အာမ ... ပစာမ ပစာမ မယံ ဘတ္တံ။** ## PAGE 34 (က) ငါ့ရှင် ဘုရားတို့သည် တရားကို ဟောကြသလော။ ... (ခ) တင်ပါ ... ဘုရားတို့ တရား ဟောကြပါသည်။ (ဂ) ငါ့ရှင်တို့ ... သင်တို့သည် ရွာသို့ သွားကြသလော။ (ဃ) မှန်ပါ ... တပည့်တော်တို့ ရွာသို့ သွားကြပါသည်။ (င) အို ကလေးမ ... သင်သည် ထမင်းတို့ကို ချက်သလား။ (ဖ) ဟုတ်ကဲ့ ... ကျမ ထမင်းတို့ကို ချက်နေပါသည်။ အမှာ။ ။ **အာဝုသော**, **ဘန္ေတ** ကဲ့သို့ အာလုပ်တို့ကို များသောအားဖြင့် တစ်ပုဒ်နောင် ထားလေ့ရှိ၏၊ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ အစဆုံးမှာလည်း ထားလေ့ရှိသေး၏၊ ထို့ကြောင့် ရှေ့အခန်း၌ အစဆုံး ထားခဲ့၍, ဤ အခန်း၌ တစ်ပုဒ်နောင် ထားပါသည်၊ မြန်မာလို ပြန်သော အခါ၌မူ “ငါ့ရှင် သင် သွားသလား” စသည်ဖြင့် အစဆုံးထား၍ မြန်မာပြန်ရသည်။ ## PAGE 35 ### ပုံ-ဖြင့် မေး, ဗုံ-ဖြင့် ဖြေ **၁။ အတ္ထိ နု အာဝုသော ဘတ္တံ။** **၂။ နတ္ထိ ဘန္တေ ဘတ္တံ။** **၃။ သန္တိ နု အာဝုသော မနုဿာ။** **၄။ န သန္တိ ဘန္တေ မနုဿာ။** **၅။ အသိ နု တွံ အာဝုသော သာမဏေရော။** **၆။ န အမှိ ဘန္တေ အဟံ သာမဏေရော။** **၇။ ပစတိ နု အာဝုသော ဒါရိကာ ဘတ္တံ။** **၈။ န ပစတိ ဘန္တေ ဒါရိကာ ဘတ္တံ။** **၉။ ဂစ္ဆသိ နု အာဝုသော တွံ ဂါမံ။** **၁၀။ န ဂစ္ဆာမိ ဘန္တေ အဟံ ဂါမံ။** ### ပုံ နှင့် ပုံ ပေါင်းသော မေးဖြေ **၁၁။ အတ္ထိ နနု အာဝုသော ဗုဒ္ဓေါ။** **၁၂။ အာမ ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထိ။** ... **၁၃။ ဒေသန္တိ နနု အာဝုသော ဗုဒ္ဓါ ဓမ္မံ။** **၁၄။ အာမ ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓါ ဓမ္မံ ဒေသန္တိ။** ... **၁၅။ ပစတိ နနု အာဝုသော ကညာ ဘတ္တံ။** **၁၆။ န ပစတိ ဘန္တေ ကညာ ဘတ္တံ။** **၁၇။ ဂစ္ဆသိ နနု အာဝုသော တွံ ဂါမံ။** **၁၈။ န ဂစ္ဆာမိ ဘန္တေ အဟံ ဂါမံ။** ## PAGE 36 (က) ငါ့ရှင် ... သင်တို့ သာမဏေများ ဖြစ်ကြသလား။ (ခ) အရှင်ဘုရား ကျွန်ုပ်တို့ ကိုရင်များ မဟုတ်ကြပါ။ ... (ဂ) ငါ့ရှင်တို့ ... သင်တို့ ထမင်း ချက်ကြသလား။ (ဃ) အရှင်ဘုရား ... တပည့်တော်တို့ ထမင်း မချက်ကြပါ။ (င) ငါ့ရှင် သာမဏေ ရှိသည် မဟုတ်လော။ ... (စ) မှန်ပါ အရှင်ဘုရား ... ကိုရင် ရှိပါသည်။ (ဆ) ငါ့ရှင် ... သင် ထမင်း ချက်သည် မဟုတ်လော။ (ဇ) အရှင်ဘုရား တပည့်တော် ထမင်း မချက်ပါ။ ... (ဈ) အဘယ်သူသည် ထမင်း ချက်သနည်း။ (ဉ) သတို့သမီးသာ ထမင်း ချက်ပါသည်။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **န** = မ + **နု** = လော။ ။ **နနု** = မဟုတ်လော၊ ဆိုင်ရာ ကြိယာနှင့် တွဲ၍ “**အတ္ထိ နနု** - ရှိသည် မဟုတ်လော (ရှိတယ် မဟုတ်လား)၊ **ဒေသေတိ နနု** - ဟောသည် မဟုတ်လော (ဟောတယ် မဟုတ်လား)၊ **ဂစ္ဆတိ နနု** - သွားသည် မဟုတ်လော (သွားတယ် မဟုတ်လား)” ဟု အနက်ပေး၍ မြန်မာပြန်ရသည်။ [ ကိုရင်နှင့် သာမဏေ အတူတူပင်။ **ကညာဧဝ** - သတို့သမီးသာ။ ] ## PAGE 37 **န** နှင့် **နု** အကြား ကြိယာထားပုံ ၁။ **န ဂစ္ဆသိ နု တွံ**။ ၂။ **အာမ န ဂစ္ဆာမိ အဟံ မဂ္ဂံ**။ ၃။ **န ဂစ္ဆသိ နု တွံ ဂါမံ**။ ၄။ **အဟံ ဂါမံ န ဂစ္ဆာမိ**။ ၅။ **န နု တွံ ဘတ္တံ ပစသိ**။ ၆။ **အာမ အဟံ ဘတ္တံ န ပစာမိ**။ **န** နှင့် **နု** အကြား ကြိယာထားပုံ ၇။ **န အတ္ထိ နနု ဗာလော**။ ၈။ **အတ္ထိယေဝ ဗာလော**။ ၉။ **န ဂစ္ဆသိ နနု တွံ ဂါမံ**။ ၁၀။ **အာမ အဟံ ဂါမံ န ဂစ္ဆာမိ**။ ၁၁။ **န ပစသိ နနု တွံ ဘတ္တံ**။ ၁၂။ **အာမ အဟံ ဘတ္တံ န ပစာမိ**။ (က) ငါ့ရှင်...ဘုရား မရှိဘူးလော။ [ မရှိဘူးလား။] (ခ) အရှင်ဘုရား...ဘုရား ရှိပါသည်။ [ ရှိပါတယ်။] (ဂ) ငါ့ရှင်...ကိုရင်သည် ထမင်း မချက်ဘူးလော။ (ဃ) မှန်ပါ...ကိုရင်များ ထမင်း မချက်ကြပါ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **န** = မ + **ဂစ္ဆ** (သွား) + **နု** (လော/လား) [ **န ဂစ္ဆတိ နု** = မသွားဘူးလော၊ မသွားဘူးလား။ ] ဤသို့ ပုဒ်နေ အစဉ်ကြည့်၍ အနက်အစဉ်အတိုင်း ပေးရ, မြန်မာပြန်ရသည်။ **န** + **ဂစ္ဆတိ** + **နနု** = မသွားသည် မဟုတ်လော၊ **န အတ္ထိ နနု** = မရှိသည် မဟုတ်လော၊ **န ဟောတိ နနု** = မဖြစ်သည် မဟုတ်လော ဤသို့ ပုဒ်စဉ်အတိုင်း အနက်ပေးရ, မြန်မာပြန်ရသည်၊ သာ၍ နားလည်အောင် တစ်ခန်းပြပါဦးမည်။ ## PAGE 38 ၃၂။ ပါဠိသိက္ခာ ဒုတိယ ၁။ **ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ**။ ၂။ **ဗုဒ္ဓေါ န ဟောတိ**။ ၃။ **ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ နု**။ ၄။ **ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ နနု**။ ၅။ **ဗုဒ္ဓေါ န ဟောတိ နု**။ ၆။ **ဗုဒ္ဓေါ န ဟောတိ နနု**။ [ဆောင်] **န**-ချည်း သက်သက်၊ **နု**-သက်သက်တည်း၊ တွဲလျက် **နနု**၊ ခွဲ **န** + **နု** နှင့်၊ **နနု** နောက်တွဲ, ရှေ့ (**န**) ဆွဲ၊ ရှိမြဲ ကြိယာ ငါးမျိုးတည်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **န**-ချည်း သက်သက်။ ။ **နု**-မပါဘဲ **န**-သက်သက်ကို ကြိယာနှင့် တွဲ၍ "**န ဟောတိ** = မဖြစ်" ဟု လည်းကောင်း။ **နု**-သက်သက်။ ။ **န**-မပါဘဲ "**ဟောတိ နု** = ဖြစ်သလော" ဟု လည်းကောင်း။ **နနု**-တွဲ၍။ ။ "**ဟောတိ နနု** = ဖြစ်သည် မဟုတ်လော" ဟု လည်းကောင်း။ **န** နှင့် **နု** ကို ခွဲ၍။ ။ "**န ဟောတိ နု** = မဖြစ်သလော = မဖြစ်ဘူးလော" ဟု လည်းကောင်း။ **နနု** ကို ကြိယာနောက်က တွဲ၍ **န** ကို ကြိယာရှေ့က တွဲထားလျက် "**န ဟောတိ နနု** = မဖြစ်သည် မဟုတ်လော" ဟု လည်းကောင်း၊ ဝါကျ ၅ မျိုး ရှိရိုး ဖြစ်သည်။ ရှေ့၌ ပြအပ်ပြီးသော ဝါကျများကို စာသင်သား၏ ဉာဏ်ကို လိုက်၍ အမျိုးမျိုး တွဲခိုင်းပါ၊ ဉာဏ်သဘော ဝေးသေးပုံရလျှင်လည်း ပြန်၍ မခိုင်းပါနှင့်၊ အခြေရသောအခါ အလိုလို သဘောပေါက်လာပါလိမ့်မည်။ ## PAGE 39 အရတူ ဝိသေသန ၁။ **ဧကော ပုရိသော ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ**။ ၂။ **တွံ မဟန္တော ပဏ္ဍိတော အသိ**။ ၃။ **တုမှေ မဟန္တာ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထ**။ ၄။ **အဟံ မဟန္တော ပဏ္ဍိတော အမှိ**။ ၅။ **မယံ မဟန္တာ ပဏ္ဍိတာ အမှ**။ ၆။ **အသိ နု တွံ ဗာလော မနုဿော**။ ၇။ **နာဟံ အမှိ ဗာလော မနုဿော**၊ **ပဏ္ဍိတောမှိ**။ (က) တစ်ယောက်သော လူသည် ရွာသို့ သွား၏။ (ခ) မြတ်ကုန်သော လူလိမ္မာတို့သည် ဘုရားကို ဆည်းကပ်ကြကုန်၏။ (ဂ) ငါတို့သည် မိုက်ကုန်သော လူများ မဟုတ်ကြပါ။ (ဃ) မြတ်သော ယောက်ျား။ (င) မြတ်သော ယောက်ျား တစ်ယောက်။ (စ) မြတ်သော သတို့သမီး။ (ဆ) မြတ်သော သတို့သမီး တစ်ယောက်။ (ဇ) မိုက်သော ကလေး တစ်ယောက်။ (စျ) လိမ္မာသော သူငယ်မ တစ်ယောက်။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဧက**-တစ်၊ **မဟန္တ**-မြတ်သော, ကြီးသော။ [ ဣတ္ထိလိင်၌ **မဟန္တီ**၊ နပုလ္လိင်၌ **မဟန္တ** ဟု ဖြစ်၏။ ] ## PAGE 40 ## အခန်း — ဒုတိယာ ဝိဘတ်နက် ### အရတူ ဝိသေသန **၁။ အဟံ ဧကံ ဒါရကံ ပဿာမိ။** **၂။ ကညာ အဘိရူပံ ဒါရကံ သြလောကေတိ။** **၃။ ဣစ္ဆသိ နု တွံ ဗာလံ သိဿံ။** **၄။ န ဣစ္ဆာမိ အဟံ ဗာလံ သိဿံ၊ ဣစ္ဆာမိ အဟံ ပဏ္ဍိတံ သိဿံ။** **၅။ သမဏာ ဇေတဝနံ နာမ အာရာမံ အာဂစ္ဆန္တိ။** (က) ငါသည် မိုက်သော ယောက်ျားကို အလိုမရှိ။ (ခ) လူတို့သည် လိမ္မာသော ကလေးမကို ကြည့်ကြကုန်၏။ (ဂ) ကလေးသည် ဂန္ဓာရုံမည်သော ကျောင်းတိုက်သို့ လာ၏။ (ဃ) ရဟန်းတို့သည် အရသာကောင်းသော ဆွမ်းကို မရကြ။ (င) အလွန်လှသော သတို့သားသည် အလွန်လှသော သတို့သမီးကို မရ။ (စ) ကြီးစွာသော ယောက်ျားကို။ (ဆ) မြတ်သော ယောက်ျား တစ်ယောက်ကို။ (ဋ) ลိမ္မာသော သတို့သမီး တစ်ယောက်ကို။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ပဿ-** ဃ-မြင် (ကြည့်)။ **သြလောကေ-** ကြည့်။ **ဣစ္ဆ-** လိုလား, လိုချင်, အလိုရှိ။ **အဘိရူပံ-** လွန်ကဲသော အဆင်းရှိသော (အလွန်လှသော)။ **ဇေတဝနံနာမ-** ဇေတဝန်မည်သော။ **ဂန္ဓာရာမော-** ဂန္ဓာရုံ။ **အာရာမော-** အာရာမ်, ခြံ, ကျောင်းတိုက်။ ## PAGE 41 **၁။ ဒါရကော သုခံ သယတိ။** **၂။ အဟံ ဒုက္ခံ န သယာမိ။** **၃။ ဒါရိကာ သြဒနံ မုဒုံ ပစတိ။** **၄။ သြဒနော မုဒုံ န ပစ္စတိ။** **၅။ ပုရိသော ဧကမန္တံ နိသီဒတိ။** **၆။ တွံ ဧကမန္တံ န နိသီဒသိ။** (က) သင်သည် ချမ်းသာစွာ အိပ်ရ၏လော။ (ခ) ကျွန်ုပ်သည် ချမ်းသာစွာ နေရပါ၏၊ ဆင်းဆင်းရဲရဲ မနေရပါ။ (ဂ) ထမင်းသည် นူးနူးနပ်နပ် ကျက်ပါ၏လော။ (ဃ) သူငယ်မသည် သင့်တော်အောင် ထိုင်နေ၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ကြိယာကို အထူးပြုသောပုဒ်ကို “ကြိယာဝိသေသန”ဟု ခေါ်၏၊ **“သုခံ သယတိ”**၌ **သုခံ**သည် အိပ်ခြင်းကြိယာကို အထူးပြု၏၊ “ချမ်းသာစွာ+ အိပ်ရသည်၊ ဆင်းဆင်းရဲရဲ မအိပ်ရ”ဟူလို။ **ပစ္စ-** ကျက်။ **နိသီဒ-** ထိုင်။ **သုခံ-** ချမ်းသာစွာ၊ (ချမ်းချမ်းသာသာ)။ **ဒုက္ခ-** ဆင်းရဲစွာ၊ (ဆင်းဆင်းရဲရဲ)၊ **မုဒုံ-** နူးညံ့စွာ=နူးနပ်စွာ (နူးနူးညံ့ညံ့=နူးနူးနပ်နပ်)၊ ဤပုဒ်တို့ကို … ပထမန္တ ဝိသေသနဟုလည်း ဆိုကြသေး၏။ **ဧကမန္တံ** ‘သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ (သင့်တင့်သောအရပ် အဖို့၌)။ ## PAGE 42 ### (ခ) ဒုတိယာ ကြိယာဝိသေသန **၁။ မနုဿာ သီဃံ ဂစ္ဆန္တိ။** **၂။ သမဏာ သဏိကံ ဂစ္ဆန္တိ။** **၃။ ဝိသာခါ နာမ ကညာ သဏိကံ အာဂစ္ဆတိ။** **၄။ ဗာလာ ကညာယော သီဃံ သီဃံ အာဂစ္ဆန္တိ။** **၅။ သာမဏေရာ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေန္တိ၊ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပန္တိ။** **၆။ သမဏာ ကာယပ္ပစာလကံ န ဂစ္ဆန္တိ။** **၇။ သမဏာ သုရုသုရုကာရကံ န ဘုဉ္ဇန္တိ။** (င) သင်တို့သည် ဖြေးဖြေး လာကြလော၊ လျင်စွာ မလာကြနှင့်။ (စ) သင်တို့သည် အဝန်းညီစွာ မဝတ်ကြ, မရမ်းကြ။ (ဆ) သင်တို့သည် ရှရူး ရှရူး မြည်အောင် စားကြသည်။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **နိဝါသေ-** ဝတ်။ **ပါရုပ-** ရုံ, ခြုံ, ရမ်း။ **ပရိမဏ္ဍလံ-** ထက်ဝန်းကျင်။ ဝန်းဝိုင်းစွာ (အဝန်းညီစွာ)။ **ကာယပ္ပစာလကံ-** ကိုယ်ကို လှုပ်၍လှုပ်၍။ **သုရုသုရုကာရကံ-** ရှုပ်ရှုပ် အသံကိုပြု၍ (ရှရူး ရှရူး မြည်အောင်)။ **သီဃံ-** လျင်စွာ (လျင်လျင်မြန်မြန်)။ **သဏိကံ-** ဖြေးဖြေး (နှေးနှေး)။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 43 ၌-ဟု ပေးရသော ဒုတိယာဝိဘတ်နက် **၁။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ။** **၂။ သမဏာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တိ။** **၃။ ပုရိသော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ။** **၄။ မနုဿာ ဧကမန္တံ နိသီဒန္တိ။** (က) အခါတစ်ပါးဝယ် ငါသည် မန္တလေးမြို့၌ နေ၏။ (ခ) သင်တို့သည် နံနက်အခါ၌ မြို့သို့ ဆွမ်းခံ ဝင်ကြ၏။ (ဂ) ငါသည် ဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၌ နေ၏။ (ဃ) ငါတို့သည် တစ်ခုသော အရပ်အဖို့၌ ထိုင်နေကြ၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ပဝိသ**-ဝင်။ ။ **အဇ္ဈာဝသ**-နေ။ ။ **နိသီဒ**-ထိုင်။ ။ **ဧကံ သမယံ**-တစ်ခုသော အခါ၌ (အခါတစ်ပါးဝယ်)။ ။ **ပုဗ္ဗဏှသမယံ**-နံနက်အခါ၌။ (**သမယော**-အခါ)။ ။ **အဂါရံ**-အိမ်၌။ **ဧကမန္တံ** = **ဧကံ** + **အန္တ** = တစ်ခုသော + အရပ်အဖို့၌၊ [ – သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ” ဟု ကြိယာဝိသေသနအနက်လည်း ပေးခဲ့၏။] **ဂိဇ္ဈကူဋေ**-ဂိဇ္ဈကုဋ်မည်သော၊ **ပဗ္ဗတေ**-တောင်၌။ ## PAGE 44 ပတ်လုံး-ဟု ပေးရသော ကာလအစ္စန္တ သံယောဂ **၁။ မာသံ မံသောဒနော ဟောတိ။** **၂။ သဗ္ဗကာလံ ဝိဟာရော ရမဏီယော။** **၃။ တိယာမံ သယတိ။** **၄။ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမိ။** (က) တစ်လပတ်လုံး ဆွမ်း ရှိ၏။ (ခ) မြို့သည် အခါခပ်သိမ်း ပျော်စရာ ကောင်း၏။ (ဂ) ကလေးသည် ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး အိပ်၏။ (ဃ) ငါသည် ဤကျောင်း၌ တစ်လပတ်လုံး နေ၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **အစ္စန္တ** = အဆက်မပြတ် + **သံယောဂ** = ယှဉ်စပ်ခြင်း။ အချိန်ကာလဖြစ်စေ, ခရီးအဓွန့်ဖြစ်စေ, ထမင်းစသော အရာဝတ္ထုဒြပ်နှင့်လည်းကောင်း, သွားခြင်းစသော ကြိယာနှင့်လည်းကောင်း, မွေ့လျော်ဖွယ်စသော ဂုဏ်နှင့်လည်းကောင်း အဆက်မပြတ် (အကြားမလပ်) ယှဉ်ခြင်းကို **အစ္စန္တ သံယောဂအနက်** ဟု ခေါ်၏။ ဤပုံစံများသည် ကာလအစ္စန္တ သံယောဂပုံစံများတည်း၊ “တစ်လပတ်လုံး = တစ်လလုံးလုံး” ဟု အနက်ပေး၏၊ **ရမဏီယော**-မွေ့လျော်အပ်၏ = မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်း၏ = ပျော်စရာကောင်း၏၊ **ဥပေ**-ကပ်ရောက်။ **မံသောဒနော** (**မံသ** + **ဩဒနော**) - အသားထမင်း (အသားရောသော + ထမင်း = သားပြွမ်းထမင်း = ဒန်ပေါက်ထမင်း)။ ။ **သဗ္ဗကာလံ**-အလုံးစုံသော ကာလပတ်လုံး (အခါခပ်သိမ်း)။ ။ **တိယာမံ**-ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး။ ။ **ဣမံ တေမာသံ**-ဤသုံးလပတ်လုံး။ ။ **ဝဿံ**-မိုးအခါ၌ နေခြင်းသို့ (မိုးခိုခြင်းသို့)။ ## PAGE 45 **အဒွါအန္တ သံယောဂ** ၁။ **ယောဇနံ ဝနရာဇိ ပကာသတိ။** ၂။ **ဂါဝုတံ ပဗ္ဗတော ဒီဃော။** ၃။ **ကောသံ သဇ္ဈယတိ။** [“သဇ္ဈာ” ဟု မရှိစေရ။] (က) တစ်ယူဇနာတိုင်တိုင် (တစ်ယူဇနာတိုင်အောင်) တောတန်း ရှည်၏။ (ခ) ငါတို့သည် တစ်ဂါဝုတ်တိုင်တိုင် ရှည်သော တောင်ကို မြင်ကြရ၏။ (ဂ) သင်တို့သည် တစ်ကောသတိုင်တိုင် သွားကြကုန်၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ဤပုံစံများသည် အဒ္ဓါ (အဓွန့်=ခရီး)အတွက် အစ္စန္တ သံယောဂများတည်း၊ “တိုင်တိုင်=တိုင်အောင်” ဟု အနက်ပေးရ၏။ ။ **ပကာသ**- ထင်ရှား။ ။ **သဇ္ဈယ**- သရဇ္ဈယ်=ရွတ်ဆို=စာအံ။ **ယောဇနံ**- တစ်ယူဇနာတိုင်တိုင် (တစ်ယူဇနာတိုင်အောင်)။ ။ **ဝနရာဇိ**- တောအရေး(တောတန်း)။ ။ **ကောသံ**- တစ်ကောသတိုင်တိုင်။ [လေးအပြန် ငါးရာရှိသောခရီးကို “တစ်ကောသ ဝေးသောခရီး” ဟု ခေါ်၏၊ ၄ ကောသရှိသော ခရီးကို “တစ်ဂါဝုတ်”ဟု ခေါ်၏၊ လေးတစ်ပြန်လျှင် ၄ တောင်ရှိ၏။] ## PAGE 46 **အားဖြင့်-ဟု ပေးရသော တတိယာဝိသေသန** ၁။ **အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ဂေါတ္တေန ဂေါတမော နာမ ဟောတိ။** ၂။ **ဇာတိယာ သာကိယော နာမ ဟောတိ။** ၃။ **နာမေန သိဒ္ဓတ္ထာ နာမ ကုမာရော ဟောတိ။** ၄။ **ပကတိယာ အဘိရူပေါ။** ၅။ **ဇာတိယာ သောဠသဝသော။** (က) ငါသည် အနွယ်တော်အားဖြင့် ဂေါတမမည်သော မြတ်စွာ ဘုရားကို ရှိခိုးပါ၏။ (ခ) ငါတို့သည် ဇာတ်အားဖြင့် သာကိယမည်သော မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပါကုန်၏။ (ဂ) သင်သည် ပင်ကိုယ်အားဖြင့် အလွန်အဆင်းလှသော သိဒ္ဓတ္ထ မည်သော မင်းသားကို မြင်သည် မဟုတ်လော။ (ဃ) သင်သည် မွေးဖွားခြင်းအားဖြင့် အဘယ်နှစ်နှစ်ရှိသူနည်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် (၂) **ဇာတိယာ**- ဇာတ်(အမျိုး) **ဂေါတ္တေန**- အနွယ်အားဖြင့်။ အားဖြင့်။ (၅) **ဇာတိယာ**- မွေးဖွားခြင်းအားဖြင့် (မွေးသည်မှ စ၍)။ ။ **ပကတိယာ**- ပင်ကိုယ်အားဖြင့် (နဂိုအတိုင်း မပြုပြင်ဘဲ)။ **ကုမာရော**- မင်းသား။ ။ **အဘိရူပေါ**- လွန်ကဲသော အဆင်းရှိ၏ (အလွန် အဆင်းလှ၏)။ ။ **သောဠသဝသော**- တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ် ရှိသည်။ [ကတိဝဿာ- အဘယ်နှစ်နှစ် ရှိသနည်း၊ “ကတိဝသော သိ"ဟု ပါဠိစီပါ။] ## PAGE 47 [ သည်-စဉ်ဟု အနက်ပေး။] ၁။ **ဒါရကဿ ရုဒတော ပိတာ ပဗ္ဗဇတိ။** ၂။ **ဒါရကေ ရုဒန္တေ ပိတာ ပဗ္ဗဇတိ။** ၃။ **ဝေဿန္တရဿ ပေက္ခတော ဇူဇကော ဒါရကေ နေတိ။** ၄။ **မဟာဇနေ ပေက္ခမာနေ မစ္စု ဂိလာနံ နေတိ။** (က) ကလေးသည် ငိုနေစဉ်(ကလေး ငိုနေတုန်း) မိခင်သည် အိမ်မှ ထွက်သွား၏။ [ ဆဋ္ဌီ-သတ္တမီ ဝါကျ ၂-မျိုး စီပါ။] (ခ) ရဟန်းသည် ကြည့်နေစဉ် သူခိုးသည် သပိတ်သင်္ကန်းကို ဆောင်ယူသွား၏။ [ဆဋ္ဌိ-သတ္တမီ ဝါကျ ၂-မျိုး စီပါ။] (ဂ) ဆရာသည် စကားပြောနေစဉ် တပည့်တို့သည် အိပ်နေကြ ကုန်၏။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ပဗ္ဗဇ**- ရဟန်းပြု။ ။ **နေတိ**- ဆောင်သူသွား၏။ ။ **ရုဒတော**, **ရုဒန္တေ**- ငိုနေစဉ် (ငိုနေတုန်း)။ ။ **ပေက္ခတော**, **ပေက္ခမာနေ**- ကြည့်နေစဉ် (ကြည့်နေတုန်း)။ **ဝေဿန္တရော**- ဝေဿန္တရာမင်း။ ။ **ဇူဇကော**- ဇူဇကာပုဏ္ဏား။ **မဟာဇနော**- များစွာသော လူအပေါင်း (လူအများ)။ ။ **မစ္စု**- သေမင်း။ ။ **ဂိလာနော**- မကျန်းမာသူ (လူမမာ)။ ## PAGE 48 **လက္ခဏ-လကျ** [သည်, သော်, လသော် ဟု ပေး။] **၁။ ဗောဓိသတ္တေ ဇာယမာနေ မာတာ ပမောဒတိ။** **၂။ ဘိက္ခုသု ဘုတ္တေသု ပုရိသော ပစ္စာဂစ္ဆတိ။** **၃။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပုရိသော ပဋိဝစနံ န ဒေတိ။** **၄။ ဧဝံ ဝုစ္စမာနော ဒါရကော အာဂစ္ဆတိ။** (က) ကလေးသည် ဖွားမြင်လသော် အဖသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်၏။ (ခ) သူငယ်မသည် ထမင်းစားပြီးသော် အမိသည် သွား၏။ (ဂ) ငါသည် ဂန္ဓာရုံ၌ နေလသော် ဤပါဠိသိက္ခာကို ရေး၏။ [ လသော်ကို “လတ်သော်”ဟုလည်း သုံး၏။] --- ကြည့်ရှုရပ် **ပမောဒ**-လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်။ ။ **ပစ္စာဂစ္ဆ**-ပြန်လာ။ ။ **ဇာယမာနေ**-ဖွားမြင်လသော်။ ။ **ဘုတ္တေသု**-စားပြီးကုန်သော်။ ။ **ဧဝံ**-ဤသို့။ **ဝုတ္တေ**-ပြောဆိုအပ်သော်။ ။ **ဝုစ္စမာနော**-ပြောဆိုအပ်သော် (အပြောအဆို ခံရသော်)။ **ဝိဟရန္တော**-နေလသော်, သီတင်းသုံးတော်မူလသော် (သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်=သီတင်းသုံးတော်မူခိုက်=သီတင်းသုံးတော်မူတုန်း)။ ။ **လိခ**-ရေး။ [ **မာန**, **အန္တ** ရှိလျှင် ပဌမာဝိဘတ်ကိုလည်း “သော်”ဟု ပေးနိုင်၏။] ## PAGE 49 ## အခန်း — ကံဟောဝါကျ [ဆောင်] ၁။ ကတ္တား တတိယာ, ကံ ပဌမာ, ရံခါတွေ့လျှင်။ ၂။ ကြိယာသဘော, အပ်ဟုနှော, ကံဟောဝါကျတွင်။ ၃။ အစ ၂ သွယ်, သူ့တွက်ချယ်၊ အလယ် ၂ လုံး, သင့်တွက်သုံး၊ အဆုံး ၂ ချက်, ငါ့အတွက်၊ မှတ်ချက် ကံနှင့်ယှဉ်။ ဝိဘတ်။ ။ **တေ**-**အန္တေ**, **သေ**-**ဝှေ**, **ဧ**-**မှေ**။ **ဂစ္ဆယတေ**-**ဂန္ဒီယန္တေ**။ ။ **ဂစ္ဆယသေ**-**ဂစ္ဆယဝှေ**။ **ဂစ္ဆယေ**-**ဂစ္ဆယာမှေ**။ --- ကြည့်ရှုရန် ကတ္တားဟော ဝါကျ၌ “**ပုရိသော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ**” ဟု ကတ္တား၌ ပဌမာ ဝိဘတ်, ကံ၌ ဒုတိယာဝိဘတ်ဖြင့် ပြခဲ့၏၊ ဤ ကံဟောဝါကျ၌ ထိုသို့ မရှိစေဘဲ ကတ္တား၌ “**ပုရိသေန**” ဟု တတိယာဝိဘတ်ဖြင့်, ကံ၌ “**မဂ္ဂေါ**” ဟု ပဌမာဝိဘတ်ဖြင့် ရှိစေရသည်။ ကြိယာ၌လည်း ကတ္တားဟောတုန်းက “**ဂစ္ဆတိ**-သွား၏” ဟု ပေးခဲ့၏၊ ဤ ကံဟော ဝါကျ၌ “အပ်” ဟု အပိုနှော၍ “သွားအပ်၏”ဟု အနက်ပေးရသည်။ **တေ**-**အန္တေ** စသော အာချာတ်ဝိဘတ်များလည်း ကတ္တားဟောဝါကျ၌ ကတ္တားနှင့် ယှဉ်ရသကဲ့သို့ ဤ ကံဟောဝါကျ၌ ကံ và ယှဉ်ရသည်၊ ထို့ကြောင့် **တေ**-**အန္တေ** အစ ၂ သွယ်ကို သူ့အတွက်, **သေ**-**ဝှေ** အလယ် ၂ လုံးကို သင့်အတွက်, **ဧ**-**မှေ** အဆုံး ၂ ချက်ကို ငါ့အတွက် သုံးရာ၌ ကံပုဒ်ကို ကြည့်၍ သုံးရသည်၊ နောက်လာမည့် သင်ခန်းစာ ပုံစံများကို ကြည့်ပါ။ ## PAGE 50 **ပါဠိသိက္ခာ — ဒုတိယ** ### ကံဟောဝါကျပုံစံ **၁။ ပုရိသေန မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆယတေ။** **၂။ ပုရိသေန မဂ္ဂါ ဂန္ဒီယန္တေ။** **၃။ ပုရိသေန တွံ ဂစ္ဆယသေ။** **၄။ ပုရိသေန တုမှေ ဂစ္ဆယဝှေ။** **၅။ ပုရိသေန အဟံ ဂန္ဒီယေ။** **၆။ ပုရိသေန မယံ ဂန္ဒီယာမှေ။** ၁။ **ပုရိသေန** - ယောက်ျားသည်၊ **မဂ္ဂေါ** - လမ်းကို၊ **ဂစ္ဆယတေ** - သွားအပ်၏။ ၂။ **မဂ္ဂါ** - လမ်းတို့ကို၊ **ဂစ္ဆယန္တေ** - သွားအပ်ကုန်၏။ ၃။ **တွံ** - သင်လမ်းကို၊ **ဂစ္ဆယသေ** - သွားအပ်၏။ ၄။ **တုမှေ** - သင်လမ်းတို့ကို၊ **ဂစ္ဆယဝှေ** - သွားအပ်ကုန်၏။ ၅။ **အဟံ** - ငါလမ်းကို၊ **ဂစ္ဆယေ** - သွားအပ်၏။ ၆။ **မယံ** - ငါလမ်းတို့ကို၊ **ဂန္ဒီယာမှေ** - သွားအပ်ကုန်၏။ --- ကြည့်ရှုရန် ကံဟောဝါကျ၌ ကံနှင့် ကြိယာသာ ဧကဝုစ်ချင်း, ဗဟုဝုစ်ချင်း တူစေရသည်၊ ကတ္တားကား ဧကဝုစ်နေ, ဗဟုဝုစ်နေနေ နေပိုင်၏၊ ကြိယာနှင့် ကံသာ သူဖြင့် သူချင်း, သင်ဖြင့် သင်ချင်း, ငါဖြင့် ငါချင်း တူစေရသည်၊ ကတ္တားကား သူ သင် ငါ ၃ မျိုးလုံး နေနိုင်သည်၊ နောက် သင်ခန်းစာ ပုံစံများကို ကြည့်။ ## PAGE 51 **ကတ္တား ၆ မျိုး, ကံ ၁ မျိုး** **၁။ ပုရိသေန မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **၂။ ပုရိသေဟိ မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **၃။ တယာ မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **၄။ တုမှေဟိ မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **၅။ မယာ မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **၆။ အမှေဟိ မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ။** **မဂ္ဂါ ဂန္ဒီယန္တေ။** **တွံ ဂစ္ဆိယသေ။** **တုမှေ ဂစ္ဆိယဝှေ။** **အဟံ ဂန္ဒီယေ။** **မယံ ဂစ္ဆိယာမှေ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **အမှာ။** ပုရိသေန စသော ကတ္တား ၆ မျိုးကို အလဲအလှယ် ထားနိုင်သော်လည်း ကံနှင့် ကြိယာတို့ကား “**မဂ္ဂေါ ဂစ္ဆိယတေ**” ဟုသာ ထားရပုံကို ကြည့်၍ “**မဂ္ဂါ ဂစ္ဆိယန္တေ**, **တွံ ဂစ္ဆိယသေ**, **တုမှေ ဂစ္ဆိယဝှေ**, **အဟံ ဂန္ဒီယေ**, **မယံ ဂန္ဒီယာမှေ**” တို့၌လည်း ပုရိသေန စသော ကတ္တား ၆ မျိုးတွင် အလိုရှိရာ ကတ္တားကို ထားနိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ၊ နောက်လာမည့် အခန်းများ၌ ကတ္တား အမျိုးမျိုးထား၍ ပုံစံပြပါမည်။ ## PAGE 52 ### လေ့ကျင့်ခန်း **၁။ ကညာယ ဘတ္တံ ပစ္စတေ။** **၂။ ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဒေသိယတေ။** **၃။ တယာ ဘတ္တာနိ ပစ္စန္တေ။** **၄။ မယာ ဒါနေန ဘောဂါ လဗ္ဘန္တေ။** **၅။ တုမှေဟိ သီလေန သုခါနိ လဗ္ဘန္တေ။** **၆။ သမဏေဟိ ဘာဝနာယ နိဗ္ဗာနံ ပါပီယတေ။** **၇။ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝိနာ ဗာလေဟိ ဝိဟာရော အာဂစ္ဆိယတေ။** **၈။ အမှေဟိ သံဃဿ ဒါနာနိ ဒီယန္တေ။** **၉။ သိဿေဟိ အာစရိယဿ ဆတ္တံ ဓာရီယတေ။** **၁၀။ ဗုဒ္ဓေန ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မော ဒေသီယတေ။** **၁၁။ သိဿေဟိ အာစရိယတော သိပ္ပံ ဥဂ္ဂယှတေ။** **၁၂။ ဗုဒ္ဓေန သတ္တာနံ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသီယတေ။** **၁၃။ မယာ ပိဏ္ဍာယ ဂါမော ဂစ္ဆိယတေ။** **၁၄။ ပုရိသေဟိ အာဂန္တုကာနံ ဘတ္တံ ဒီယတေ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **အမှာ။** ပြအပ်ခဲ့သော ကတ္တုဝါကျများမှ ယူ၍ ကမ္မဝါကျ ပြုလုပ်ထား၏၊ **ပစ္စ**-ချက်အပ်။ ။**လဗ္ဘ**-ရအပ်။ ။**ဒေသီယ**-ဟောအပ်။ **ပါပီယ**-ရောက်အပ်။ ။**ဒီယ**-ပေးအပ်။ ။**ဓာရီယ**-ဆောင်းအပ်။ ။**ဥဂ္ဂယှ**-သင်ယူအပ်။ ။**တွံ**-**တုမှေ**-**အဟံ**-**မယံ** ဟူသော ကံများကို ထည့်သွင်း၍ “**ပစ္စသေ**, **ပစ္စဝှေ**, **ပစ္စေ**, **ပစ္စာမှေ**” စသော ကြိယာတို့ကို စည်းကမ်းကျအောင် ထားတတ်ပါစေ။ ## PAGE 53 ### ပါဠိစီရန် (က) သတို့သမီးသည် သင် (ထမင်း)ကို ချက်အပ်၏။ (ခ) မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ငါ (တရား)တို့ကို ဟောအပ်ကုန်၏။ (ဂ) သင်တို့သည် ဒါနကြောင့် ငါ (စည်းစိမ်)ကို ရအပ်၏။ (ဃ) ငါတို့သည် သီလကြောင့် သင် (သုခ)တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ (င) ကိုရင်သည် ဘာဝနာကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်အပ်၏။ (စ) ငါတို့သည် လူမိုက်တို့နှင့် ခွဲ၍ ကျောင်းသို့ လာအပ်၏။ (ဆ) သင်သည် သံဃာအား အလှူတို့ကို လှူအပ်ကုန်၏။ (ဇ) ဆရာသည် တပည့်အား ထီးကို မဆောင်းအပ်။ (ဈ) မြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါတို့အား သင် (တရား)ကို ဟောအပ်၏။ (ည) သင် (တပည့်)တို့သည် ဆရာ့ထံမှ ငါ (အတတ်)ကို သင်ယူအပ်၏။ (ဋ) ငါတို့သည် ဆွမ်းအလို့ငှာ သင် (ရွာ) သို့ သွားအပ်၏။ (ဌ) သင်တို့သည် ဧည့်သည်ဖို့ ငါ (ထမင်း)ကို ချက်အပ်၏။ (ဍ) ဝေဿန္တရာမင်းသည် ကြည့်နေစဉ် ဇူဇကာပုဏ္ဏားသည် ကလေးတို့ကို ဆောင်ယူအပ်ကုန်၏။ (ဎ) ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းစားကုန်ပြီးသော် ယောက်ျားသည် ရွာသို့ ပြန်လာအပ်၏။ ## PAGE 54 အနက်ပေါင်းချုပ် [ဆောင်] ၁။ သည်-ပဌမာ,ပုဒ်တွေ့ ရာ, ရံခါ “ ကို-သို့ ” ပေး။ ၂။ ဒုတိယာပြိုင်, တိုင်တိုင်-ပတ်လုံး, ၌-စွာ သုံးလျှင်, ၍လည်း ဖက်, အနက် မျိုးစုံပေး။ ၁။ **ဗုဒ္ဓေါ**, **ဗုဒ္ဓါ** တို့ကဲ့သို့ ပဌမာဝိဘတ် ဆုံးသော ပုဒ်များ၌ “ဘုရားသည်, ကား, က” ဟု ပေးရသော်လည်း ပြခဲ့သော ကံဟော ဝါကျများ၌ “**မဂ္ဂေါ**-လမ်းကို၊ **ဂါမော**-ရွာသို့၊ **ဂစ္ဆိယတေ**-သွားအပ်၏” ဟု တစ်ခါတစ်ရံ “ကို-သို့” လည်း ပေးရသည်။ ၂။ ဒုတိယာဝိဘတ် ရှိရာ၌ “**မဂ္ဂံ**-လမ်းကို၊ **ဂါမံ**-ရွာသို့၊ **ဂစ္ဆတိ**-သွား၏” ကဲ့သို့ “ကို-သို့” ပေးရိုးတည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ၌ကား **မာသံ**-တစ်လပတ်လုံး၊ **ယောဇနံ**-တစ်ယူဇနာတိုင်တိုင်၊ **ဧကံ သမယံ**-တစ်ပါးသော အခါ၌ ဟုလည်းကောင်း, “အခါတစ်ပါး၌” ဟုလည်းကောင်း ပေးရ၏။ ကြိယာဝိသေသန အနက်ပေးရာ၌ **ဧကမန္တံ**-သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ၊ **သုခံ**-ချမ်းသာစွာ၊ **ကာယပ္ပစာလကံ**-ကိုယ်ကို လှုပ်၍လှုပ်၍ ဟု ပေးရ၏၊ ထို့ပြင် **သုခံ**-ချမ်းချမ်းသာသာ၊ **ဒုက္ခံ**-ဆင်းဆင်းရဲရဲ၊ **ဧကမန္တံ**-သင့်တင့်လျောက်ပတ်အောင်၊ **သမံ**-ညီညီညွတ်ညွတ်၊ **ဝိသမံ**-မညီမညွတ် ဟုလည်း ပေးနိုင်ပါသည်။ ## PAGE 55 ၃။ တတိယာဖြင့်, သည်- ကြောင့်-နှင့်ဝယ်, အားဖြင့်-သဖြင့်, ၌လည်း ဆင့်, အသင့် ကြည့်၍ပေး။ ၄။ စတုတ္ထမှာ, အားနှင့်ငှာ, ရံခါ “ဖို့” လည်း ပေ။ ၃။ တတိယာဝိဘတ်၏ အနက်ကို **ပါဒေန**-ခြေဖြင့်၊ **ဂစ္ဆတိ**-သွား၏၊ **ပုရိသေန**-ယောက်ျားသည်၊ **ဂစ္ဆိယတေ**-သွားအပ်၏၊ **ဒါနေန**-ဒါနကြောင့်၊ **ဘောဂဝါ**-စည်းစိမ်ရှိ၏၊ **သံဃေန**-သံဃာနှင့်၊ **သဒ္ဓိ**-အတူ၊ **ဂေါတ္တေန**-အနွယ်အားဖြင့် ဟု ပုံစံပြခဲ့ပြီ။ ထို အနက်များအပြင် **သမေန**-ညီညွတ်သဖြင့်၊ **ဓာဝတိ**-ပြေး၏၊ **ဟတ္ထိန**-လက်ဖြင့်၊ **ကုဏိ**-ကောက်သူ၊ **ဧကာဟေန**-တစ်ရက်ချင်းဖြင့်၊ **ပါယာသိ**-အရောက်သွားပြီ၊ **တေန သမယေန**-ထိုအခါ၌ ဟူသော အနက်များကိုလည်း သင့်သလို ပေးရသေး၏။ ၄။ စတုတ္ထဝိဘတ်၏ အနက်ကို **သံဃဿ**-အား၊ **ဒေတိ**-လှူ၏၊ **အတ္ထာယ**-အကျိုးငှာ၊ **ဥပ္ပဇ္ဇတိ**-ဖြစ်၏၊ **အာဂန္တုကာနံ**-ဧည့်သည်တို့ဖို့ [ဧည့်သည်တို့ အကျိုးငှာ-ဧည့်သည်တို့အတွက်] **ဘတ္တံ**-ထမင်း ဟု ပုံစံပြခဲ့ပြီ။ “ဖို့” ဟူသော အနက်, “အတွက်” ဟူသော အနက်သည် “၏ + အကျိုးငှာ” ဟူသော အနက်နှင့် အဓိပ္ပာယ် အတူပင် ဖြစ်၏။ ## PAGE 56 ၅။ ပဉ္စမီတွက်, တော-လည်း ဖက်၍, အောက်-ထက်-ကြောင့်ပါ, တော သက်ရာ, ရံခါ အားဖြင့် ပေး။ ၆။ ဆဋ္ဌီဖြင့် ဆို, သည်-ကို-တွင်-ထက်, စဉ်လည်း ဖက်, အနက် လျော်ရာပေး။ ၅။ ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်ကို **ဂါမာ**-ရွာမှ ဟူသော အနက် အပြင် **သီလသ္မာ**-သီလအောက်၊ **ဒါနံ**-ဒါနသည်၊ **ဟီနံ**-ညံ့၏၊ **ဒါနသ္မာ**-ဒါနထက်၊ **သီလံ**-သီလသည်၊ **ပဏီတံ**-မြတ်၏ ဟူသော “အောက်-ထက်” အနက်, **ကသ္မာ**-အဘယ်ကြောင့်၊ **ယသ္မာ**-အကြင့်ကြောင့် စသော “ကြောင့်” ဟူသော အနက်လည်း ပေးနိုင်၏။ ပဉ္စမီဝိဘတ်၏အစား **တော** ပစ္စည်းသက်၍ **ဒါနတော**-ဒါနမှ၊ ဒါနအောက်, ဒါနထက်, ဒါနကြောင့် ဟူသော အနက်များ ပေးနိုင်၏၊ **အနိစ္စတော**-အနိစ္စအားဖြင့်၊ ဝါ-အနိစ္စဟူ၍ ဟူသော အနက်လည်း ပေးနိုင်၏။ ၆။ ဆဋ္ဌိဝိဘတ်အတွက် **ပုရိသဿ**-၏ ဟူသော အနက်အပြင် **ဂါမဿ**-ရွာသည်၊ **ပူဇိတံ**-ပူဇော်အပ်၏၊ **ဗာလာနံ**-လူမိုက်တို့ကို၊ **အသေဝနာ**-မပေါင်းခြင်း၊ **ဂါဝိနံ**-နွားမတို့တွင်၊ **ကဏှာ**-နွားနက်မ၊ **ဓမ္မာနံ**-တရားတို့ထက်၊ **ပဝရံ**-မြတ်၏၊ **ဒါရကဿ**-သူငယ်သည်၊ **ရုဒတော**-ငိုနေစဉ် ဟူသော အနက်များလည်း ပေးနိုင်၏။ ## PAGE 57 ၇။ **သတ္တမီ**ဆို, သည်-ကို ရှိလင့်, စဉ်-သော် ဆင့်၍, တွင်- ဖြင့်-ကြောင့်-ကို, သို့လည်း ဆို, ထိုထို သင့်ရာပေး။ ၇။ **သတ္တမီ**ဝိဘတ်အတွက် “၌” ဟူသော အနက်အပြင် “**ဘိက္ခုသု**-တို့သည် + **ဘုတ္တေသု**-ဆွမ်းစားကုန်ပြီးသော်၊ **ဘိက္ခုသု**-တို့ကို၊ **ဘောဇီယမာနေသု**-ဆွမ်းကျွေးအပ်ကုန်သော်” ဟု ရှေ့က “သည်-ကို” ရှိရာ၌ နောက်က “သော်” ဟူသော အနက်ကို ပေးနိုင်၏။ “**ဒါရကေ**-သူငယ်သည် + **ရုဒန္တေ**-ငိုနေစဉ်၊ **ဓမ္မေ**-တရားကို + **ဒေသီယမာနေ**-ဟောအပ်စဉ်” ဟု ရှေ့က “သည်-ကို” ရှိရာ၌ နောက်က “စဉ်” ဟူသော အနက်ကိုလည်း ပေးနိုင်၏။ “**ဂါဝိနံ**-နွားမတို့တွင် + **ကဏှာ**-နွားနက်မ၊ **ဟတ္ထသု**-လက်တို့ဖြင့်၊ **ပိဏ္ဍာယ**-ဆွမ်းအလို့ငှာ၊ စရန္တိ-လှည့်လည်ကြကုန်၏၊ **စမ္မေသု**-အရေတို့ကြောင့်၊ ဟညတေ-သတ်အပ်၏၊ **ဘိက္ခူသု**-ရဟန်းတို့ကို၊ အဘိဝါဒေန္တိ-ရှိခိုးကုန်၏၊ **သာဝတ္ထိယံ**-သာဝတ္ထိသို့၊ ဂမိဿာမိ-သွားမည်လို့ (သွားမလို့)” ဟူသော အနက်များ ပေးနိုင်၏။ --- ကြည့်ရှုရန် မှတ်ချက်။ ။ စဉ်-ဟု ပေးရသော အနက်ကို **အနာဒရိယ** (မလေးစားအပ်သော) အနက်ဟု ခေါ်၏၊ သူ၏နောက်က **ပဗ္ဗဇိ** စသော ကြိယာကို **အနာဒရ** (မလေးစားခြင်းအနက်) ဟု ခေါ်၏၊ သော်ဟု ပေးရသော အနက်ကို **လက္ခဏ** (မှတ်သားကြောင်း) ဟု ခေါ်၏၊ သူ၏ နောက်က ကြိယာကို **လက္ခဏ** (မှတ်သားအပ်) ဟု ခေါ်၏၊ အဓိပ္ပာယ် အကျယ်ကို အထက် သဒ္ဒါကျမ်းများ၌ သိရလတံ့။ ## PAGE 58 ၈။ **တြ-ထ-ဓိ-ဓ, ဒါ-ဟိ-ဟ** နှင့်, **ဟိဉ္စန-ဟံ, ဒါစနံ-ဒါနိ, ရဟိ-ဓုနာ,** တွေ့လေရာဝယ်, ၌-သာများများ, သို့-စသား, နည်းပါး လျော်အောင်ပေး။ ၉။ အနက်သွင်းလှယ်, အကျဉ်းခြယ်, ပျင်းဖွယ် မရှိသေး။ ၈။ **ယတြ, ယတ္ထ**-အကြင် အရပ်၌၊ **သဗ္ဗဓိ**-အလုံးစုံသော အရပ်၌၊ **ဣဓ**-ဤဘဝ၌၊ **ကဒါ**-အဘယ်အခါ၌၊ **ယဟိ**-အကြင် အရပ်၌၊ **ကုဒါစနံ**-တစ်ရံတဆစ်၌၊ **ဟံ**-အဘယ်အရပ်၌၊ **အဓုနာ**-ယခုအခါ၌။ “ဤသို့ **တြ** စသော ပစ္စည်းများဝယ် – ၌” ဟူသော အနက်သာ များများ ပေးရ၏၊ တစ်ခါတစ်ရံ၌ – **ကုဟိ**-အဘယ်သို့ + ဂစ္ဆသိ-သွားမည်လို့နည်း၊ **ယတြ** (**ယသ္မာ**)-အကြင့်ကြောင့်၊ **ယတြ** (**ယော**)-အကြင်သူသည်” စသော အနက်များလည်း ပေးရပါသေး၏၊ သို့သော် ထိုအနက်များကား နည်းနည်းပါးပါးသာ ရှိသည်။ ၉။ ဤပြခဲ့သော လင်္ကာကို ကြေအောင် ကျက်၍ ပုံစံများကိုလည်း ကြည့်ပါ၊ ဤမျှလောက် ကျက်ရ, ကြည့်ရရုံဖြင့် ပျင်းရိ ငြီးငွေ့ဖွယ်လည်း မရှိသေး၊ အထက် ပါဠိတော်များကို သင်ယူရာ၌ကား လွန်စွာ ကျေးဇူးများပါလိမ့်မည်။ ဒုတိယအခန်း ပြီး၏။ ## PAGE 59 ### အနာဂတ် အာချာတ်ဝိဘတ် ၁။ **ဿတိ, ဿန္တိ၊ ဿသိ, ဿထ၊ သာမိ, ဿာမ။** ၂။ **ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿန္တိ၊ ဘဝိဿသိ, ဘဝိဿထ၊ ဘဝိဿာမိ, ဘဝိဿာမ။** ၃။ **ဂမိဿတိ, ဂမိဿန္တိ၊ ဂမိဿသိ, ဂမိဿထ၊ ဂမိဿာမိ, ဂမိဿာမ။** ၄။ **ဟေဿတိ, ဟေဿန္တိ၊ ဟေဿသိ, ဟေဿထ၊ ဟေဿာမိ, ဟေဿာမ။** **အနာဂတ**-မလာသေး, မဖြစ်သေး၊ [ မဖြစ်သေးသော= ဖြစ်ဖို့ရန် သေချာသော ကြိယာနှင့် နောင်အခါကို – အနာဂတ် ” ဟု ခေါ်၏၊ ထို အနာဂတ်အနက်ကို “လတ္တံ့, လိမ့်မည်” ဟု လည်းကောင်း, တစ်ချို့နေရာ၌ “ အံ့” ဟုလည်းကောင်, မြန်မာ ပြန်ကြ၏။] **ဘဝိဿတိ, ဟေဿတိ**-ဖြစ်လတ္တံ့ (ဖြစ်လိမ့်အံ့) ဖြစ်လိမ့်မည်၊ **ဂမိဿတိ**-သွားလတ္တံ့၊ **နိက္ခမိဿတိ**-ထွက်လတ္တံ့၊ **ဒဿတိ**-ပေးလတ္တံ့၊ **ဒဿာမ**-ပေးကုန်အံ့။ [ **ဝက္ခတိ**-ဆိုလတ္တံ့၊ **ဟေတိ, ဟေဟိတိ, ဟောဟိတိ**-ဖြစ်လတ္တံ့။] ပုံစံများကို ပြခဲ့သော ပုံစံအတိုင်း အနာဂတ်ကြိယာလဲ၍ ထုတ်ပြကြလေ၊ ဤ၌ အနည်းငယ် ထုတ်ပြပါအံ့၊ “ အစ ၂ သွယ်, သူ့တွက်ချယ် ” စသော အသုံးကိုလည်း သတိပြုပါ။ ## PAGE 60 ### အနာဂတ်ပုံစံများ **၁။ အနာဂတေ မေတ္တေယျောနာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။** **၂။ ဝသိဿသိ နု တွံ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ။** **၃။ နာဟံ ဝသိဿာမိ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ။** **၄။ အဟံ ဒါရကေန သဒ္ဓိ မော်တော်ယာနေန မန္တလေးနဂရံ ဂမိဿာမိ။** **၅။ မယံ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ သံဃဿ ဣမာနိ စီဝရာနိ ဒဿာမ။** **၆။ တုမှေ ဣမသ္မာ ဝိဟာရာ နိက္ခမိဿထ။** **၇။ မယံ မန္တလေးနဂရတော ရန်ကုန်နဂရံ ဂမိဿာမ။** **၈။ ဣဒံ စီဝရံ မမ သန္တကံ ဟေဿတိ။** **၉။ ဒါရိကာ ကသ္မာ သံဃဿ အတ္ထာယ ဘတ္တံ န ပစိဿတိ။** ### ပါဠိစီရန် (က) သူတို့သည် နောင်အခါ၌ လူမိုက်များ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်။ (ခ) သတ္တဝါတို့သည် အပါယ်သို့ ရောက်ကြလိမ့်မည်။ (ဂ) ငါတို့သည် လေယာဉ်ပျံဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ သွားကြစို့။ (ဃ) လူတို့သည် သံဃာအား အလှူ ပေးကြလိမ့်မည်မဟုတ်။ (င) သင်တို့သည် မန္တလေးမြို့မှ စစ်ကိုင်းမြို့သို့ သင်္ဘောဖြင့် သွားရကုန်လတ္တံ့။ (သွားကြရလိမ့်မည်။) (စ) ဤသင်္ကန်းသည် ရဟန်း၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ (ဆ) ငါသည် ဤကျောင်းတိုက်၌ ဤ ၃ လပတ်လုံး နေပါမည်။ ## PAGE 61 **၁။ မယာ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိ မော်တော်ယာနေန မန္တလေးနဂရံ ဂန္ဒီယိဿတေ။** **၂။ တယာ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဣမာနိ စီဝရာနိ ဒီယိဿန္တေ။** **၃။ အမှေဟိ မန္တလေးနဂရတော အမရပူရနဂရံ အဂ္ဂိရထေန အာဂမီယိဿတေ။** **၄။ ဒါရိကာယ ကသ္မာ သံဃဿ အတ္ထာယ ဘတ္တံ န ပစ္စေဿတေ။** (က) ယောက်ျားသည် သတို့သမီးနှင့် အတူ စစ်ကိုင်းမြို့သို့ သွားအပ်လတ္တံ့။ (ခ) သင်တို့သည် မန္တလေးမြို့မှ စစ်ကိုင်းတောင်သို့ လှေဖြင့် လာအပ်လတ္တံ့။ (ဂ) သင်သည် ထမင်းကို ချက်အပ်လတ္တံ့။ (ဃ) ငါသည် သင် (လမ်း)ကို သွားအပ်လတ္တံ့။ (င) သင်သည် ငါ (ထမင်း)တို့ကို ချက်အပ်ကုန်လတ္တံ့။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဂန္ဒီယိဿတေ**-သွားအပ်လတ္တံ့၊ **ပစ္စေဿတေ**-ချက်အပ်လတ္တံ့၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် “ အပ် ” ဟူသောအနက် ထည့်၍ ပေးပါ၊ ပြခဲ့ပြီးသော “ပုံစံများကိုပင် အနာဂတ် ကံဟောကြိယာဖြင့် လဲလှယ်၍ ပါဠိအစီခိုင်းနိုင်ပါသည်။ ## PAGE 62 ဤ, ဥုံ၊ ဩ, တ္ထ၊ ကံ, မှာ။ **ဤ**။ ။ အဘဝိ, ဘဝီ, အဘဝိ, ဘဝိ။ **ဥုံ**။ ။ အဘဝုံ, ဘဝုံ, အဘဝိသု, ဘဝိသု။ **ဩ**။ ။ အဘဝေါ, ဘဝေါ, အဘဝိ, ဘဝိ။ **တ္ထ**။ ။ အဘဝိတ္ထ, ဘဝိတ္ထ, အဘဝုတ္ထ, ဘဝုတ္ထ။ **ကံ**။ ။ အဘဝိ, ဘဝံ။ **မှာ**။ ။ အဘဝိမှာ, ဘဝိမှာ, အဘဝိမှ, ဘဝိမှ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် အတီတ-ဖြစ်ပြီးသော (လွန်ခဲ့ပြီးသော) ကြိယာ အကြောင်းအရာကို “အတီတ=အတိတ် ” ဟု ခေါ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ အဘဝိ, ဘဝီ- ဖြစ်ပြီ, ဖြစ်ခဲ့သည်, ဖြစ်လေသည်” ဟု မြန်မာပြန်ရ၏။ **အဂမီ**(**အဂမာသိ**)-သွားပြီ, သွားခဲ့သည်, သွားလေသည်၊ **အဟောသိ**-ဖြစ်ပြီ, ဖြစ်ခဲ့သည်, ဖြစ်လေပြီ။ [ **အဟေသုံ**- ဖြစ်ကုန်ပြီ, ဖြစ်ခဲ့ကြသည်, ဖြစ်ကြလေသည် ။] **အဒါသိ**-ပေးပြီ (လှူပြီ), ပေးခဲ့သည်, ပေးလေသည်။ [ **အဒံသု**-ပေး(လှူ)ကုန်ပြီ။] ဤသို့စသည်ဖြင့် အတိတ်ကြိယာပုဒ်များ နေပုံသည် အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံပင် ရှိ၏။ ပြခဲ့သော ပုံစံများကိုပင် အတိတ်ကြိယာ လဲလှယ်၍ ပုံစံပြကြပါလေ၊ သို့သော် ခက်ခဲသော ကြိယာကို မပြဘဲ လွယ်နိုင်သမျှ လွယ်ကူသော ကြိယာကိုသာ ပြကြပါ၊ ဤ၌ တစ်ချို့ ပုံစံများကို ပြပါအံ့။ ## PAGE 63 **၁။ ဂေါတမောနာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ အဟောသိ။** **၂။ အဟံ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ အဝသိ။** **၃။ မယံ တယာ သဟ နာဝါယ စစ်ကိုင်းပဗ္ဗတံ အဂမိမှာ။** **၄။ တုမှေ ဗုဒ္ဓသာသနေ သံဃဿ စီဝရံ အဒတ္ထ။** **၅။ တုမှေ ကုတော ဣမံ နဂရံ ကေန အာဂမိတ္ထ။** **၆။ မယံ ရန်ကုန်နဂရတော ဣမံ မန္တလေးနဂရံ အဂ္ဂိရထေန အာဂမိမှာ။** **၇။ ဣမသ္မိံ နဂရေ သံဃဿ မဟာဝိဟာရော အဟောသိ။** **၈။ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။** #### အတိတ်ကံဟောဝါကျများ **၁။ အမှေဟိ ဒါရိကာဟိ သဟ နာဝါယ စစ်ကိုင်းပဗ္ဗတော ဂစ္ဆယိတ္ထ။** **၂။ တုမှေဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ သံဃဿ စီဝရံ ဒီယိတ္ထ။** **၃။ မယာ မန္တလေးနဂရတော ရန်ကုန်နဂရံ ဝါယုယာနေန အာဂမီယိတ္ထ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **အတီတံ** - လွန်လေပြီးသော၊ **အဒ္ဓါနံ** - ကာလ၌၊ **အရဟန္တော** - ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော၊ **သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ** - ဘုရားရှင်တို့သည်၊ [ ဤ၌ မပြအပ်သော အာချာတ်ဝိဘတ်များကို သဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာသောအခါ သိရပါလိမ့်မည်။ ] ## PAGE 64 ### ကတ္တုဝါကျ ပါဠိ (က) မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဿန္တရာမည်သော မင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီ။ (ခ) ငါတို့သည် မော်တော်ယာဉ်ဖြင့် စစ်ကိုင်းမြို့သို့ သွားခဲ့ကြပြီ။ (ဂ) ငါသည် စစ်ကိုင်းတောင်၌ သံဃာတော်အား ဆွမ်း လှူခဲ့ပြီ။ (ဃ) သင်သည် ဘယ်က ဘာနဲ့ လာခဲ့သနည်း။ (င) ငါသည် မန္တလေးက မော်တော်ကားနဲ့ လာခဲ့ပါသည်။ ### ကမ္မဝါကျ ပါဠိ (က) ငါသည် မီးရထားဖြင့် စစ်ကိုင်းသို့ သွားအပ်ပြီ။ (ခ) သင်တို့သည် မန္တလေးမှ အမရပူရမြို့သို့ မော်တော်ကားဖြင့် လာအပ်ပြီ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ကြိယာအမျိုးမျိုး မထားတတ်သေးမီ **တုမှ** **အမှ** ဝါကျတွေကို သင်ပေး၍ မဖြစ်သေးပါ၊ ကံဟောဝါကျသဘော သိရုံလောက်သာ သင်ပေးသင့်၏၊ ထို့ကြောင့် နောက် ဝိဘတ်များ၌ ကံဟောဝါကျကို မပြတော့ပါ။ **ဂစ္ဆယိတ္ထ** - စသည်၌ **အာ** ဝိဘတ်ကို **တ္ထ** ပြုထားသည်ဟု မှတ်ပါ၊ ပါဠိများ၌လည်း ကံဟောဝါကျ၌ **အာ** ဝိဘတ်ကို **တ္ထ** ပြုထားသည်သာ များပါသည်။ ## PAGE 65 ## အခန်း — ပဉ္စမိအာချာတ်ဝိဘတ် **တု, အန္တု၊ ဟိ, ထ၊ မိ, မ၊** **တံ, အန္တံ၊ သဿ, ဝှာ၊ ဇ, အာမသေ။** **ဘဝတု (ဘော), ဘဝန္တု၊ ဘဝါဟိ (ဘဝ), ဘဝထ၊** **ဘဝါမိ (ဘဝေ), ဘဝါမ။ ဘဝတံ, ဘဝန္တံ၊** **ဘဝဿ, ဘဝဝှာ၊ ဘဝေ, ဘဝါမသေ။** **ဘဝတု, ဘဝ, ဘဝတံ** - ဖြစ်စေသတည်း၊ **ဘဝ, ဘဝါဟိ, ဘဝ** - ဖြစ်လော၊ **ဘဝေ, ဘဝါမိ** - ဖြစ်ရပါလို၏။ [ ဤသို့ သင့်တော်သလို အနက်ပေးရသည်။ ] ### ပဉ္စမိဝိဘတ်အနက်များ ၁။ စေခိုင်းသည့်အခါ, လော — ချေပါ, ရံခါ ရမည်ပေး။ ၁-ပုံစံ။ ။ **ဂစ္ဆ အာဝုသော တွံ ဂါမံ။** [ **အာဝုသော** - ငါ့ရှင်၊ **တွံ** - သင်သည်၊ **ဂါမံ** - ရွာသို့၊ **ဂစ္ဆ** - သွားလော၊ ဝါ - သွားချေ၊ ဝါ - သွားရမည်။ ] “သင် ရွာ သွားလော၊ သင် ရွာ သွားစမ်းချေ၊ သင် ရွာ သွားရမည်၊ သင် ရွာ သွားလေ” ဟု စေခိုင်းသော အာဏာရှင်၏ အလိုအားလျော်စွာ အမျိုးမျိုး ဘာသာပြန်နိုင်သည်၊ “**အာဂစ္ဆ အာဝုသော တွံ ဝိဟာရံ**” ကို မြန်မာပြန်ခိုင်းကြည့်ပါ။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 66 ၂။ တိုက်တွန်း တောင်းပန်၊ ပါလောခံ၊ ရံဖန် “တော်မူ” ၃။ တောင်းသောအခါ၊ တော်မူပါ၊ လျော်စွာ ပါလောပေး။ ၄။ ဆုတောင်းမှုကို၊ ရပါလို၊ ချင်-လို-ပါရစေပေး။ **၂-ပုံစံ။ ။ ဒေသေတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဓမ္မံ။** [ **ဘန္တေ** = မြတ်စွာဘုရား၊ **ဘဂဝါ** = မြတ်စွာဘုရားသည်၊ **ဓမ္မံ** = တရားကို၊ **ဒေသေတု** = ဟောတော်မူပါ။] “မြတ်စွာဘုရား တရား ဟောတော်မူပါ၊ အရှင်ဘုရား တရား ဟောပါလော” စသည်ဖြင့် တိုက်တွန်း တောင်းပန်ရာ၌ ဘာသာပြန်နိုင်၏။ **၃-ပုံစံ။ ။ တောင်းရမ်းသောအခါ၌ – ဒဒါဟိ မေ ဂါမဝရံ၊** [ **မေ** = ကျွန်တော်မျိုးအား၊ **ဂါမဝရံ** = ရွာစားဆုကို၊ **ဒဒါဟိ** = ပေးတော်မူပါ။] “ကျွန်တော့်အား ရွာစားဆု ပေးတော်မူပါ” ဟုလည်းကောင်း “တော်” မထည့်ဘဲ – **ဣမံ စီဝရံ မယှံ ဒေဟိ** - ဤသင်္ကန်းကို တပည့်တော်အား ပေးပါလော = ပေးပါ” ဟုလည်းကောင်း သုံးစွဲရသည်။ **၄-ပုံစံ။ ။ ဆုတောင်းသောအခါ၌ “အယံ သုမနမာလာဝ ပိယာ .. ဟောမိ .. ဘဝါဘဝေ။** [ **ဘဝါဘဝေ** = ဘဝငယ်ကြီး အသီးသီး၌ (ဘဝတိုင်း၌)၊ **အယံ သုမနမာလာဝ** = ဤမြလေးပန်းကဲ့သို့၊ **ပိယာ** = ချစ်စရာ သတို့သမီးသည်၊ **ဟောမိ** = ဖြစ်ရပါလို၏၊ ဖြစ်ချင်၏၊ ဖြစ်လို၏၊ ဖြစ်ပါရစေ” ဟု အနက်ပေးနိုင်၏။] ## PAGE 67 ၅။ မိမိအတွက်၊ တောင့်တချက်၊ အနက် “ရလို” ပေး။ ၆။ သူများတွက်တာ၊ တောင့်တရာ၊ ပါစေသတည်းပေး။ **၅-ပုံစံ။ ။ မိမိအတွက် တစ်စုံတစ်ခုသော အကျိုးကို တောင့်တရာ၌ “ရလို” ထည့်၍ ပေးရ၏၊ ပုံစံကား-“**အဟံ အဝေရော ဟောမိ၊ အဗျာဗဇ္ဈော ဟောမိ၊ အနီဃော ဟောမိ၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရာမိ”** တည်း။** **အဟံ** = ငါသည်၊ **အဝေရော** = ဘေးရန်မရှိသူသည်၊ **ဟောမိ** = ဖြစ်ရပါလို၏၊ **အဗျာဗဇ္ဈော** = စိတ်ဆင်းရဲခြင်း မရှိသူသည်၊ **ဟောမိ** = ဖြစ်ရပါလို၏၊ **အနီဃော** = ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း မရှိသူသည်၊ **ဟောမိ** = ဖြစ်ရပါလို၏၊ **သုခီ** = ကိုယ်စိတ် ၂ ဖြာ ချမ်းသာခြင်းရှိသည် (ဟုတွာ = ၍)၊ **အတ္တာနံ** = ငါ၏ကိုယ်ကို၊ **ပရိဟရာမိ** = အသက်ဆုံးတိုင် ဆောင်နိုင်ရပါလို၏။ **၆-ပုံစံ။ ။ သူများအတွက် တောင့်တရာ၌ကား – ပါစေသတည်း” ဟု ထည့်ရ၏၊ ပုံစံကား-“**သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာဗဇ္ဈာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု”** တည်း။** **သဗ္ဗေ** = ခပ်သိမ်းကုန်သော၊ **သတ္တာ** = သတ္တဝါတို့သည်၊ **အဝေရာ** = ဘေးရန် မရှိသူတို့သည်၊ **ဟောန္တု** = ဖြစ်ကြပါစေသတည်း၊ **အဗျာဗဇ္ဈာ** = စိတ်ဆင်းရဲခြင်း မရှိသူတို့သည်၊ **ဟောန္တု** = သတည်း၊ **အနီဃာ** = ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း မရှိသူတို့သည်၊ **ဟောန္တု** = သတည်း၊ **သုခီ** = ကိုယ်စိတ် ၂ ဖြာ ချမ်းသာခြင်း ရှိကုန်သည် (ဟုတွာ = ဖြစ်၍)၊ **အတ္တာနံ** = သူတို့၏ ကိုယ်ကို၊ **ပရိဟရန္တု** = အသက်ဆုံးတိုင် ဆောင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။ ## PAGE 68 ၇။ ကျိန်ဆဲရာဝယ်၊ ဒေါသခြယ်၊ စေဟယ်-သတည်းပေး။ ၈။ ကျိန်စာဆိုငြား၊ ပါစေသား၊ စကား “စေရဲ့” ပေး။ ၉။ ချင်းချင်းဆက်သွယ်၊ မေးရာဝယ်၊ မှတ်ဖွယ် “မှာလော” ပေး။ **၇-ပုံစံ။ ။ သူများကို ကျိန်ဆဲသောအခါ “အယံ ဝသလော-ဤအယုတ်ကောင်သည်၊ မရတု-သေပါစေဟယ်၊ ဝါ-သေပါစေသတည်း” ဟု ပေးရသည်။** **၈-ပုံစံ။ ။ သူတစ်ပါးက မိမိကို စွပ်စွဲ၍ မဟုတ်ကြောင်း ကျိန်စာဆိုရာ၌-** **ယာ** = အကြင်သူမသည်၊ **တေ** = သင်၏၊ **အမ္ဗေ** = သရက်သီးတို့ကို၊ **အဝဟာသိ** = ခိုးယူပြီ၊ **သာ** = ထိုသရက်သီး ခိုးသူမသည်၊ **ဧကိကာ** = တစ်ယောက်တည်း၊ **သယနေ** = အိပ်ရာ၌၊ **သေတု** = အိပ်ရပါစေသား။ [ ဤသို့ ကျိန်၍ စကားပြောရာ၌ကား “ဘုရားစူးရပါစေရဲ့၊ မိုးကြိုးပစ်ရစေရဲ့” ဟု “စေရဲ့” ထည့်၍ ပြောကြသည်။] **၉-ပုံစံ။ ။ မေးလိုရာ ၂-ခုကို အချင်းချင်း ဆက်သွယ်၍ မေးရာ၌-** **ဘန္တေ** = အရှင်ဘုရား၊ **အဘိဓမ္မံ ဝါ** = အဘိဓမ္မာကိုမူလည်း၊ **သုဏောမိ ကိံ နု** = နာရမှာပါလော၊ **ဥဒါဟု** = သို့မဟုတ်၊ **ဝိနယံ ဝါ** = ဝိနည်းကို မူလည်း၊ **သုဏောမိ ကိံ နု** = နာရမှာပါလော၊ ဤသို့ – မှာလော” ဟု ထည့်ရသည်။ [ စကားပြောရာ၌ကား “အဘိဓမ္မာကို အရင် သင်ရမှာပါလား၊ ဝိနည်းကို အရင် သင်ရမှာပါလား” ဟု ပြောရသည်။] ## PAGE 69 ### ၁၀။ စီမံရာဆီ၊ လော-ရမည်၊ ၂ လီ သင့်အောင်ပေး။ ### ၁၁။ ဖိတ်မန်ခေါ်ရာ၊ တော်မူပါ၊ လျော်စွာ ကြည့်၍ပေး။ ### ၁၂။ ပင့်ဖိတ်ရာလည်း၊ ထိုပုံမှီး၊ အပြီး မှတ်၍ **၁၀-ပုံစံ။** တစ်စုံတစ်ယောက်က “ကုသိုလ်ကို ဘယ်လို ပြုရမှာပါနည်း” ဟု မေးလာ၍ဖြစ်စေ၊ မမေးဘဲ မိမိက စီမံလို၍ဖြစ်စေ ပြောဆိုရာ၌— **ဧဝံ ပုညံ ကရောတု ဘော။** [ **ဘော**-အမောင်၊ **ပုညံ**-ကောင်းမှုကို၊ **ဧဝံ**-ဤကဲ့သို့ (သည်ပုံ၊ သည်နည်း)၊ **ကရောတု**-ပြုလော၊ ဝါ-ပြုရမည် ” ဟု ပေးရ၏။] **၁၁-ပုံစံ။** “ကြွပါ၊ လာပါ၊ ထိုင်ပါ” စသည်ဖြင့် ဖိတ်မန်ခေါ်ယူရာ၌ “ **အာဂစ္ဆတု ဘဝံ**-အရှင် လာတော်မူပါ၊ **ဧတ္ထ နိသီဒတု**-ဤနေရာ၌ ထိုင်တော်မူပါ ” ဟု “ တော်မူပါ ” ထည့်ရ၏၊ ( “ ကြွပါ၊ ထိုင်ပါ ” ဟူလို။) ဆွမ်းစားပင့်ခြင်းကဲ့သို့သော ပင့်ဖိတ်ရာ၌လည်း၊ **၁၂-ပုံစံ။** [**ဘန္တေ**-မြတ်စွာဘုရား၊ **ဘဂဝါ**-မြတ်စွာဘုရားသည်၊ **သွာတနာယ**-နက်ဖန် ဖြစ်လတ္တံ့သော ကောင်းမှု ပီတိ ပါမောဇ္ဇအကျိုးငှာ၊ (နက်ဖန် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်းငှာ၊) **မေ**-တပည့်တော်၏၊ **ဘတ္တံ**-ဆွမ်းကို၊ **အဓိဝါသေတု**-လက်ခံတော်မူပါ၊ ဤသို့ ပေးရသည်၊ “တပည့်တော်အိမ်သို့ ဆွမ်းစား ကြွတော်မူပါ ” ဟု လျှောက်ခြင်းမျိုးတည်း။] ## PAGE 70 ### ပါဠိစီရန် (က) ငါ့ရှင် … သင်သည် ထမင်း ချက်လေ။ (ခ) ငါ့ရှင် သာမဏေ... သင်သည် တရား ဟောလိုက်လေ။ (ဂ) အရှင်ဘုရား တပည့်တော်အား သင်္ကန်း ပေးပါလော။ (ဃ) ငါသည် ဘဝတိုင်း ပညာရှိ ဖြစ်ရပါလို၏။ (င) ငါသည် ဘဝတိုင်း လူမိုက် မဖြစ်ရပါလို။ (စ) ငါ၏ ဆရာသည် ဘေးရန်မရှိသူ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ (ဆ) ဒီ အယုတ်ကောင်သည် ငရဲ၌ ကျက်ပါစေဟယ်။ (ဇ) ငါသည် ငရဲ၌ ကျက်ရပါစေသား။ (ဈ) အို ဆရာ ... ပါဠိသိက္ခာကို သင်ရမှာပါလား၊ သို့မဟုတ် ဝိနည်းကို သင်ရမှာပါလား။ (ဉ) အို ကိုရင် … သင်သည် ဆွမ်းကို ဒီလို စားလော။ (ဋ) အို ဆရာ... ကြွပါ၊ ကြွပါ ဒီမှာ ထိုင်ပါ။ (ဌ) အရှင်ဘုရား ... နက်ဖန် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးဖို့ လက်ခံပါ။ --- ### ပဥ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်မျိုးစုံ ပြီး၏။ ## PAGE 71 ## သတ္တမီ အာချာတ်ဝိဘတ် ### ၁။ ဧယျ၊ ဧယျုံ၊ ဧယျာသိ၊ ဧယျာထ၊ ဧယျာမိ၊ ဧယျာမ၊ ဧထ၊ ဧရံ၊ ဧထော၊ ဧယျာဝှာ၊ ဧယျံ၊ ဧယျာမှေ။ ### ၂။ ဘဝေယျ၊ ဘဝေ၊ ဘဝေယျံ၊ ဘဝေယျာသိ၊ ဘဝ၊ ဘဝေယျာထ၊ ဘဝေယျာမိ၊ ဘဝ၊ ဘဝေယျာမ။ ### ၃။ ဘဝေထ၊ ဘဝေရံ၊ ဘဝေထော၊ ဘဝေယျာဝှာ၊ ဘဝေယျံ၊ ဘဝ၊ ဘဝေယျာမှေ။ **ဘဝေယျ**၊ **ဘဝေ**-ဖြစ်ရာ၏၊ ဖြစ်လောက်ရာ၏၊ **ဘဝေ**၊ **ဘဝေယျံ**-ဖြစ်ရပါလို၏၊ **သစေ ဘဝေယျံ**-အကယ်၍ ဖြစ်အံ့၊ **ဂစ္ဆေယျာသိ**-သွားလိုသွားတော့ (ခွင့်ပြုခြင်း)၊ ဤသို့စသော အနက်များကို လည်းကောင်း၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်၌ ပြအပ်သော အနက်များကို လည်းကောင်း သင့်တော်သလို သုံးစွဲနိုင်၏။ **ဂစ္ဆေယျ**၊ **ဂစ္ဆေ**-သွားရာ၏။ ။ **ပစေယျ**၊ **ပစေ**-ချက်ရာ၏။ ။ **လဘေယျ**၊ **လဘေ**-ရရာ၏။ ။ **သိယာ**၊ **အဿ**-ဖြစ်ရာ၏၊ (**ဧယျ** ဝိဘတ်)၊ **သိယုံ**၊ **အ**-ဖြစ်ကုန်ရာ၏၊ (**ဧယျုံ** ဝိဘတ်)။ **သစေ အဿထ**-အကယ်၍ ဖြစ်ကုန်အံ့၊ (**ဧယျာထ** ဝိဘတ်)။ **သစေ အဿံ**-အကယ်၍ ဖြစ်အံ့၊ (**ဧယျာမိ** ဝိဘတ်)။ **၁။ အယံ ကုမာရော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ။** **၂။ ဘောန္တော ဒါရကာ တုမှေ ပဏ္ဍိတာ ဘဝေယျာထ။** **၃။ ဘန္တေ မယံ ဗာလာ န ဘဝေယျာမ။** ## PAGE 72 **၄။ အဟံ ဘဝါဘဝေ ပိယော ဘဝေယျံ။** **၅။ အာဝုသော တွံ ဂါမံ ဂစ္ဆေယျာသိ။** **၆။ ဧဟိ အာဝုသော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆေယျာသိ။** **၇။ သေစ တုမှေ ပုညံ ကရေယျာထ၊ ပုညေန သုဂတိ ပါပုဏေယျာထ။** **၈။ သေစ အယံ ဒါရကော ဗာလော အဿ၊ နိရယံ ပါပုဏေယျ။** ### ပါဠိစီရန် (က) ဤကလေးသည် အလိမ္မာ ဖြစ်စရာရှိ၏။ (ခ) သင်တို့သည် လူမိုက်များ မဟုတ်ကုန်ရာ။ (ဂ) ငါတို့သည် ဘဝတိုင်း လူလိမ္မာများ ဖြစ်ကြရပါလို၏။ (ဃ) ငါ့ရှင် … သင် ကျောင်းသို့ လာခဲ့ပါလော။ (င) ငါ့ရှင် လာလော၊ မန္တလေးမြို့သို့ သွားချေလော။ (စ) ငါသည် အကယ်၍ လူမိုက် ဖြစ်အံ့၊ ငရဲသို့ ရောက်ရာ၏။ (ဆ) သင်တို့သည် အကယ်၍ ကောင်းမှု ပြုကုန်အံ့၊ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကုန်ရာ၏။ (ရောက်ကြစရာရှိ၏။) --- ### ကြည့်ရှုရန် (၁) **ဘဝေယျ**-ဖြစ်ရာ၏။ (၂) **ဘဝေယျာထ**-ဖြစ်ကြလော။ (၃) **န ဘဝေယျာမ**-မဖြစ်လိုကုန်။ (၄) **ဘဝေယျံ**-ဖြစ်ရပါလို၏။ (၅) **ဂစ္ဆေယျာသိ**-သွားလော။ (၆) **ဧဟိ**-လာလော။ (၇) **သစေ ကရေယျာထ**-အကယ်၍ ပြုကုန်အံ့၊ **သုဂတိ**-သုဂတိသို့ (ကောင်းသော ဘဝသို့)၊ **ပါပုဏေယျာထ**-ရောက်ကုန်ရာ၏။ ## PAGE 73 ### ဘော-ကံအနက် **တဗ္ဗ**၊ **အနီယ**။ ။ **ဟောတဗ္ဗ**၊ **ဘဝိတဗ္ဗ**၊ **ဘဝနီယံ**-ဖြစ်ထိုက်၏၊ ဖြစ်သင့်၏၊ ဖြစ်ရာ၏။ **ဂန္တဗ္ဗ**၊ **ဂမနီယံ**-သွားအပ်၏၊ သွားသင့်၏၊ သွားထိုက်၏၊ သွားရာ၏။ **ကတ္တဗ္ဗ**၊ **ကာတဗ္ဗ**၊ **ကရဏီယံ**-ပြုအပ်၏၊ ပြုသင့်၏၊ ပြုထိုက်၏၊ ပြုရာ၏။ **ဒဋ္ဌဗ္ဗ**-မှတ်အပ်၊ မှတ်သင့်၊ မှတ်ထိုက်၏။ **ဝေဒိတဗ္ဗ**-သိအပ်၊ သိသင့်၊ သိထိုက်၏။ **ရမဏီယံ**-မွေ့လျော်ထိုက်၏၊ မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်း၏၊ ပျော်စရာကောင်း၏။ **သောတဗ္ဗ**၊ **သဝနီယံ**-နာယူအပ်၊ နာယူသင့်၊ နာယူထိုက်၏။ **ပစိတဗ္ဗ**-ချက်အပ်၊ ချက်သင့်၊ ချက်ထိုက်၏၊ ချက်စရာ (မီးဖုတ်စရာ) ရှိ၏။ ### လေ့ကျင့်ခန်း ပါဠိ **၁။ သာမဏေရေန နာမ ဒန္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န အဒန္တေန။** **၂။ မယာ မန္တလေးနဂရံ ဂန္တဗ္ဗံ၊ န စစ်ကိုင်းပဗ္ဗတော။** **၃။ တယာ ကုသလံ ကာတဗ္ဗံ၊ န အကုသလံ။** **၄။ တုမှေဟိ ဣဒံ သန္နိဋ္ဌာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အညံ န ဝေဒိတဗ္ဗံ။** **၅။ ဒေဝမနုဿေဟိ ဘဂဝတော ဇေတဝနံ ရမဏီယံ၊ န မနုဿာနံ ဂါမော ရမဏီယော။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဒန္တေန**-ယဉ်ကျေးသူသည်၊ **ဣဒံ သန္နိဋ္ဌာနံ**-ဤ အဆုံးအဖြတ်ကို၊ **အညံ**-အခြား အဆုံးအဖြတ်ကို။ ## PAGE 74 ### ပါဠိစီရန် (က) ငါသည် ယဉ်ကျေးသူ ဖြစ်ထိုက်၏။ (ခ) လူမိုက်သည် လူလိမ္မာ မဖြစ်ရာ။ (ဂ) ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းအလို့ငှာ ရွာသို့ သွားထိုက်၏။ (ဃ) လူတို့သည် နောင်အခါ၌ ချမ်းသာအလို့ငှာ ကောင်းမှုကို ပြုထိုက်၏။ (င) မြတ်စွာဘုရားသည် နတ်လူတို့အား တရားကို ဟောတော်မူထိုက်၏။ (စ) ငါသည် ရွာသို့ ဤလမ်းဖြင့် သွားထိုက်၏။ (ဆ) အကုသိုလ်ကို လူမိုက်တို့သည် ပြုထိုက်၏၊ လူလိမ္မာတို့သည် မပြုထိုက်။ (ဇ) ငါတို့၏ ကျောင်းတိုက်သည် ပျော်စရာကောင်း၏၊ သင်တို့၏ ရွာသည် ပျော်စရာမကောင်း။ (ဈ) တပည့်သည် ဆရာ၏ สကားကို နားထောင်ထိုက်၏၊ လူမိုက်၏ စကားကို နားမထောင်ထိုက်။ (ည) ရဟန်းသည် သပိတ်ကို မီးဖုတ်ထိုက်၏။ [ ရဟန်းမှာ သပိတ် မီးဖုတ်စရာ ရှိ၏။ ] (ဋ) ငါတို့သည် ဤအဆုံးအဖြတ်ကို မှတ်ထိုက်၏။ (ဌ) ဆရာသည် တပည့်ကို သိထိုက်၏။ ## PAGE 75 **ရောက်၏**, **ရောက်ပြီ**။ ။ **ရတော**-မွေ့လျော်၏။ ။ **အဘိရတော**-အလွန်မွေ့လျော်၏, အလွန်ပျော်၏။ ။ **ဇာတော**-ဖြစ်ပြီ, မွေးဖွားပြီ။ ။ **မတော**-သေပြီ။ ။ **ဌိတော**-ရပ်နေ၏, တည်၏။ **ပတ္တော**-ရောက်ပြီ။ ။ **ဘိန္နော**-ကွဲပြီ, ခွဲအပ်ပြီ။ ။ **ဆိန္နော**-ဖြတ်ပြီ, ဖြတ်အပ်ပြီ။ ။ **သင်္ကန္တော**-ပြောင်းရွှေ့ပြီ။ ။ **ဝိဗ္ဘန္တော**-လူထွက်ပြီ။ ။ **နိက္ခန္တော**-ထွက်သွားပြီ။ ။ **နိဋ္ဌိတော**-ပြီးပြီ, ဆုံးပြီ။ **ဝဿံ**-မိုးလပတ်လုံး။ ။ **ဝုတ္ထော** (**ဝုဋ္ဌော**)-နေပြီ (နေပြီးပြီ)။ ၁။ **ပုရိသော ဂါမံ ပါဒေန ဂတော။** ၂။ **အဟံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ရတော။** ၃။ **မာတာပိတော ပုတ္တော ဇာတော။** ၄။ **ပုတ္တော မတော၊ ပုတ္တေ မတေ ပိတာ ရောဒတိ။** ၅။ **သာမဏေရော ဗုဒ္ဓသာသနေ န ရတော, ဝိဗ္ဗန္တော။** (က) အချိန်ကာလသည် လွန်သွားပြီ။ (ခ) သပိတ်သည် ကွဲပြီ။ (ဂ) လူတို့သည် ပြောင်းရွှေ့ကြကုန်၏။ (ဃ) ငါတို့သည် မိုးလပတ်လုံး နေပြီးကုန်ပြီ။ ## PAGE 76 **ဟတော**-သတ်အပ်၏, (ပြီ)။ ။ **ပုရေက္ခတော**-ရှေ့သွားပြုအပ်၏, ရှေ့၌ ထားအပ်၏။ **ပရိဝုတော**, **ပရိဝါရိတော**-ခြံရံအပ်၏, ဝန်းရံအပ်၏, ဝိုင်းအုံအပ်၏။ ။ **ဒဍ္ဎ**-လောင်အပ်၏။ ။ **ဒဋ္ဌာ**-ကိုက်အပ်၏။ ။ **အနုသိဋ္ဌော**-သွန်သင်အပ်ပြီ (နည်းပေးလမ်းပြ ပြုအပ်ပြီ)။ ။ **ဒိဋ္ဌော**-မြင်အပ်ပြီ။ ။ **ဝုသိတံ**-ကျင့်သုံးအပ်ပြီ။ ။ **ဆန္နော**-ဖုံးလွှမ်း (ဖုံးအုပ်)အပ်ပြီ။ ။ **သုတော**, **သုတံ**-ကြားအပ်, နာအပ်ပြီ။ ။ **ဝုတ္တံ**-ဆိုအပ်ပြီ။ ။ **လဒ္ဓေါ**-ရအပ်ပြီ။ ။ **ပုဋ္ဌော**-မေးအပ်ပြီ။ ။ **ပသတ္ထော**-ချီးမွမ်းအပ်၏, (ပြီ)။ ။ **ဘုတ္တော**-စားအပ်ပြီ။ ။ **ပီတံ**-သောက်အပ်ပြီ။ ### လေ့ကျင့်ခန်း ၁။ **မယာ ပုညံ ကတံ, ပါပံ န ကတံ။** ၂။ **တယာ ပုရိသော ဟတော, မယာ န ဟတော။** ၃။ **အာစရိယော သိဿေဟိ ပုရေက္ခတော။** ၄။ **ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝါရိတော။** ၅။ **အဂ္ဂိနာ နရော ဒဍ္ဎော။** (က) ငါသည် သတို့သမီးကို မြင်အပ်ပြီ။ (ခ) ငါသည် သီလကို ကျင့်သုံးအပ်ပြီ။ (ဂ) လူမိုက်သည် မကောင်းမှုကို ဖုံးထားအပ်ပြီ။ (ဃ) ဆရာသည် ကိုရင်ကို သွန်သင်အပ်ပြီ။ ## PAGE 77 **ဒုက္ကရံ**-ပြုနိုင်ခဲ၏။ ။ **ဒုလ္လဘော**, **ဒုလ္လဘံ**-ခဲယဉ်းစွာ (သဖြင့်) ရအပ်၏, ရနိုင်ခဲ၏။ ။ **ဒုဒ္ဒသံ**-ခဲယဉ်းစွာ (သဖြင့်) မြင်အပ်၏, မြင်နိုင်ခဲ၏။ **သုကရံ**-လွယ်ကူစွာပြုအပ်၏, ပြုလွယ်၏။ ။ **သုလဘံ**-လွယ်ကူစွာ ရအပ်၏, ရလွယ်၏။ ။ **သုဒဿံ**-လွယ်ကူစွာ မြင်အပ်၏, မြင်လွယ်၏။ ### လေ့ကျင့်ခန်း ၁။ **ဗာလေန ပုညံ ဒုက္ကရံ, ပါပံ သုကရံ။** ၂။ **ပဏ္ဍိတေန ပါပံ ဒုက္ကရံ, ပုညံ သုကရံ။** ၃။ **လောကသ္မိံ မနုဿဘာဝေါ ဒုလ္လဘော, န သုလဘော။** ၄။ **ပရေသံ ဝဇ္ဇံ သုဒဿံ, အတ္တနော ဝဇ္ဇံ ဒုဒ္ဒသံ။** (က) ငါ့ရှင် လောက၌ လူ့အဖြစ် ရလွယ်၏လော။ (ခ) လောက၌ လူ့အဖြစ် မရလွယ်ပါ အရှင်ဘုရား။ (ဂ) ငါ့ရှင် ...လူမိုက်သည် ကောင်းမှုကို ပြုလွယ်သလော။ (ဃ) လူမိုက်သည် ကောင်းမှုကို မပြုလွယ်ပါ အရှင်ဘုရား။ (င) ငါ့ရှင် …သူများရဲ့ အပြစ်ကို မမြင်လွယ်ဖူးလား။ (စ) မှန်ပါ...မြင်လွယ်ပါသည် အရှင်ဘုရား။ (ဆ) ငါ့ရှင် ..ကိုယ့်အပြစ်ကို မြင်ခဲသည် မဟုတ်လော။ ## PAGE 78 **ကာတဝေ**၊ **ကာတုံ** = ပြုခြင်းငှာ။ **ဘဝိတုံ** = ဖြစ်ခြင်းငှာ။ **ဒဋ္ဌုံ** = မြင်ခြင်းငှာ။ **ရမိတုံ** = မွေ့လျော်ခြင်းငှာ။ **ပစိတုံ** = ချက်ခြင်းငှာ။ **ပတ္တုံ** = ရောက်ခြင်းငှာ။ **သောတုံ** = နာခြင်းငှာ။ **ဝသိတုံ** = နေခြင်းငှာ။ **ဆိန္ဒိတုံ** = ဖြတ်ခြင်းငှာ။ **ဘိန္ဒိတုံ** = ခွဲခြင်းငှာ။ **ဌိတုံ** = ရှိခိုးခြင်းငှာ။ **စရိတုံ** = လှည့်လည်ခြင်းငှာ။ [ “ခြင်းငှာ” အစား “ဖို့ရာ” လည်းပေး။ ] ### လေ့ကျင့်ခန်း **၁။ ဒါရကော ပုညံ ကာတုံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ။** **၂။ ဒါရိကာ ဓမ္မံ သောတုံ ဣစ္ဆတိ။** **၃။ တွံ သိပ္ပံ သိက္ခိတုံ ဣစ္ဆသိ။** **၄။ အဟံ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတုံ ဝိဟာရံ ဂမိဿာမ။** **၅။ အာဝုသော ဧထ၊ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ ဂါမံ ပဝိသိဿာမ။** (က) သင်သည် တရား နာခြင်းငှာ အလိုမရှိ။ (ခ) ငါတို့သည် အတတ် သင်ခြင်းငှာ အလိုရှိပါကုန်၏။ (ဂ) သင်တို့သည် ဘုရား ရှိခိုးခြင်းငှာ ကျောင်းသို့ လာခဲ့ကြကုန်လော။ (ဃ) ငါသည် မြို့သို့ သွားဖို့ရာ ထမင်း ချက်နေ၏။ ## PAGE 79 **ဟုတွာ** = ဖြစ်၍ (ဖြစ်ပြီး၍)။ **ကာတုန**၊ **ကတွာန**၊ **ကတွာ** = ပြု၍။ **ဒတွာ** = ပေး၍ (လှူ၍)။ **သုတွာန**၊ **သုတွာ** = ကြား၍၊ နာ၍။ **ဂန္တုန**၊ **ဂန္တွာန**၊ **ဂန္တွာ** = သွား၍။ **ဘုတွာန**၊ **ဘုတွာ** = စား၍။ **ပစိတုန**၊ **ပစိတွာန**၊ **ပစိတွာ** = ချက်၍။ **ဝန္ဒိတွာန**၊ **ဝန္ဒိတွာ** = ရှိခိုး၍။ [ ၍-ဟုပေးသမျှ၌ ထိုကိစ္စက ပြုပြီးဖြစ်လျှင် “ပြီး၍” ဟု ပေးပါ။ ] ### လေ့ကျင့်ခန်း **၁။ မနုဿာ ဒါနံ ဒတွာ သဂ္ဂံ ပါပုဏိဿန္တိ။** **၂။ သာမဏေရာ သီလံ သမာဒိယိတွာ သုဂတိံ ဂစ္ဆိဿန္တိ။** **၃။ ဒါရကာ သိပ္ပံ သိက္ခိတွာ ပဏ္ဍိတာ ဘဝိဿန္တိ။** **၄။ အဟံ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ပဝိသိတုံ ဂမိဿာမိ။** **၅။ ဗာလာ ပါပံ ကတွာန နိရယေ ပစ္စေဿန္တိ။** (က) သတို့သမီးသည် ထမင်း ချက်ပြီး၍ စား၏။ (ခ) ငါသည် ထမင်း စားပြီး၍ အိပ်တော့အံ့။ (ဂ) သင်တို့သည် အိပ်ပြီး၍ အတတ်ကို သင်ကြလော။ (ဃ) ကိုရင်တို့သည် ဆွမ်းခံ လှည့်လည်ပြီး၍ ကျောင်းသို့ လာကြလိမ့်မည်။ (င) ကလေးသည် ကျောင်း၌ နေ၍ စာအံလိမ့်မည်။ (စ) သင်တို့သည် ဘုရား ရှိခိုးပြီး၍ (ပြီးမှ) အိပ်ကြလော။ ## PAGE 80 **၁။ ဘဝမာနော**၊ **ဘဝန္တော** = ဖြစ်လသော်၊ ဖြစ်စဉ်။ **သမာနော**၊ **သန္တော** = ဖြစ်လသော် (ဖြစ်စဉ်)။ **ဂစ္ဆမာနော**၊ **ဂစ္ဆန္တော** = သွားလသော်၊ သွားစဉ်။ **ပစမာနော**၊ **ပစန္တော** = ချက်လသော်၊ ချက်စဉ်။ **ကရောန္တော** = ပြုလသော်၊ (ပြုစဉ်)။ **ဝိဟရန္တော** = နေလသော်၊ (နေစဉ်)။ **ဝန္ဒမာနော**၊ **ဝန္ဒန္တော** = ရှိခိုးလသော်။ [ လသော်-ဟု ပေးရာ၌ “လတ်သော်” ဟုလည်း ပေးကြ၏၊ စဉ်-ဟုပေးရာ၌ “တုန်း၊ ခိုက်၊ တုန်းက” ဟုလည်း ပေးနိုင်၏။ ] ### လေ့ကျင့်ခန်း **၁။ တွံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ပိတ္တံ လဘိဿသိ။** **၂။ အဟံ ပိဏ္ဍံ လဘမာနော ဘုဉ္ဇိဿာမိ။** **၃။ ဒါရိကာ ဘတ္တံ ပစမာနာ ဗုဒ္ဓံ စိတ္တေန ဝန္ဒတိ။** **၄။ ဒါရကော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနော သဿိတုံ ဣစ္ဆတိ။** **၅။ အာစရိယော အမရပုရနဂရေ မဟာဂန္ဓာရာမေ ဝိဟရန္တော ဣမံ ပါဠိသိပ္ပံ လိခတိ။** (က) ငါသည် ကလေး ဖြစ်တုန်းက ဤကျောင်း၌ နေ၏။ (ခ) သင်သည် အတတ်ကို သင်ယူစဉ် ဆရာ၏ စကားကို နားထောင်ပါလော။ (ဂ) လိမ္မာသူသည် ကောင်းမှု ပြုလသော် နိဗ္ဗာန် ရောက်ဖို့ ပြု၏။ (ဃ) ငါသည် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၌ နေစဉ် ပါဠိသိက္ခာကို သင်ယူခဲ့ပြီ။ ## PAGE 81 စ, စဝ။ ။ ၃ ခုစသည်လည်း ရှိတတ်၏၊ ၂ ခု၊ ၃ ခု စသည်ရှိရာ၌ ရှေ့ဆုံးမှာ “စေဝ” ဟုလည်း တစ်ခါတလေ တွေ့ရတတ်၏၊ တစ်ခုတည်းရှိရာ၌ “လည်း” ဟုပေး၊ ၂ ခု ၃ ခုရှိရာ၌ “လည်းကောင်း = ၎င်း” ဟု အလိုရှိသလို ပေး။ [ဆောင်] စေဝနှင့် စ၊ စုတ္ထိယမှာ၊ ရှေ့မှာ စေဝ၊ နောက်မှာ စ၊ ဂါထာဟူက၊ မမြဲကြ။ **၁။ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော စ** (ထိုဘုရားသည်လည်း) **ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ တံ ဓမ္မံ ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ သုဏန္တိ။** **၂။ ဗဟူ ဒေဝါ မနုဿာ စ၊ မင်္ဂလာနိ အစိန္တယုံ။** **၃။ အဟံ ဗုဒ္ဓဂ္ဂ ဓမ္မဂ္ဂ၊ သံဃဥ သရဏံ ဂတော။** **၄။ အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ၊ ပူဇာ စ ပူဇနီယာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ။** (က) ငါသည် ဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ တရားကိုလည်းကောင်း၊ သံဃာကိုလည်းကောင်း ရှိခိုး၏။ (ခ) များစွာကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လူတို့သည်လည်းကောင်း ဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ကြကုန်၏။ (ဂ) လူမိုက်တို့ကို မှီဝဲ (ပေါင်းသင်း) ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ လူလိမ္မာတို့ကို မမှီဝဲ (မပေါင်းသင်း) ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပူဇော်ထိုက်သူတို့ကို မပူဇော်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဤသုံးပါးသည် အမင်္ဂလာသာတည်း။ [ အပူဇာ - မပူဇော်ခြင်း၊ အဝမင်္ဂလံ - အမင်္ဂလာ။ ] ## PAGE 82 ပိ၊ အပိ။ ။ စသဒ္ဒါကဲ့သို့ “လည်း၊ လည်းကောင်း = ၎င်း” ဟု ပေးရသော ပိ၊ အပိသဒ္ဒါများလည်း ရှိသေး၏၊ ထို “လည်း၊ လည်းကောင်း = ၎င်း” အနက်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ရောနှောပေါင်းဆည်းခြင်း အနက်ကို ဟော၏၊ မြန်မာလို “သူလည်း၊ သူလဲ သွား၏” ဟု ဆိုရာ၌ “သူရော သွား၏ = သူပါ သွား၏” ဟု ဆိုလိုသည်။ **၁။ ဗာလော ဒါနံ ပန ဒေတိ၊ သီလံပိ** (သီလကိုလည်း) **န ရက္ခတိ၊** **၂။ အဟံ ဗုဒ္ဓံပိ ဓမ္မံပိ၊ သံဃံပိ သရဏံ ဂတော။** [ “ဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ တရားကိုလည်းကောင်း၊ သံဃာကိုလည်းကောင်း” ဟုပေး။ ] ထို ပိ၊ အပိတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ မြှောက်ပင့်ခြင်း အနက်ကိုလည်း ဟော၏။ [ “သမ္ဘာဝနာ - အနက်” ဟု ခေါ်၏။ ] **၃။ ဗုဒ္ဓေါပိ တံ ဓမ္မံ ဉတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဂတော။** [ ဘုရားသော်မှလည်း (ဘုရားတောင်မှလည်း) ထိုတရားကို သိ၍ (သိမှ) ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရသည်၊ “တရားတော်ဟာ ဘယ်လောက် မြင့်မြတ်သလဲ” ဟုလို၊ ဤ၌ ဘုရားကိုလည်း မြှောက်၊ တရားကိုလည်း မြှောက်သည်။ ] **၄။ အပိ ဒိဗ္ဗေသု ကာမေသု၊ ရတိံ သော နာဓိဂစ္ဆတိ။** [ နတ်တို့၌ ဖြစ်ကုန်သော ကာမတို့၌သော်မှလည်း (နတ်ကာမတောင်မှ) သူသည် မွေ့လျော်ခြင်းကို မရ၊ “လူ့ကာမလောက်တော့ ဘာပြောစရာရှိတော့မလဲ” ဟူလို၊ ဤ၌ နတ်ကာမကိုလည်းကောင်း၊ ထိုကာမဂုဏ်၌ မပျော်သူကိုလည်းကောင်း မြှောက်သည်။ ] ## PAGE 83 တစ်ခါတစ်ရံ (ဂရုဟာ - ဟု ခေါ်အပ်သော) နှိပ်ခြင်း အနက်ကိုလည်း ဟောသေး၏။ **၅။ သာမိကေန ရှူးရှူးတိ ဥဿာဟိယမာနော သုနခေါပိ ဍံသတိ။** [ သခင်က ရှူးရှူးလို့ အားတက်စေအပ်သည်ရှိသော် ခွေးသော်မှလည်း (ခွေးတောင်မှ) ကိုက်တတ်သေး၏၊ “သင်တို့ဟာ အားတက်အောင် ပြောပေးပါလျက် ဘာ့ကြောင့် အားမတက်ကြသလဲ” ဟူလို။ ] **၆။ သာရထိနာ ပါဇီယမာနော ဂေါဏောပိ ဥမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ။** [ လှည်းမောင်းသူက မောင်းပေးအပ်သည်ရှိသော် နွားသော်မှလည်း လမ်းမှန်ကို သွားသေး၏၊ “သင်တို့ဟာ ဆရာက ဆုံးမနေပါလျက် ဘာ့ကြောင့် ဖြောင့်ဖြောင့် မလုပ်ကြသလဲ” ဟူလို။ ] ဤ၌ ခွေး၊ နွားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အားတက်သရော မရှိသူ၊ ဖြောင့်ဖြောင့် မလုပ်သူများကိုလည်းကောင်း နှိပ်သည်။ ဝါသဒ္ဒါ။ ။ ဝါသဒ္ဒါသည် တစ်ခါတစ်ရံ (စ - ပိ သဒ္ဒါတို့ကဲ့သို့) “လည်း၊ လည်းကောင်း” ဟု ပေးရသော သမုစ္စည်းအနက်ကို ဟော၏။ **၁။ ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ အာရက္ခံ ဂဏှန္တု။** [ မင်းဘေးမှလည်းကောင်း၊ ခိုးသူဘေးမှလည်းကောင်း၊ အစောင့်အရှောက်ကို ယူကြပါကုန်။ ] ## PAGE 84 တစ်ခါတစ်ရံ တွဲဖက် ၂ ခု ၃ ခု စသည်တွင် တစ်ခုခုသာရသော **ဝိကပ်** အနက်ကိုလည်း ဟော၏၊ အနက်ကို “သော်လည်း” ဟု ပေးကြ၏။ **၂။ ဣဒံ ဘတ္တံ အမှာကံ ဒွိန္နံ န ပဟောတိ, တွံ ဝါ ဘုဥ္ဇ, အဟံ ဝါ ဘုဥ္ဇဿာမိ။** [ ဤထမင်းသည် ငါတို့ ၂ ယောက်အား မလောက်၊ သင်သော်လည်း စားပါ၊ သင်မစားလျှင် ငါသော်လည်း စားလိမ့်မည်။ ] **ဧဝ** သဒ္ဒါ။ သဒ္ဒါသည် တွဲဖက် ၂ ခု ရှိလျှင် အခြား တစ်ခုကို ကန့်ကွက်၏၊ အနက်ကို “သာလျှင်” ဟု ပေးရ၏၊ ကန့်ကွက်စရာ မရှိလျှင် မိမိအနက်ကို မြဲစေ၏၊ အနက်ကို “ပင်လျှင်” ဟု ပေးရသည်။ **သစေ ဣဒံ ဘတ္တံ အမှကံ ဒွိန္နံ န ပဟောတိ၊ တွံ မာ ဘုဉ္ဇာဟိ, အဟမေဝ ဘုဉ္ဇဿာမိ။** [ ဤထမင်းသည် ငါတို့ ၂ ယောက်အား အကယ်၍ မလောက်အံ့၊ (ထိုသို့ မလောက်လျှင်) သင် မစားနှင့်, ငါသာ စားရမည်။ ] **မာ** သဒ္ဒါ။ ။ **မာ** သဒ္ဒါသည် (**န**) သဒ္ဒါကဲ့သို့ တားမြစ်ခြင်း (ပတိသေဓ) အနက်ကို ဟော၏။ **မာ တေ ဘဝန္တန္တရာယာ။** [ **တေ**-သင့်အား၊ **အန္တရာယာ**-အန္တရာယ်တို့သည်၊ **မာ ဘဝန္တု**-မဖြစ်ပါစေကုန်သတည်း။ ] ## PAGE 85 ### အကျဉ်းမှတ်ဖွယ် **စ - ပိ - ဝါ** တို့သည် သဘောတူမှ ပေါင်းနိုင်, စုစည်းနိုင်ကြ၏၊ ဥပမာ- ဟင်းချင်း သဘောတူလျှင် ပေါင်း၍ ဖြစ်၏၊ လူချင်း သဘောတူလျှင် စု၍ စည်းလုံး၍ ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။ **ဧဝ** သဒ္ဒါက ကန့်ကွက်ရာ၌လည်း ဂုဏ်တုဂုဏ်ပြိုင် တူနေမှသာ ကန့်ကွက်၏၊ မတူလျှင် ကန့်ကွက်နေဖို့ မလို၊ ထို့ကြောင့် ပေါင်းရာ ဆည်းရာ၌လည်းကောင်း, ကန့်ကွက်ရာ၌လည်းကောင်း ကတ္တားအချင်းချင်း စသည်သာ ပေါင်းရ ဆည်းရ ကန့်ကွက်ရသည်။ [ဆောင်] စ-ပိနှင့် ဝါ, ပေါင်းဆည်းရာနှင့်, သဒ္ဒါ ဧဝ, ကန့်သမျှမှာ, ကတ္တားချင်းချင်း, ကံချင်းချင်း, မယွင်း မှန်အောင်ရေး။ မြှောက်ပင့်သော သမ္ဘာဝနာ **ပိ - အပိ** တို့သည် အမြတ်ဟော, အများဟော ပုဒ်နောင် နေ၏၊ နှိပ်ချသော ဂရုဟာ **ပိ - အပိ** တို့ကား ယုတ်နိမ့်သော အနက်, နည်းပါးသော အနက်ကို ဟောသော ပုဒ်နောင် နေ၏။ [ဆောင်] အမြတ် အများ, ပုဒ်နောင်ထား, ပိကား သမ္ဘာဝနာ, မြှောက်ပင့်ရာ။ အနည်း အယုတ်, ပုဒ်မှောင်ထုတ်, ပိယုတ် ဂရုဟာ, နှိပ်ချကာ။ ## အခန်း — တတိယအခန်း မူလတန်း ပါဠိသိက္ခာ ပြီး၏။ ## PAGE 86 ### အမှာ ပါဠိဘာသာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ပိဋကတ်တော်လာ ဘာသာတစ်ရပ်ဖြစ်၍ အကုန်အစင် နှံ့စပ်အောင် မညွှန်ပြနိုင်ပါ၊ ပါဠိလေ့လာမည့် စာသင်သားတို့ အခြေခံ ရရုံမျှသာ ညွှန်ပြထားပါသည်။ ဤမျှလောက်ကို အခြေခံ၍, မူလတန်း သဒ္ဒါကိုလည်း အတော်ကြေအောင် လေ့လာပြီးသော စာသင်သားတို့သည် ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို လည်းကောင်း, အင်္ဂုတ္တိုရ်, ဝိနည်းပါဠိတော်ကို (မဟာဝါကစ၍) လည်းကောင်း သင်ယူရပါမူ ဆရာ့ အကူညီဖြင့် သင်ယူနိုင်လောက်ပါပြီ။ ထို့ကြောင့် ဤပါဠိသိက္ခာကို တစ်ခေါက်တည်းဖြင့် မကြေသေးသော စာသင်သားတို့အား ၂ ခေါက် ပြန်၍ ချသင့်ပါသည်၊ သင်ပုန်းကြီး မင်္ဂလသုတ် တက်တုန်းက ကြေသလို ကြေကြေညက်ညက် ရလေ အကျိုးများလေ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ **ယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘာသတေ ဝါစံ, ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊** **ဒုက္ခဿန္တ ကိရိယာယ, သာ ဝေ ဝါစာန မုတ္တမာ။** ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ခြင်း, ဒုက္ခ၏ အဆုံးကို ပြုခြင်းငှာ တရားတော်ဖြစ်သော အကြင်စကားတော်ကို ဟောမိန့်တော်မူ၏၊ ထိုစကားတော်သည် စင်စစ်ဧကန် အမှန်အားဖြင့် စကားတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပါသတည်း။ ဝဂီသသံယုတ်ပါဠိတော်။ ## PAGE 87 # သောဠသမကျမ်း ### အမှာ ဤ မူလတန်းသဒ္ဒါ၌ (က) **နာမ်ဂိုဏ်း**ကျဉ်း, (ခ) **အာချာတ်**ဂိုဏ်းကျဉ်း, (ဂ) **သန္ဓေ**ကျဉ်း, (ဃ) **သမာသ်**ကျဉ်း, (င) **တဒ္ဓိတ်**ကျဉ်း, (စ) **ကိတ်**ကျဉ်းဟု ၆ ခန်း ခွဲ၍ထား၏၊ ထို့ကြောင့် ထို ၆ ခန်းလုံးကိုပင် ပြထားသော အစဉ်အတိုင်း နာမ်ဂိုဏ်းမှ စ၍ သင်ကြရပါမည်။ [ သဒ္ဒါကျမ်းတို့က နာမ်အခန်း အာချာတ်အခန်း တို့ကို နာမ်ဂိုဏ်း အာချာတ်ဂိုဏ်းဖြင့်လည်းကောင်း, ကာရကအခန်းကို ပါဠိသိက္ခာဖြင့်လည်းကောင်း နားလည်စေပါသည်။ ] ဤ သဒ္ဒါအကျဉ်းသည် အလွန်လွယ်ကူလှသဖြင့် တစ်ချို့က “ကလေး ကစားသလို မလေးမစား စီရင်ထားသည်” ဟု ယူဆကောင်း ယူဆကြပါလိမ့်မည်၊ သို့သော် ပါဠိကို စ၍သင်ယူသော ကလေးများအတွက် “ပါဠိ နားလည်ရုံမျှကို ရည်ရွယ်၍ စီစဉ်ထားပေသည်”ဟု သတိပြုမိသောအခါ ခွင့်ပြု ကျေနပ်ကြလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။ အခြေပါဒ, သင်ဦးစ၌, ချနည်း မကျယ်, ဓိပ္ပာယ်ကောင်းစွာ, လိုရုံ သာဖြင့်, အပ်ရာမသည်း, နားထွင်းနည်းသို့, ညံ့ဖြည်းမွေ့ မွေ့ တရွေ့ရွေ့လျှင်, တစ်နေ့ တစ်ထူး, ကျေးဇူးချဲ့ထွင်, ကျမ်းရိုး ငင်လျက်၊ (အရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ။) အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ## PAGE 88 ## အခန်း — နာမ်ဂိုဏ်းအကျဉ်း ### ကျက်မှတ်ရန် **ဝိဘတ်**။ ။ **သိ**, **ယော**။ ။ **အံ**, **ယော**။ ။ **နာ**, **ဟိ**။ ။ **သ**, **နံ**။ ။ **သ္မာ**, **ဟိ**။ ။ **သ**, **နံ**။ ။ **သ္မိံ**, **သု**။ **သိ**, **ယော**- (ပ) ပဌမာဝိဘတ်။ ။ **အံ**, **ယော** (ဒု) ဒုတိယာဝိဘတ်။ ။ **နာ**, **ဟိ**- (တ) တတိယာဝိဘတ်။ ။ **သ**, **နံ**- (စ) စတုတ္ထဝိဘတ်။ ။ **သ္မာ**, **ဟိ**- (ပ) ပဉ္စမီဝိဘတ်။ ။ **သ**, **နံ**- (ဆ) ဆဋ္ဌိဝိဘတ်။ ။ **သ္မိံ**, **သု**- (သ) သတ္တမီဝိဘတ်။ ။ (အာ) အာလုပ်ဝိဘတ်။ ၁။ သည်-ကား-က **ပဌမာ ဝုတ္တာ**, ကို-သို့ စ **ဒုတိယာ မတာ**, သည်-ဖြင့်-နှင့်-ကြောင့် စ **တတိယာ**, အား-ငှာ စ **စတုတ္ထ မတာ**။ ၂။ မှ-ကြောင့်-အောက်-ထက် **ပဉ္စမီ စေ၀**, ၏-တွင်-သည်-ကို **ဆဋ္ဌီ မတာ**, သတ္တမီမှာ ၌-တွင်-ကြောင့် စ, ခေါ်-ထူးသမျှ **အာလပနာ**။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ပဌမာဝိဘတ်ကို အနက်ပေးရာ၌ လင်္ကာသံပေါက်ကို ကြည့်၍ “**ပုရိသော**-ယောက်ျားသည်, ယောက်ျားကား, ယောက်ျားက၊ **ပုရိသာ**-ယောက်ျားတို့သည်, တို့ကား, တို့က”ဟု အနက်ပေးခိုင်းပါ။ ## PAGE 89 **ဒုတိယာဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသံ**-ယောက်ျားကို, ယောက်ျားသို့၊ **ပုရိသေ**-တို့ကို, တို့သို့”ဟု အနက်ပေးခိုင်းပါ။ **တတိယာဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသေန**-ယောက်ျားသည်, ဖြင့်, နှင့်, ကြောင့်၊ **ပုရိသေဟိ**-တို့သည်, တို့ဖြင့်, တို့နှင့်, တို့ကြောင့်”ဟု အနက်ပေးခိုင်းပါ။ **စတုတ္ထဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသဿ**-ယောက်ျားအား, ယောက်ျားအလို့ငှာ၊ **ပုရိသာနံ**-တို့အား, တို့အလို့ငှာ”ဟု ပေးပါစေ။ **ပဉ္စမီဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသသ္မာ**-ယောက်ျားမှ, ကြောင့်, အောက်, ထက်၊ **ပုရိသေဟိ**-ယောက်ျားတို့မှ, တို့ကြောင့်, တို့အောက်, တို့ထက်”ဟု အပေးခိုင်းပါ။ **ဆဋ္ဌီဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသဿ**-ယောက်ျား၏, တွင်, သည်, ကို၊ **ပုရိသာနံ**-တို့၏, တို့တွင်, တို့သည်, တို့ကို”ဟု အနက်ပေးခိုင်းပါ။ **သတ္တမီဝိဘတ်**၌ “**ပုရိသသ္မိံ**-ယောက်ျား၌, တွင်, ကြောင့်၊ **ပုရိသေသု**-တို့၌, တို့တွင်, တို့ကြောင့်”ဟု အနက်ပေးခိုင်းပါ။ **ဘော ပုရိသ**-အို ...ယောက်ျား၊ **ဘောန္တော ပုရိသာ**-အို ...ယောက်ျားတို့၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ခေါ်သမျှ ထူးသမျှတို့ကို **အာလပန** (အာလုပ်အနက်) ဟု မှတ်ပါ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် ဤအနက်များသည် အသုံးများသော အနက်များတည်း၊ ထူးသော တစ်ချို့အနက်များကို ပါဠိသိက္ခာ၌ ပြထားပါသည်။ ## PAGE 90 ### ၁။ ပုရိသာဒိဂိုဏ်း (ပုလ္လိင်) **ပုရိသော**-ယောက်ျား။ (အရကျက်ရန်) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုဒ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ပုရိသော** | **ပုရိသာ** | | အာ | **ဘော ပုရိသ, ပုရိသာ** | **ဘောန္တော ပုရိသာ** | | ဒု | **ပုရိသံ** | **ပုရိသေ** | | တ | **ပုရိသေန** | **ပုရိသေဟိ, ပုရိသေဘိ** | | စ | **ပုရိသဿ** | **ပုရိသာနံ** | | ပဉ္စ | **ပုရိသသ္မာ, ပုရိသမှာ, ပုရိသာ** | **ပုရိသေဟိ, ပုရိသေဘိ** | | ဆ | **ပုရိသဿ** | **ပုရိသာနံ** | | သ | **ပုရိသသ္မိံ, ပုရိသမ္ဘိ, ပုရိသေ** | **ပုရိသေသု** | **ဗုဒ္ဓေါ**, **ဓမ္မော**, **သံဃော**, **ဒေဝေါ** (နတ်), **မနုဿော** (လူ) ဤပုဒ်များကိုလည်း **ပုရိသော** ကဲ့သို့ (စာအုပ်ကြည့်၍) ရုပ်စဉ်ခိုင်းပါ၊ အတော်ကျေသောအခါ၌ကား စာအုပ်မကြည့်ဘဲလည်း အစဉ်ခိုင်းပါ၊ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အနက်ပေးလည်း ခိုင်းပါ။ ## PAGE 91 ### ၂။ စိတ္တာဒိဂိုဏ်း (နပုံလ္လိင်) **စိတ္တံ**-စိတ်။ (အရကျက်ရန်) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုဒ် | |-------|-------|--------| | ပ | **စိတ္တံ** | **စိတ္တာ, စိတ္တာနိ** | | အာ | **ဘော စိတ္တ, စိတ္သာ** | **ဘဝန္တာနိ စိတ္တာ, စိတ္တာနိ** | | ဒု | **စိတ္တံ** | **စိတ္တေ, စိတ္တာနိ** | | တ | **စိတ္တေန** | **စိတ္တေဟိ, စိတ္တေဘိ** | | စ | **စိတ္တဿ** | **စိတ္တာနံ** | | ပဉ္စ | **စိတ္တသ္မာ, စိတ္တမှာ, စိတ္တာ** | **စိတ္တေဟိ, စိတ္တေဘိ** | | ဆ | **စိတ္တဿ** | **စိတ္တာနံ** | | သ | **စိတ္တသ္မိံ, စိတ္တမှိ, စိတ္တေ** | **စိတ္တေသု** | **ကုလံ**-အမျိုး၊ **ကုသလံ**-ကုသိုလ်၊ **ပုညံ**-ကောင်းမှု၊ **သုခံ**-ချမ်းသာ၊ **ဒုက္ခံ**-ဆင်းရဲ၊ **အကုသလံ**-အကုသိုလ်၊ **အပုညံ**-မကောင်းမှု၊ **ပါပံ**-မကောင်းမှု၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း (စာအုပ်ကြည့်၍လည်းကောင်း, မကြည့်ဘဲလည်းကောင်း) ရုပ်စဉ်ခိုင်း အနက်ပေးခိုင်းပါ။ ## PAGE 92 ၃။ **ကညာဒိဂိုဏ်း** (ဣတ္ထိလိန်) **ကညာ**-သတို့သမီး [ အရကျက်ရင့် ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ကညာ** | **ကညာ**, **ကညာယော** | | အာ | ဘောတိ **ကညေ**, **ကညာ** | ဘောတိယော **ကညာ**, **ကညာယော** | | ဒု | **ကညံ** | **ကညာ**, **ကညာယော** | | တ | **ကညာယ** | **ကညာဟိ**, **ကညာဘိ** | | စတုတ္ထီ | **ကညာယ** | **ကညာနံ** | | ပဉ္စမီ | **ကညာယ** | **ကညာဟိ**, **ကညာဘိ** | | ဆဋ္ဌီ | **ကညာယ** | **ကညာနံ** | | သတ္တမီ | **ကညာယ**, **ကညာယံ** | **ကညာသု**။ | **ပညာ**-ဉာဏ်ပညာ၊ **ပုစ္ဆာ**-အမေး၊ **သိက္ခာ**-အကျင့် (သိက္ခာ)၊ **ဘိက္ခာ**-ထမင်း (ဆွမ်း)၊ **ဝါစာ**-စကား၊ **ဂါထာ**-ဂါထာ၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း (စာအုပ်ကြည့်၍လည်းကောင်း, မကြည့်ဘဲလည်းကောင်း) ရုပ်စဉ်ခိုင်းပါ၊ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အနက်ပေးလည်း ခိုင်းပါ။ ## PAGE 93 ၄။ **မနောဂိုဏ်း** **မနော**-စိတ်။ [ အရကျက်ပိုင်လျှင် အတော် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်။ ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **မနံ**, **မနော** | **မနာ**, **မနာနိ** | | အာ | ဘော **မန**, **မနာ** | ဘဝန္တာနိ **မနာ**, **မနာနိ** | | ဒု | **မနံ**, **မနော** | **မနေ**, **မနာနိ** | | တ | **မနေန**, **မနသာ** | **မနေဟိ**, **မနေဘိ** | | စတုတ္ထီ | **မနဿ**, **မနသော** | **မနာနံ** | | ပဉ္စမီ | **မနသ္မာ**, **မနမှာ**, **မနာ** | **မနေဟိ**, **မနေဘိ** | | ဆဋ္ဌီ | **မနဿ**, **မနသော** | **မနာနံ** | | သတ္တမီ | **မနသ္မိံ**, **မနမှိ**, **မနေ**, **မနသိ** | **မနေသူ**။ | **ဝစော**-စကား၊ **ဝယော**-အရွယ်၊ **တေဇော**-တန်ခိုး၊ **တပေါ**-အကျင့်၊ **တမော**-အမိုက်မှောင်၊ **ယသော**-အခြွေအရံ၊ **အယော**-သံ၊ **ပယော**-ရေ (နို့ရည်)၊ **သိရော**-ဦးခေါင်း၊ **ဆန္ဒော**-ဆန္ဒ၊ **သရော**-အသံ၊ **ဥရော**-ရင်ဘတ်၊ **ရဟော**-ဆိတ်ကွယ်ရာ၊ **အဟော**-နေ့, ရက်၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း (စာအုပ်ကြည့်၍လည်းကောင်း, မကြည့်ဘဲလည်းကောင်း) ရုပ်စဉ်ခိုင်းပါ။ [ အနက်ပေးတတ်လောက်ပြီဖြစ်၍ အနက်ပေးခိုင်းဖို့ မလိုပါ။ ] ## PAGE 94 **ဂုဏဝါ**-ဂုဏ်ရှိသူ။ [ အရမကျက်နိုင်လျှင် အတော် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်။ ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ဂုဏဝါ**, **ဂုဏဝန္တော** | **ဂုဏဝန္တာ**, **ဂုဏဝန္တော** | | အာ | ဘော **ဂုဏဝံ**, **ဂုဏဝ**, **ဂုဏဝါ** | ဘောန္တော **ဂုဏဝန္တာ**, **ဂုဏဝန္တော** | | ဒု | **ဂုဏဝံ**, **ဂုဏဝန္တံ** | **ဂုဏဝန္တေ** | | တ | **ဂုဏဝတာ**, **ဂုဏဝန္တေန** | **ဂုဏဝန္တေဟိ**, **ဂုဏဝန္တေဘိ** | | စတုတ္ထီ | **ဂုဏဝဿ**, **ဂုဏဝတော**, **ဂုဏဝန္တဿ** | **ဂုဏဝတံ**, **ဂုဏဝန္တာနံ** | | ပဉ္စမီ | **ဂုဏဝတာ**, **ဂုဏဝန္တသ္မာ**, **ဂုဏဝန္တမှာ**, **ဂုဏဝန္တာ** | **ဂုဏဝန္တေဟိ**, **ဂုဏဝန္တေဘိ** | | ဆဋ္ဌီ | **ဂုဏဝဿ**, **ဂုဏဝတော**, **ဂုဏဝန္တဿ** | **ဂုဏဝတံ**, **ဂုဏဝန္တာနံ** | | သတ္တမီ | **ဂုဏဝတိ**, **ဂုဏဝန္တသ္မိံ**, **ဂုဏဝန္တမှိ**, **ဂုဏဝန္တေ** | **ဂုဏဝန္တေသု**။ | **ဘဂဝါ**-ဘုရား၊ **ဟိမဝါ**-ဟိမဝန္တာတောင်၊ **စန္ဒိမာ**-လ၊ **ဧတ္တာဝတာ**-ဤမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိ၏၊ **ယာဝတာ**-အကြင်မျှ အတိုင်းအရှည် ရှိ၏၊ **တာဝတာ**-ထိုမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိ၏၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း ရုပ်စဉ်ခိုင်းပါ။ ## PAGE 95 **ဂမ္မံ, ဂစ္ဆန္တော**-သွားသူ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် [အရကျက်ပိုင်လျှင် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်ပါ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ဂစ္ဆံ, ဂစ္ဆာ** | **ဂစ္ဆန္တာ, ဂစ္ဆာ** | | အာ | **ဘော ဂစ္ဆ, ဂစ္ဆ, ဂစ္ဆာ** | **ဘောန္တော ဂစ္ဆန္တာ, ဂစ္ဆာ** | | ဒု | **ဂစ္ဆံ, ဂစ္ဆန္တံ** | **ဂစ္ဆန္တေ** | | တ | **ဂစ္ဆတာ, ဂစ္ဆန္တေန** | **ဂစ္ဆန္တေဟိ, ဂစ္ဆန္တေဘိ** | | စ | **ဂစ္ဆဿ, ဂစ္ဆတော, ဂစ္ဆန္တဿ** | **ဂစ္ဆတံ, ဂစ္ဆန္တာနံ** | | ပဉ္စ | **ဂစ္ဆတာ, ဂစ္ဆန္တသ္မာ, ဂစ္ဆန္တုမှာ, ဂစ္ဆန္တာ** | **ဂစ္ဆန္တေဟိ, ဂစ္ဆန္တေဘိ** | | ဆ | **ဂစ္ဆဿ, ဂစ္ဆတော, ဂစ္ဆန္တဿ** | **ဂစ္ဆတံ, ဂစ္ဆန္တာနံ** | | သ | **ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တသ္မိံ, ဂစ္ဆန္တမှိ, ဂစ္ဆန္တေ** | **ဂစ္ဆန္တေသု** | **ဘဝံ, ဘဝန္တော**-ဖြစ်သူ (ကြီးပွားသူ)၊ **အရဟံ, အရဟန္တော**-ပူဇော်ထိုက်သူ၊ **မဟံ, မဟန္တော**-ကြီးမြတ်သူ၊ **ကရံ, ကရောန္တော**-ပြုသူ၊ **သံ, သန္တော**-ဖြစ်သူ (သူတော်ကောင်း)၊ ဤပုဒ်များ၌ အနည်းငယ်ထူး၏၊ သို့သော် စာအုပ်ကြည့်၍ **ဂစ္ဆံ, ဂစ္ဆန္တော** အတိုင်းသာ ရုပ်စဉ်ခိုင်းပါဦး။ ## PAGE 96 ### ကြည့်ရှုရန် [အတော် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်ပါ။] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ပုမာ, ပုမော** | **ပုမာနော, ပုမာ** | | အာ | **ဘော ပုမံ, ပုမ, ပုမာ** | **ဘောန္တော ပုမာနော, ပုမာ** | | ဒု | **ပုမာနံ, ပုမံ** | **ပုမာနေ, ပုမေ** | | တ | **ပုမုနာ, ပုမာနာ, ပုမေန** | **ပုမာနေဟိ, ပုမာနေဘိ, ပုမေဟိ, ပုမေဘိ** | | စ | **ပုမုနော, ပုမဿ** | **ပုမာနံ** | | ပဉ္စ | **ပုမုနာ, ပုမသ္မာ, ပုမမှာ, ပုမာ** | **ပုမာနေဟိ, ပုမာနေဘိ, ပုမေဟိ, ပုမေဘိ** | | ဆ | **ပုမုနော, ပုမဿ** | **ပုမာနံ** | | သ | **ပုမာနေ, ပုမသ္မိံ, ပုမမှိ, ပုမေ** | **ပုမာနေသု, ပုမေသု, ပုမာသု** | **ယုဝါ**-လုလင်ပျို၊ **အဒ္ဓါ**-အဓွန့် (ခရီး, ကာလ)၊ ဤပုဒ်များလည်း အနည်းငယ်သာ ရုပ်စဉ်ထူး၏။ ## အခန်း — ရာဇာဒိဂိုဏ်း (ပုလ္လိင်) **ရာဇာ**-မင်း (ရှင်ဘုရင်)။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ရာဇာ** | **ရာဇာနော** | | အာ | **ဘော ရာဇ, ရာဇာ** | **ဘောန္တော ရာဇာနော** | | ဒု | **ရာဇာနံ, ရာဇံ** | **ရာဇာနော** | | တ | **ရညာ, ရာဇိနာ, ရာဇေန** | **ရာဇူဟိ, ရာဇူဘိ, ရာဇေဟိ, ရာဇေဘိ** | | စ | **ရညော, ရာဇိနော** | **ရညံ, ရာဇူနံ, ရာဇာနံ** | ## PAGE 97 | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပဉ္စ | **ရညာ, ရာဇိနာ** | **ရညံ, ရာဇူနံ, ရာဇာနံ** | | သ | **ရညေ, ရာဇိနိ** | **ရာဇူသု, ရာဇေသု** | **ဗြဟ္မာ**-ဗြဟ္မာ။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **ဗြဟ္မာ** | **ဗြဟ္မာနော** | | အာ | **ဟေ ဗြဟ္မေ** | **ဘောန္တော ဗြဟ္မာနော** | | ဒု | **ဗြဟ္မာနံ, ဗြဟ္မံ** | **ဗြဟ္မာနော** | | တ | **ဗြဟ္မုနာ** | **ဗြဟ္မေဟိ, ဗြဟ္မေဘိ** | | စ | **ဗြဟ္မုနော, ဗြဟ္မဿ** | **ဗြဟ္မုနံ, ဗြဟ္မာနံ** | | ပဉ္စ | **ဗြဟ္မုနာ** | **ဗြဟ္မေဟိ, ဗြဟ္မေဘိ** | | ဆ | **ဗြဟ္မုနော, ဗြဟ္မဿ** | **ဗြဟ္မုနံ, ဗြဟ္မာနံ** | | သ | **ဗြဟ္မနိ** | **ဗြဟ္မေသု** | **အတ္တာ**-ကိုယ်, စိတ်။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ | **အတ္တာ** | **အတ္တာနော** | | အာ | **ဘော အတ္တ, အတ္တာ** | **ဘောန္တော အတ္တာနော** | | ဒု | **အတ္တာနံ, အတ္တံ** | **အတ္တာနော** | | တ | **အတ္တနာ, အတ္တနေန** | **အတ္တနေဟိ, အတ္တနေဘိ** | | စ | **အတ္တနော** | **အတ္တာနံ** | | ပဉ္စ | **အတ္တနာ** | **အတ္တနေဟိ, အတ္တနေဘိ** | | ဆ | **အတ္တနော** | **အတ္တာနံ** | | သ | **အတ္တနိ** | **အတ္တနေသု, အတ္တေသု** | ## PAGE 98 ## အခန်း — ၉။ သတ္ထာဒိဂိုဏ်း (ပုံလိန်-ဣတ္ထိလိန်) **သတ္ထာ** = ဆရာ။ [အရမကျက်နိုင်လျှင် အတော် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်။] ၁ ပ **သတ္ထာ** **သတ္ထာရော** အာ ဘော **သတ္ထု**, **သတ္ထာ** ဘောန္တော **သတ္ထာရော** ဒ **သတ္ထာရံ** **သတ္ထာရော** တ **သတ္ထာရေဟိ**, **ဘိ**, **သတ္ထာရာ**, **သတ္ထုနာ** **သတ္ထုဟိ**, **ဘိ** စ **သတ္ထု**, **သတ္ထုနော**, **သတ္ထုဿ** **သတ္ထာရာနံ**, **သတ္ထာနံ**, **သတ္ထုနံ** မိ **သတ္ထာရာ** **သတ္ထာရေဟိ**, **ဘိ**, **သတ္ထုဟိ**, **ဘိ** ဆ **သတ္ထု**, **သတ္ထုနော**, **သတ္ထုဿ** **သတ္ထာရာနံ**, **သတ္ထာနံ**, **သတ္ထုနံ** သ **သတ္ထရိ** **သတ္ထာရေသု**, **သတ္ထုသု**။ **ကတ္တု** = ပြုလုပ်တတ်သူ၊ **ဘတ္တု** = အရှင်, သခင်, လင်၊ **ဝတ္တု** = ပြောဆိုသူ၊ **နတ္တု** = မြေး၊ **ဓာတု** = ဓာတ်၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း ရုပ်စဉ်ပါစေ။ **ပိတု** = အဖ၊ **ဘာတု** = အစ်ကို၊ ဤပုဒ်တို့ကား အနည်းငယ် ထူး၏၊ နာမ်ဂိုဏ်း အကျယ်ကျမှ သိရလတ္တံ့။ ## PAGE 99 **မာတာ** = အမိ။ ၁ ပ **မာတာ** **မာတရော** အာ ဘောတိ **မာတ**, **မာတာ** ဘောတိယော **မာတရော** ဒ **မာတရံ** **မာတရော** တ **မာတရာ**, **မာတုယာ**, **မတျာ** **မာတရေဟိ**, **ဘိ**, **မာတူဟိ**, **ဘိ** စ **မာတု**, **မာတုဿ**, **မာတုယာ**, **မတျာ** **မာတရာနံ**, **မာတာနံ**, **မာတူနံ** မိ **မာတရာ**, **မာတုယာ**, **မတျာ** **မာတရေဟိ**, **ဘိ**, **မာတူဟိ**, **ဘိ** ဆ **မာတု**, **မာတုဿ**, **မာတုယာ**, **မတျာ** **မာတရာနံ**, **မာတာနံ**, **မာတူနံ** သ **မာတရိ**, **မာတုယာ**, **မတျာ**, **မာတုယံ**, **မတျံ** **မာတရေသု**, **မာတူသု**။ **ဓီတု** = သမီး၊ ဤပုဒ်လည်း **မာတု** နှင့် အနည်းငယ်သာ ရုပ်ထူး၏, နောင်အခါ သိရလတ္တံ့။ ရှေးဦး သင်ခါစ၌ အရေးအသား အရွတ် အဖတ် မှန်ကန်ဖို့ ပီသဖို့ အရေးကြီးပါသည်၊ ထို အချက်များကို ဂရုစိုက်၍ သင်ပြကြပါ။] ## PAGE 100 ## အခန်း — ၁၀။ ရတ္တာဒိဂိုဏ်း (၃ လိန်) **ရတ္တိ** = ညဉ့်။ [အရကျက်နိုင်လျှင် အတော် နှုတ်တက်အောင် ဖတ်။] ၁ ပ **ရတ္တိ**, **ရတ္တိယော**, **ရတျော** အာ ဘောတိ **ရတ္တိ** ဘောတိယော **ရတ္တိယော**, **ရတျော** ဒ **ရတ္တိံ** **ရတ္တိယော**, **ရတျော** တ **ရတ္တိယာ**, **ရတျာ** **ရတ္တိဟိ**, **ရတ္တိဘိ** စ **ရတ္တိယာ**, **ရတျာ** **ရတ္တိနံ** မိ **ရတ္တိယာ**, **ရတျာ** **ရတ္တိဟိ**, **ရတ္တိဘိ** ဆ **ရတ္တိယာ**, **ရတျာ** **ရတ္တိနံ** သ **ရတ္တိယာ**, **ရတျာ**, **ရတ္တိယံ**, **ရတျံ**, **ရတ္တော** **ရတ္တိသု**။ **မတိ** = သိခြင်း၊ **ဘူမိ** = မြေ၊ **ပါဠိ** = ပါဠိ၊ ဤပုဒ်များ၌လည်းကောင်း, **ယာဂု** = ယာဂု (ဆံပြုတ်)၊ **ဓာတု** = ဓာတ်သဘော၊ ဤပုဒ်များ၌ လည်းကောင်း, **ရတျော**, **ရတျံ**, **ရတ္တော** တို့ကဲ့သို့ ရုပ်များ မပါစေဘဲ ရုပ်စဉ်ပါစေ၊ **ဝဓူ** = ချွေးမ၊ **ဇမ္ဗူ** = သပြေပင် စသည်တို့၌ အနည်းငယ်သာ ထူး၏၊ နာမ်ဂိုဏ်း အကျယ်ကျမှ သိရလတ္တံ့။ ## PAGE 101 **အဂ္ဂိ**-မီး။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **အဂ္ဂိ** | **အဂ္ဂီ**, **အဂ္ဂယော** | | အာ | ဘော **အဂ္ဂိ** | ဘောန္တော **အဂ္ဂီ**, **အဂ္ဂယော** | | ဒု | **အဂ္ဂိံ** | **အဂ္ဂီ**, **အဂ္ဂယော** | | တ | **အဂ္ဂိနာ** | **အဂ္ဂီဟိ**, **အဂ္ဂီဘိ**, **အဂ္ဂိဟိ**, **အဂ္ဂိဘိ** | | စ | **အဂ္ဂိဿ**, **အဂ္ဂိနော** | **အဂ္ဂီနံ**, **အဂ္ဂိနံ** | | ပံ | **အဂ္ဂိသ္မာ**, **အဂ္ဂိမှာ**, **အဂ္ဂိနာ** | **အဂ္ဂီဟိ**, **အဂ္ဂီဘိ**, **အဂ္ဂိဟိ**, **အဂ္ဂိဘိ** | | ဆ | **အဂ္ဂိဿ**, **အဂ္ဂိနော** | **အဂ္ဂီနံ**, **အဂ္ဂိနံ** | | သ | **အဂ္ဂိသ္မိံ**, **အဂ္ဂိမှိ** | **အဂ္ဂီသု**, **အဂ္ဂိသု** | **အာဒိ**-အစ၊ **ပါဏိ**-လက်၊ အဂ္ဂိရုပ်မျိုး မပါစေဘဲ အစဉ်ခိုင်းပါ။ **အဋ္ဌိ**-အရိုး၊ ဤပုဒ်ကား နပုံလိန်ဖြစ်၍ "**အဋ္ဌယော**" ဟု မရှိဘဲ "**အဋ္ဌီနိ**" ဟု ရှိရ၏။ **ဒဏ္ဍီ**-ဒုတ်ရှိသူ။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **ဒဏ္ဍီ** | **ဒဏ္ဍီ**, **ဒဏ္ဍိနော** | | အာ | ဘော **ဒဏ္ဍီ** | ဘောန္တော **ဒဏ္ဍီ**, **ဒဏ္ဍိနော** | | ဒု | **ဒဏ္ဍိံ**, **ဒဏ္ဍိနံ** | **ဒဏ္ဍီ**, **ဒဏ္ဍိနော** | | တ | **ဒဏ္ဍိနာ** | **ဒဏ္ဍီဟိ**, **ဒဏ္ဍီဘိ** | | စ | **ဒဏ္ဍိဿ**, **ဒဏ္ဍိနော** | **ဒဏ္ဍီနံ** | | ပံ | **ဒဏ္ဍိသ္မာ**, **ဒဏ္ဍိမှာ**, **ဒဏ္ဍိနာ** | **ဒဏ္ဍီဟိ**, **ဒဏ္ဍီဘိ** | | ဆ | **ဒဏ္ဍိဿ**, **ဒဏ္ဍိနော** | **ဒဏ္ဍီနံ** | | သ | **ဒဏ္ဍိသ္မိံ**, **ဒဏ္ဍိမှိ**, **ဒဏ္ဍိနိ** | **ဒဏ္ဍီသု** | **ဟတ္ထိ**-ဆင်၊ **သာမိ**-အရှင် (သခင်)၊ **ယောဂီ**-အားထုတ်ခြင်း ရှိသူ၊ **ရောဂီ**-ရောဂါရှိသူ၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း အစဉ်ခိုင်းပါ။ ## PAGE 102 **ဘိက္ခု**-ရဟန်း။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **ဘိက္ခု** | **ဘိက္ခူ**, **ဘိက္ခဝေါ** | | အာ | ဘော **ဘိက္ခု** | ဘောန္တော **ဘိက္ခူ**, **ဘိက္ခဝေ**, **ဘိက္ခဝေါ** | | ဒု | **ဘိက္ခုံ** | **ဘိက္ခူ**, **ဘိက္ခဝေါ** | | တ | **ဘိက္ခုနာ** | **ဘိက္ခူဟိ**, **ဘိက္ခူဘိ**, **ဘိက္ခုဟိ**, **ဘိက္ခုဘိ** | | စ | **ဘိက္ခုဿ**, **ဘိက္ခုနော** | **ဘိက္ခူနံ**, **ဘိက္ခုနံ** | | ပံ | **ဘိက္ခုသ္မာ**, **ဘိက္ခုမှာ**, **ဘိက္ခုနာ** | **ဘိက္ခူဟိ**, **ဘိက္ခူဘိ**, **ဘိက္ခုဟိ**, **ဘိက္ခုဘိ** | | ဆ | **ဘိက္ခုဿ**, **ဘိက္ခုနော** | **ဘိက္ခူနံ**, **ဘိက္ခုနံ** | | သ | **ဘိက္ခုသ္မိံ**, **ဘိက္ခုမှိ** | **ဘိက္ခူသု**, **ဘိက္ခုသု** | **ဂုရု**-ဆရာ၊ **ဟေတု**-အကြောင်း၊ **ဇန္တု**-သတ္တဝါ-တို့ကိုလည်း အစဉ်ခိုင်းပါ။ (အနည်းငယ်ထူးသည်ကို နောင်ခါ သိရလတ္တံ့။) **သယမ္ဘူ**-ဘုရား။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **သယမ္ဘူ** | **သယမ္ဘူ**, **သယမ္ဘူဝေါ** | | အာ | ဘော **သယမ္ဘူ** | ဘောန္တော **သယမ္ဘူ**, **သယမ္ဘူဝေါ** | | ဒု | **သယမ္ဘုံ** | **သယမ္ဘူ**, **သယမ္ဘူဝေါ** | | တ | **သယမ္ဘူနာ** | **သယမ္ဘူဟိ**, **သယမ္ဘူဘိ** | | စ | **သယမ္ဘူဿ**, **သယမ္ဘူနော** | **သယမ္ဘူနံ** | | ပံ | **သယမ္ဘူသ္မာ**, **သယမ္ဘူမှာ**, **သယမ္ဘူနာ** | **သယမ္ဘူဟိ**, **သယမ္ဘူဘိ** | | ဆ | **သယမ္ဘူဿ**, **သယမ္ဘူနော** | **သယမ္ဘူနံ** | | သ | **သယမ္ဘူသ္မိံ**, **သယမ္ဘူမှိ** | **သယမ္ဘူသု** | ## PAGE 103 **ဂေါ**-နွား။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **ဂေါ** | **ဂါဝေါ**, **ဂဝေါ** | | အာ | ဟေ **ဂေါ** | ဘောန္တော **ဂါဝေါ**, **ဂဝေါ** | | ဒု | **ဂဝံ**, **ဂါဝံ**, **ဂါဝု့** | **ဂါဝေါ**, **ဂဝေါ** | | တ | **ဂါဝေန**, **ဂဝေန** | **ဂေါဟိ**, **ဂေါဘိ** | | စ | **ဂါဝဿ**, **ဂဝဿ** | **ဂဝံ**, **ဂေါနံ**, **ဂုန္နံ** | | ပံ | **ဂါဝသ္မာ**, **ဂါဝမှာ**, **ဂါဝါ**, **ဂဝသ္မာ**, **ဂဝမှာ**, **ဂဝါ** | **ဂေါဟိ**, **ဂေါဘိ** | | ဆ | **ဂါဝဿ**, **ဂဝဿ** | **ဂဝံ**, **ဂေါနံ**, **ဂုန္നံ** | | သ | **ဂါဝသ္မိံ**, **ဂါဝမှိ**, **ဂါဝေ**, **ဂဝသ္မိံ**, **ဂဝမှိ**, **ဂဝေ** | **ဂါဝေသု**, **ဂဝေသု**, **ဂေါသု** | ### ၁၁။ ဗုဒ္ဓါဒိဂိုဏ်း (ဣတ္ထိလိန်) **နဒီ**-မြစ်။ | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ပ | **နဒီ** | **နဒီ**, **နဒိယော**, **နဇ္ဇော** | | အာ | ဘောတိ **နဒိ** | ဘောတိယော **နဒီ**, **နဒိယော**, **နဇ္ဇော** | | ဒု | **နဒိံ**, **နဒိယံ** | **နဒီ**, **နဒိယော**, **နဇ္ဇော** | | တ | **နဒိယာ**, **နဇ္ဇာ** | **နဒီဟိ**, **နဒီဘိ** | | စ | **နဒိယာ**, **နဇ္ဇာ** | **နဒီနံ** | | ပံ | **နဒိယာ**, **နဇ္ဇာ** | **နဒီဟိ**, **နဒီဘိ** | | ဆ | **နဒိယာ**, **နဇ္ဇာ** | **နဒီနံ** | | သ | **နဒိယာ**, **နဒိယံ**, **နဇ္ဇံ** | **နဒီသု** | **ဣတ္ထီ**, **နာရီ**-မိန်းမ၊ **ဘောတီ**-ရှင်မ၊ **ဂဝီ**-နွားမ၊ **ဂဟပတာနီ**-အိမ်ရှင်မ၊ **ဘိက္ခုနီ**-ရဟန်းမ၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း ဇော, ဇ္ဇာ, ဇ္ဇံ မပါဘဲ စဉ်ပါ။ ## PAGE 104 [၁၂။ **ဂဟပတာဒိ**ဂိုဏ်းကို နာမ်ဂိုဏ်းအကျယ်ကျမှ သိရလတ္တံ့။] ## အခန်း — ၁၃။ သဗ္ဗနာမ်ဂိုဏ်း **သဗ္ဗ**-အလုံးစုံ၊ (ပုံလိန်) (အရကျက်ရန်) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **သဗ္ဗော** | **သဗ္ဗေ** | | အာ / § | **ဘော သဗ္ဗ, သဗ္ဗာ** | **ဘောန္တော သဗ္ဗေ** | | ဒု / 8 | **သဗ္ဗံ** | **သဗ္ဗေ** | | တ / 8 | **သဗ္ဗေန** | **သဗ္ဗေဟိ, သဗ္ဗေဘိ** | | စ / 8 | **သဗ္ဗဿ** | **သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသာနံ** | | ပဉ္စ / 8 | **သဗ္ဗသ္မာ, သဗ္ဗေမှာ** | **သဗ္ဗေဟိ, သဗ္ဗေဘိ** | | ဆ / ဆ | **သဗ္ဗဿ** | **သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသာနံ** | | သ / သ | **သဗ္ဗသ္မိံ, သဗ္ဗမှိ** | **သဗ္ဗေသု** | **နပုံလိန်** (အရကျက်ပါ) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **သဗ္ဗံ** | **သဗ္ဗာနိ** | | အာ / အာ | **ဘော သဗ္ဗ, သဗ္ဗာ** | **ဘဝန္တာနိ သဗ္ဗာနိ** | | ဒု / ဒ | **သဗ္ဗံ** | **သဗ္ဗာနိ** | တတိယာဝိဘတ်မှစ၍ ပုံလိန်အတိုင်း ရုပ်စဉ်လေ။ **ဣတ္ထိလိန်** (အရကျက်ပါ) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **သဗ္ဗာ** | **သဗ္ဗာ, သဗ္ဗာယော** | | အာ / ာ | **ဘောတိ သဗ္ဗေ** | **ဘောတိယော သဗ္ဗာ, သဗ္ဗာယော** | | ဒု / ဒ | **သဗ္ဗံ** | **သဗ္ဗာ, သဗ္ဗာယော** | ## PAGE 105 | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | တ / တ | **သဗ္ဗာယ** | **သဗ္ဗာဟိ, သဗ္ဗာဘိ** | | စ / စ | **သဗ္ဗာယ, သဗ္ဗဿာ** | **သဗ္ဗာသံ, သဗ္ဗာသာနံ** | | ပဉ္စ / 8 | **သဗ္ဗာယ** | **သဗ္ဗာဟိ, သဗ္ဗာဘိ** | | ဆ / ဆ | **သဗ္ဗာယ, သဗ္ဗဿာ** | **သဗ္ဗာသံ, သဗ္ဗာသာနံ** | | သ / သ | **သဗ္ဗာယ, သဗ္ဗဿံ** | **သဗ္ဗာသု** | အမှာ။ ။ **ယ** စသော သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်များ၌ အာလုပ် မရှိ၊ **ယ** သဒ္ဒါ ရုပ်စဉ်ဟန်မှာ လိန် ၃ ပါး၌ **သဗ္ဗ** သဒ္ဒါနှင့် တူ၏၊ **တ** သဒ္ဒါ ပုံလိန် ရုပ်စဉ်ဟန်ကား— [ နှုတ်တက်ရုံ ဖတ်ပါ။ ] **သော**-ထိုသူ။ (ပုံလိန်) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **သော** | **နေ, တေ** | | ဒု / ဒု | **နံ, တံ** | **နေ, တေ** | | တ / တ | **နေန, တေန** | **နေဟိ, နေဘိ, တေဟိ, တေဘိ** | | စ / စ | **နဿ, အဿ, တဿ** | **နေသံ, နေသာနံ, တေသံ, တေသာနံ** | | ပဉ္စ / 8 | **နသ္မာ, အသ္မာ, တသ္မာ, နမှာ, တမှာ** | **နေဟိ, နေဘိ, တေဟိ, တေဘိ** | | ဆ / ဆ | **နဿ, အဿ, တဿ** | **နေသံ, နေသာနံ, တေသံ, တေသာနံ** | | သ / သ | **နသ္မိံ, အသ္မိံ, တသ္မိံ, နမှိ, တမှိ** | **နေသု, တေသု** | နပုံလိန်၌ “**နံ, တံ-နာနိ, တာနိ**၊ **နံ, တံ-နာနိ, တာနိ**၊ **နေန, တေန-နေဟိ, နေဘိ**” စသည်ဖြင့် ပုံလိန်နှင့် ရုပ်စဉ်တူ၏။ ## PAGE 106 **ဣတ္ထိလိန်** | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **သာ** | **နာ, နာယော, တာ, တာယော** | | ဒု / ဒ | **နံ, တံ** | **နာ, နာယော, တာ, တာယော** | | တ / တ | **နာယ, တာယ** | **နာဟိ, นာဘိ, တာဟိ, တာဘိ** | | စ / စ | **တိဿာ, တဿာ, နဿာ, အဿာ, တိဿာယ, တဿာယ, နဿာယ, အဿာယ, နာယ, တာယ** | **နာသံ, နာသာနံ, တာသံ, တာသာနံ** | | ပဉ္စ / 8 | **နာယ, တာယ** | **နာဟိ, နာဘိ, တာဟိ, တာဘိ** | | ဆ / ဆ | **တိဿာ, တဿာ, နဿာ, အဿာ, တိဿာယ, တဿာယ, နဿာယ, အဿာယ, နာယ, တာယ** | **နာသံ, နာသာနံ, တာသံ, တာသာနံ** | | သ / သ | **တိဿံ, တဿံ, နဿံ, အဿံ, နာယံ, တာယံ** | **နာသု, တာသု** | **ဧသော**-အဲဒီသူ။ (ပုံလိန်) | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |-------|-------|--------| | ပ / C | **ဧသော** | **ဧတေ** | | ဒု / ဒု | **ဧတံ** | **ဧတေ** | | တ / တ | **ဧတေန** | **ဧတေဟိ, ဧတေဘိ** | | စ / စ | **ဧတဿ** | **ဧတေသံ, ဧတေသာနံ** | | ပဉ္စ / 8 | **ဧတသ္မာ, ဧတမှာ** | **ဧတေဟိ, ဧတေဘိ** | | ဆ / ဆ | **ဧတဿ** | **ဧတေသံ, ဧတေသာနံ** | | သ / သ | **ဧတသ္မိံ, ဧတမှိ** | **ဧတေသု** | နပုံလိန်၌ “**ဧတံ-ဧတာနိ**၊ **ဧတံ-ဧတာနိ**၊ **ဧတေန**” စသည်ဖြင့် ပုံလိန်အတိုင်း စဉ်လေ။ ## PAGE 107 **ဧတာ** ပ။ **ဧတာ**, **ဧတာယော** ဒု။ **ဧတံ** — **တာ**, **တာယော** တ။ **ဧတာယ** — **ဧတာဟိ**, **ဧတာဘိ** စ။ **ဧတာယ**, **ဧတိဿာ**, **ဧတိဿာယ** — **ဧတာသံ**, **ဧတာသာနံ** ထ။ **တာယ** — **ဧတာဟိ**, **ဧတာဘိ** ဆ။ **ဧတာယ**, **ဧတိဿာ**, **ဧတိဿာယ** — **ဧတာသံ**, **ဧတာသာနံ** သ။ **ဧတာယံ**, **ဧတိဿံ** — **တာသု**။ **အယံ**-ဤသူ။ (ပုံလိန်) ၁ ပ။ **အယံ** — **ဣမေ** ဒု။ **ဣမံ** — **ဣမေ** တ။ **အနေန**, **ဣမိနာ** — **ဣမေဟိ**, **ဣမေဘိ**, **ဧဟိ**, **ဧဘိ** စ။ **ဣမဿ**, **အဿ** — **ဣမေသံ**, **ဣမေသာနံ**, **ဧသံ**, **ဧသာနံ** ထ။ **ဣမသ္မာ**, **ဣမမှာ**, **အသ္မာ** — **ဣမေဟိ**, **ဣမေဘိ**, **ဧဟိ**, **ဧဘိ** ဆ။ **ဣမဿ**, **အဿ** — **ဣမေသံ**, **ဣမေသာနံ**, **ဧသံ**, **ဧသာနံ** သ။ **ဣမသ္မိံ**, **ဣမမှိ**, **အသ္မိံ** — **ဣမေသု**, **ဧသု**။ နပုံလိန်၌ “**ဣဒံ**, **ဣမံ**-**ဣမာနိ**၊ **ဣဒံ**, **ဣမံ**-**ဣမာနိ**၊ **အနေန**, **ဣမိနာ**” စသည်ဖြင့် ပုံလိန်အတိုင်း စဉ်လေ။ ## PAGE 108 ပ။ **အယံ** — **ဣမာ**, **ဣမာယော** ဒု။ **ဣမံ** — **ဣမာ**, **ဣမာယော** တ။ **ဣမာယ** — **ဣမာဟိ**, **ဣမာဘိ** စ။ **ဣမာယ**, **အဿာ**, **အဿာယ**, **ဣမိဿာ**, **ဣမိဿာယ** — **ဣမာသံ**, **ဣမာသာနံ** ထ။ **ဣမာယ** — **ဣမာဟိ**, **ဣမာဘိ** ဆ။ **ဣမာယ**, **အဿာ**, **အဿာယ**, **ဣမိဿာ**, **ဣမိဿာယ** — **ဣမာသံ**, **ဣမာသာနံ** သ။ **ဣမာယံ**, **အသံ**, **ဣမိဿံ** — **ဣမာသု**။ **ကော**-အဘယ်သူ၊ (ပုံလိန်) [ ရအောင်ကျက်ပါ ] ပ။ **ကော** — **ကေ** ဒု။ **ကံ** — **ကေ** တ။ **ကေန** — **ကေဟိ**, **ကေဘိ** စ။ **ကဿ**, **ကိဿ** — **ကေသံ**, **ကေသာနံ** ထ။ **ကသ္မာ**, **ကမှာ** — **ကေဟိ**, **ကေဘိ** ဆ။ **ကဿ**, **ကိဿ** — **ကေသံ**, **ကေသာနံ** သ။ **ကသ္မိံ**, **ကိသ္မိံ**, **ကမှိ**, **ကိမှိ** — **ကေသု**။ နပုံလိန်၌ “**ကိ**-**ကာနိ**၊ **ကံ**-**ကာနိ**၊ **ကေန**” စသည်ဖြင့် ပုံလိန်အတိုင်း စဉ်လေ။ ## PAGE 109 ပ။ **ကာ** — **ကာ**, **ကာယော** ဒု။ **ကံ** — **ကာ**, **ကာယော** တ။ **ကာယ** — **ကာဟိ**, **ကာဘိ** စ။ **ကာယ**, **ကဿာ** — **ကာသံ**, **ကာသာနံ** ထ။ **ကာယ** — **ကာဟိ**, **ကာဘိ** ဆ။ **ကာယ**, **ကဿာ** — **ကာသံ**, **ကာသာနံ** သ။ **ကာယံ**, **ကဿံ** — **ကာသု**။ **ဧကော**-တစ်၊ (တစ်ယောက် စသည်၊) ဤပုဒ်ကို သဗ္ဗသဒ္ဒါအတိုင်း စာအုပ်ကြည့်၍ ဧကဝုစ်ချည်း ရုပ်စဉ်ပါစေ။ **ဥဘော**-၂ ယောက်တို့၊ ဤပုဒ်ကို အလွတ်မကျက်နိုင်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း ကျေအောင် ဖတ်ပါစေ။ ဥဘသဒ္ဒါသည် ဗဟုဝုစ်သာ ရှိ၏၊ လိန် ၃ ပါးလုံး ရုပ်စဉ်တူ၏၊ ရုပ်စဉ်ဟန်ကား— **ဥဘော**, **ဥဘေ**၊ **ဥဘော**, **ဥဘေ**၊ **ဥဘောဟိ**, **ဥဘောဘိ**, **ဥဘေဟိ**, **ဥဘေဘိ**၊ **ဥဘိန္နံ**၊ **ဥဘောဟိ**, **ဥဘောဘိ**, **ဥဘေဟိ**, **ဥဘေဘိ**၊ **ဥဘိန္နံ**၊ **ဥဘောသု**, **ဥဘေသု**။ **ဒွိ** စသော သင်္ချာတို့၌ ဗဟုဝုစ်သာ ရှိ၏၊ ဒွိသဒ္ဒါကား လိန် ၃ ပါးလုံး ရုပ်စဉ်တူ၏၊ ရုပ်စဉ်ဟန်ကား— **ဒွေ**, **ဒုဝေ**၊ **ဒွေ**, **ဒုဝေ**၊ **ဒွိဟိ**, **ဒွိဘိ**၊ **ဒွိန္နံ**, **ဒုဝိန္နံ**၊ **ဒွိဟိ**, **ဒွိဘိ**၊ **ဒွိန္နံ**, **ဒုဝိန္နံ**၊ **ဒွိသု**။ ## PAGE 110 **တယော** - ၃ ခုတို့။ **တိ** သဒ္ဒါ ပုံလိန်ရုပ်စဉ်ဟန်ကား - **တယော၊ တယော၊ တီဟိ၊ တီဘိ၊ တိဟိ၊ တိဘိ၊ တိဏ္ဏ၊ တိဏ္ဏန္နံ၊ တီဟိ၊ တိဟိ၊ တီဟိ၊ တိဘိ၊ တိဏ္ဏ၊ တိဏ္ဏန္နံ၊ တီသု၊ တိသု။** နပုံလိန်၌ - **တီဏိ၊ တီဏိ၊ တီဟိ၊ တီဘိ၊ တိဟိ၊ တိဘိ** - စသည်စဉ်လေ၊ ဣတ္ထိလိန်၌ - **တိသော၊ တိသော၊ တီဟိ၊ တီဘိ၊ တိဟိ၊ တိဘိ၊ တိဿန္နံ** - စသည် စဉ်ရာ၏။ **စတ္တာရော** - ၄ ခု တို့။ **စတု** သဒ္ဒါ ပုံလိန် ရုပ်စဉ်ဟန်ကား - **စတ္တာရော၊ စတ္တာ၊ စတူဟိ၊ စတူဘိ၊ စတုဟိ၊ စတုဘိ၊ စတုဗ္ဘိ၊ စတုန္နံ၊ စတူဟိ၊ စတူဘိ၊ စတုဟိ၊ စတုဘိ၊ စတုဗ္ဘိ၊ စတုန္နံ၊ စတူသု၊ စတုသု။** နပုံလိန်၌ - **စတ္တာရိ၊ စတ္တာရိ၊ စတူဟိ** စသည် စဉ်လေ၊ ဣတ္ထိလိန်၌ - **စတဿော၊ စတဿာ၊ စတူဟိ၊ စတူဘိ၊ စတုဟိ၊ စတုဘိ၊ စတုဗ္ဘိ၊ စတဿန္နံ** - စသည် စဉ်ရာ၏။ **ပဉ္စ** - ငါးခုတို့။ **ပဉ္စ** စသော သဒ္ဒါတို့ဝယ် လိန် ၃ ပါးလုံး၌ပင် ရုပ်စဉ်တူ၏၊ **ပဉ္စ၊ ပဉ္စ၊ ပဉ္စဟိ၊ ပဉ္စဘိ၊ ပဉ္စန္နံ၊ ပဉ္စဟိ၊ ပဉ္စဘိ၊ ပဉ္စန္နံ၊ ပဉ္စသု။** **ဆ** - ခြောက်ခုတို့၌၊ **သတ္တ** - ခုနစ်ခုတို့၊ **အဋ္ဌ** - ရှစ်ခုတို့၊ **နဝ** - ကိုးခုတို့၊ **ဒသ** - ဆယ်ခုတို့၊ **ဧကာဒသ** - တစ်ဆယ့်တစ်ခုတို့၊ ဤပုဒ်များကိုလည်း **ပဉ္စ** အတိုင်း ရုပ်စဉ်ပါစေ။ ## PAGE 111 **တုမှ** - သင်၊ [ အာရကျက်ပါ ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ၁-ပ | **တွံ၊ တုဝံ** | **တုမှေ၊ ဝေါ** | | ဒု | **တံ၊ တဝံ၊ တုဝံ၊ တွံ** | **တုမှေ၊ တုမှာကံ၊ ဝေါ** | | တ | **တယာ၊ တွယာ၊ တေ** | **တုမှေဟိ၊ တုမှေဘိ၊ ဝေါ** | | စ | **တဝ၊ တုယှံ၊ တုမှံ၊ တေ** | **တုမှာကံ၊ တုမှံ၊ ဝေါ** | | ပဉ္စ | **တယာ၊ တွယာ** | **တုမှေဟိ၊ တုမှေဘိ** | | ဆ | **တဝ၊ တုယှံ၊ တုမှံ၊ တေ** | **တုမှာကံ၊ တုမှံ၊ ဝေါ** | | သ | **တယိ၊ တွယိ** | **တုမှေသု** | **အမှ** - ငါ၊ [ အာရကျက်ပါ ] | ဝိဘတ် | ဧကဝုစ် | ဗဟုဝုစ် | |---|---|---| | ၁-ပ | **အဟံ** | **မယံ၊ အမှေ၊ နော** | | ဒု | **မံ၊ မမံ** | **အမှေ၊ အမှာကံ၊ နော** | | တ | **မယာ၊ မေ** | **အမှေဟိ၊ အမှေဘိ၊ နော** | | စ | **မမ၊ မယှံ၊ အမှံ၊ မမံ၊ မေ** | **အမှာကံ၊ အသ္မာကံ၊ အမှံ၊ နော** | | ပဉ္စ | **မယာ** | **အမှေဟိ၊ အမှေဘိ** | | ဆ | **မမ၊ မယှံ၊ အမှံ၊ မမံ၊ မေ** | **အမှာကံ၊ အသ္မာကံ၊ အမှံ၊ နော** | | သ | **မယိ** | **အမှေသု၊ အသ္မေသု** | --- နာမ်ဂိုဏ်းအကျဉ်း ပြီး၏။ ## PAGE 112 ## အခန်း — ဘူဝါဒိဂိုဏ်း ### ဝတ္တမာန်ဝိဘတ် — ကတ္တုရုပ်စဉ် | ဝိဘတ် | ပုံစံ | |---|---| | တိ | **ဘဝတိ၊ ဘဝေ** | | အန္တိ | **ဘဝန္တိ** | | သိ | **ဘဝသိ** | | ထ | **ဘဝထ** | | မိ | **ဘဝါမိ၊ ဘဝေ** | | မ | **ဘဝါမ** | | တေ | **ဘဝတေ** | | အန္တေ | **ဘဝန္တေ** | | သေ | **ဘဝသေ** | | ဝှေ | **ဘဝဝှေ** | | ဧ | **ဘဝေ** | | မှေ | **ဘဝါမှေ** | ### ကမ္မရုပ်စဉ်ဟန်ကား | ဝိဘတ် | ပုံစံ | |---|---| | တေ | **အဘိဘူယတေ** | | အန္တေ | **အဘိဘူယန္တေ၊ အဘိဘူယရေ** | | သေ | **အဘိဘူယသေ** | | ဝှေ | **အဘိဘူယဝှေ** | | ဧ | **အဘိဘူယေ** | | မှေ | **အဘိဘူယာမှေ** | ## PAGE 113 **ဘဝတု, ဘဝေ** **ဘဝတ္တု** **ဘဝါဟိ, ဘဝ** **ဘဝထ** **ဘဝါမိ, ဘဝေ** **ဘဝါမ** **ဘဝတံ** **ဘဝင်** **ဘဝ** **ဘဝေ** **ဘဝါမသေ။** ### သတ္တမိဝိဘတ် — ကတ္တုရုပ်စဉ် **ဘဝေယျ, ဘဝေ** **ဘဝေယျ** **ဘဝေယျာသိ, ဘဝေ** **ဘဝေယျာထ** **ဘဝေယျာမိ, ဘဝေ** **ဘဝေယျာမ** ## PAGE 114 **ဘဝေထ** **ဘဝေရံ** **ဘဝေထော** **ဘဝေယျာဝှ** **ဘဝေယျံ, ဘဝေ** **ဘဝေယျာမှေ။** ### ပရောက္ခာဝိဘတ် — ကတ္တုရုပ်စဉ် **ဗဘူဝ** **ဗဘူဝ** **ဗဘူဝေ** **ဗဘူဝတ္ထ** **ဗဘူဝ** **ဗဘူဝိမှ** **ဗဘူဝတ္ထ** **ဗဘူဝိရေ** **ဗဘူဝိတ္ထာ** **ဗဘူဝိဝှာ** **ဗဘူဝိ** **ဗဘူဝိမှေ။** ## PAGE 115 ### ဟိယျတ္တနီဝိဘတ် **အဘဝါ, ဘဝါ, အဘဝ, ဘဝ** **အဘဝူ, ဘဝူ, အဘဝု, ဘဝု** **အဘဝေါ, ဘဝေါ, အဘဝ, ဘဝ, အဘဝိ, ဘဝိ** **အဘဝတ္ထု, ဘဝတ္ထု, အဘဝထ, ဘဝထ** **အဘဝ, ဘဝ** **အဘဝမှာ, ဘဝမှာ, အဘဝမှ, ဘဝမှ** **အဘဝတ္ထု, ဘဝတ္ထု** **အဘဝတ္ထု, ဘဝတ္ထု** **အဘဝသေ, ဘဝသေ** **အဘဝတ္ထံ, ဘဝတ္ထံ** **အဘဝိမှ, ဘဝိမှ** **အဘဝမှသေ, ဘဝမှသေ။** ### အဇ္ဇတနီဝိဘတ် — ကတ္တုရုပ်စဉ် **အဘဝိ, ဘဝိ, အဘဝိ, ဘဝိ** **အဘဝိံသု, ဘဝိံသု, အဘဝိဿု, ဘဝိဿု, အဘဝံသု, ဘဝံသု** **အဘဝေါ, ဘဝေါ, အဘဝ, ဘဝ, အဘဝိ, ဘဝိ** **အဘဝိတ္ထ, ဘဝိတ္ထ, အဘဝုတ္ထ, ဘဝုတ္ထ** **အဘဝိ, ဘဝိ** **အဘဝိမှာ, ဘဝိမှာ, အဘဝိမှ, ဘဝိမှ** **အဘဝုမှ, ဘဝုမှ, အဘဝတ္ထုမှ, ဘဝုမှ** ## PAGE 116 **အဘဝါ**, **ဘဝါ**, **အဘဝိတ္ထ**, **ဘဝိတ္တ** **အာ**။ လ **ဥ** **အဘဂူ**, **ဘဂူ**, **အာဝု**, **ဘဝု** **သေ** **အဘဝိသေ**, **ဘဝိသေ** **အဘဝိဂုံ**, **ဘဝိဂုံ** **-** **အဘဝ**, **ဘဝ**, **အဝံ**, **ဘဝံ** **အဘဝိမှေ**, **ဘဝိမှေ**။ ### ဘဝိဿန္တိ ဝိဘတ် ကက္ကူရုပ်စဉ် **တိ** **ဘဝိဿတိ** **န္တိ** **ဘဝိဿန္တိ**, **ဘဝိဿရေ** **ဿသိ** **ဘဝိဿသိ** **ထ** **ဘဝိဿထ** **မိ** **ဘဝိဿာမိ** **မ** **ဘဝိဿာမ** **တေ** **ဘဝိဿတေ** **န္တေ** **ဘဝိဿန္တေ**, **ဘဝိဿရေ** **ဿာ** **သေ** **ဘဝိဿသေ** **ဝှေ** **ဘဝိဿဝှေ** **သံ** **ဘဝိဿံ** **သာမှေ** **ဘဝိဿာမှေ**။ ## PAGE 117 ### ကက္ကူရုပ်စဉ် ကာလာတိပတ္တိဝိဘတ် **အဘဝိဿာ**, **ဘဝိဿာ**, **အဘဝိဿ**, **ဘဝိဿ** **ာ** **ဿံသု** **အဘဝိဿံသု**, **ဝိဿံသု** **ဿ** **အဘဝိဿ**, **ဘဝိဿ**, **အဘဝိဿ**, **ဘဝိဿ** **ထ** **အဘဝိဿထ**, **ဘဝိဿထ** **ဿံ** **အဘဝိဿံ**, **ဘဝိဿံ** **ဿာမှာ** **အဘဝိဿာမှာ**, **ဘဝိဿမှာ**, **အဘဝိဿာမှ**, **ဘဝိဿာမှ** **ထ** **အဘဝိဿထ**, **ဘဝိဿထ** **ဿိ** **အဘဝိဿိ**, **ဘဝိဿံသု** **သေ** **အဘဝိဿသေ**, **ဘဝိဿသေ** **ဝှေ** **အဘဝိဿဝှေ**, **ဘဝိဿဝှေ** **ဿ** **သွေး** **အဘဝိဿိ**, **ဘဝိ** **သာမှသေ** **အဘဝိဿာမှသေ**, **ဘဝိဿာမှသေ**။ [ နောက်ဂိုဏ်းများကို အကျယ်လေ့လာမှ သိရလတ္တံ့။ ] အာချာတ်ဂိုဏ်းကျဉ်း ပြီး၏။ ## PAGE 118 ## အခန်း — မူလတန်းသဒ္ဒါ ### သန္ဒိဉ်း ငှာလည်လှည့်ခန်း [ဆောင်] ၁။ (အ)စ-(အံ)ဆုံး, လေးဆယ့်တစ်လုံးန ခေါ်ထုံး “အက္ခရာ” မည်။ အ အာ ဣ ဤ ဥ ဦး ဧ ဩ က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ည ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ တ ထ ဒ ဓ န ပ ဖ ဗ ဘ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ ၁။ အ အစ အံ အဆုံး ၄၁ လုံးကို **အက္ခရာ** ဟု ခေါ်၏၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် နောက်နောက် လင်္ကာပိုဒ်များ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဆရာက ပြောပြပါ။ [ ဉ, ဌ တို့ကို ဤ ရေးပြသည့်အတိုင်း ရှိပါစေ၊ “ည, ဋ္ဌ” ဟုရေးလျှင် ည ၂ လုံးတွဲ, ဋ + ဌ အတွဲဟု မှတ်ပါ၊ ခ, ဆ, ဌ, ထ, ဖ-ဤငါးလုံးနှင့် ဃ, ဈ, ဎ, ဓ, ဘ-ဤငါးလုံးကို ခပ်ပြင်းပြင်း ရွတ်ပါစေ, ဆရာက ရွတ်ပြပါ။ ] ## PAGE 119 [ဆောင်] ၂။ **(အ)စ (သြ)ဆုံး**, ရှေ့ရှစ်လုံး, ခေါ်ထုံး “သရ” မည်။ ၃။ **အ ဣ ဥ** ဆို, သုံးလုံးကို, သံတို – **ရဿ** မည်။ ၄။ **အာ ဤ ဥ ဧ ဩ** ငါးထွေ, သံရှေ – **ဒီဃ** မည်။ ၅။ **(က)စ (အံ)ဆုံး**, သုံးဆယ့်သုံး, ခေါ်ထုံး “ဗျဉ်း” လည်းမည်။ ၆။ **(က) စ (မ)ဆုံး**, နှစ်ဆယ့်ငါးလုံး, ခေါ်ထုံး – **ဝဂ်** လည်းမည်။ ၇။ **က ဝဂ်, စ ဝဂ်, ဋ ဝဂ်, တ ဝဂ်** နှင့်, **ပ ဝဂ်** ငါးအင်, တစ်ခုတွင်, ပါဝင် ၅ လုံးစီ။ ၈။ **အံ** ၌ပါဝင်, သေးသေးတင်, ခေါ်တွင် “နိဂ္ဂဟိတ်” မည်။ ၉။ **သရ** ရေးနည်း, **ဗျဉ်း** ရေးနည်း, အသီးသီး မှတ်ရမည်။ --- **ရဿ**-အတို၊ **အ-ဣ-ဥ** ကို ရွတ်သောအခါ အသံတိုသောကြောင့် ထိုသုံးလုံးကို “ရဿ” ဟု နာမည်ขေါ်ရသည်။ **ဒီဃ**-အရှည်၊ **အာ**-စသော ၅ လုံးကို ရွတ်သောအခါ အသံရှည်ရှည် ရွတ်ရသောကြောင့် “ဒီဃ” ဟု ခေါ်ရသည်။ **ဝဂ္ဂ**-အစု၊ ငါးလုံးစီ စုရသောကြောင့် **က**-စသော ၅ လုံးကို “ကဝဂ်”, **စ**-စသော ၅ လုံးကို – “စဝဂ်” စသည်ဖြင့် ခေါ်ရသည်။ ## PAGE 120 သရ သက်သက်ပုံ | ဗျဉ်း သက်သက်ပုံ | ဗျဉ်းနှင့်တွဲရမည့် သရပုံ | ရေးရိုးအတိုင်း သရ ဗျဉ်းတွဲပုံ | သရနှင့် ဗျဉ်းတို့အမှန်တွဲရမည့်ပုံ ---|---|---|---|--- **အ** | **က** | - | **က** | **က်** **အာ** | **ခ** | -ာ | **ကာ** | **ခ်** **ဣ** | **က** | -ိ | **ကိ** | **ဤ** | **က** | -ီ | **ကီ** | **ဥ** | **က** | -ု | **ကု** | **ဦ** | **က** | -ူ | **ကူ** | **ဧ** | **က** | **ေ-** | **ကေ** | **ဩ** | **က** | **ေ-ာ** | **ကော** | သရ ဗျဉ်းတို့ ရေးနည်း အမျိုးမျိုး ပုံစံ ## PAGE 121 သရသန္ဓေ [ဆောင်] ၁။ ရှေ့နောက် သရ, တွေ့မြင်က, ရှေ့သရကို ချေ။ ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် ---|--- **လောကဂ္ဂပုဂ္ဂလော** | **လောက + အဂ္ဂပုဂ္ဂလော** **တီဏိမာနိ** | **တီဏိ + ဣမာနိ** **နောဟေတံ** | **နောဟိ + ဧတံ** **မာတုပဋ္ဌာနံ** | **မာတု + ဥပဋ္ဌာနံ** **သမေတုန္တု အာယသ္မာ** | **သမေတု + အာယသ္မာ** **သဗ္ဗေဝ** | **သဗ္ဗေ + ဧဝ** **တယဿ** | **တယော + အဿ** **အသန္တေတ္ထ** | **အသန္တော + အတ္ထ** ၁။ လောက၌ **က** ဝယ် **အ** သရ + **အဂ္ဂ** ၌ **အ** သရ ရှိ၏၊ ဤသို့ ရှေ့သရ နောက်သရ ရှိရာ၌ ရှေ့သရကို ချေပါ။ ရုပ်ကျဉ်းတွက်ပုံ။ ။ **လောကဂ္ဂပုဂ္ဂလော** ကို “**လောက+အဂ္ဂပုဂ္ဂလော**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ရှေ့ **က** ၌ **အ** သရကို ချေ၊ **(က်)** ဗျဉ်းကို နောက် **(အ)** သို့ ကပ်၊ **လောကဂ္ဂပုဂ္ဂလော** ပြီး၏၊ ဤသို့ ဆို၍ ပုဒ်တိုင်းမှာ ရုပ်တွက်ပါစေ။ --- သင်နည်းမှတ်ချက်။ ။ ဤ သဒ္ဒါကျဉ်း၌ လင်္ကာ သံပေါက်လောက်သာ အရကျက်ရန်ဖြစ်၏၊ များစွာသော ပုံစံတို့ကား နှုတ်တက်ရုံ အခေါက်ခေါက် ဖတ်ထားဖို့သာ ဖြစ်သည်၊ စာသင်ရာ၌ ၂ စုခွဲ ပြီးလျှင် တစ်စုကို စาအုပ်ကြည့်၍ ပုဒ်စပ်ကို, တစ်စုကို စာအုပ် မကြည့်ဘဲ ပုဒ်ဖြတ်ကို (သံချပ်ထိုးသလို) သံပြိုင် အဆိုခိုင်းပါ။ ## PAGE 122 --- [1] **spondagā** ပုဒ်စပ် ၀၅၀၀၀ - သညာ - ၈၉ ## PAGE 123 [ဆောင်] ၃။ ရှေ့ရှိသရ, ချေပြီးမှလျှင်, နောက်က ဣဝဏ်, ဧ ပြုရန်, ဥဝဏ် ဩ ချို့ ပြု။ | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **ဗန္ဓုဿဝ** | **ဗန္ဓုဿ + ဣဝ** | | **ဥပေက္ခတိ** | **ဥပ + ဣက္ခတိ** | | **ဥပေတော** | **ဥပ + ဣတော** | | **အဝေစ္** | **အဝ + ဣ** | | **ဇိနေရိတံ** | **ဇိန + ဤရိတံ** | | **နောပေတိ** | **န + ဥပေတိ** | | **ဧကောနသတံ** | **ဧက + ဥနသတံ** | | **ဝါမောဂ** | **ဝါမ + ဥရု** | | **ဝေါဒကံ** | **ဝိ + ဥဒကံ** | | **အတေဝ** | **အတိ + ဣဝ** | ၃။ ရှေ့သရ ချေပြီးလျှင် တချို့ ရုပ်များ၌ နောက်က ဣဝဏ်ကို ဧ ပြု, ဥဝဏ်ကို ဩ ပြု။ [ ဣ ဤကို ဣဝဏ်, ဥ ဦ ကို ဥဝဏ်ဟုခေါ်၏။ ] --- ကြည့်ရှုရန် ရုပ်တွက်။ ။ **ဗန္ဓုဿဝ** ကို “**ဗန္ဓုဿ + ဣဝ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ဿ၌ အသရကို ချေ၊ နောက် ဣ ကို ဧ ပြု၊ ဗျဉ်းကို နောက်သို့ကပ်၊ **ဗန္ဓုဿဝ** ပြီး၏။ ။ **နောပေတိ** ကို “**န + ဥပေတိ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ န၌ အသရကို ချေ၊ နောက် ဥ ကို ဩ ပြု၊ နဗျဉ်းကို ဩသို့ကပ်, **နောပေတိ** ပြီး၏၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရုပ်တွက် ပါစေ။ ## PAGE 124 [ဆောင်] ၄။ ရှေ့ရှိသရ, ချေပြီးမှလျှင်, နောက်က ရဿာ, တချို့မှာ, ဆိုင်ရာ ဒီဃပြု။ | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **ဗုဒ္ဓါနုဿတိ** | **ဗုဒ္ဓ + အနုဿတိ** | | **သာတ္ထိကာ** | **သ + အတ္ထိကာ** | | **ပညာဝါဿ** | **ပညာဝါ + အ** | | **ယာနီဓဘူတာနိ** | **ယာနိ + ဣဓဘူတာနိ** | | **အတီတော** | **အတိ + ဣတော** | | **ဗဟူပကာရံ** | **ဗဟု + ဥပကာရံ** | | **ယောပါယံ** | **ယောပိ နု အယံ** | | **သစာယံ** | **သစေ + အယံ** | | **အပ္ပတာယံ** | **အပ္ပဿုတော + အယံ** | | **သဒ္ဓိဓ** | **သဒ္ဓါ + ဣဓ** | | **တထူပမံ** | **တထာ + ဥပမံ** | ၄။ **ဗုဒ္ဓ + အနုဿတိ** ကဲ့သို့ ရှေ့ ဒ္ဓ ၌ရှိသော သရကို ချေ၊ ထိုသို့ ချေပြီးသောအခါ၌ အနု၌ (အ)သရကဲ့သို့ နောက်ရှိ ရဿသရကို ဆိုင်ရာ ဒီဃပြု။ [ အကို အာပြု, ဣကို ဤပြု, ဥကို ဦပြုခြင်းသည် ဆိုင်ရာ ဒီဃ ပြုခြင်းပင်တည်း ] --- ကြည့်ရှုရန် ရုပ်တွက်။ ။ **ဗုဒ္ဓါနုဿတိ** ကို “**ဗုဒ္ဓ + အနုဿတိ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ရှေ့ ဒ္ဓ ၏ အသရကို ချေ၊ နောက် အကို အာဒီဃပြု၊ ဒ္ဓဗျဉ်းကို နောက် အာသို့ကပ်, **ဗုဒ္ဓါနုဿတိ** ပြီး၏၊ ဤသို့ ဆို၍ နောက် ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါစေ။ ## PAGE 125 [ဆောင်] ၅။ နောက်ရှိသ, ပြီးမှလျှင်, ရှေ့က ရဿာ, တချို့မှာ, ဆိုင်ရာ ဒီဃ။ | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **လောကဿာတိ** | **လောကဿ + ဣတိ** | | **ဝီတိပတန္တိ** | **ဝိ + အတိပတန္တိ** | | **ဝီတိနာမေန္တိ** | **ဝိ + အတိနာမေန္တိ** | | **သံဃာဋိပိ** = **သံဃာဋိ + အပိ** | **ဝိဝ** = **ဝိဇ္ဈ + ဣဝ** | | **ကံသုဓ** = **ကံသ + ဣဓ** | **သာဓုတိ** = **သာဓု + ဣတိ** | ၅။ နောက် သရကို ချေ၍ ရှေ့ သရကို ဆိုင်ရာ ဒီဃ။ **ရုပ်တွက်**။ ။ **လောကဿာတိ** ကို “**လောကဿ + ဣတိ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ နောက် ဣသရကို ချေ၊ ရှေ့ ဿ၌ အ ကို အာ ဒီဃပြု၊ **လောကဿာတိ** ပြီး၏၊ နောက် ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါလေ။ --- [ဆောင်] ၆။ ကပ်ဖွယ်မသွေ, နောက်ရှိနေမှု, မေ-တေ-ယေ-ကေ, ပဗ္ဗတေ, ဧ ကို ယချို့ပြု။ **မျာယံ** = **မေ + အယံ**။ **တျာဟံ** = **တေ + အဟံ**။ **တျဿ** = **တေ + အဿ**။ **ဥပဗ္ဗတျာဟံ** = **ပဗ္ဗတေ + အဟံ**။ **ယျဿ** = **ယေ + အဿ**။ **ကျဿ** = **ကေ + အဿ**။ ၆။ နောက်ပုဒ်၌ ကပ်စရာ သရရှိလျှင် မေ-စသည်တို့၏ ဧကို (ယ်) ပြု၊ **မျာယံ** ကို “**မေ + အယံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ မေ၏ ဧကို (ယ်) ပြု၊ **အယံ** ၌ အ ကိုလည်း အာဒီဃပြု၊ ယ် ကို အာသို့ကပ်, မ်ကို ယာသို့ ကပ်, **မျာယံ** ပြီး၏၊ နောက်ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါစေ။ ## PAGE 126 [ဆောင်] ၇။ ကပ်ဖွယ် သရ, နောက်ရှိမှပင်, က - ခ - ယ - သ - ဂ - တ-စသည် ဩ, များ ဥရော, မှတ်လော ချို့ပြု။ **ယာဝတကွဿ** = **ယာဝတကော + အဿ** **ကွတ္ထော** = **ကော + အတ္ထော** **အထခွဿ** = **အထခေါ + အဿ** **ယွာဟံ** = **ယော + အဟံ** **သွဿ** = **သော + အဿ** **အနုဒ္ဓမာသံ** = **အနု + အဒ္ဓမာသံ** **သွာဂတံ** = **သု + အာဂတံ** **စက္ခွာပါတံ** = **စက္ခု + အာပါတံ** **ဗဟွာဗာဓော** = **ဗဟု + အာဗာဓော** **နတွတ္ထ** = **နတု + အတ္ထ** **ဝတ္ထွတ္ထ** = **ဝတ္ထု + အတ္ထ** ၇။ နောက်ပုဒ်၌ ကပ်ဖွယ် သရရှိလျှင် က-စသည်တို့၏ ဩကိုလည်းကောင်း, ဥကိုလည်းကောင်း ဝ် ဗျဉ်းပြု။ **ရုပ်တွက်**။ ။ **ယာဝတကွဿ** ကို “**ယာဝတကော + အဿ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ရှေ့ ကော၏ ဩကို (ဝ်) ပြု၊ ဝ်ကို အ သို့ကပ်၊ က သို့ကပ်၊ က ကိုလည်း ဝ သို့ကပ်, **ယာဝတကွဿ** ပြီး၏။ ။ **အနုဒ္ဓမာသံ** ကို “**အနု + အဒ္ဓမာသံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ရှေ့ နု ၏ ဥကို (ဝ်) ပြု၊ ဝ် ကို အသို့ ကပ်, န် ကိုလည်း ဝ သို့ကပ်, **အနုဒ္ဓမာသံ** ပြီး၏၊ နောက်ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါစေ။ [“**ကွတ္ထော**” ကို “**ကော + အတ္ထော**” ဟုလည်း ပုဒ်ဖြတ်ရ၏၊ (၁) နံပါတ်သုတ်ဖြင့် ရှေ့ သရချေ။] ## PAGE 127 [ဆောင်] ၈။ နောက်ပုဒ်ကိုကြည့်, သရရှိက, အတိ-ပတိ, ဣတိ၌ပါ, တိသဒ္ဒါ, ရံခါ စ ကိုပြု။ | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **အတ္တန္တ** | **အတိ + အန္တ** | | **အစ္စောဒါတာ** | **အတိ + သြဒါတာ** | | **ပစ္စယော** | **ပတိ + အယော** | | **ပစ္စာဟရတိ** | **ပတိ + အာဟရတိ** | | **ပစ္စေတိ** = **ပတိ + ဧတိ** | **ဣစ္စဿ** = **ဣတိ + အဿ** | | **ဣစ္စေတံ** = **ဣတိ + ဧတံ** | **ဣစ္စာဒိ** = **ဣတိ + အာဒိ** | ၈။ နောက်ပုဒ်၌ သရရှိလျှင် အတိ-ပတိ- ဣတိ သဒ္ဒါတို့၏ တိကို စ်ဗျဉ်းပြု။ **ရုပ်တွက်**။ ။ **အစ္စန္တိ** ကို “**အတိ + အန္တ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ တိကို (စ်) ပြု, စ်ကို အသို့ကပ်, စ ဒွေဘော်လာ၊ **အစ္စန္တိ** ပြီး၏၊ နောက် ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါစေ။ --- [ဆောင်] ၉။ နောက်၌သရ, ရှိတုံကမူ, ဧကနောက်ရှိ, ဣဓသဒ္ဒါ, ကိုသာ, ရံခါ ဒဒွေး ပြု။ **ဧကမိဒါဟံ** = **ဧကံ + ဣဓ + အဟံ** ၉။ ဣဓ နောက်၌ **အဟံ** ကဲ့သို့ သရရှိလျှင် ဧကံ+ဣဓဝယ် ဧက၏ နောက်၌ရှိသော ဣဓသဒ္ဒါ၏ ဓကို ဒပြု။ **ရုပ်တွက်**။ ။ **ဧကမိဒါဟံ** ကို “**ဧကံ + ဣဓ + အဟံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ဓ ကို ဒပြု၊ ကံ၌ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (မ်) ပြု, နောက် ဣသို့ ကပ်၊ **အဟံ** ၌ အ ကို အာ ဒီဃပြု, ဒ ၏ အ ကို ချေ၍ ဒ ကို နောက် အာ သို့ကပ်, ပြီး၏။ ## PAGE 128 [ဆောင်] ၁၀။ နောက်၌သရ, မရှိကြလည်း, ဓ ကို ဟပြု, တ ကိုလည်း ဋ, က ကို ခ နှင့်, ပစောက် ဖရေး, နှစ်ထွေး, ဗ ဒွေး စသည် ပြu။ | ပုဒ်တွဲ | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **သာဟုဒဿနံ** | **သာဓု + ဒဿနံ** | | **ဒုက္ကဋံ** | **ဒု + ကဋံ** | | **နိက္ခမတိ** | **နိ + ကမတိ** | | **ပုပ္ဖတ္တိ** | **ပု + ပတ္တိ** | | **နိဗ္ဗာနံ** | **နိ + ဝါနံ** | | **နိစ္ဆယော** | **နိ + စယော** | ၁၀။ နောက်၌ သရ မရှိသော်လည်း ဓကို ဟ, တကို ဋ စသည် ပြုသေး၏။ ရုပ်တွက်။ ။ **သာဟုဒဿနံ** ကို **သာဓု + ဒဿနံ** ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ဓကို ဟပြု, **သာဟုဒဿနံ** ပြီး၏။ **ဒုက္ကဋံ** ကို **ဒု + ကဋံ** ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ တကို ဋပြု, ကဒွေဘော်လာ။ **နိက္ခမတိ** ၌ ကကို ခပြု, ကတစ်လုံးလာ၊ **နိက္ခမတိ** ပြီး၏။ **ပုပ္ဖတ္တိ** ၌ ပကို ဖပြု, ပဒွေဘော်လာ၊ **ပုပ္ဖတ္တိ** ပြီး၏။ **နိ + ဝါနံ** ၌ ဝဒွေဘော်လာ, ဝ ၂ လုံးကို ဗ ၂ လုံးပြု၊ **နိဗ္ဗာနံ** ပြီး၏။ **နိ + စယော** ၌ စကို ဆပြု, စ ဒွေဘော်လာ, **နိစ္ဆယော** ပြီး၏။ ## PAGE 129 [ဆောင်] ၁၁။ နောက်၌သရ, ရှိတုံက, ရှေ့ ဣ ရှေ့မှ ဥ, တချို့ တစ်ခါတစ်ရံ ယ ဝ ပြု။ | ပုဒ်တွဲ | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **ဝုတ္တျဿ** | **ဝုတ္တိ + အဿ** | | **ဝိတျာဘယ** | **ဝိတ္တိ + အုတ** | | **ဗျာကတာ** | **ဝိ + အာကတာ** | | **ဗျာကာသိ** | **ဝိ + အကာသိ** | | **ဒါသျာဟံ** | **ဒါသံ + အဟံ** | ၁၁။ နောက်၌ သရ ရှိလျှင် ရှေ့က **ဣ**၊ **ဝိ** ကို တစ်ခါတစ်ရံ **ယ** ပြု၊ **ဣ** နှင့် **ဤ** ကို "ဣဝဏ်" ဟု ခေါ်၏။ ရုပ်တွက်။ ။ **ဝုတ္တျဿ** ကို **ဝုတ္တိ + အဿ** ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **ဝုတ္တိ** ၏ **ဣ** ကို **ယ** ပြု၊ **ယ** ကို **အ** သို့ ကပ်၊ **ဝုတ္တျဿ** ပြီး၏။ နောက်ပုဒ်များ၌ **ဝိ + အာကတာ** စသည်တို့၌ **ဝိ** ကို **ဗျ** ပြုပြီးနောက်, **ဝ** ကို **ဗ**၊ ပုဒ်၌ **ဣ** ကို **ယ** ပြု၊ နောက် **အ** ကို **အာ** ပြု - ရုပ်တွက်ပါ။ ## PAGE 130 [ဆောင်] ၁၂။ ဆန်းလည်းကောင်းဖွယ်, ရွတ်၍လွယ်ဖို့, အကယ်တိတိ, နောက်ဗျဉ်းရှိမူ, ရှေ့ရှိရဿ, ချို့ဒီဃ, ဒီဃ-ရဿ ပြု။ | ပုဒ်တွဲ | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **မုနီစရေ** | **မုနိ + စရေ** | | **ခန္တီ ပရမံ** | **ခန္တီ + ပရမံ** | | **ဘောဝါဒိနာမ** | **ဘောဝါဒီ + နာမ** | ၁၂။ ဂါထာစီရာ၌ ဆန်းတည်အောင် (ကောင်းအောင်) ရွတ်ဆိုရာ၌ ချောမောအောင် ရှေ့ပုဒ်၌ရှိသော ရဿကို ဒီဃပြုနိုင်, ဒီဃကိုလည်း ရဿပြုနိုင်၏။ ရုပ်တွက်-**မုနီစရေ** ကို **မုနိ + စရေ** ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **နိ** ၏ **ဣ** ကို **ဤ** ဒီဃပြု, **မုနီစရေ** ပြီး၏။ **ခန္တီ ပရမံ** ကိုလည်း တွက်ပါ။ **ဘောဝါဒီ + နာမ** ၌ **ဒီ** ၏ **ဤ** ကို **ဣ** ရဿပြု, **ဘောဝါဒိနာမ** ပြီး၏။ [ဆောင်] ၁၃။ သောနှင့် ဧသော, အဆုံး ဩကို, မှတ်လော ချေကာ, ထိုကြေရာ, အ-လာရလေသည်။ | ပုဒ်တွဲ | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **သသီလဝါ** | **သော + သီလဝါ** | | **ဧသဓမ္မော** | **ဧသော + ဓမ္မော** | | **ဧသအတ္ထော** | **ဧသော + အတ္ထော** | ၁၃။ **သော** နှင့် **ဧသော** တို့၏ အဆုံးဩကို ချေ၍ ထိုကြေရာ၌ (အ) လာရ၏။ ရုပ်တွက်။ ။ **သသီလဝါ** ကို **သော + သီလဝါ** ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **သော** ၏ ဩကို ချေ၊ ထိုကြေရာ၌ (အ) လာ, **သသီလဝါ** ပြီး၏။ နောက်ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပါစေ။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 131 [ဆောင်] ၁၄။ **ရဿ သုံးဖြာ, အာဒီဃာနောက်, ရောက်ရှိ အက္ခရာ, တစ်လုံးမှာသော်, နှစ်လုံးမျှော်, ဒွေဘော် ဆို၍ ပြု။** ၁၅။ **ဝဂ် ဒုတိယ, စတုတ္ထ, ရှိက ပ-တ။** ၁၆။ **ကြွင်းသည့် အက္ခရာ,ရှိလေရာ, မကွာ တူအောင်ပြု။** ၁၄။ ရဿ ၃ လုံး နောက်၌လည်းကောင်း, အာ ဒီဃ၏ နောက်၌လည်းကောင်း ရောက်နေ (ရှိနေ) သော အက္ခရာ တစ်လုံးကို ၂ လုံး ဖြစ်အောင် “**ဒွေဘော်လာ**”ဟု ဆို၍ ပြုရသည်။ [ “ဒွိ–၂ လုံးတို့၏ + ဘာဝ (ဘော်)…အဖြစ်”ဟူသည် နောက်ထပ် တစ်လုံး လာခြင်းတည်း။ ] ၁၅။ ထိုသို့ **ဒွေဘော်**ပြုရာ၌ ဝဂ် တစ်ခု တစ်ခု၏ ဒုတိယ (ခ - ဌ - ထ - ဖ) အက္ခရာရှိလျှင် ပဌမ (က, စ, ဋ, တ, ပ) အက္ခရာ **ဒွေဘော်** လာ၏၊ စတုတ္ထ (ဃ-ဈ- ဎ - ဓ - ဘ) အက္خရာ ရှိလျှင် တတိယ (ဂ, ဇ, ဍ, ဒ, ဗ) အက္ခရာ **ဒွေဘော်** လာရသည်။ ၁၆။ ကြွင်းသော အက္ခရာများ ရှိရာ၌ကား ရှိသော အက္ခရာနှင့် တူအောင် **ဒွေဘော်** လာရ၏။ ဥပမာ- **က** ရှိလျှင် **က** ဒွေဘော်လာ, **ဂ** ရှိလျှင် **ဂ** ဒွေဘော်လာ, **စ** ရှိလျှင် **စ** ဒွေဘော်လာ, ဤသို့ စသည်ဖြင့် သိပါ။ ## PAGE 132 ### ပုံစံများ **ဣဓပ္ပမာဒေါ** = ဣဓ+ပမာဒေါ **ပက္ကမော** = ပ+ကမော **ဝိပ္ပယုတ္တော** = ဝိ+ပယုတ္တော **သုပ္ပဋိပန္နော** = သု+ပဋိပန္နော **အက္ကမော** = အာ+ကမော [အာကို ရဿပြု။] **ရူပက္ခန္ဓာ** = ရူပ+ခန္ဓာ **နိစ္ဆယော** = နိ+စယော **ဇဇ္ဈာနဖလော** = စ+ဈာနဖလော **ယတြဋ္ဌိတံ** = ယတြ+ဋ္ဌိတံ **ယသတ္ထေရော** = ယသ+ထေရော **နိဒ္ဓနော** = နိ+ဓနော **ဈာနဖလော** = ဈာန+ဖလော **နိဗ္ဗယံ** = နိ+ဘယံ **အက္ခာတော** = အာ+ခါတော [ရဿလည်း ပြု။] --- ### ရုပ်တွက် **ဣဓပ္ပမာဒေါ**ကို “**ဣဓ+ပမာဒေါ**”ဟု ပုဒ်ဖြတ်, **ပ**ဒွေဘော် လာ, **ဣဓပ္ပမာဒေါ**ပြီး၏။ **အာ+ကမော**၌ **က**ဒွေဘော် လာ, အာကို **အ**-ရဿပြု, ပြီး၏။ **ရူပ+ခန္ဓာ**၌ **က**ဒွေဘော် လာ, **ရူပက္ခန္ဓော** ပြီး၏၊ ဤသို့ဆို၍ ရုပ်တွက်ပါစေ။ ## PAGE 133 **၁၇။ ဝဂ်, နှောင်းပါ** **၁၇။ ဝဂ်ဝဂ် တစ်ဝဂ်၏ အဆုံးဖြစ်သော “င-ည-ဏ-န-မ" ငါးလုံးကို** “ဝဂ်” ဟု ခေါ်၏။ [ဝဂ္ဂ = ဝဂ်] နောက်၌ ဝဂ်အက္ခရာ နှောင်းလျှင် နိဂ္ဂဟိတ်ကို ထိုဝဂ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ဝဂ်အက္ခရာပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **သင်္ကာ** ကို “**သံ + ကာ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **သံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (င်) ပြု၊ င်ကို နောက် **က** သို့ ကပ်၊ **သင်္ကာ** ပြီး၏။ **ဂင်္ဂါ** စသည် ဤအတိုင်းတွက်။ **မိဂံ ပဝါသိ** ၌ **ဂံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (မ်) ဖြင့် ပြောင်း၍ **ပ** သို့ ကပ်၊ **မိဂမ်ပဝါသိ** ပြီး၏။ --- ကြည့်ရှုရန် [ ဝဂ္ဂန္တံ ဝါ ဝဂ္ဂေ ] ## PAGE 134 **၁၈။ ဧ-ဟေ, နှောင်းထွေ, ရှေ့နိဂ္ဂဟိတ်, ဉ-ပြုဘိ, ဤသို့ ပါဠိမှ။** **ပတ္တညေဝ = ပတ္တံ + ဧဝ** **တညေဝ = တံ + ဧဝ** **တတ္ထေဝ = တံ + ဟေ** ၁၈။ နောက်၌ **ဧ, ဟေ** နိပါတ်ဖြစ်စေ ရှိလျှင် ရှေ့နိဂ္ဂဟိတ်ကို **ဉ** ပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **ပတ္တညေဝ** ကို “**ပတ္တံ + ဧဝ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **တံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (ဉ) ပြု၊ ဉ်ဗျဉ်းကို နောက် **ဧ** သို့ ကပ်၊ **ဉ** ဒွေဘော်လာ၊ **ပတ္တညေဝ** ပြီး၏။ **တံ + ဟေ** ၌ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (ဉ) ပြု၊ ဉ်ဗျဉ်းကို **ဟေ** သို့ ကပ်၊ **တညေဝ** ပြီး၏။ --- **၁၉။ သံသာရ, နှင့်, သဗ္ဗညု, နှောင်းမူ ယဗျည်း၊** **ဤနှစ်ပါး၊ နှောင်းယပါ၊ ရံခါ ဉကို ပြု။** **သညာဏံ** **သံယောဂေါ** **သံယုတ္တ** **ယညေဒဝ = ယံ ယေဒေဝ** ၁၉။ **သာရ** ကိုလည်းကောင်း၊ သာဂိုဏ်းမှ **ယ** အက္ခရာ ရောက်သော ပုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ နောက် **ယ** ဗျဉ်နှင့်တကွ **ဉ** ပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **သညာဏံ** ကို “**သံ + ယာဏံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **သံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို **ယ** ဗျဉ်နှင့်တကွ **ဉ** ပြု၊ ဉာ်လာ၊ **သညာဏံ** ပြီး၏။ **ယံ ယေဒေဝ** ၌ **ယံ** နိဂ္ဂဟိတ်ကို **ယ** ဗျဉ်နှင့်တကွ **ဉ** ပြု၊ **ဉ** ဒွေဘော်လာ၊ **ယညေဒဝ** ပြီး၏။ ## PAGE 135 **၂၀။ နောက်၌ သရ, ရှိတုံကမူ, ရှေ့နိဂ္ဂဟိတ်, လျော်စွာကြည့်, ပြုဘိ မ နှင့် ဒ။** **တမဟံ = တံ + အဟံ** **ယံဒါဟု = ယံ + အာဟု** **ယဒဂ္ဂံ = ယံ + အဂ္ဂံ** **တဒဝေါစ = တံ + အဝေါစ** ၂၀။ နောက်၌ သရ ရှိလျှင် ရှေ့နိဂ္ဂဟိတ်ကို (မ်, ဒ်) တစ်ခုခုပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **တမဟံ** ကို “**တံ + အဟံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **တံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (မ်) ပြု၊ မ်ဗျဉ်းကို နောက် **အ** သို့ ကပ်၊ **တမဟံ** ပြီး၏။ **ယံ + အာဟု** ၌ **ယံ** ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို (ဒ်) ပြု၊ ဒ်ဗျဉ်းကို နောက် **အ** သို့ ကပ်၊ **ယဒါဟု** ပြီး၏။ --- **၂၁။ ကပ်ဖွယ်သရ, ရှိတုံကမူ, ယ-ဝ-မ-ဒ, န-တ-ရ နှင့်, လ-ဂ ကိုးထွေ, ဗျည်းချည်းပေ, လာလေ သင့်ရာရှ။** **ပုနယိမဿ = ပုန + ဣမဿ** **ဝုဒ္ဓိက္ခတိ = ဝု + ဣက္ခတိ** **လဟုမေဿတိ = လဟု + ဧဿတိ** **သမ္မာဒညာ = သမ္မာ + အညာ** **စိရံာယတိ = စိရံ + အာယတိ** **ယသ္မာတိဟ = ယသ္မာ + ဣဟ** **သမ္ဘိဝေဝ = သမ္ဘိ + ဧဝ** **ဆဘိညာ = ဆ + အဘိညာ** ၂၁။ နောက်၌ ကပ်စရာ သရရှိလျှင် **ယ** ဗျဉ်းစသော အက္ခရာ ၉ လုံးလာ၏။ **ယ** စသည်၌ သရမပါစေရ၊ ဗျဉ်းချည်း လာစေရသည်။ ရုပ်တွက်။ ။ **နယိမဿ** ကို “**န + ဣမဿ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ ပုဒ်နောင် **ယ** ဗျဉ်းလာ၊ **ပုနယိမဿ** ပြီး၏။ **ဂ** ဗျဉ်းလာရာပုံစံကို နောက်သုတ်၌ တွေ့လတ္တံ့။ [ **ဆဘိညာ** “**ဠ**” သဘောတူသော်လည်း **ဂ** ဗျည်းလာ။ ] ## PAGE 136 [ဆောင်] ၂၂။ **ဗျည်းနှောင်းလေရာ, တချို့မှာ, သြပါ လာအောင်ပြု။** **အတိပ္ပဂေါခေါ** = အတိပ္ပ+ခေါ **ပရောသတံ** = ပရ+သတံ **ပရောသဟဿံ** = ပရ+သဟဿံ **ပရောပဏ္ဏာသံ** = ပရ+သဟဿံ ၂၂။ နောက်ဗျည်းနှောင်းလျှင် သြသရပါ လာ၏။ ရုပ်တွက်။ ။ **အတိပ္ပဂေါခေါ** ကို “အတိပ္ပ+ခေါ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, နောက် ခ်ဗျဉ်းကြောင့် သြလာ, ရှေ့သုတ်ဖြင့် ဂ်ဗျဉ်းလာ, **အတိပ္ပဂေါခေါ** ပြီး၏၊ — **ပရ+သတံ** ၌ သ်ဗျဉ်း၏ ရှေ့၌ သြသရလာ၊ ရ ၏ အ ကို ချေ, နောက် ဩ သို့ကပ်, **ပရောသတံ** ပြီး၏။ [ဆောင်] ၂၃။ **ရွတ်၍ကောင်းမှ, အကြောင်းပြုကာ, နိဂ္ဂဟိတ်သာ, လာအောင် တချို့ပြု။** **စက္ခုံဥဒပါဒိ** = စက္ခု+ဥဒပါဒိ **အဝံသိရော** = အဝ+သိရော **ယာဝဂ္ဂီဓ** = ယာဝ+စ+ဣဓ **အဏုထူလာနိ** = အဏု+ထူလာနိ ၂၃။ ရွတ်ဆိုချောမော ကောင်းမွန်အောင် တစ်ခါတစ်ရံ နိဂ္ဂဟိတ် လာ၏။ ရုပ်တွက်။ **စက္ခုံဥဒပါဒိ** ကို “စက္ခု+ဥဒပါဒိ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, နောက်၌ နိဂ္ဂဟိတ် လာ, **စက္ခုံဥဒပါဒိ** ပြီး၏၊ — **ယာဝ+စ+ဣဓ** ၌ နောက် နိဂ္ဂဟိတ် လာ, နိဂ္ဂဟိတ်ကို ဉ ပြု, စ သို့ကပ်, အ သရကို ချေ, ဣ သို့ ကပ်, **ယာဝဉ္စိဓ** ပြီး၏။ ## PAGE 137 နိဂ္ဂဟိတလောပသမ္ပ [ဆောင်] ၂၄။ **ရွတ်လွယ်စေကြောင်း, ဆန်းလည်း ကောင်းဖို့ သရ နှောင်းစေ, ဗျည်း နှောင်းစေ, ချေလေ နိဂ္ဂဟိတ်စု။** | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **ဟာသာဟံ** | တာသံ+အဟံ | | **ဝိဒူနဂ္ဂ** | ဝိဒူနံ+အင်္ဂ | | **အဒါသဟံ** | အဒါသိ+အဟံ | | **တထာဂတာဟံ** | တထာဂတံ+အဟံ | | **ဝါဟံ** | ဝံ+အဟံ | | **ကွာဟံ** | ကု+အဟံ | | **အရိယသစ္စာနဒဿနံ** | အရိယသစ္စာနံ+ဒဿနံ | | **ဗုဒ္ဓါနသာသနံ** | ဗုဒ္ဓါနံ+သာသနံ | | **သာရတ္တော** | သံ+ရတ္တော | | **စိရပ္ပဝါသိ** | စိရံ+ပဝါသိ | | **ဂန္တုကာမော** | ဂန္တုံ+ကာမော | ၂၄။ ရွတ်၍ လွယ်ကူ ချောမောအောင်ဖြစ်စေ, ဂါထာစီရာ၌ ဆန်း ကောင်းအောင်ဖြစ်စေ, နိဂ္ဂဟိတ်ကို ချေနိုင်၏။ ရုပ်တွက်။ **တာသာဟံ** ကို “တာသံ+အဟံ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, သံ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို ချေ, နောက် အ ကို အာ ဒီဃပြု, **တာသာဟံ** ပြီး၏၊ နောက်ရုပ်များကိုလည်း ဆရာက တွက်ပြပါ၊ **စိရံ+ပဝါသိ** ၌ ရံ ၏ နိဂ္ဂဟိတ်ကို ချေ, ပဒွေဘော်လာ, **စိရပ္ပဝါသိ** ပြီး၏။ ရှေ့၌ တစ်မျိုး တွက်ပြခဲ့သေး၏။ ## PAGE 138 [သင်] ၂၅။ **နိဂ္ဂဟိတ်မှ, နောက်၌ကျသည့်, ဣဝ-ဣတိ, ဣဒါနိနှင့်, အသိ-စ, အပိစလတ်, သရမှတ်, ဝိကပ် ချေဖျက်ပြု။** | ပုဒ်စပ် | ပုဒ်ဖြတ် | |---|---| | **ကိန္တိ** | ကံ+ဣတိ | | **အဘိန္ဒန္တိ** | အဘိန္ဒံ+ဣတိ | | **ဥတ္တတ္တံဝ** | ဥတ္တတ္တံ+ဣဝ | | **စက္ကုံဝ** | စက္ကုံ+ဣဝ | | **ကလိဒါနိ** | ကလိံ+ဣဒါနိ | | **ကိန္ဒါနိ** | ကံ+ဣဒါနိ | | **တွံသိ** | တွံ+အသိ | | **ဣဒံပိ** | ဣဒံ+အပိ | | **ဥတ္တရိပိ** | ဥတ္တရိ+အပိ | | **ဒါတုံပိ** | ဒါတုံ+အပိ | | **သဒိသံဝ** | သဒိသံ+ဣဝ | ၂၅။ နိဂ္ဂဟိတ်မှ နောက်၌ ကျရောက်သော ဣဝ စသည်တို့၏ သရကို ဝိကပ်ချေ၏။ ရုပ်တွက်။ ။ **ကိန္တိ** ကို “ကံ+ဣတိ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, ဣ သရကို ချေ, ကံ ၌ နိဂ္ဂဟိတ်ကို န ပြု, နောက် တိ သို့ ကပ်, **ကိန္တိ** ပြီး၏၊ ကျန်ရုပ်များကိုလည်း တွက်ပြပါ။ ## PAGE 139 [ဆောင်] ၂၆။ **သရတစ်လုံး, ဗျဉ်း ၂-၃ မျှ, တွဲယှဉ်ကမူ, သံယောဂဆို၊ ထိုကို တစ်သီး, အတူဗျဉ်းတွင်, တစ်လုံးလျှင်, အစဉ် ချေဖျက်လေ။** ပုဒ်စပ် = ပုဒ်ဖြတ် **ဧဝံသ** = **ဧဝံ+အဿ** **ပုညံဿာ** = **ပုညံ+အဿာ** **အဇ္ဈာဂါရံ** = **အဂ္ဂ+အာဂါရံ** **ဝုတ္တျဿ** = **ဝုတ္တိ+အဿ** ၂၆။ သရတစ်လုံး၌ ဗျဉ်း ၂ လုံး, ၃ လုံး တွဲယှဉ်နေသည်ကို “**သံယောဂ** = သံယုဂ်” ဟု ခေါ်၏၊ [ သံယောဂ = ယှဉ်တွဲခြင်း။ ] ထိုဗျဉ်းတို့တွင် (ဥပမာ-**ဿ** ဗျဉ်း ၂ လုံးသည် သဘောတူ၏၊) ထိုသဘောတူ ဗျည်း ၂ လုံးရှိလျှင် တစ်လုံးကို ချေ။ ရုပ်တွက်။ ။ **ဧဝံသ** ကို “**ဧဝံ+အဿ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်နောက်က အသရကို ရှေ့သုတ်ဖြင့် ချေ, ဗျဉ်း ၂ လုံးတွင် တစ်လုံးကို ဤသုတ်ဖြင့် ချေ, **ဧဝံသ** ပြီး၏။ **အဇ္ဈာဂါရံ** ၌ **အဂ္ဂ+အာဂါရံ** ၌ **ဂ္ဂ** ၏ **ဣ** ကို ၁၁ သုတ်ဖြင့် (**ယ်**) ပြု, **ယ်** ဗျဉ်းကို **အာ** သို့ ကပ်, **ဂ္ဂ** ၂ လုံးတွင် တစ်လုံးကို ဤသုတ်ဖြင့် ချေ, **အဇ္ဈာဂါရံ** ပြီး၏၊ **ဝုတ္တိ+အဿ** ကို ၁၁ သုတ်၌ တွက်ပြခဲ့ပြီ။ ## PAGE 140 [ဆောင်] ၂၇။ **နှောင်းလျက်တစ်တစ်, သရရှိက, အဘိ-အဇ္ဈ, အဓိ-အဇ္ဈ အ ဖြစ်အောင်ပြု။** **အဗ္ဘုဒိရိတံ** = **အဘိ+ဥဒိရိတံ** **အဗ္ဘက္ခာနံ** = **အဘိ+အက္ခာနံ** **အဗ္ဘုဂ္ဂတော** = **အဘိ+ဥဂ္ဂတော** **အဇ္ဈောကာသော** = **အဓိ+ဩကာသော** **အဇ္ဈာဂမာ** = **အဓိ+အာဂမာ** **အဇ္ဈုပဂတော** = **အဓိ+ဥပဂတော** ၂၇။ နောက်၌ သရရှိလျှင် **အဘိ** ကို **အဗ္ဘ**, **အဓိ** ကို **အဇ္ဈ** ပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **အဗ္ဘုဒိရိတံ** ကို “**အဘိ+ဥဒိရိတံ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, **အဘိ** ကို **အဗ္ဘ** ပြု, **ဗ္ဘ** ၏ အသရကို ချေ, နောက် **ဥ** သို့ ကပ်, **အဗ္ဘုဒိရိတံ** ပြီး၏၊ **အဇ္ဈောကာသော** ၌ **အဓိ** ကို **အဇ္ဈ** ပြု, **ဇ္ဈ** ၏ အသရကို ချေ, နောက် **ဩ** သို့ ကပ်, **အဇ္ဈောကာသော** ပြီး၏။ [ဆောင်] ၂၈။ **တစ်ရံတစ်ခါရှိ, ပုဒ် ပတိ, ပဋိ ဖြစ်အောင်ပြု။** **ပဋိဂ္ဂိ** = **ပတိ+အဂ္ဂိ** **ပဋိဟညတိ** = **ပတိ+ဟညတိ** **ပဋိရူပဒေသဝါသောစ** = **ပတိ+ရူပဒေသဝါသောစ** ၂၈။ **ပတိ** သည် နိပါတ်ပုဒ်တည်း၊ ထို **ပတိ** ကို တစ်ရံတစ်ခါ၌ **ပဋိ** ပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **ပဋိဂ္ဂိ** ကို “**ပတိ+အဂ္ဂိ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်, **ပတိ** ကို **ပဋိ** ပြု, **ပဋိ** ၏ **ဣ** ကို ချေ, နောက် **အ** သို့ ကပ်, **ပဋိဂ္ဂိ** ပြီး၏။ ## PAGE 141 [ဆောင်] ၂၉။ **ဗျဉ်းနှောင်းလေက, တချို့ အဝ, ဩမျှ ဖြစ်အောင်ပြု။** **ဩနဒ္ဓေါ** = **အဝ+နဒ္ဓေါ** **ဩဝဒတိ** = **အဝ+ဝဒတိ** ၂၉။ ဗျဉ်းနှောင်းလျှင် တချို့ **အဝ** ကို **ဩ** ပြု။ ရုပ်တွက်။ ။ **ဩနဒ္ဓေါ** ကို “**အဝ+နဒ္ဓေါ**” ဟု ပုဒ်ဖြတ်၊ **အဝ** ကို **ဩ** ပြု၊ **ဩနဒ္ဓေါ** ပြီး၏။ --- **ဥပသာရနိပါတ်** ၃၀။ **ပ-ပရာဟု, နိ-နီ-ဥ, သံ-ဒု-ဝိ-အဝ။** ၃၁။ **အနု-ပရိ, အဘိ-အဓိ, ပတိ-သု-အာ ပြ။** ၃၂။ **အတိ-အပ, အပိမျှနှင့်, ဥပတစ်သွယ်, ပေါင်းနှစ်ဆယ်, မှတ်ဖွယ် ဥပသာရ။** ၃၃။ **စ ဝါ ဟေ အဟေ, ရေ အရေ, သုဝေ သွေ အဇ္ဇ။** ၃４။ **ယထာ တထာ, ယာဝတာ, ယာဝါတာဝ ပြ။** ၃၅။ **ဥပရိ-အန္တော, တိရော ဩရံ, ပါရံ ဟေဋ္ဌာ, စသည်မှာ, များစွာ နိပါတ။** ပြအပ်ခဲ့သော **ပ**, **ပရာ** စသည်ကား **ဥပသာရ ၂၀** တည်း၊ ထို ၂၀ ကို လင်္ကာအတိုင်း ဆရာက ရေတွက်ပြပါ၊ နိပါတ်ပုဒ်တို့ကား အလွန်များ၊ **စ**, **ဝါ**, **ဟေ**, **အဟေ**, **ရေ**, **အရေ**, **သုဝေ**, **သွေ**, **အဇ္ဇ**, **ယထာ**, **တထာ** စသည်ဖြင့် လင်္ကာကြည့်၍ ပြောပြပါ။ သန္ဓေကျဉ်း ပြီး၏။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 142 ### သမာသ်ကျဉ်း [ဆောင်] ၁။ နဂိုရ်သော်ကား, ပုဒ်တွေများလည်း, တစ်ပါးပုဒ်ဖြစ်, တစ်နက်ဖြစ်အောင်, ကျစ်လစ် ပေါင်းစပ်, ချုံး ချဉ်းအပ်, **သမာသ်** ခေါ်ကြရာ။ ၂။ **ဗျ-ကမ်-ဒိ-တပ်, ဗ-ဒွန္ဒတ်**, ခြောက်ရုပ် **သမာသ်**။ **သမာသ်အပြား**။ ။ ပုဒ် ၂ ပါးကို ဖြစ်စေ, ၃ ပုဒ် ၄ ပုဒ်စသော ပုဒ်အများကိုဖြစ်စေ, တစ်နက်တည်း တစ်ဝိဘတ်တည်း တစ်ပုဒ်တည်း ဖြစ်အောင် ကျုံးမှု ချဉ်းကပ် စပ်ထားမှုကို **သမာသ်**ဟု ခေါ်၏၊ ထို**သမာသ်**သည် **အဗျယီဘော, ကမ္မဓာရည်း, ဒိဂု, တပ္ပုရိသ်, ဗဟုဗွီဟိ, ဒွန်း** ဟု ၆ ပါးပြား၏။ **က။ အဗျယီဘောသမာသ်** [ဆောင်] ၃။ **ဥပသာရ, နိပါတ**ကို, **အဗျယ**ဆိုဘိ, ထို၏အနက်, ပြဋာန်းလျှက်ပေ, ရှေ့ကနေ, ခေါ်လေ **အဗျယီဘော**။ ၃။ **ဥပသာရ နိပါတ်**ပုဒ်များကို “ **အဗျယ** ”ဟု ခေါ်၏၊ **ဥပနဂရံ** ၌ **ဥပ** တစ်ပုဒ်, **နဂရံ** တစ်ပုဒ်ဟု ၂ ပုဒ် ရှိ၏၊ **ဥပ**သည် **ဥပသာရ** ပုဒ်တည်း၊ ထို **ဥပသာရ**ပုဒ်သည် ရှေ့က နေ၏၊ “**ဥပ**-အနီး + ## PAGE 143 **နဂရ**= မြို့”ဟု ၂ နက်ရှိရာ၌လည်း “**ဥပနဂရံ**=မြို့အနီး”ဟု **ဥပ**ပုဒ်၏ အနက်က ပြဓာန်းလျက် လိုရင်း ဖြစ်လျက်ရှိ၏။ နဂိုရ်က ၂ ပုဒ်ဖြစ်သော်လည်း **ဥပနဂရံ**ဟု သမာသ်စပ်ထားသောအခါ တစ်ဝိဘတ်ဆုံးသော တစ်ပုဒ်တည်း ဖြစ်တော့၏၊ နဂိုရ်က ၂ နက် ရှိသော်လည်း မြို့အနက်က ပဓာနမဟုတ်၊ မြို့၏အနီးဆိုတဲ့ အနီးအနက်သာ ပဓာန ရတော့၏၊ ထိုသို့ တစ်ပုဒ်တည်း ဖြစ်၍ တစ်နက်တည်းသာ ရသောကြောင့်လည်း “**သမာသ်**”ဟု ခေါ်ရ၏၊ **ဥပ** ဟူသောအဗျယပုဒ်လည်း ပဓာနဖြစ်သောကြောင့် **ဥပနဂရံ**ကို **အဗျယီဘောသမာသ်**ဟု ခေါ်ရသည်။ --- ### သင်နည်း မှတ်ချက် လင်္ကာမျှလောက်ကိုသာ နှုတ်တက် အရ ကျက်ပါ၊ ပုံစံများသည် အရကျက်ဖို့ မဟုတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့် များများ ထုတ်ပြထားပါသည်၊ ပထမရက်၌ ပုဒ်အနက် မှန်အောင် အားလုံး ရွတ်ဆို၍ ဖတ်ပါစေ၊ နောက်ရက်၌ စာသင်သားများကို ၂ စု ခွဲပါ၊ တစ်စုက စာအုပ်ကြည့်၍ “**ဥပနဂရံ**”ဟု သံပြိုင်ရွတ်ပါ၊ နောက်တစ်စုက စာအုပ် မကြည့်ဘဲ “မြို့၏ + အနီး = မြို့အနီး”ဟု သံပြိုင်ရွတ်ပါ၊ အပြန်အလှန် တစ်စုကို “မြို့၏ + အနီး = မြို့အနီး”ဟု မြန်မာလို ရွတ်လျှင် အခြား တစ်စုက “**ဥပနဂရံ**”ဟု ပါဠိလို ရွတ်ပါစေ၊ ပျော်ပျော်နှင့် စာတတ်လွယ်သော သင်နည်းဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းကောင်းသိလျှင် ကိုယ်တိုင်လည်း ပို့ချကြပါ။ ## PAGE 144 ### ပုံစံများ **ဥပနဂရံ** – မြို့၏ + အနီး (မြို့အနီး)။ **နိဒ္ဒရထံ** – ပူပန်မှု၏ + မရှိခြင်း (ပူပန်မှု မရှိခြင်း)။ **အနုရထံ** – ရထား၏ + နောက် (ရထားနောက်)။ **အနုဝါတံ** – လေအား + အလျော် (လေစုန်)။ **အနုသောတံ** – ရေအယဉ်အား + အလျော် (ရေစုန်)။ **ပဋိဝါတံ** – လေ၏ + ဆန့်ကျင်ဘက် (လေဆန်)။ **ပဋိသောတံ** – ရေအယဉ်၏ + ဆန့်ကျင်ဘက် (ရေဆန်)။ **ပစ္စတ္တံ** (**ပတိ** + **အတ္တံ**) – မိမိ မိမိ, အသီးအသီး, ကိုယ်စီကိုယ်င။ **အာကုမာရံ** – သတို့သားတိုင်အောင်။ **အာပါဏကောဋိကံ** – အသက် အစွန်တိုင်အောင် (အသက်ဆုံးသည့် တိုင်အောင်)။ **သုဘိက္ခံ** – ထမင်း၏ + ပြည့်စုံခြင်း (သာယာ ဝပြောခြင်း, အစာပေါခြင်း)။ **ဒုဗ္ဘိက္ခံ** – ထမင်း၏ + မရှိခြင်း (ငတ်မွတ် ခေါင်းပါးခြင်း, အစာရှားခြင်း)။ **ယထာဝုခ္ဍံ** – အကြင်အကြင် ကြီးသူတို့ (ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်)။ **ယထာသတ္တိ** – အကြင်အကြင် သတ္တိရှိတိုင်း (သတ္တိရှိသလောက်)။ **ယထာဗလံ** – အကြင်အကြင် အားစွမ်းရှိတိုင်း (အားစွမ်းရှိသလောက်)။ ## PAGE 145 **ယထာက္ကမံ**-အကြင်အကြင် အစဉ်ရှိတိုင်း (အစဉ်အားလျော်စွာ)။ **ယာဝဇီဝံ**, **ယာဝတာယုကံ**-အသက် အပိုင်းအခြားအတိုင်း (အသက်ရှည်သမျှ)။ **ယာဝဒတ္ထံ** (**ယာဝ**+**အတ္ထံ**)-အလိုရှိတိုင်း (အလိုရှိသလောက်)။ **တိရောပဗ္ဗတံ**-တောင်၏ တစ်ဘက် (တောင်၏ ဟိုဘက်)။ **အန္တောပါသာဒံ**-ပြာသာဒ်၏ အတွင်း (ပြာသာဒ်ထဲ)။ **အန္တောဝဿံ**-ဝါ၏ အတွင်း (ဝါတွင်း, မိုးတွင်း)။ **ဗဟိနဂရံ**-မြို့၏ အပ (မြို့ပ, မြို့ပြင်ဘက်)။ **ဥပရိပါသာဒံ**-ပြာသာဒ်၏ အထက် (ပြာသာဒ်ထက်, ပြာသာဒ်ပေါ်)။ **ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ**-ညောင်စောင်း၏ အောက် (ညောင်စောင်းအောက်)။ **ပုရေဘတ္တံ**-ထမင်းစားရာ ကာလ၏ ရှေ့ (နံနက်အခါ, นံနက်ချိန်)။ **ပစ္ဆာဘတ္တံ**-ထမင်းစားရာ ကာလ၏ နောက် (နေလွဲအခါ, နေလွဲချိန်)။ **သြရဂင်္ဂံ**-ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဤဘက်ကမ်း။ **ပါရဂင်္ဂံ**-ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဟိုဘက်ကမ်း။ **သမက္ခိကံ**-ယင်ကောင်နှင့်တကွ (ယင်ကောင်ပါ မကျန်)။ အဗျယီဘာဝသမာသ် ပြီး။ ## PAGE 146 ### ခ။ ကမ္မဓာရည်းသမာသ် [ဆောင်] ၄။ ပဒနှစ်စု, အရတူ, မှတ်ယူ ကမ္မဓာရယ။ ၄။ "**မဟန္တော**-မြတ်သော+**ပုရိသော**-ယောက်ျား" ဟူရာ၌ မြတ်သူလည်း ယောက်ျား၊ ယောက်ျားလည်း မြတ်သူ၊ ဤသို့ ရှေ့ပုဒ် နောက်ပုဒ် အရတူသောသမာသ်ကို "ကမ္မဓာရည်း" ဟုခေါ်၏၊ **မဟန္တော**+**ပုရိသော** ဟု ၂ ဝိဘတ် ဆုံးသော ပုဒ် ၂ ပုဒ်ဖြစ်ရာမှ "**မဟာပုရိသော**" ဟု တစ်ဝိဘတ်ဆုံးသော တစ်ပုဒ်တည်းဖြစ်၍ "ယောက်ျားမြတ်" ဟု တစ်နက်တည်းရသောကြောင့် သမာသ်လည်း ဖြစ်သည်။ #### ပုံစံများ **မဟာပုရိသော**-မြတ်သော ယောက်ျား (ယောက်ျားမြတ်)။ **မဟဗ္ဗလံ**-ကြီးသော အား (အားကြီး)။ **သန္တပုရိသော** (**သပ္ပုရိသော**)-ချီးမွမ်းအပ်သော ယောက်ျား (သူတော်ကောင်း)။ **နီလုပ္ပလံ**-ညိုသော ကြာ (ကြာညို)။ **ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ**-ပုဏ္ဏားသူငယ်မ (ပုဏ္ဏားမငယ်)။ **ခတ္တိယကညာ**-မင်းမျိုးသတို့သမီး (မင်းသမီး)။ **သာရိပုတ္တတ္ထေရော**-သာရိပုတြာထေရ်။ **သုမေဓပဏ္ဍိတော**-သုမေဓာ ပညာရှိ (သုမေဓာသုخမိန်)။ **သီတုဏှံ**-အေးလည်းအေး ပူလည်း ပူသော အစာ။ **ဗုဒ္ဓါဒိစ္စော**-နေမင်းနှင့် တူတော်မူသော ဘုရား (ဘုရားတည်းဟူသော နေမင်း)။ ## PAGE 147 **ဓမ္မသညာ**-တရားဟု ဖြစ်သော သညာ။ **ဓမ္မသင်္ခါတော**-တရားဟု ဆိုအပ်၏။ **ဓမ္မသမ္မတော**-တရားဟု သမုအပ်၏။ **ပါဏသညာ**-သတ္တဝါဟု ဖြစ်သော သညာ။ **အနိစ္စသညာ**-အနိစ္စဟု ဖြစ်သော သညာ။ **ဓီတုသညာ**-သမီးဟု ဖြစ်သော သညာ (သမီးအမှတ်)။ **အတ္တဒိဋ္ဌိ**-အတ္တဟု ဖြစ်သော အယူ။ **သဒ္ဓါဓနံ**-သဒ္ဓါသာလျှင် ဥစ္စာ။ **စက္ခုန္ဒြိယံ**-စက္ခုသည်ပင် ဣန္ဒြေ။ **ရူပါရမ္မဏံ**-အဆင်းသည်ပင် အာရုံ။ **အဗြာဟ္မဏော**-ပုဏ္ဏားစစ် မဟုတ် (ပုဏ္ဏားတု)။ **အကုသလံ**-အကုသိုလ် (ကုသိုလ် မဟုတ်, ကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်)။ **အကတွာ**-မပြုမူ၍ (မပြုဘဲ)။ --- **ကဒန္န** (**ကဒ်**+**အန္န**)-စက်ဆုပ်ဖွယ် အစာ။ **ကာလဝဏံ**-နည်းသော ဆား။ **ပါဝစနံ**-ပြဌာန်းသော စကားတော်။ **သုဂန္ဓော**-ကောင်းသောအနံ့။ **သုဂတိ**-ကောင်းသော ဂတိ (ကောင်းသော+ရောက်အပ်သော ဘဝ)။ **ဒုဂ္ဂတိ**-မကောင်းသော ဂတိ (ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာ, အသုရကာယ်)။ ကမ္မဓာရည်းသမာသ် ပြီး၏။ ## PAGE 148 ဂ။ **ဒိဂုသမာသ်** [ဆောင်] ၅။ ကမ္မဓာရယ, သမာသပင်, ရှေ့ကသင်္ချာ, ရှိလေရာ, ဆင့်ကာ ဒိဂုခေါ်။ ၅။ “**ဧကော** + **ပုဂ္ဂလော** = တစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်” ဟု ရှေ့ပုဒ်နှင့် နောက်ပုဒ် အရတူသောကြောင့် **ကမ္မဓာရည်း** အမည်ရသော သမာသ်သည်ပင် **ဧကော** ကဲ့သို့ သင်္ချာပုဒ် ရှေ့ရှိသောအခါ **ဒိဂုသမာသ်** ဟု တစ်ဆင့်ထပ်၍ နာမည်ခေါ်ရသည်။ ပုံစံများ **ဧကပုဂ္ဂလော** = တစ်ယောက်တည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်။ **ဒိရတ္တံ** = ၂ ညဉ့် (**တိရတ္တံ** = ၃ ညဉ့်)။ **တိလောကံ** = ၃ ပါးသော လောက (၃ လောက)။ **စတုဿစ္စံ** = ၄ ပါးသော သစ္စာ (သစ္စာ ၄ ပါး)။ **ပဉ္စသီလံ** = ၅ ပါးသော သီလ (၅ ပါးသီလ)။ **ပဉ္စသိက္ခာပဒံ** = ငါးပါးသော သိက္ခာပုဒ်။ **ဆဠာယတနံ** (**ဆ** + **အာယတနံ**) = ၆ ပါးသော အာယတန။ **သတ္တာဟံ** = ခုနစ်ရက် (၇) ရက်။ **သတ္တဂေါဒါဝရံ** = ၇ စင်းသော ဂေါဒါဝရီမြစ်။ **နဝလောကုတ္တရံ** = ၉ ပါးသော လောကုတ္တရာ။ **သတယောဇနံ** = တစ်ရာသော ယူဇနာ (ယူဇနာ တစ်ရာ)။ **ဒသသဟဿစက္ကဝါဠာနိ** = တစ်သောင်းသော စကြဝဠာတို့။ ဒိဂုသမာသ် ပြီး၏။ ## PAGE 149 ဃ။ **တပ္ပုရိသ်သမာသ်** [ဆောင်] ၆။ အံစသည်ကျေ, ရှေ့ပုဒ်နေ, နောက်ကျေ ပဌမာ။ ၇။ တပ္ပုရိသ, နောက်ပုဒ်ရ, မှတ်ကြ အမြဲသာ။ ၆, ၇။ ရှေ့ပုဒ်၌ **အံ** ဝိဘတ် စသော ဝိဘတ် ကျေ၍ နောက်ပုဒ်၌ **ပဌမာ** ဝိဘတ် ကျေသော သမာသ်သည် **တပ္ပုရိသ်သမာသ်** မည်၏၊ ထိုတပ္ပုရိသ်၌ နောက်ပုဒ် အနက်သာ ပဓာန ရ၏။ [ **ဘူမိ** + **ဂတော** မှ **ဘူမိဂတော** ဖြစ်ရာ၌ **ဘူမိ** ဟူသော ရှေ့ပုဒ်ဝယ် **အံ** ဝိဘတ် ကျေ၏၊ ထိုကျေသော ဝိဘတ်ကို ကြည့်၍ **ဒုတိယာတပ္ပုရိသ်**, **တတိယာတပ္ပုရိသ်** စသည်ဖြင့် သိပါလေ။ ] ဒုတိယာဝိဘတ် ကျေပုံ (က) **ဘူမိဂတော** = မြေသို့သွားသူ။ **သုခပ္ပတ္တော** = ချမ်းသာသို့ ရောက်သူ။ တတိယာဝိဘတ် ကျေပုံ (ခ) **ဗုဒ္ဓဘာသိတော** = ဘုရားသည် ဟောအပ်သော တရား။ **သလ္လဝိဒ္ဓေါ** = မြားဖြင့် ပစ်ဖောက်အပ်သော သားကောင်။ **သီလသမ္ပန္နော** = သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ။ **ဧကူနဝီသတိ** = တစ်ခုဖြင့် ယုတ်လျော့သော နှစ်ဆယ်၊ ဝါ — ၁၉။ [ **ဧကေန** + **ဦနာ** + **ဝီသတိ** ] **အဿရထော** = မြင်းဖြင့် ကပ်ယှဉ်အပ်သော ရထား (မြင်းရထား)။ [ **အဿ** + **ယုတ္တော** + **ရထော** ] ## PAGE 150 စတုတ္ထဝိဘတ် ကျေပုံ (ဂ) **ကထိနဒုဿံ** = ကထိန်အလို့ငှာ အဝတ်၊ ဝါ — ကထိန်လျာ အဝတ် (ကထိန်ခင်းဖို့ အဝတ်)။ [ **ကထိနဿ** = ကထိန်အလို့ငှာ + **ဒုဿံ** = အဝတ် ] **အာဂန္တုကဘတ္တံ** = ဧည့်သည်တို့ အကျိုးငှာ ထမင်း (ဧည့်သည်ကျွေးဖို့ ထမင်း)။ **ဗုဒ္ဓဒေယျ** = ဘုရားအား လှူအပ်သော ပန်း။ ပဉ္စမီဝိဘတ် ကျေပုံ (ဃ) **မေထုနာပေတော** = မေထုန်မှကင်းသူ။ [ **မေထုနာ** + **အပေတော** ] **နဂရနိဂ္ဂတော** = မြို့မှ ထွက်သွားသူ။ **ပိဏ္ဍပါတပတိက္ကန္တော** = ဆွမ်းခံရာမှ ဖဲခဲ့သည်။ [ ဆွမ်းခံ ပြန်လာသည်။ ] **စောရဘယံ** = ခိုးသူမှ ကြောက်ခြင်း။ **ဒုစ္စရိတဝိရတိ** = ဒုစရိုက်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ **ကမ္မဇံ** = ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်။ [ **ကမ္မတော** + **ဇာတံ** ] ဆဋ္ဌိဝိဘတ် ကျေပုံ (င) **ရာဇပုရိသော** = မင်း၏ အချင်းယောက်ျား (မင်းခစားယောက်ျား)။ **ရာဇပုတ္တော** = မင်း၏သား (မင်းသား)။ **ဗုဒ္ဓသာဝကော** = ဘုရား၏ တပည့်။ **ဒေဝရာဇာ** = နတ်တို့၏မင်း (နတ်မင်း)။ ## PAGE 151 သတ္တမီဝိဘတ် ကျေပုံ (စ) **ရူပသညာ** = ရုပ်၌သညာ။ **သံသာရဒုက္ခ** = သံသရာ၌ ဆင်းရဲ။ **ဓမ္မရတော** = တရား၌ မွေ့လျော်သူ။ **စက္ခုဝိညာဏံ** = စက္ခု၌ (မှီသော) ဝိညာဏ်။ [စက္ခုသို့ **နိဿိတံ**+**ဝိညာဏံ**။] **ဝိကာလဘောဇနံ** = နေလွဲအခါ၌ စားခြင်း။ **ဣတ္ထိဝုတ္တော** = မိန်းမတို့၌ ကြူးသူ (မိန်းမလိုက်စားသူ)။ **ပဗ္ဗတဋ္ဌော** = တောင်၌ တည်သူ။ **ပင်္ကဇံ** = ညွန်၌ဖြစ်သော ကြာ။ တပ္ပုရိသ်သမာသ် ပြီး၏။ --- င။ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် [ဆောင်] ၈။ သမာသ်ပုဒ်တွင်, မပါဝင်ရ, ထိုပဒ, အညပဒခေါ်။ ၉။ ထို အညပုဒ်, အရထုတ်, ဗဟုဗ္ဗီဟိခေါ်။ ၈, ၉။ သမာသ်စပ်အပ်သော ပုဒ်ကို “**သကပဒ** = မိမိပုဒ်”ဟု ခေါ်၏။ ထို သမာသ်စပ်အပ်သော ပုဒ်တွင် မပါဝင်သော ပုဒ်ကို “**အညပဒ** (အညပုဒ်)”ဟု ခေါ်၏။ [**အည** = သမာသ်ပုဒ်မှ တစ်ပါးသော + **ပဒ** = ပုဒ်။] သမာသ်စပ်ရာတွင် မပါဝင်သော ထို အညပုဒ်၏ အနက်ရသော သမာသ်သည် ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် မည်၏။ ## PAGE 152 **သဟ**+**ဝိတက္ကေန** - ၂ ပုဒ်သည် သမာသ်စပ်အပ်သော ပုဒ်တည်း။ **သဝိတက္ကော** - ဟု သမာသ်ဖြစ်သောအခါ **သဟ** အတွက်လည်း ပဓာနမဟုတ်, **ဝိတက္ကေန** အနက်လည်း ပဓာနမဟုတ်, ပြင်ဘက်က **ဓမ္မော** ပုဒ်၏ အနက်သာ ပဓာန ဖြစ်တော့၏။ ထို့ကြောင့် “**သဝိတက္ကော** - ဝိတက်နှင့်တကွဖြစ်သော တရား”ဟု အနက် ပေးရသည်။ ပုံစံများ **သဝိတက္ကော** = ဝိတက်နှင့်တကွဖြစ်သော တရား။ **အာဂတသမဏော** = ရောက်လာကြသော ရဟန်းတို့ရှိသော အာရာမ်။ (ရဟန်းတို့ လာရောက်အပ်သော အာရာမ်) **ဇိတိန်န္ဒြိယော** = အောင်အပ်ပြီးသော ဣန္ဒြေရှိသော ရဟန်း။ (ဣန္ဒြေတို့ကို အောင်ပြီးသော ရဟန်း) **ဇိတမာရော** = အောင်အပ်ပြီးသော မာရ်ရှိသော ဘုရား။ (မာရ်ကို အောင်ပြီးသော ဘုရား) **ဒိန္နသုင်္ကာ** = ပေးအပ်သော အခွန်ရှိသော မင်း။ (အခွင့်ပေးရာမင်း) **နိဂ္ဂတစန္ဒော** = ထွက်ခွါသော လတို့ရှိရာရွာ။ (လတို့ ထွက်ခွါခဲ့ရာ ရွာ) **ဆိန္နဟတ္တော** = ပြတ်သောလက်ရှိသူ။ (လက်ပြတ်ရှိသူ) **သမ္ပန္နဿာ** = ပြည့်စုံသော ကောက်စပါးရှိရာ ပုဂ္ဂိုလ်။ (ကောက်စပါးတို့ ပြည့်စုံရာ လယ်ပုဒ်) ## PAGE 153 စ။ ဒွန္ဒသမာသ် [ဆောင်] ၁၀။ ၂ ပုဒ် ၃ ပုဒ်, စသည်ထုတ်ပေ, တွဲလေသမျှ, ပုဒ်နက်ရ, မှတ်ကြ ဒွန္ဒသမာသ်။ ၁၁။ ဧကဝုစ်ချ, ဗဟုဝုစ်ချ, နှစ်ဝရှိသည်မှတ်။ ၁၀။ ၂ ပုဒ်တွဲတွဲ, ၃ ပုဒ်စသည်တွဲတွဲ, တွဲသမျှ ပုဒ်အားလုံး၏ အနက်ကို (အတွဲလိုက်) ရသော သမာသ်သည် ဒွန္ဒမည်၏။ ၁၁။ “**စက္ခုသောတံ**” စသည်ဖြင့် ဧကဝုစ် ချရသော ဒွန္ဒလည်းရှိ၏၊ “**သမဏဗြာဟ္မဏာ**” ဟု ဗဟုဝုစ် ချရသော ဒွန္ဒလည်းရှိ၏။ ပုံစံများ **စက္ခုသောတံ** = မျက်စိ နား။ (မျက်စိနှင့် နား) **ဂီတဝါဒိတ္တံ** = သီဆို တီးမှုတ်ခြင်း။ **ဖာလပါဇနံ** = ထွန်သွား နှင်တံ။ **ဟတ္ထိအဿံ** = ဆင် မြင်း။ **ဍံသမကသံ** = မှက်, ခြင်။ **အဟိနကုလံ** = မြွေ, မြွေပါ။ **သီလပညာဏံ** = သီလ, ပညာ။ **အဇေဠကံ** = ဆိတ်, သိုး။ (အဇေဠကာ - ဟုလည်း ရှိ၏) **သမဏဗြာဟ္မဏာ** = ရဟန်း ပုဏ္ဏားတို့။ ဒွန္ဒသမာသ် ပြီး၏။ ။ သမာသ်ကျဉ်း ပြီးပြီ။ ## PAGE 154 [လင်] ၁။ နာမ်ပုဒ်အများ၊ အနက်ထွားအောင်၊ စီးပွားကိုပြု၊ ပစ္စည်းစု၊ မှတ်ရှု တတ်ခေါ်ရပုံ။ **တံ+ဟိတ** ပုဒ်မှ ဟ ကို **တ** ပြု၊ နိဂ္ဂဟိတ်ကို **ဒ** ပြု၍ **တဒ္ဓိတ** ပုဒ် ဖြစ်လာရသည်။ **တေသံ** (ထိုနာမ်ပုဒ်တို့၏) + **ဟိတံ** (စီးပွားဖြစ်သော ပစ္စည်းသည်) = **တဒ္ဓိတံ** ချိတ်မည်၏။ **ဝသိဌော** ဟူသော နာမ်ပုဒ်သည် **ဝသိဌ** မည်သော ရသေ့တစ်ဦးကို ဟော၏။ ထို **ဝသိဌ** ဟူသော နာမ်ပုဒ်နောင် တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းသက်၍ **ဝါသိဋ္ဌော** ဟု ဖြစ်သောအခါ "ဝသိဋ္ဌ၏ သား" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ "၏+သား" ဟူသော အနက်သည် တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းကြောင့် တိုးတက်လာသော အနက် (စီးပွား) တည်း။ ဤသို့လျှင် နာမ်ပုဒ်များနောင် တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်း သက်လျှင် အနက်တစ်မျိုး တိုးတက်လာသောကြောင့် တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းများကို "နာမ်ပုဒ်တို့၏ စီးပွား" ဟု ဆိုရပေသည်။ တဒ္ဓိတ်အပြား [ခင်] ၂။ အပစ္စ-လှကတ်၊ အဿတ်-သင်္ချာ၊ ဘာဝ-အဗျယ၊ ဤခြောက်ဝ၊ ပြားထ တဒ္ဓိတ်တည်း။ ၁။ အပစ္စတဒ္ဓိတ်၊ ၂။ တရဿတ္ထတဒ္ဓိတ်၊ ၃။ အဿတ္ထတဒ္ဓိတ်၊ ၄။ သင်္ချာတဒ္ဓိတ်၊ ၅။ ဘာဝတဒ္ဓိတ်၊ ၆။ အဗျယန္တတဒ္ဓိတ် အားဖြင့် ၆ မျိုး ပြား၏။ ## PAGE 155 ၁။ အပစ္စတဒ္ဓိတ် [ဆောင်] ၃။ သားနှင့် သမီး၊ မြေး မြစ်ကစ၊ ဆက်သမျှ၊ အပစ္စ အနက်ခေါ်။ ၄။ ထို အပစ္စ အနက်ပြဖို့၊ **ဏ** နှင့် **ဏာယန**၊ **ဏာန**၊ **ဏေယျ**၊ **ဏိ**၊ **ဏိက**၊ **အိယ**၊ **ဏဝ**၊ **ဏေရ**၊ ပစ္စည်းမှာ၊ လျော်စွာ သက်ရသည်။ ၅။ ပစ္စည်း၌ **ဏ** ပါသမျှဝယ်၊ အစ သရ၊ **အ** ကို **အာ** ရေး၊ **ဣ** ဝဏ် **ဧ** တည်း၊ **သြ** ရေး **ဥ** ဝဏ်၊ လျော်ကန်အောင်၊ မှန်မှန်ပြုကာ၊ **ဏ** ဗျဉ်းမှာ၊ မှန်စွာ ကျေရမည်။ --- ကြည့်ရှုရန် ၃။ **ဝါသိဋ္ဌော** = ဝသိဋ္ဌ၏ သား၊ မြေး၊ မြစ် စသည်၊ **ဝါသိဋ္ဌိ** = ဝသိဋ္ဌ၏ သမီး၊ မြေးမ၊ မြစ်မ စသည်၊ ဤသို့ သား သမီး မြေး မြစ် စသော အနက်များကို အပစ္စအနက်ဟု ခေါ်၏။ ထို အပစ္စ အနက်၌ **ဏ** စသော ပစ္စည်းများ သက်ရသည်။ ၄, ၅။ **ဏ**, **ဏာယန**, **ဏာန**, **ဏေယျ**, **ဏိ**, **ဏိက**, **အိယ**, **ဈ**, **ဏဝ**, **ဏေရ** ပစ္စည်းများတည်း။ ထို ပစ္စည်းများ၌ **ဏ** အက္ခရာပါလျှင် ရှေ့ဆုံး သရကို "ဝုဒ္ဓိ" ခေါ်သော တိုးပွားမှုတစ်မျိုး ပြုရ၏။ **အ** ကို **အာ** ပြု၊ **ဣ** ဝဏ် (**ဣ**-**ဤ**) ကို **ဧ** ပြု၊ **ဥ** ဝဏ် (**ဥ**-**ဦ**) ကို **သြ** ပြုရသည် ဟူလို။ ထို **ဏ** ဗျဉ်းကိုလည်း ချေပစ်ရသည်။ ထိုအခါ **အ**, **အာယန**, **အာန** စသည်တို့သာ ကျန်တော့၏။ ## PAGE 156 ပုံစံများ (က) **ဝါသိဋ္ဌော** = ဝသိဋ္ဌရသေ့၏ သား၊ **ဝါသိဋ္ဌိ** = ဝသိဋ္ဌရသေ့၏ သမီး။ [ **ဝသိဋ္ဌဿ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏ** ပစ္စည်း။ ] (ခ) **ဝစ္ဆာယနော**, **ဝစ္ဆာနော** = ဝစ္ဆရသေ့၏ သား၊ **ဝစ္ဆာယနီ**, **ဝစ္ဆာနီ** = ဝစ္ဆရသေ့၏ သမီး။ **ကစ္စာယနော**, **ကစ္စာနော** = ကစ္စရသေ့၏ သား၊ **ကစ္စာယနီ**, **ကစ္စာနီ** = ကစ္စရသေ့၏ သမီး။ [ **ဝစ္ဆဿ+အပစ္စံ** စသော အနက်၌ **ဏာယန**, **ဏာန** ပစ္စည်း။ ] (ဂ) **ကတ္တိကေယျော** = ကတ္တိကာ၏ သား၊ **ကတ္တိကေယျံ** = ကတ္တိကာ၏ သမီး။ [ **ကတ္တိကာယ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏေယျ** ပစ္စည်း။ ] (ဃ) **ဒက္ခိ** = ဒက္ခရသေ့၏ သား။ [ **ဒက္ခဿ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏိ** ပစ္စည်း။ ] (င) **သကျပုတ္တိကော** = သာကီဝင်မင်းသား, ဘုရား၏ သား။ [ **သကျပုတ္တဿ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏိက** ပစ္စည်း။ ] (စ) **သာကျပုတ္တိယော** = သာကီဝင်မင်းသား, ဘုရား၏ သား။ [ **သာကျပုတ္တဿ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဣယ** ပစ္စည်း။ ] (ဆ) **ကောဏ္ဍညော** = ကုဏ္ဍိနီ၏ သား။ [ **ကုဏ္ဍိနိယာ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏျ** ပစ္စည်း။ ] (ဇ) **သြပဂဝေါ** = ဥပဂု၏ သား။ [ **ဥပဂုဿ+အပစ္စံ** အနက်၌ **ဏဝ** ပစ္စည်း။ ] ## PAGE 157 (ဈ) **ဝေဓဝေရော** = မုဆိုးမ၏ သား၊ [“ဝိဓဝါယ+အပစ္စံ” အနက်၌ **ဏေရ** ပစ္စည်း။] **သာမဏေရော** = ဥပဇ္ဈာယ်ရဟန်း၏ သား၊ [“သမဏဿ+အပစ္စံ” အနက်၌ **ဏေရ**။] ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို “သမဏ”ဟု ဆိုလိုသည်။ ရုပ်တွက်။ ။“ဝသိဋ္ဌ”ဟုတည်, “ဝသိဋ္ဌဿ+အပစ္စံ = ဝသိဋ္ဌ၏+သား” ဟူသော အနက်၌ ဝသိဋ္ဌ နောင် **ဏ** ပစ္စည်းသက်, ဝ ၏ အ ကို **ဏ** အာ ဝုဒ္ဓိပြု, ဏ်ဗျဉ်း ချေ, (ဝါသိဋ္ဌ+)ဋ္ဌ ၏ အ ကို ချေ, နောက် အ သို့ ကပ်, (ဝါသိဋ္ဌ) သိ ဝိဘတ်သက်၍ သိကို သြ, **ဝါသိဋ္ဌော** ပြီး၏၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရုပ်ပြီးပုံကို ဆရာက ပြောပြပါ။ [ကလေးများ ကိုယ်တိုင် မတွက်ပါစေနှင့်။] ### သင်နည်း ရုပ်မတွက်စေဘဲ စာသင်သားများကို ၂ စု ခွဲ၍ တစ်စုက “**ဝါသိဋ္ဌော**”ဟု ဆိုလျှင် နောက်တစ်စုက “ဝသိဋ္ဌ၏ သား”ဟု မြန်မာလို ဆိုပါစေ၊ တစ်စုက မြန်မာလို ဆိုလျှင် နောက်တစ်စုက ပါဠိလို ဆိုပါစေ။ ## အခန်း — ၂။ အရှေ့ကတ္ထတဒိတ် ပထမပိုင်း [ဆောင်] **၆။ သံသဋ္ဌနှင့်, တရတိ စသည်, အနက်မှီ, သက်ပြီ, ထိက တဲ့။** **၆။ သံသဋ္ဌ**-ရောနှောအပ်၊ **တရတိ**-ကူး၏၊ ဤသို့ စသော အနက်များ၌ **ဏိက**ပစ္စည်း သက်၏၊ ဤ **ဏိက**ပစ္စည်း၏ အနက်တွေကား အလွန် များ၏၊ ပုံစံ၌ သတိပြုပါလေ။ ## PAGE 158 ### ပုံစံများ (က) **တေလိကံ** = နှမ်းဖြင့် ရောအပ်သော ဘောဇဉ်၊ [“တိလေန+သံသဋ္ဌိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] (ခ) **နာဝိကော** = လှေဖြင့် ကူးတတ်သူ (လှေသူကြီး)၊ [“နာဝါယ+တရတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] (ဂ) **သာကဋိကော** = လှည်းဖြင့် လှည့်လည် (သွားလာ) သူ၊ [“သကဋေန+စရတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] (ဃ) **သိသိကော** = ဦးခေါင်းဖြင့် ဆောင်ရွက်သူ (ခေါင်းရွက် ကူလီ)၊ [“သိသေန+ဝဟတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] (င) **ပါရဒါရိကော** = သူ့မယားကို သွားလာသူ၊ [“ပရဒါရံ+ဂစ္ဆတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] **ပထိကော** = ခရီးကို သွားသူ၊ [“ပထံ+ဂစ္ဆတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] (စ) **အာဘိဓမ္မိကော** = အဘိဓမ္မာကို သင်အံသူ, ဝါ-အဘိဓမ္မာကို တတ်သိသူ၊ [“အဘိဓမ္မံ+အဓီတေ, ဇာနာတိ ဝါ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] **ဝေနယိကော** = ဝိနည်းကို သင်အံသူ၊ ဝါ-ဝိနည်းကို တတ်သိသူ၊ **သုတ္တန္တိကော** = သုတ္တန်ကို သင်အံသူ၊ ဝါ-သုတ္တန်ကို တတ်သိသူ၊ **ဝေယျာကရဏိကော** = ဗျာကရိုဏ်းကို သင်အံသူ၊ ဝါ-ဗျာကရိုဏ်းကို တတ်သိသူ။ (ဆ) **ကာယိကော** = ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ပယောဂ၊ [“ကာယေန+ကတော” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] **ဝါစသိကံ** = နှုတ်ဖြင့် ပြuအပ်သော အမှု၊ **မာနသိကံ** = စိတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော အမှု။ ## PAGE 159 (ဂ) **သာရီရိကာ** = ကိုယ်၌ စုဝေးတည်နေသော ဝေဒနာ၊ [“သရီရေ+သန္နိဓာနာ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] **ကာယိကံ** = ကိုယ်၌ တည်နေသော ဒုက္ခ၊ **မာနသိကံ** = စိတ်၌ တည်နေသော ဒုက္ခ။ (ဈ) **ဒေါဝါရိကော** = တံခါး၌ ယှဉ်သူ (တံခါးစောင့်, ဒရဝမ်)၊ [“ဒွါရေ+နိယုတ္တော”] **ဘဏ္ဍာဂါရိကော** = ဘဏ္ဍာတိုက်၌ ယှဉ်သူ၊ (ဘဏ္ဍာတိုက်စိုး)။ (ဉ) **ဝေဏိကော** = စောင်းတီးခြင်း အတတ်ရှိသူ (စောင်းတီးတတ်သူ စောင်းသမား)၊ [“ဝီဏာ+အဿ+သိပ္ပံ”] **ဝံသိကော** = ပလွေမှုတ်ခြင်း အတတ်ရှိသူ (ပလွေမှုတ်တတ်သူ, နှဲသမား)။ (ဋ) **တေလိကော** = ဆီဘဏ္ဍာ ရှိသူ (ဆီရောင်းသူ, ဆီကုန်သည်)၊ [“တေလံ+အဿ+ဘဏ္ဍ”] **ဂန္ဓကော** = နံ့သာ ဘဏ္ဍာရှိသူ (နံ့သာသည်)။ (ဌ) **ဩရတ္တိကော** = သိုးကို သတ်၍ အသက်မွေးသူ (သိုးသတ်သမား)၊ [“ဥရတ္တံ+ဟန္တာ ဇီဝတိ” အနက်၌ **ဏိက** သက်။] **မာဂဝိကော** = သားကောင်ကို သတ်၍ အသက်မွေးသူ (သားမုဆိုး)၊ **မစ္ဆိကော** = ငါးကို သတ်၍ အသက်မွေးသူ (တံငါ)။ **သာကုဏိကော** = ငှက်ကို သတ်၍ အသက်မွေးသူ (ငှက်မုဆိုး)။ (ဍ) **ဇာလိကော** = ပိုက်ကွန်ဖြင့် သတ်အပ်သောငါး၊ [“ဇာလန+ဟတော”] ## PAGE 160 (ဎ) **သုတ္တိကော** = ချည်ဖြင့် ဖွဲ့အပ်သော သတ္တဝါ၊ [**သုတ္တေန+ဗဒ္ဓေါ**] အနက်၌ သက်။ (ဏ) **ဝတ္ထိကံ** = အဝတ်ဖြင့် ဝယ်အပ်သော ဘဏ္ဍာ၊ [**ဝတ္ထုကီတံ**]။ **သာတိကံ** = တစ်ရာဖြင့် ဝယ်အပ်သော ဘဏ္ဍာ။ (တ) **အက္ခိကော** = ကြွေအံဖြင့် ကစားသူ၊ [**အက္ခေဟိ ဒိဗ္ဗတိ** အနက်၌ သက်။] **သာလာကိကော** = စာရေးတံ (ပဲ) ဖြင့် ကစားသူ (မဲချ၍ ထိဖွင့်၍ ကစားသူ)။ (ထ) **စာပိကော** = လေးလက်နက် ရှိသူ၊ [**စာပေါ+အဿ+အာဝုဓံ** အနက်၌ သက်။] (ဒ) **ဝါတိကော** = လေနာ ရှိသူ၊ [**ဝါတော+အဿ အာဗာဓော**]။ (ဓ) **ဗုဒ္ဓိကော** = ဘုရား၌ ကြည်ညိုသူ၊ [**ဗုဒ္ဓေ ပသန္နော** အနက်၌ သက်။] **ဓမ္မိကော**, **သံဃိကော**။ (န) **ဗုဒ္ဓိကော** = ဘုရား၏ ဥစ္စာ၊ [**ဗုဒ္ဓဿ+သန္တကော**]။ **ဓမ္မိကော**, **သံဃိကော**, **ပုဂ္ဂလိကော** = ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥစ္စာ၊ [**သံဃိကံ** = သံဃာ၏ ဥစ္စာဖြစ်သော၊ **စီဝရံ** = သင်္ကန်း၊ **သံဃဿ+သန္တကံ**။] (ပ) **ကုမ္ဘိကံ** = တစ်ကုမ္ဘ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ဝတ္ထု၊ [**ကုမ္ဘော+အဿ ပရိမာဏံ**]။ (ဖ) **ကုမ္ဘိကော** = တစ်ကုမ္ဘ အစု၊ [**ကုမ္ဘဿ+ရာသိ**] ဝါ… တစ်ကုမ္ဘထိုက်သော ပစ္စည်း၊ [**ကုမ္ဘံ အရဟတိ**]။ --- ## PAGE 161 (ဗ) **ပံသုကူလိကော** = ပံသုကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ခြင်းအလေ့ရှိသူ (ပံသုကူဓုတင်ဆောင်သူ)၊ [**ပံသုကူလံ+သီလံ+အဿ**]။ **အာရညိကော** = တော၌ နေခြင်း အလေ့ရှိသူ (အရညကင် ဓုတင်ဆောင်သူ)။ **သောသာနိကော** = သုသာန်ဓုတင်ဆောင်သူ။ (ဘ) **အာပါယိကော** = အပါယ်၌ ဖြစ်သူ၊ [**အပါယေ ဇာတော** - ဏိက။] **နေရယိကော** = ငရဲ၌ ဖြစ်သူ။ (မ) **ရာဇဂဟိကော** = ရာဇဂြိုဟ်မြို့၌ မွေးဖွားသူ၊ [**ရာဇဂဟေ ဇာတော** - ဏိက။] ဝါ—ရာဇဂြိုဟ်မြို့၌ နေထိုင်သူ [**ရာဇဂဟေ ဝသတိ**]။ **သာဝတ္ထိကော** = သာဝတ္ထိမြို့၌ နေသူ။ **နာဂရိကော** = မြို့၌ နေသူ (မြို့သား)။ **ဂါမိကော** = ရွာ၌ နေသူ (ရွာသား)။ (ယ) **လောကိကော** = လောက၌ ထင်ရှားသော တရား၊ [**လောကေ ဝိဒိတော**] လောကိယော ဟုလည်း ရှိ၏။ (ရ) **မာတိကံ** = အမိမှ လာသော ဥစ္စာ၊ [**မာတိတော+အာဂတံ** - ဏိက။] **ပိတိကံ** = အဖမှ လာသော ဥစ္စာ၊ [**မတ္တိကံ**, **ပေတ္တိကံ** ဟုလည်း ရှိ၏။] (လ) **စာတုမဟာရာဇိကာ** = လေးယောက်သော นတ်မင်းကြီး၌ ဆည်းကပ်ခြင်းရှိသော นတ်တို့။ [**စတုမဟာရာဇေ ဘတ္တိ ဧတေသံ** အနက်၌ ဏိက ပစ္စည်းသက်။] --- ## PAGE 162 ## အခန်း — ဒုတိယပိုင်း ### အနေကတ္ထတဒိတ် [ဆောင်] ၇။ **တေနရတ္တံ**, **ဣဒံ** စသည်, အနက်မှီ, သက်ပြီ **ဏ** ပစ္စည်း။ ၇။ **တေန+ရတ္တံ** = ထိုဖြင့် ဆိုးအပ်၊ **ဣဒံ** = ဤဟာ (ဝါ—ဥစ္စာ)၊ ဤသို့စသော အနက်များစွာတို့၌ **ဏ** ပစ္စည်း သက်၏၊ အနက်ကို ပုံစံတို့၌ သိရလတ္တံ့။ ### ပုံစံများ (က) **ကာသာဝံ** = ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သော အဝတ် (သင်္ကန်း)၊ [**ကသာဝေန+ရတ္တံ** အနက်၌ **ဏ** ပစ္စည်း။] **ကောသေယျံ** = ပိုးဖြင့် ဆိုးအပ်သော အဝတ်။ (ခ) **မာဟိံသံ** = ကျွဲ၏ ဥစ္စာ (အသား, အရေ, နို့ရည်, ထောပတ်)၊ [**မဟိံသဿ+ဣဒံ** အနက်၌ **ဏ** ပစ္စည်း။] **ကစ္စည်း** = ကစ္စည်းဆရာတော်၏၊ ဣဒံ — ဤဟာတည်း၊ ဝါ — ဥစ္စာတည်း။ **ကစ္စာယနံ** = ကစ္စည်းဆရာတော်၏ ဥစ္စာ၊ ဝါ — ကစ္စည်းကျမ်း။ **သောဂတံ** = ဘုရား၏ ဥစ္စာ (သာသနာတော်)၊ [**သုဂတဿ+ဣဒံ**]။ (ဂ) **သြဒုမ္ဗရံ** = ရေသဖန်းပင်၏ အနီး၌ဖြစ်သော ဗိမာန် စသည်။ [**ဥဒုမ္ဗရဿ+အဝိဒူရေ+ဘဝံ** အနက်၌ သက်။] ## PAGE 163 (ဃ) **မနုဿံ**-မိတ်၌ဖြစ်သော သုခ၊ [“မနုဿေ + ဘဝံ”။] **ဩရသော**-ရင်၌ဖြစ်သော သား၊ [“ဥရသိ + ဘဝေါ” ၁။] **မေတ္တာ**-မိတ်ဆွေ၌ဖြစ်သော တရား၊ [“မိတ္တေ + ဘဝါ” ၁။] **ပေါရီ**-မြို့၌ဖြစ်သော စကား၊ [“ပုရေ + ဘဝါ” ၁။] ( င ) **မာထုရော**-မထုရာပြည်၌ မွေးဖွားသူ၊ [“မထုရာယံ + ဇာတော”] ဝါ−မထုရာပြည်မှ လာသူ၊ [“မထုရာယ + အာဂတော”] ဝါ- မထုရာပြည်ဟူသော နေရာ ရှိသူ၊ [“မထုရာ + အဿ + နိဝါသော”] ဝါ-မထုရာပြည်ကို အစိုးရသော မင်း၊ [“မထုရာယ + ဣဿရော”] **ဝေရဉ္ဇော**-ဝေရဉ္စာမြို့၌ မွေးဖွားသူ၊ ဝါ-ဝေရဉ္စာမြို့မှ လာသူ၊ ဝါ-ဝေရဉ္စာမြို့ ဟူသော နေရာ ရှိသူ။ **နာဂရော**-မြို့၌ မွေးဖွားသူ၊ (မြို့သား)၊ ဝါ-မြို့မှ လာသူ၊ ဝါ−မြို့ ဟူသော နေရာ ရှိသူ၊ ဝါ− မြို့ကို အစိုးရသူ (မြို့ပိုင်)။ **ဇာနပဒေါ**-ဇနပုဒ်၌ မွေးဖွားသူ၊ ဝါ- ဇနပုဒ်ကို အစိုးရသူ (နယ်ပိုင်)။ --- (စျ) **ကတ္တိကော**-ကတ္တိကနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (တန်ဆောင်မုန်းလ)။ **မာဂသိရော**-မဂသီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (နတ်တော်လ)။ **ဖုဿော**-ဖုဿနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (ပြာသိုလ)။ **မာဃော**-မာဃနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (တပို့တွဲလ)။ ## PAGE 164 **ဖဂ္ဂုနော**-ဖဂ္ဂုနီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (တပေါင်းလ)။ **စိတ္တော**- စိတြနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (တန်ခူးလ)။ **ဝေသာခေါ**-ဝိသာခါ နက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (ကဆုန်လ)။ **ဇေဋ္ဌော**-ဇေဋ္ဌနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (နယုန်လ)။ **အာသဠှော**-အာသဠှနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (ဝါဆိုလ)။ **သာဝဏော**-သရဝဏ်နက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (ဝါခေါင်လ)။ **ပေါဋ္ဌပဒေါ**-ပေါဋ္ဌပဒနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (တော်သလင်းလ)။ **အဿယုဇော**-အဿယုဇနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်သောလ (သီတင်းကျွတ်လ)။ [“ကတ္တိကာယ + နိယုတ္တော = ကတ္တိကော” စသည်ဖြင့် ဝိဂြိုဟ်ပြု။] (ဆ) **ဝေယျာကရဏော**-ဗျာကရုဏ်းကျမ်းကို သင်ယူသူ၊ ဝါ-ဗျာကရုဏ်း ကျမ်း တတ်သူ၊ [“ဗျာကရဏံ + အဓီတေတိ ဝေယျာကရဏော၊ ဗျာကရဏံ + ဇာနာတီတိ ဝေယျာကရဏော”]။ (ဇ) **ဝေသာတော**-ဝသာတိမင်းတို့၏ နယ်ပယ်ဖြစ်သော အရပ်၊ [“ဝသာတီနံ + ဝိသယော”]။ (ဈ) **ဩဒုမ္ဗရော**-ရေသဖန်းပင်ရှိသော အရပ်၊ [“ဥဒုမ္ဗရာ + အသ္မိံ + သန္တိ”]။ (ည) **ပေါရိသံ**-တစ်ရပ် (တစ်သူ) အတိုင်းအရှည်ရှိသော ရေ၊ [“ပုရိသော + ပရိမာဏံ + အဿ၊ ထိုရေ၏ အတိုင်းအရှည်ကား ယောက်ျားတစ်ယောက်တည်း၊ ဝါ-လူတစ်ရပ်တည်း”]။ ## PAGE 165 [ဆောင်] ၈။ ဇာတ-ဝသတိ, အရဟတိ-ဟိတံ, စရှိပြန်, သက်ရန် ဏေယျ ဏေယျက။ ဇာတ-(ဖြစ်သူ, မွေးဖွားသူ), ဝသတိ-(နေ၏), အရဟတိ (ထိုက်၏), ဟိတံ-(စီးပွား), ဤသို့စသော အနက်များ၌ ဏေယျပစ္စည်း, ဏေယျကပစ္စည်း သက်၏။ ### ပုံစံများ (က) **ဗာရာဏသေယျော**, **ဗာရာဏသေယျကော**-ဗာရာဏသီမြို့၌ မွေးဖွားသူ, [“ဗာရာဏသိယံ + ဇာတော”]၊ ဗာရာဏသီမြို့၌ နေသူ, [“ဗာရာဏသိယံ + ဝသတိ”]၊ **ဂင်္ဂေယျော**-ဂင်္ဂါမြစ်၌ ဖြစ်သော (နေသော) ငါး၊ **ကောလေယျော**-အိမ်၌ဖြစ်သော (နေသော) ခွေး, [“ကုလေ + ဇာတော, ဝသတိ ဝါ”]။ (ခ) **ဒက္ခိဏေယျော**-အလှူကို ခံထိုက်သူ, ဝါ-အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်, [“ဒက္ခိဏံ + အရဟတိ”]။ (ဂ) **ပါထေယျံ**-လမ်း၏ စီးပွားဖြစ်သော ရိက္ခာ, ဝါ-လမ်းစာ ရိက္ခာ, [“ပထဿ + ဟိတံ”]၊ **သာပတေယျံ**-ဥစ္စာရှင်၏ စီးပွားဖြစ်သော ဥစ္စာ, သဿဥစ္စာ၏ + ပတိ-အရှင်တည်း၊ သပတိ-ဥစ္စာ၏ အရှင် (ဥစ္စာရှင်), [“သပတိဿ + ဟိတံ = သာပတေယျံ”]၊ **ပဒိပေယျံ**- ဆီမီး၏ စီးပွားဖြစ်သော ဆီ၊ [“ပဒိပဿ + ဟိတံ”]။ ## PAGE 166 [ဆောင်] ၉။ **ဇာတ-နိယုတ္တ, တဒဿတ္ထိ, တမှိ ဘဝေါ,** စသည်ဟော, မှတ်လော **ဣမိယ ဣက** သက်။ ၉။ **ဇာတ**, **နိယုတ္တ** (ယှဉ်သည်), **တံအဿတ္ထိ** (သူ့မှာ ထိုဟာ ရှိ၏), **တမှိ ဘဝေါ** (ထို၌ ဖြစ်၏) စသော အနက်များ၌ **ဣမ-ဣယ-ဣက** ပစ္စည်း သက်၏။ ပုံစံများ (က) **ပစ္ဆိမော** = နောက်၌ ဖြစ်သူ, [“**ပစ္ဆာ+ဇာတော**”]၊ **ပစ္ဆိမာ** = နောက်၌ ဖြစ်သော (နောင်လာနောက်သား, နောက်ပေါက်ဖြစ်သော), ဇနတာ-လူအပေါင်း၊ **အန္တိမော** = အဆုံး၌ ဖြစ်သူ၊ **ဟေဋ္ဌိမော** = အောက်၌ ဖြစ်သူ။ (ခ) **မနုဿဇာတိယော** = လူဇာတ်၌ ဖြစ်သူ, [**မနုဿဇာတိယံ+ဇာတော**]၊ **လောကိယော** = လောက၌ ဖြစ်သူ။ (ဂ) **အန္တိမော**, **အန္တိယော**, **အန္တိကော** = အဆုံး၌ ယှဉ်သူ, [“**အန္တေ+နိယုတ္တော**”]၊ **ပုတ္တိမော**, **ပုတ္တိယော**, **ပုတ္တိကော** = သားရှိသူ, [**ပုတ္တော+အဿ+အတ္ထိ**]။ (ဃ) **ပဉ္စဝဂ္ဂိယော** = ၅ ယောက် အစု၌ ဖြစ်သူ (ငါးယောက် အစုတွင် ပါဝင်သော), [“**ပဉ္စဝဂ္ဂေ+ဘဝေါ=ပဉ္စဝဂ္ဂိယော**”]၊ **ဆဗ္ဗဂ္ဂိယော** = ၆ ယောက် အစု၌ ဖြစ်သူ, ၆ ယောက် အစုတွင် ပါဝင်သူ (**ဆဗ္ဗဂ္ဂီ** ရဟန်း)။ (င) **ဥဒရိယံ** = ဝမ်း၌ဖြစ်သော အစာသစ်, [“**ဥဒရေ+ဘဝံ**”]၊ **အတ္တနိယံ** = မိမိ၏ဥစ္စာ, [“**အတ္တနော+ဣဒံ**”]။ ## PAGE 167 [ဆောင်] ၁၀။ **သာဓု ဟိတ, ဘဝ** စသည်, အနက်မှီ, သက်ပြီ **ယ-ကျ**။ ၁၀။ **သာဓု** = ကောင်း၏, **ဟိတံ** = စီးပွား, **ဘဝ** = ဖြစ်သည်, **ဇာတ** = မွေးဖွားသည်, ဤသို့ စသော အနက်များ၌ **ယ** ပစ္စည်း, **ကျ** ပစ္စည်း သက်၏။ ပုံစံများ (က) **ကမ္မညံ** = အမှု၌ ကောင်းသော ဝတ္ထု, [“**ကမ္မနိ+သာဓု, ယ**”]၊ **သတ္တံ** = သဘင်၌ ကောင်းသောစကား, [“**သဘာယံ+သာဓု, ကျ**”]၊ **ပါရိသဇ္ဇော** = ပရိသတ်၌ ကောင်းသော အခြွေအရံ, [“**ပရိသာယံ+သာဓု**”]။ --- ကြည့်ရှုရန် (ခ) **မေဇ္ဈံ** = အဆီ၏ စီးပွားဖြစ်သော ထောပတ်, [“**မေဓာယ+ဟိတံ**”]၊ **ပါဒုံး** = ခြေတို့၏ စီးပွားဖြစ်သော ခြေနယ်ဆီ, [“**ပါဒါနံ+ဟိတံ, ကျ**”]၊ **ရစ္ဆာ** = ရထား၏ စီးပွားဖြစ်သော လမ်း, [“**ရထဿ+ဟိတာ**”]၊ **သာမညံ** = ရဟန်းတို့၏ စီးပွား, [“**သမဏာနံ+ဟိတံ**”]။ (ဂ) **ဂမ္မော** = ရွာ၌ ဖြစ်သော အကျင့်, [“**ဂါမေ+ဘဝေါ, ကျ**”]၊ **ကဗျံ** = ပညာရှိ၌ ဖြစ်သော ကဗျာ, [“**ကဝိမှိ+ဘဝံ**”]၊ **အရူပံ** = အရူပဘုံ၌ ဖြစ်သော စိတ်, [“**အရူပေ+ဘဝံ, ကျ**”]၊ **ထညံ** = နို့မှ ဖြစ်သော နို့ရည်, [“**ထနတော+ဇာတံ**”]။ ## PAGE 168 [ဆောင်] ၁၁။ အနက် **သမူဟ**, ဟောဖို့ပြ, **ကဏ်-ဏ-တာ** တို့သက်။ ၁၂။ **တာ** ပစ္စည်း, ရံခါမျှ, **သွတ္ထ** အနက်မှာ သက်။ ၁၁-၁၂။ **သမူဟ** (အပေါင်း) အနက်ကို ဟောရာ၌ **ကဏ်, ဏ, တာ** ၃ ပစ္စည်း သက်၏၊ ထိုတွင် **တာ** ပစ္စည်းကား **သွတ္ထ** အနက်၌လည်း သက်၏။ မှတ်ချက်။ ။ **သောယေဝ** = ‘ထိုပုဒ်၏ အနက်သည်ပင် + **အတ္ထော** = ပစ္စည်း၏ အနက်တည်း၊ **သွတ္ထော** = ထိုပုဒ်၏ အနက်သည်ပင် ပစ္စည်း၏ အနက်၊ ရှေ့ပုဒ်၏ အနက်ကို “**သွတ္ထ**” ဟု ခေါ်၏၊ ပစ္စည်းအတွက် အနက်ထူး မရှိဘဲ ရှေ့ပုဒ်၏ အနက်ကိုပင် တွဲဖက်၍ ဟောသည်ကို “**သွတ္ထ**” အနက်၌ သက်သည်ဟု ဆိုသည်၊ သွတ္ထကို “**သကတ္ထ**-မိမိ (မူလပုဒ်၏) အနက်” ဟုလည်း ခေါ်၏။] ပုံစံများ (က) **အဋ္ဌကော** = ရှစ်ခုတို့၏ အပေါင်း, [“**အဋ္ဌန္နံ+သမူဟော, ကဏ်**”]၊ **ဂါမတာ** = ရွာတို့၏ အပေါင်း, [“**ဂါမာနံ+သမူဟော**”]၊ **ဇနတာ** = သတ္တဝါတို့၏ အပေါင်း (လူအပေါင်း)။ (ခ) **ဒေဝတာ** = နတ်, [“**ဒေဝေါယေဝ+ဒေဝတာ**”]၊ ဤ၌ **တာ** ပစ္စည်း အနက်ထူး မရှိ၊ **ဒေဝ** ပုဒ်၏ အနက်ကိုပင် **တာ** ပစ္စည်းက ဟောရသည်။ ## PAGE 169 [ဆောင်] ၁၃။ ထိုတရားလျှင်, အများပင်ဟု, အနက်ရှု “အာလု”ပစ္စည်း သက်။ ၁၃။ **အဘိဇ္ဈာ** စသော ထိုတရား၏ များခြင်းအနက်၌ **အာလု**ပစ္စည်း သက်၏။ (က) **အဘိဇ္ဈာလု** = များသော **အဘိဇ္ဈာ** ရှိသူ, [“**အဘိဇ္ဈာ**+**အဿ**+**ဗဟုလာ**”]။ (ခ) **သီတာလု** = များသော အချမ်းရှိသူ (အချမ်း မခံနိုင်သူ), နောက်၌ **က** အက္ခရာလာလျှင် “**အဘိဇ္ဈာလုကော**” စသည် ဖြစ်၏။ [ဆောင်] ၁၄။ **ပဋိဘာဂ**, **ကုစ္ဆိတ** နှင့်, **အနုကမ္ပ**, **သညာ**, စသည်မှာ, သက်ပါ **က** ပစ္စည်း။ ၁၄။ **ပဋိဘာဂ** (အတူ), **ကုစ္ဆိတ** (စက်ဆုပ်အပ်), **အနုကမ္ပ** (သနားခြင်း), **သညာ** (အမည်), ဤသို့ စသော အနက်များ၌ **က** ပစ္စည်း သက်၏။ (က) **ဟတ္ထိကာ** = ဆင်နှင့်တူသော အရုပ်တို့ (ဆင်ရုပ်တို့)၊ **အဿကာ** = မြင်းရုပ်တို့၊ **ဂေါဏကာ** = นွားရုပ်တို့။ (ခ) **သမဏကော** = စက်ဆုပ်အပ်သော ရဟန်း (ရဟန်းยုတ်), [“**ကုစ္ဆိတော**+**သမဏော**”]၊ **မုဏ္ဍကော** = စက်ဆုပ်အပ်သော ကတုံး (ခေါင်းတုံး), ကတုံးစုတ်။ (ဂ) **ပုတ္တကော** = သနားစဖွယ် သားငယ်, [“**အနုကမ္ပိတော**+**ပုတ္တော**”]၊ **ဘဋကော** = သူခစား (စာရင်းငှား), သညာအနက်၌ **က** ပစ္စည်း, **ရထကော** = ရထားငယ်; [“**ခုဒ္ဒကော**+**ရထော**”] **ခုဒ္ဒက** အနက်၌ **က** ပစ္စည်း။ ## PAGE 170 [ဆောင်] ၁၅။ **ကိ**, **ယ**, **တ** နှင့်, **ဧတ** နောက်မှာ, **ပရိမာဏ**, အနက်ပြ, **တ္တက**-**ဝန္တု** သက်။ ၁၅။ **ကိ**-**ယ**-**တ**-**ဧတ** တို့နောင် **ပရိမာဏ** (အတိုင်းအရှည်) အနက်၌ **တ္တက** ပစ္စည်း, **ဝန္တု** ပစ္စည်း သက်။ (က) **ကိတ္တကံ** = အဘယ်မျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသနည်း, (ဘယ့်လောက် ရှိသနည်း)၊ [“**ကိ**+**ပရိမာဏံ**+**ယဿ**”]၊ **ယတ္တကံ** = အကြင်မျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသည်, (အကြင်မျှလောက် များသည်)၊ **တတ္တကံ** = ထိုမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသည်, (ထိုမျှလောက် များသည်)၊ **ဧတ္တကံ** = ဤမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသည်, (ဤမျှလောက် များသည်)။ (ခ) **ကီဝ** = အဘယ်မျှလောက် အတိုင်းအရှည် ရှိသနည်း, [“**ကိ**+**ပရိမာဏံ**+**အဿ**” အနက်၌ **ဝန္တု** ပစ္စည်း]၊ **ယာဝ** = အကြင်မျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသည်၊ **တာဝ** = ထိုမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသည်။ မှတ်ချက်။ ။“**ဝန္တု**” နေရာ၌ “**အာဝန္တု**” ဟုလည်း ဆိုကြသေး၏။ [“**အာဝတက**” ပစ္စည်းသက်၍ “**ယာဝတကော**, **တာဝတကော**” ဟုလည်း ရှိသေး၏။] ## PAGE 171 [ဆောင်] ၁၆။ တစ်ချက်, သကတ်နက်, သက်လေ “**မယ**” တည်း။ ၁၆။ ထိုဖြင့် ပြုအပ် ဟူသော အနက်, ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ် ဟူသော အနက်, ထို ပကတိ (အထည်ကိုယ်) ရှိ၏-ဟူသော အနက်, သွတ္ထ (**သကတ္ထ**) အနက်တို့၌ **မယ** ပစ္စည်း သက်၏။ (က) **သုဝဏ္ဏမယော** = ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ရထား, [“**သုဝဏ္ဏေန**+**ပကတော**”]၊ ဝါ-ရွှေအထည်ကိုယ် ရှိသော ရထား, (ရွှေရထား), [“**သုဝဏ္ဏ**+**ပကတိ**+**ယဿ**”]။ (ခ) **ဣဒ္ဓိမယံ** = တန်ခိုးကြောင့် ဖြစ်သော သပိတ် သင်္ကန်း, [“**ဣဒ္ဓိယာ**+**နိဗ္ဗတ္တံ**”]၊ **မနောမယံ** = ဈာန်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော တန်ခိုး, [“**မနုသာ**+**နိဗ္ဗတ္တံ**”]။ (ဂ) **ဒါနမယံ** = ဒါန, [“**ဒါနမေဝ**+**ဒါနမယံ**”]၊ **သီလမယံ** = သီလ၊ **ဘာဝနာမယံ** = ဘာဝနာ၊ [သွတ္ထ အနက်၌ **မယ** ပစ္စည်း သက်။] [ဤ တဒ္ဓိတ်၌ အနက်တစ်မျိုးသာမက, အနက်အများကို ဟောသောကြောင့် “**အနေကတ္ထ** (များသော အနက်ရှိသော) တဒ္ဓိတ်” ဟု ခေါ်သည်။] **အနေကတ္ထတဒ္ဓိတ်** ပြီး၏။ # ## PAGE 172 [ဆောင်] ၁၇။ **ဘာဝ**၎င်း, ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, အနက်မှာ, သက်ပါ **ပျ-တ္တ-တာ** တည်း။ ၁၇။ **ဘာဝ**အနက်ကို “ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ အနက်” ဟုလည်း ခေါ်၏၊ ထို**ဘာဝ** အနက်၌ **ပျ-တ္တ-တာ** ၃ ပစ္စည်း သက်၏။ (ဈ) **အာလသျံ** = **အလသ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (ပျင်းရိသော အမူအရာ ကြိယာ)၊ **အလသဿ+ဘာဝေါ** = ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာတည်း။ **အာရောဂျံ** = **အရောဂ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (အနာကင်းခြင်းဂုဏ်)၊ [ **အရောဂဿ+ဘာဝေါ** ]။ **ကောသလ္လ** = **ကုသလ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (တတ်သိ နားလည်ခြင်းဂုဏ်)၊ **ပဏ္ဍိစ္စံ** = **ပဏ္ဍိတ** သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (ပညာဂုဏ်)၊ **ဗာဟုဿစ္စံ** = **ဗဟုဿုတ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာ, (အကြားအမြင် များခြင်းဂုဏ်)၊ [ **ဗဟုဿုတဿ+ဘာဝေါ** ]၊ **ဣဿရိယံ** = အစိုးရသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ (ရာထူးဂုဏ်)၊ [ **ဣဿရဿ+ဘာဝေါ** ]။ (တ္တ-တာ) **မနုဿတ္တံ**, **မနုဿတာ** = **မနုဿ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (လူ့အဖြစ်)၊ [ **မနုဿဿ+ဘာဝေါ** ]၊ **ပဏ္ဍိတတ္တံ**, **ပဏ္ဍိတတာ** = **ပဏ္ဍိတ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (ဒုတ်ရှိသူ၏ အဖြစ်)။ --- ## PAGE 173 [ဆောင်] ၁၈။ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, အနက်မှာပင်, **တ္တန-ဏေယျ**, **ဏ**နှင့် **ကဏ်**ပါ, ရံတစ်ခါ, လျော်စွာ သက်နိုင်သည်။ ၁၈။ **ဘာဝ** (ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ) အနက်မှာပင် **တ္တန-ဏေယျ-ဏ-ကဏ်** ၄ ပစ္စည်း သက်နိုင်၏။ (က) **ဇာရတ္တနံ** = **ဇာရ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (လင်၏ အဖြစ်)၊ **ဇာယတ္တနံ** = **ဇာယာ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (မယား၏ အဖြစ်)။ (ခ) **သောစေယျံ** = **သုစိ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (စင်ကြယ်သူ၏ အဖြစ်)၊ [ **သုစိနော+ဘာဝေါ** ဏေယျပစ္စည်း]။ (ဂ) **ဝေသမံ** = **ဝိသမ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (မတူ ထူးခြား ကွဲပြားသည်၏ အဖြစ်)၊ [ **ဝိသမဿဘာဝေါ** ဏပစ္စည်း]။ **ဂါရဝံ** = **ဂုရု**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (ရိုသေခြင်း)၊ **အဇ္ဇဝံ** = **ဥဇု**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (ဖြောင့်မတ်ခြင်း)၊ **မဒ္ဒဝံ** = **မုဒု**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ, (နူးညံ့ခြင်း)။ (ဃ) **ရာမဏီယကံ** = **ရမဏိယ**သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ (မွေ့လျော်ဖွယ်)။ --- ## PAGE 174 [ဆောင်] ၁၉။ **ကမ္မ-သကတ္ထ**, အနက်ပြ, **ပျ** စသည် သက်။ ၁၉။ **ကမ္မ** (အမှု’အလုပ်), **သကတ္ထ** (မိမိပုဒ်ရင်း အနက်) အနက်များ၌ **ပျ**ပစ္စည်း သက်၏။ [ **သက+အတ္ထ** = မိမိ နဂိုရ် ပုဒ်ရင်း၏ အနက်သာဖြစ်၍ ပစ္စည်းအတွက် အနက်အထူး မရှိခြင်းကို “**သကတ္ထ**” ဟု ဆို၏၊ ပြခဲ့သော ၁၂ နံပါတ်က **သွတ္ထ**နှင့် အတူပင်တည်း။] (က) **ဝီရိယံ** = ရဲရင့်သူ၏ အမှု, [ **ဝီရာနံ+ကမ္မံ** ]၊ [ **ဝီရဿ+ဘာဝေါ** လည်း ဖြစ်နိုင်၏။] **ဘေသဇ္ဇံ** = ဆေးဆရာ၏ အလုပ်, (ဆေး)၊ [ **ဘိသဂ္ဂဿ+ကမ္မံ** ဟု ပြု၊ **ဘိသဂ္ဂဿ+ဘာဝေါ** လည်း ဖြစ်နိုင်၏။] **သာဌေယျ** = ကောက်ကျစ် စဉ်းလဲသူ၏ အမှု, [ **သဌဿ+ကမ္မံ** ]။ (ခ) **ယထာဘူတံ** = အကြင်အကြင် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း, (ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ)၊ [ **ယထာဘူတမေဝ+ယထာဘူတံ** သကတ္ထ၌ **ပျ**သက်။] **ကာရုညံ** = သနားခြင်း, [ **ကရုဏာယေဝ+ကာရုညံ** ]၊ **ပတ္တကလ္လံ** = လျောက်ပတ်သောအခါရှိသော ကံ, [ **ပတ္တကာလောယေဝ+ပတ္တကလ္လံ** ]။ ## PAGE 175 ဤကျိတ်လည်း **အနေကက္ကတ်**တွင် ပါဝင်သည်။] [ဆောင်] **၂၀။** တို့အောက် တို့ထက်, သာလွန်တက်မူ, အနက် **ဝိသေသ**, ခေါ်ဆိုကြ၍, **တရ-တမ**, **ဣသိက**နှင့်, **ဣယ-ဣဌာ**, ဤ ၅ ဖြာ, လျော်စွာ သက်ကြသည်။ **၂၀။** သူတစ်ပါးထက် ထူးသည်ကို **ဝိသေသ**ဟု ဆို၏၊ အကောင်းထူးလျှင် “တို့ထက်”ဟု သုံးစွဲ၍ မကောင်း ထူးလျှင် “တို့အောက်” ဟု သုံးစွဲရိုး ပြုကြသည်၊ ထို **ဝိသေသ**အနက်၌ **တရ**-စသော ၅ ပစ္စည်း သက်၏။ (က) **ပါပတရော**, **ပါပတမော**, **ပါပိသိကော**, **ပါပိယော**, **ပါပိဋ္ဌော** - အထူးသဖြင့် ယုတ်မာသူ, [**ပါပါနံ+ဝိသေသော** - ယုတ်မာသူတို့ အောက် ထူးသူ, (အထူး ယုတ်မာသူ)၊ **ပါပါနံ**၏ နောက်၌ **တရ**-စသော ပစ္စည်းများ သက်။] (ခ) **ပဋုတရော**, **ပဋုတမော**, **ပဋုိသိကော**, **ပဋုိယော**, **ပဋုိဋ္ဌော** - အထူးသဖြင့် လိမ္မာသူ, [**ပဋုနံ+ဝိသေသော** - လိမ္မာသူတို့ထက် ထူးသူ။] မှတ်ချက်။ ။ကျမ်းဂန်တို့၌ “**တရ** ပစ္စည်း၏ အနက်ထက်, **တမ** ပစ္စည်း၏ အနက်သည် သာလွန်၏”ဟု ဆိုကြသည်။ ## PAGE 176 ### ၄။ အဿတ္ထိတန္တိတ် [ဆောင်] **၂၁။** **အဿ အတ္ထိ**, အနက်ရှိမူ, **ဝီ-ဣလ-သ**, **ဝ** သက်ကြရလေသည်။ **၂၁။** “**မေဓာ** ! **မေဓာ အဿ အတ္ထိ**-ထိုသူမှာ ပညာ ရှိ၏”ဟု **အဿ အတ္ထိ** အနက်၌ **ဝံ** စသော ပစ္စည်းများ သက်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုတဒ္ဓိတ်ကို **အဿတ္ထိတန္တိတ်**ဟု ခေါ်၏။ [“**ဂုဏော တဿ ဝိဇ္ဇတိ ဂုဏဝါ**”၌ **အဿ အတ္ထိ** လုံးဝ မပါဘဲ “**ဝိဇ္ဇတိ**-ရှိ၏” ဟု **အတ္ထိ**၏ အနက်သာ ပါသောကြောင့် “**အတ္ထိ အတ္ထတဒ္ဓိတ်** - **အတ္ထုတ္ထတဒ္ဓိတ်**”ဟု သီဟိုဠ်မူ ရှိသည်။] (က) **မေဓာဝီ** - ပညာရှိသ, [**မေဓာ+အဿ+အတ္ထိ**, **ဝီ** ပစ္စည်း။] **မေဓာဝိ** - ပညာရှိ မိန်းမ၊ **မေဓာဝိ** - ပညာရှိ အမျိုး၊ **မာယာဝီ** - မာယာရှိသူ။ (ခ) **ပိစ္ဆိလော** - အစေးရှိသော သစ်ပင်, [**ပိစ္ဆံ+အဿ+အတ္ထိ**, **ဣလ**]၊ **ဇဋိလော** - ဆံကျစ်ရှိသော ရသေ့၊ **တုဏ္ဍိလော** - နှုတ်သီးရှိသော ဝက်။ (ဂ) **သုမေဓသော** - ကောင်းသော ပညာရှိသူ, [**သုမေဓာ+အဿ+အတ္ထိ**, **သ**]၊ **လောမသော** - အမွေး ရှိသူ။ (ဃ) **ကေသဝေါ** - ကောင်းသော ဆပင် ရှိသူ, [**ကေသာ+အဿ+အတ္ထိ**, **ဝ**]၊ **ဝါစာလော** - စကား ရှိသူ (စကားများသူ), [**ဝါစာ+အဿ-အတ္ထိ**, **အာလ**]။ ## PAGE 177 [ဆောင်] ၂၂။ တပစသည်, နောက်၌ သီနှင့်, တစ်လီ ဒဏ္ဍ, နောက် ဣက-ဤ, မရွာဒိနောက်, ရ လည်းရောက်, မဖောက် သက်ကြသည်။ ၂၂။ တပစသည်၏ နောက်၌ သီ ပစ္စည်း သက်၏၊ ဒဏ္ဍ စသည်၏ နောက်၌ ဣက-ဤ ပစ္စည်း သက်၏၊ မဓု စသည်၏ နောက်၌ ရ ပစ္စည်း သက်သည်။ (က) **တပဿီ** = အကျင့်ရှိသူ (ရသေ့)၊ [“တပေါ+အဿ+အတ္ထိ” သီ ပစ္စည်း၊ သ ဒွေဘော်လာ]၊ **တပဿိနီ** = ရသေ့မ။ **ယသဿီ** = အခြံအရံ ရှိသူ (အခြံအရံ များသူ)၊ **တေဇဿီ** = တန်ခိုးရှိသူ (တန်ခိုးကြီးသူ)။ (ခ) **ဒဏ္ဍကော**, **ဒဏ္ဍီ** = ဒုတ်ရှိသူ (ဒုတ်ကိုင်သူ)၊ [ဣက, ဤ ပစ္စည်း]၊ **သံဃ** = ဂိုဏ်းသံဃာရှိသော ဆရာကြီး၊ **ဆတ္တိကော**, **ဆတ္တိ** = ထီးရှိသူ (ထီးซောင်းသူ)၊ **ဉာဏိကော**, **ဉာဏီ** = ဉာဏ်ရှိသူ (ဉာဏ်ကောင်းသူ)။ (ဂ) **မဓုရော** = ချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသော ထန်းလျက်၊ [“မဓု+အဿ+အတ္ထိ” ရ ပစ္စည်း]၊ **ကုဥရော** = မေးရှိသော ဆင်၊ **နဂရော** = သစ်ပင်ရှိသော အရပ်၊ [“နဂါ+ယသ္မိံ+အတ္ထိ”]၊ **မုခရော** = နှုတ်ရှိသူ (နှုတ်ကောင်း လျှာပါးနှင့် စကားများသူ)။ ## PAGE 178 [ဆောင်] ၂၃။ ဂုဏာဒိနောက်, ဝတ္တုရောက်၏၊ သတျာဒိဝယ်, မန္တ ဆွယ်လော၊ တစ်သွယ် သဒ္ဓါ, စသည်မှာလည်း, ဏ ပစ္စည်း, အသီးသီး သက်ကြသည်။ ၂၄။ အာယု နောက်ရှု သက် မန္တု ဝယ်, ဥကို အသ, ပြုတုံကမူ, **အာယသ္မာ**, ရုပ်ထူးမှာ, ရံခါ ပြီးရသည်။ ၂၃။ ဂုဏ, ဘဂ စသည် နောက်၌ ဝန္တု ပစ္စည်း, သတိ စသည်၏ နောက်၌ မန္တု ပစ္စည်း, သဒ္ဓါ စသည်၏ နောက်၌ ဏ ပစ္စည်း သက်။ (က) **ဂုဏဝါ** = ဂုဏ်ရှိသူ၊ **ဂုဏဝတီ** = ဂုဏ်ရှိသော မိန်းမ၊ [“ဂုဏော+အဿ+အတ္ထိ”]၊ **ဘဂဝါ** = ဘုန်းတော်ရှိသော ဘုရား (ဘုန်းတော်ကြီးသော ဘုရား)၊ [“ဘဂါ+ယဿ+အတ္ထိ”] (စ) **သတိမာ** = သတိရှိသူ (သတိ ကောင်းသူ)၊ **ဗန္ဓုမာ** = ဆွေမျိုးရှိသူ၊ **သတိမတီ** = သတိရှိသော မိန်းမ။ (ဂ) **သဒ္ဓေါ** = သဒ္ဓါရှိသူ၊ [“သဒ္ဓါ+ယဿ+အတ္ထိ”]၊ **ပညာ** = ပညာရှိသူ၊ **တာပသ** = အကျင့်ရှိသော ရသေ့၊ [“တပေါ+ယဿ+အတ္ထိ” တပ နောင် ဏ ပစ္စည်း, တ ၏ အ ကို အာ ဝုဒ္ဓိ ပြု, သိဗျဉ်းလာ]၊ **တာပသီ** = ရသေ့မ။ **အာယသ္မာ** = ရှည်သော အသက်ရှိသူ (သဒ္ဒါနက်), အရှင် (ပေးရိုးအနက်)၊ [“အာယု+အဿ+အတ္ထိ”]၊ အာယု နောက်၌ မန္တ ပစ္စည်း သက်, ဥ ကို အသ် ပြု။ အဿတ္ထိကျိတ် ပြီး၏။ ## PAGE 179 ၅။ သင်္ချာတဒိတ် [ဆောင်] ၂၅။ အနက် ပူရဏ, ပြည့်ကြောင်းပြမှု, မနှင့် ထ ဌာ တိယ ပါ, လျော်စွာ သက်ကြသည်။ ၂၅။ ပူရဏ (ပြည့်ကြောင်း) အနက်၌ မ-ထ-ဌ-တိယ ၄ ပစ္စည်း သက်၏၊ [တိယ ၌ “တျ” ကို “တိယ” ဟုလည်း ရေးကြ၏။] (က) **ပဉ္စမော** = ငါးခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း, ဝါ-ငါးခုမြောက်။ [“ပဉ္စန္နံ ပူရဏော” မ ပစ္စည်း]၊ **ပဉ္စမာ**, **ပဉ္စမီ** = ငါးခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း ပါရမီ၊ **ပဉ္စမံ** = ငါးခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း စိတ်, ဝါ-ငါးခုမြောက် စိတ်။ (ခ) **စတုတ္ထော** = လေးခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း, ဝါ-၄ ခုမြောက်၊ [“စတုတ္ထံ ပူရဏာ” ထ ပစ္စည်း, တ် ဒွေဘော်လာ]၊ **စတုတ္ထာ**, **စတုတ္ထီ**, **စတုတ္ထံ** = ၄ ခုမြောက်။ (ဂ) **ဆဋ္ဌော** = ခြောက်ခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း, ဝါ-၆ ခုမြောက်၊ [ဌ ပစ္စည်း, ဋ် ဒွေဘော်လာ]၊ **ဆဋ္ဌာ**, **ဆဋ္ဌီ**, **ဆဋ္ဌံ**။ (ဃ) **ဒုတိယော** = ၂ ခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း၊ **ဒုတိယာ**, **ဒုတိယံ** = နှစ်ခုမြောက်၊ **တတိယော** = ၃ ခုတို့၏ ပြည့်ကြောင်း၊ **တတိယာ**, **တတိယံ** = ၃ ခုမြောက်။ အမှာ။ ။ နဂိုရ် တစ်ခုရှိရာ၌..နောက် တစ်ခုတိုးလျှင် ထိုတစ်ခုသည် ၂ခု၏ ပြည့်ကြောင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဒုတိယော” အရ ၂ ခုလုံး မရဘဲ နောက်တစ်ခုသာ ရ၏၊ ထိုတစ်ခုကိုပင် “၂ ခုမြောက်” ဟုလည်း ဆိုရသည်။ ## PAGE 180 သင်္ချာ အစဉ်များ **ဧကော**-တစ် (၁) (**ဧကာ**, **ဧကံ** )။ **ပဌမော**-ပဌမ၊ ဝါ-ရှေးဦးစွာ (**ပဌမာ**, **ပဌမံ** )။ **ဒွေ**-၂ ခုတို့၊ **ဒုတီယော**-၂ ခုမြောက်။ **တယော**, **တိသော**, **တီဏိ**-၃ ခုတို့၊ **တတိယော**-၃ ခုမြောက်။ **စတ္တာရော**, **စတာ**, **စတ္တာရိ**-၄ ခုတို့၊ **စတုတ္ထော**-၄ ခု မြောက်၊ [ **စတုတ္ထာ**, **စတုတ္ထ**, **စတုတ္ထ**။ ] **ပဉ္စ**-၅ ခုတို့၊ **ပဉ္စမော**-၅ ခုမြောက်၊ [ **ပဉ္စမာ**, **ပဉ္စမီ**, **ပဉ္စမံ**။ ] **ဆ**-၆ ခုတို့၊ **ဆဋ္ဌော**-၆ ခုမြောက်၊ [ **ဆဋ္ဌာ**, **ဆန္ဒီ**, **ဆဋ္ဌ**။ ] **သတ္တ**-၇ ခုတို့၊ **သတ္တမော**−၇ ခုမြောက်၊ [ **သတ္တမာ**, **သတ္တမီ**, **သတ္တမံ**။ ] **အဋ္ဌ**-၈ ခုတို့၊ **အဋ္ဌမော**-ရှစ်ခုမြောက်။ **နဝ**-၉ ခုတို့၊ **နဝမော**- ၉ ခုမြောက်။ **ဒသ**-ဆယ်ခုတို့၊ **ဒသမော**-ဆယ်ခုမြောက်။ **ဧကာဒသ**, **ဧကာဒသ**-တစ်ဆယ့်တစ်ခုတို့၊ **ဧကာဒသမော**။ **ဒွါဒသ**, **ဒွါဒသမော**။ **တေရသ**, **တေရသမော**။ **စုဒ္ဒသ**, **စုဒ္ဒသမော**, **စာတုဒ္ဒိသော**။ **ပန္နရသ**, **ပန္နရသမော**, **ပန္နရသော**။ [ ဣတ္ထိလိန်၌ “**ဧကာဒသီ**, **ဒွါဒသီ**, **တေရသီ**, **စာတုဒ္ဒသီ**, **ပန္နရသီ**” စသည် ဖြစ်၏။ ] **သောဠသ**, **သောဠသမော**။ **သတ္တရသ**, **သတ္တရသမော**။ **အဋ္ဌာရသ**, **အဋ္ဌာရသမော**။ **ဧကူနဝီသတိ**-တစ်ခုဖြင့် ယုတ်လျှော့သော နှစ်ဆယ်၊ ဝါ ၁၉၊ **ဧကူနဝီသတိမော**-၁၉ ခုမြောက်။ **ဝီသံ**, **ဝီသတိ**-နှစ်ဆယ်၊ **ဝီသတိမော**-နှစ်ဆယ်မြောက်။ **တိံသံ**, **တိံသတိ**-သုံးဆယ်။ **စတ္တာလီသံ**-လေးဆယ်။ **ပညာသံ**-ငါးဆယ်။ **သဋ္ဌိ**-ခြောက်ဆယ်။ **သတ္တတိ**, **သတ္တရိ**-ခုနစ်ဆယ်။ ## PAGE 181 **အသီတိ**-ရှစ်ဆယ်၊ **ဧကာသီတိ**-ရှစ်ဆယ့်တစ်၊ **ဧကူနနဝုတိ**-တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်၊ ဝါ-၈၉။ **နဝုတိ**-ကိုးဆယ်၊ **ဧကူနသတ္တံ**-တစ်ခုယုတ် တစ်ရာ၊ ဝါ-၉၉။ **သတံ**-တစ်ရာ။ **သဟဿံ**-တစ်ထောင့်။ **ဒသသဟဿံ**-တစ်သောင်း။ **သတသဟဿံ**-တစ်သိန်း။ [ **နိယုတံ**-တစ်သောင်း။ **လက္ခံ**-တစ်သိန်း။ ] **ဒသသတသဟဿံ**-တစ်သန်း။ **ကောဋိ**-တစ်ကုဋေ။ **ပကောဋိ**-ပကုဋေ။ **ကောဋိပကောဋိ**-ကုဋေပကုဋေ။ **အက္ခောဘိဏီ**-အက္ခောဘိဏီ။ **အသင်္ချေယျံ**-အသင်္ချေ။ {ဆောင်} (က) **ဒွိ** စ **အဋ္ဌာရသ်**, သုံးလိန်မှတ်, မြဲလတ် ဗဟုဝုစ်။ (ခ) **ဝီသတျာဒိ**, **နဝုတိ**, ဣတ္ထိ ဧကဝုစ်။ (ဂ) **သတံ** စဦး, သင်္ချေဆုံး, နပုံး ဧကဝုစ်။ (ဃ) **ကောဋိ** သုံးလီ, **ခေါဘိဏီ**, ဣတ္ထိ ဧကဝုစ်။ (င) အစုခွဲပုံ, အားလုံးစုံ, မှတ်ကုန် ဗဟုဝုစ်။ (စ) သတတစ်ခု, ကောဋိတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ သတ ၂ ခု စသည်, ကောဋိ ၂ ခု စသည်ဖြစ်၍ ၂ ခု ၃ ခုစသည် ကွဲပြားလျှင် ။ "**ဒွေ**+**သတာနိ**, **ဒွေ**+**ကောဋိယော**, **စတ္တာရိ**+**အသင်္ချေယျာနိ**" စသည်ဖြင့် အားလုံး ဗဟုဝုစ် ဖြစ်ကြသည်။ သင်္ချာတကျိတ် ပြီး၏။ ## PAGE 182 ## အခန်း — အဗျယကျိတ် {ဆောင် ၂၆။ အကြိမ်အနက်, က္ခတ္တံ သက်လော၊ အနက်အဖို့, အပြားတို့ပါ, ခြင်းအရာဝယ်, **ဓာ** နှင့် **ဇ္ဈ**-သော, **ထာ**-**ထံ** နှော၍, ထပ်လော **ထတ္တာ**, ခုနစ်ဖြာသည်, မှန်စွာ အဗျယပစ္စည်းတည်း။ --- ### ကြည့်ရှုရန် (က) **ဧကက္ခတ္တံ**-တစ်ကြိမ်၊ [“**ဧကော**+**ဝါရော**”]၊ **ဒွိက္ခတ္တံ**-နှစ်ကြိမ်၊ **တိက္ခတ္တံ**-၃ ကြိမ်၊ **ဗဟုက္ခတ္တံ**-အကြိမ်များစွာ၊ **ကတိက္ခတ္တံ**-ဘယ်နှစ်ကြိမ်နည်း၊ ဤသို့ အကြိမ်အနက်၌ **က္ခတ္တံ** ပစ္စည်း သက်၏။ (ခ) **ဧကဓာ**-တစ်ပါးသော အဖို့ဖြင့်၊ ဝါ-တစ်ဖို့, တစ်စု၊ **ဧကေန**+**ဧကဝိဘာဂေန**-ဝေဖန်အပ်သော အဖို့ (အစုအပုံ)ဖြင့်။ **ဒွိဓာ**-နှစ်ပါး အပြားအားဖြင့်၊ (နှစ်ပါးပြား၏)။ **ကတိဓာ**-ဘယ့်လောက် ပြားသနည်း၊ **ဗဟုဓာ**-များသော အပြား အားဖြင့်၊ [**ဗဟူဟိ**+**ဝိဘာဂေဟိ**-ဝေဖန်အပ်သော အပြားတို့ဖြင့်။] ဤသို့ အပြား အဖို့အစု အနက်၌ **ဓာ** ပစ္စည်း သက်၏။ (ဂ) **ဧကဇ္ဈံ**-တစ်ပေါင်းတည်း၊ [“**ဧကော**+**ဝိဘာဂေါ**”]၊ **ဒွေဇ္ဈံ**-နှစ်ပါးအပြား၊ ဝါ-နှစ်ဖြာ၊ [“**ဒွေ**+**ဝိဘာဂါ**”]၊ ဤသို့ အပြား အဖို့အစု အနက်၌ **ဇ္ဈ** ပစ္စည်းလည်း သက်၏။ ## PAGE 183 (ဃ) **သဗ္ဗသော**-ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ [“**သဗ္ဗေန+အာကာရေန**”]၊ ဝါ-ခပ်သိမ်းသော အပြားအားဖြင့်၊ [“**သဗ္ဗေန+ပကာရေန**”]။ **ဥပါယသော**-အကြောင်းအားဖြင့်၊ ဝါ-ဥပါယ်တမည်အားဖြင့်၊ **ဌာနသော**-တစ်ခဏခြင်းအားဖြင့်၊ **ယောနိသော**-သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်၊ ဤသို့ “**သော**” ပစ္စည်းလည်း သက်၏။ (င) **ယထာ**-အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ ဝါ-အကြင် အပြားအားဖြင့်၊ **တထာ**-ထို အခြင်းအရာ (ထို အပြား)အားဖြင့်၊ **အညထာ**-တစ်ပါး (တခြား)သော အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ **ဣတရထာ**-ဆိုအပ်ပြီးမှ တစ်ပါး (တခြား)သော အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ **ဥဘယထာ**-၂ ပါး အပြားအားဖြင့်၊ ဤသို့ “**ထာ**” ပစ္စည်းလည်း သက်၏။ (စ) **ကထံ**-အဘယ် အပြားအားဖြင့်၊ [“**ကေန+ပကာရေနံ**”]၊ **ဣတ္ထံ**-ဤသို့သော အပြားသည်၊ [“**အယံ+ပကာရော**”] ဤသို့ “**ထံ**” ပစ္စည်းလည်း သက်၏။ **ယထတ္တာ**-အကြင်သို့သော အပြားသည်၊ **တထတ္တာ**-ထိုသို့သော အပြားသည်၊ ဤသို့ “**ထတ္တာ**” ပစ္စည်းလည်း သက်၏။ အဗျယတဒိတ် ပြီး၏။ တုတ်ကျဉ်း ပြီးပြီ။ ## PAGE 184 ### ကိတ်အကျဉ်း [ဆောင်] ၁။ ကတ္တား တတ်ဆို, ကံ အပ်ဆို၍, ကြောင်းကို ကရဏ, သမ္ပဒါနာ, အပါဒါတည့်, အဓိကရိုဏ်း, ဤ သုံးဂိုဏ်းမှာ, ရာချည်းသာဟော၊ ခြင်း-ရာ-ဘော, မှတ်လော သာဓန အနက်ပြ။ သာဓန ၇ ပါး **ကတ္တူ**, **ကမ္မ**, **ကရဏ**, **သမ္ပဒါန**, **အပါဒါန**, **အဓိကရဏ**, **ဘာဝသာဓန** အားဖြင့် သာဓန ၇ ပါး ရှိ၏။ **ကတ္တုသာဓန**ဟု ခေါ်အပ်သော ကတ္တား အနက်ပေးရာ၌ “တတ်” ဟု ပေးရ၏၊ “**ကာရကော**-ပြုတတ်သူ”စသည်တည်း။ **ကမ္မသာဓန** (ကံ) အနက်ပေးရာ၌ “အပ်”ဟု ပေးရ၏၊ “**ကတော**-ပြုအပ်၏”စသည်တည်း။ **ကရဏသာဓန** (ကရိုဏ်း) အနက်ပေးရာ၌ “ကြောင်း”ဟု ပေးရ၏၊ “**ကရဏံ**-ပြုကြောင်း” စသည်တည်း။ **သမ္ပဒါနသာဓန** (သမ္ပဒါန်) အနက်ပေးရာ၌ “ရာ” ဟု ပေးရ၏၊ “**ဒါနီယော**-ပေးရာ”စသည်တည်း။ **အပါဒါနသာဓန** (အပါဒါန်) အနက်ပေးရာ၌လည်း “ရာ”ဟု ပေးရ၏။ “**နိဂ္ဂတော**-ထွက်ခွာခဲ့ရာ”စသည်တည်း။ **အဓိကရဏသာဓန** (အဓိကရဏ) အနက်ပေးရာ၌လည်း “ရာ”ဟုပင် ပေးရ၏၊ “**ဌာနံ**-တည်ရာ” စသည်တည်း။ **ဘာဝသာဓန** (ဘော) အနက်ပေးရာ၌ “ခြင်း”ဟုလည်းကောင်း, “ရာ”ဟုလည်းကောင်း ပေးရ၏။ “**ဘဝိတဗ္ဗ**-ဖြစ်ခြင်း၊ ဝါ-ဖြစ်ရာ၏” စသည်တည်း။ ## PAGE 185 **အ**-**တ**-**တဝန္တု**, **တာဝီ**-**တု** ပါ, **ယု**-**ဏီ**-**မာန**, **အန္တ** မျှ သက်ပြရတော့မည်။ **တဗ္ဗ**, **အရိယ**။ ။ **ကတ္တဗ္ဗ**, **ကရဏီယံ**-ပြုအပ်၏, ပြုထိုက်၏, ပြုသင့်၏, ပြုနိုင်၏, ပြုရမည်, ပြုလေ, ပြုလော, ပြုချိန်တန်ပြီ, ပြုရာ၏၊ [**ကရ+တဗ္ဗ, အနီယ**]၊ **ကတ္တဗ္ဗော**, **ကရဏီယော**, **ကတ္တဗ္ဗာ**, **ကရဏီယာ**၊ **ဂန္တဗ္ဗံ**, **ဂမနီယံ** (**ဂမု**)၊ **ပစိတဗ္ဗံ**, **ပစနီယံ** (**ပ**)၊ **ဘဝိတဗ္ဗ**, **ဘဝနီယံ**-ဖြစ်ထိုက်၏, ဖြစ်ရာ၏၊ [**ဘူ+တဗ္ဗ, အနီယ**]။ **ဏွု**။ ။ **ကာရကော**-ပြုတတ်သူ၊ **ကာရိကာ**-ပြုတတ်သူမ၊ **ကာရကံ**-ပြုတတ်သောအမျိုး၊ **ကရောတီတိ ကာရကော**- [**ကရ+ဏွု**] ]၊ **ဒါယကော**, **ဒါယိကာ**, **ဒါယကံ** [**ဒါ+ဏွု**]၊ **ပါစကော**, **ပါစိကာ**, **ပါစကံ** [**ပစ+ဏွု**]။ **ဥပါသကော**- ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်တတ်သူ၊ **ဥပါသိကာ**- ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်တတ်သော မိန်းမ၊ **ဥပါသကံ**- ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်တတ်သော အမျိုး၊ [**ဥပပုဗ္ဗ+အာသ**]၊ **နာယကော**-ရှေ့ဆောင် အကြီးအကဲ၊ **နာယိကာ**-ရှေ့ဆောင် မိန်းမ၊ **နာယကံ**-ရှေ့ဆောင် အမျိုး၊ [**နိဓာတ်**]။ **ဏ**။ ။ **ကုမ္ဘကာရော**-အိုးကို လုပ်သူ (အိုးထိန်းသည်)၊ **ကုမ္ဘီ ကရောတီတိ ကုမ္ဘကာရော**၊ [**ကုမ္ဘ+ကရ+ဏ**]။ **မာလာကာရော**-ပန်းကို ပြုသူ၊ (ပန်းသည်)၊ **ကာရော**-ပြုခြင်း၊ ဝါ-ပြုအပ်သော အလုပ်။ ## PAGE 186 **မူလတန်းသဒ္ဒါ** **အ**။ ။ **တက္ကရော**-ထိုအမှုကို ပြုသူ၊ **နိဿယော**-မှီအပ်သော အရာ၊ [နိပုဗ္ဗ+သိ]၊ **ဝိနယော**-ဆုံးမရာ, ဆုံးမကြောင်း (သာသနာ)၊ [ဝိပုဗ္ဗ+နီ]၊ **ခယော**-ကုန်ရာ၊ [ခီ]၊ **ဇယော**-အောင်ခြင်း, နိုင်ခြင်း၊ [ဇိ]၊ **ပဘဝေါ**-စ၍ ဖြစ်ခဲ့ရာ အရပ်၊ [ပပုဗ္ဗ+ဘူ]။ **သင်္ဂဟော**-သိမ်းယူခြင်း၊ [သံပုဗ္ဗ+ဂဟ]၊ **နိဂ္ဂဟော**-နှိပ်ခြင်း၊ **ပဂ္ဂဟော**-ချီးမြှောက်ခြင်း၊ **အာဂမော**-လာခြင်း၊ ဝါ-လာတတ်သော အက္ခရာ၊ [အာပုဗ္ဗ+ဂမု]။ ။ **ဂတော**-သွားသည်, သွား၏, သွားသူ၊ [ဂမု]၊ **ဂတော**-ရောက်အပ်၏, သွားအပ်၏၊ **ကတော**-ပြုအပ်၏၊ **ရတော**-မွေ့လျော်၏, ပျော်၏၊ [ရမု]၊ **ဘုတ္တော**-စားပြီ၊ ဝါ-စားအပ်ပြီ၊ [ဘုဇ]၊ **ဘူတော**-ဖြစ်ပြီ၊ **ဘာဝိတော**-ဖြစ်စေအပ်၏, ပွားစေအပ်၏၊ **ကာရိတော**-ပြုစေအပ်၏၊ **ယာစိတော**-တောင်းအပ်၏၊ **နီတော**-ဆောင်အပ်၏၊ **ဂီတံ**-သီဆိုခြင်း၊ [ဂေ]၊ **ဂတံ**-သွားခြင်း၊ **ဌိတံ**-ရပ်ခြင်း၊ [ဌာ]၊ **ဇိတော**-အောင်အပ်၏၊ **ဉာတော**-သိအပ်၏။ **တ** **တာဝီ**။ ။ **ဘုတ္တဝါ**, **ဘုတ္တာဝီ**-စားပြီးသူ၊ [ဘုဇ]၊ **ဟုတဝါ**, **ဟုတာဝီ**-ပူဇော်ပြီးသူ၊ **ဝုသိတဝါ**, **ဝုသိတာဝီ**-ကျင့်သုံးပြီးသူ။ **တု**။ ။ **ကတ္တာ**-ပြုတတ်သူ၊ **ဘတ္တာ**-မွေးမြူတတ်သူ (အရှင်, လင်)၊ [ဘရ]၊ **ဝတ္တာ**-ပြောဆိုတတ်သူ၊ [ဝစ]၊ **နေတာ**-ဆောင်တတ်သူ၊ [နီ]၊ **သောတာ**-နာယူတတ်သူ, ကြားတတ်သူ၊ [သု]၊ **သာဝေတာ**-ကြားစေတတ်သူ၊ [သု+ကေ]၊ **ဓာတာ**-ဆောင်တတ်သူ၊ [ဓာ]၊ **ဒါတာ**-ပေးတတ်သူ၊ [ဒါ]။ ## PAGE 187 **ယု**။ ။ **နန္ဒနံ**-နှစ်သက်ခြင်း၊ ဝါ-နှစ်သက်အပ်သော ဝတ္ထု၊ [နန္ဒ]၊ **ဂဟဏံ**-ယူခြင်း၊ ဝါ-ယူအပ်သော ဝတ္ထု၊ **ဉာဏံ**-သိတတ်သော ဉာဏ်၊ **ဝိညာဏံ**-mộtမျိုးတစ်ဖုံ သိတတ်သော ဝိညာဉ်၊ **ဈာနံ**-စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သော ဈာန်၊ **ပူရဏံ**-ပြည့်ကြောင်း၊ **ဒါနံ**-ပေးအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထု၊ ဝါ-ပေးလှူကြောင်း ဒါနစေတနာ၊ **သမ္ပဒါနံ**-ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် ပေးရာ၊ [သံ+ပ+ဒါ]၊ **အပါဒါနံ**-ဖဲ၍ ယူခဲ့ရာ၊ [အပ+အာ+ဒါ]။ **တလတ္ထ** **ယု**။ ။ **ဃောသနော**-ကြွေးကြော်ခြင်း အလေ့ရှိသူ၊ **ဘာသနော**-ဆိုလေ့ ရှိသူ၊ **ကောဓနော**-စိတ်ဆိုးလေ့ ရှိသူ၊ **စလနော**-တုန်လှုပ်လေ့ ရှိသူ၊ **မဏ္ဍနော**-တန်ဆာဆင်လေ့ ရှိသူ၊ **ရောစနော**-တင့်တယ်လေ့ ရှိသူ။ **ကိ**။ ။ **ဗြဟ္မစာရီ**-မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူ၊ **ဗြဟ္မစာရိနီ**-မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသော မိန်းမ၊ **ဓမ္မစာရီ**-တရားကို ကျင့်လေ့ရှိသူ၊ [တ-ထို+သီလ-အလေ့ (အလေ့အလာ ဝါသနာ)]။ **မာန** **အင်္ဂ**။ ။ **ဂစ္ဆမာနော**, **ဂစ္ဆန္တော**-သွားစဉ်, သွားလသော်၊ **ဂစ္ဆယမာနော**-သွားအပ်စဉ်၊ **ကုရုမာနော**, **ကုဗ္ဗန္တော**, **ကရောန္တော**-ပြုစဉ်၊ **ကရီယမာနော**-ပြုအပ်စဉ်၊ **လဘတိ**-ရ၏၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် **မာန**, **အန္တ** ပစ္စည်းဆုံးသော ပုဒ်ဟူသမျှ နောက် ကြိယာ တစ်ခုခုနှင့် တွဲရသည်။ ကိတ်အကျဉ်း ပြီးပြီ။ ## PAGE 188 ပါဠိသိက္ခာ၏ သဒ္ဓါကျဉ်းကို သင်ယူအပြီးတွင် လက်တွေ့ ငှက်ဉာဏ် အခြေခံ ဖြစ်စေရန် ပါဠိ အရေး, အဖတ်, အပြော ကျွမ်းကျင်စေရန် ဤ ပါဠိပဒတ္ထကို တတိယပိုင်းအနေဖြင့် ဖြည့်စွက်အပ်ပါသည်။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 189 သင်ခန်းနံပါတ် (၁) မာသာရပ **၁။ ဗောဓိသတ္တော မဟောသဓကုမာရော အမရံ နာမ ကညံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တော တစ်ခုသော ဌာနေ ဗဒရရုက္ခံ ဒိသွာ တဿ မူလေ နိသီဒိ။** **၂။ အမရာ ဒေဝီ ဖလသမ္ပန္နံ ဗဒရရုက္ခံ ဒိသွာ အာဟ - “သာမိ! အဘိရုဟိတွာ ဗဒရဖလံ ဩစိနိတွာ ခါဒါဟိ၊ မယှမ္ပိ ဒေဟိ”တိ။** **၃။ “ဘဒ္ဒေ! အဟံ ကိလာမိ၊ အဘိရုဟိတုံ န သက္ကောမိ၊ တွံယေဝ အဘိရုဟ”တိ။** **၄။ အမရာ ဒေဝီ တဿ ဝစနံ သုတွာ အဘိရုယှ သာခါယံ နိသီဒိတွာ ဖလံ ဩစိနိ။** **၅။ ဗောဓိသတ္တော အာဟ - “ဘဒ္ဒေ! ဖလံ မယှံ ဒေဟိ”တိ။** **၆။ “ဥဏှံ ခါဒိဿသိ၊ ဥဒါဟု သီတလံ?”။** **၇။ “ဘဒ္ဒေ! ဥဏှံ မေ အက္ခ”။** **၈။ အမရာ ဒေဝီ ဖလာနိ ဘူမိယံ ခိပိတွာ အာဟ - “သာမိ! ခါဒါ”တိ။** ## PAGE 190 **၉။ ဗောဓိသတ္တော ဖလာနိ ဂဟေတွာ ဓမေန္တော ခါဒိတွာ - ပုန အာဟ - “ဘဒ္ဒေ! သီတလံ မေ ဒေဟီ”တိ။** **၁၀။ အမရာ ဒေဝီ ဗဒရဖလာနိ တိဏဘူမိယာ ဥပရိ ခိပိတွာ အာဟ - “သာမိ! ခါဒါ”တိ။** **၁၁။ ဗောဓိသတ္တော တံ ဂဟေတွာ ခါဒိ။** လေ့ကျင့်ခန်း (က) ၁။ မောင်ဌေးသည် မောင်အေးကို ခေါ်၍ ကျောင်းတိုက်သို့ လာ၏။ ၂။ သူသည် တစ်နေရာ၌ အသီးနှင့် ပြည့်စုံသော သရက်ပင်ကို မြင်၍ ပြောသည်မှာ - “မောင်အေး! မင်း သရက်ပင် တက်ပြီး သရက်သီး ခဲစားပါလား၊ ငါ့လဲပေးပါ”။ ၃။ “ငါ မတက်နိုင်ဘူး၊ မင်းသာ တက်ပါ”ဟု မောင်အေးက ပြောသည်။ ၄။ မောင်ဌေးသည် သရက်ပင်ကို တက်၍ သစ်ကိုင်းကြား၌ ထိုင်လျက် သရက်သီးကို ဆွတ်ပြီးလျှင် ခဲစားလေသည်။ ၅။ “မောင်ဌေး! ငါ့အားသရက်သီးကို ပေးပါဦး”ဟု မောင်အေးက တောင်းသည်။ ၆။ မောင်ဌေးသည် သရက်သီးကို ဆွတ်၍ ချပြီးလျှင် “ခဲစားပါ မောင်အေး”ဟု ပြောလေသည်။ ## PAGE 191 ၇။ မောင်အေးသည် သရက်သီးကို ယူ၍ ခဲစားလေသည်။ ၈။ ထို့နောက် မောင်ဌေးသည် သရက်ပင်မှ ဆင်း၍ နှစ်ယောက်လုံး အိမ်သို့ ပြန်သွားကြလေသည်။ [ **အမ္ဗ** = သရက်၊ **ဥဘောပိ** = နှစ်ယောက်လုံး၊ **တတော ပရံ** = ထို့နောက် ]။ ## အခန်း — သင်ခန်းစာနံပါတ် (၂) ### ဂါမဒါရက ဝတ္ထု **၁။ မောင်ဘ မောင်ဝ နာမကာ ဂါမဒါရကာ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တာ ဧကံ မဓုရဖလံ စိဉ္စာရုက္ခံ ဒိသွာ အာရုဟိံသု။** **၂။ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ သာမဏေရော နိဝါရေတိ - “မာ အာရုဟထ၊ မာ အာရုဟထာ”တိ။** **၃။ တေ ဧဝံ နိဝါရိယမာနာပိ အာရုဟန္တိ ယေဝ၊ မောင်ဝ ပန - “အမှေသု အာရုဟန္တေသု ကိံ ဘဝိဿတိ”တိပိ ဘဏတိ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဂါမဒါရကော** = ရွာသားကလေး (ရွာထဲက အကောင်ကလေး)၊ **မဓုရဖလံ** = ချိုသော အသီးရှိသော၊ **စိဉ္ဇာ** = မန်ကျည်း၊ **နိဝါရေတိ** = တားမြစ်၏၊ **အာရုဟန္တိ ယေဝ** = တက်မြဲတက်ကြသည်သာ။ ## PAGE 192 **၄။ သာမဏေရော မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ-“ဣဓ ဘန္တေ ဂါမဒါရကာ စိဉ္စာရုက္ခံ အာရုယှန္တီ”တိ။** **၅။ အာယသ္မာ စက္ကပါလော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ကုဒ္ဓေါ အာဟ-“ဧထ သာမဏေရာ!! လေဍ္ဍုနာ ပဟရိတွာ ပါတေထာ”တိ။** **၆။ ဗဟူ သာမဏေရာ အာဂန္တွာ ပရိဝါရေတွာ လေဍ္ဍူဟိ ပဟရိံသု။** **၇။ တေ ပိ ဒါရကာ ဘီတာ သီဃံ သီဃံ သြရုယှ ဂါမာဘိမုခါ ပလာယိံသု။** **၈။ “ဧဝံ ခေါ အာဝုသော!! သမဂ္ဂကမ္မံ နာမ ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ ယထိစ္ဆိတံ သမိဇ္ဈတိ ယေဝါ”တိ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **အမှေသု အာရုဟန္တေသု** = ကျွန်ုပ်တို့ တက်တော့ ဘာဖြစ်မည်နည်း၊ (ကျုပ်တို့ တက်တော့ ဘာဖြစ်မှာတုန်း)။ **ဣဓ ဘန္တေ** = ဟောဒီမှာ ဘုရား။ **ကုဒ္ဓေါ** = အမျက်ထွက်သည်၊ (စိတ်ဆိုးသည်)။ **လေဍ္ဍု** = ခဲ။ **ပါတေ** = ကျစေ၊ (ချ)။ **ဂါမာဘိမုခါ** (**ဂါမ**+**အဘိမုခါ**) = ရွာသို့ ရှေ့ရှုကုန်လျက်၊ (ရွာဘက် မျက်နှาပြုကုန်လျက်)။ **သမဂ္ဂကမ္မံ** = ညီညွတ်သူတို့၏ အလုပ်၊ (ညီညွတ်စွာ လုပ်မှု)။ **ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ** = ကောင်းသည်ဖြစ်စေ, မကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ဝါ-ကောင်းကောင်းဆိုးဆိုး။ **ယထိစ္ဆိတံ** (**ယထာ**+**ဣစ္ဆိတံ**) = အလိုရှိတိုင်း။ **သမိဇ္ဈတိ ယေဝ** = ပြည့်စုံမြဲတည်း။ ## PAGE 193 #### လေ့ကျင့် (၁) ၁။ မြိုင် လှလှ အမည်ရှိကုန်သော သူငယ်မတို့သည် ကျောင်းသို့ လာကြကုန်လသော် ပန်းပင်တို့ကို မြင်၍ ခူးကြကုန်၏။ ၂။ ကိုရင် ဓမ္မရက္ခိတက “မခူးကြနှင့်”ဟု တားမြစ်၏။ ၃။ သူငယ်မတို့သည် ဤသို့ တားမြစ်အပ်ကုန်သော်လည်း အမြဲ ခူးကြ၏။ ၄။ ကိုရင် ဓမ္မရက္ခိတသည် ကိုရင် သံဃရက္ခိတကို ခေါ်၍ ခဲဖြင့် ပေါက်၏။ ၅။ သူငယ်မတို့သည် ကြောက်ကုန်သည် ဖြစ်၍ ကပျာကယာ ရွာသို့ ရှေ့ရှုကုန်လျက် ပြေးကြလေ၏။ ၆။ ထို့နောက် ထိုသူငယ်မတို့၏ အမိအဖတို့သည် ကျောင်းသို့ လာ၍ ဤအကြောင်းကို ဘုန်းကြီးအား လျှောက်၏။ ၇။ ဘုန်းကြီးကား ကိုရင်တို့ကို ဘာမျှ မပြော။ --- **တံ အတ္ထံ** (**တံ**+**အတ္ထံ**) = ဤအကြောင်းကို။ **ကိံ ဝေဒေတိ** = ဘာကို ပြောပြသနည်း၊ (ဘာ ပြောသလဲ)။ **ထေရော** = မထေရ်၊ (ဘုန်းကြီး)။ ## PAGE 194 ## အခန်း — သင်ခန်းစာ နံပါတ် (၃) ### အမရာဒေဝီဝတ္ထု **၁။ မဟောသဓပဏ္ဍိတော အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ ကုမာရိကံ ပရိယေသမာနော အမရာဒေဝီ နာမ ပေါရာဏကသေဋ္ဌိကုလဿ ဓီတရံ ဒိသွာ တံ ဝီမံသိတုကာမော တဿာ ဂေဟေ ကတိပါဟံ ဝသိ။** **၂။ အထ နံ ဝီမံသန္တော အာဟ-“ဘဒ္ဒေ! အမုနာဠိကတဏ္ဍုလံ ဂဟေတွာ ပါတောဝ မယှံ ယာဂုဉ္စ ပူပဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ပစာဟီ”တိ။** **၃။ အမရာ ဒေဝီ “သာဓု”တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဏ္ဍုလေ ကောဋေတွာ မူလတဏ္ဍုလေဟိ ဘတ္တံ, မဇ္ဈိမတဏ္ဍုလေဟိ ယာဂုံ, ကဏကေဟိ ပူပံ ပစိတွာ, ပဌမံ ယာဂုံ အဒါသိ။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **အနုစ္ဆဝိကံ** = လျောက်ပတ်သော၊ (တော်သော)။ **ပရိယေသမာနော** = ရှာလသော်။ **ပေါရာဏကသေဋ္ဌိကုလံ** = ရှေး၌ဖြစ်သော သူဌေးဟောင်းအမျိုး။ **ဝီမံသ** = စူးစမ်း။ **ကတိပါဟံ** (**ကတိပိ**+**အဟံ**) = အနည်းငယ်လည်း ဖြစ်သော ရက်ပတ်လုံး၊ (နှစ်ရက် သုံးရက်လောက်)။ **အမုနာဠိကတဏ္ဍုလံ** = တစ်စလယ်၏ ထက်ဝက်ဆန် (ဆန်တစ်လမယ်)။ **ပါတောဝ** = စောစော၌ပင်။ **ပူပ** = မုန့်။ ## PAGE 195 **၄။ သော တဿာ စိတ္တံ ဝီမံသိတုကာမော “ယာဂုံ ပစိတုံ အဇာနန္တိ ကိမတ္ထံ မမ တဏ္ဍုလေ နာသေသီ”တိ ဝတွာ ဘူမိယံ ပါတေသိ။** **၅။ “သာမိ ! သစေ ယာဂု န သုန္ဒရာ, ပူပံ ခါဒါ”တိ။** **၆။ တမ္ပိ တထေဝ အကာသိ။** **၇။ “သာမိ ! သစေ ပူပေါ န သုန္ဒရော, ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇာ”တိ။** **၈။ ဘတ္တံပိ တထေဝ ကတွာ ကုဒ္ဓေါဝိယ “ဂစ္ဆ ဒွါရေ နိသီဒါ”တိ အာဟ။** **၉။ အမရာဒေဝီ ပန အကုစ္ဆိတွာဝ “သာဓု သာမီ”တိ ဝတွာ ဂန္တွာ နိသီဒိ။** (က) အာနန္တီ = မသိပါဘဲ။ (ခ) ပစိတုံ = ချက်နည်းကို။ (ဂ) သမ္ပဋိစ္ဆ = ဝန်ခံ။ (ဃ) ကောဋ = ထောင်း။ (င) မူလတဏ္ဍုလ = ဆန်ရင်း။ (စ) မဇ္ဈိမတဏ္ဍုလ = ဆန်လတ်။ (ဆ) ကဏက = ဆန်ကွဲ။ (ဇ) ကိမတ္ထံ (ကိ+အတ္တံ) = အဘယ်အကျိုးငှာ။ (ဈ) နာသေသိ = ဖျက်ဆီးဘိသနည်း။ (ည) ကုဒ္ဓေါဝိယ = စိတ်ဆိုးသကဲ့သို့ (စိတ်ဆိုးฮန်ဆောင်၍)။ --- ကြည့်ရှုရန် [ဆောင်] ကျိုး-ချက်-ကြော်-ပြုတ်, ပေါင်း-ကင်-ဖုတ်, လှော် (ဟုတ်) အုံး-ကျပ်တင်။ ပစဓာတ်နက်, ယင်းဆယ်ချက်, မှတ်လျက် ထားစေချင်။ ## PAGE 196 ### လေ့ကျင့်ခန်း (ဂ) ၁။ ကိုရင် ဗုဒ္ဓရက္ခိတ! ယာဂု ကျိုခြင်းငှာ နားလည်ရဲ့လား?၊ (ယာဂုကျိုနည်း သိရဲ့လား, ယာဂု ကျိုတတ်ရဲ့လား)။ ၂။ မှန်ပါဘုရား’တပည့်တော် ယာဂု ကျိုတတ်ပါသည်။ ၃။ အကယ်၍ ယာဂု ကျိုခြင်းငှာ နားလည်အံ့၊ (ယာဂု ကျိုတတ်လျှင်) ကိုရင် ဓမ္မရက္ခိတဖို့ ယာဂု ကျိုလိုက်။ ၄။ ကိုရင် ဓမ္မရက္ခိတ နေမကောင်း ဖြစ်နေတယ်၊ သူ ယာဂု သောက်ချင်လိမ့်မယ်။ ၅။ ကိုရင် ဓမ္မရက္خိတကိုလည်း စုံစမ်းလိုက်ဦး “ယာဂု သောက်မလား” လို့။ ၆။ ယာဂု ကျိုလျှင် သံဃာဖို့ ရေနွေးလည်း ကျိုလိုက်၊ ဆွမ်းကိုတော့ မေဓာနန္ဒ ချက်လိမ့်မယ်။ ၇။ ကိုရင် ဓမ္မရက္ခိတ နေကောင်းပါပြီ၊ သူ ယာဂု သောက်တော့မည် မဟုတ်ပါ၊ ဆွမ်းကိုသာ စားလိမ့်မည်။ **ဂိလာနော** = မကျန်းမာသူ (နေမကောင်းသူ)။ **ကလော** = ကျန်းမာသူ (နေကောင်းသူ)။ ## PAGE 197 ## အခန်း — သင်ခန်း နံပါတ် (၄) ### သုမနာဒေဝီဝတ္ထု **၁။ သာဝတ္ထိယံ အနာထပိဏ္ဍိကဿ နာမ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ သုမနာဒေဝီ နာမ အဟောသိ၊ သာ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ကုမာရိကာဝ ဟုတွာ ဂိလာနာ အဟောသိ၊ သာ မရဏကာလေ ပိတရံ ဒဋ္ဌုကာမာ ဟုတွာ ပက္ကောသာပေသိ၊ သေဋ္ဌိ အာဂန္တွာ အာဟ-** **“ကိံ အမ္မ သုမနေ?”** **“ကိံ တာတ ကနိဋ္ဌဘာတိကာတိ?”** **“ဝိလပသိ အမ္မာတိ?”** **“န ဝိလပါမိ ကနိဋ္ဌဘာတိက !”** **“ဘာယသိ အမ္မ?”** **“န ဘာယာမိ ကနိဋ္ဌဘာတိက !”** **ဧတ္တကံ ဝတွာ ကာလံ မကာသိ။** **၂။ သေဋ္ဌိ ဓီတု သရီရကိစ္စံ ကတွာ ရောဒန္တော သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ၊ အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ။** **ကုမာရိကာ** = အပျို။ **ပက္ကောသာပေ** = ခေါ်စေ (အခေါ်ခိုင်း)။ **ဝိလပသိ** = ယောင်သလား (ကယောင်ကတန်း ပြောတာလား)။ **ဧတ္တကံ** = ဤမျှလောက်ကို။ **ဝတွာ** = ပြော၍။ **ကာလံ** = သေခြင်း။ **သရီရကိစ္စံ** = ကိုယ်ကိစ္စ (သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ကိစ္စ)။ ## PAGE 198 **“တေ ဂဟပတိ ! မီတာ ဝိလပတိ၊ ကနိဋ္ဌတ္တာယေဝ ကနိဋ္ဌဘာတိကာတိ တံ အာလပတိ၊ တွံ ဟိ သောတာပန္နော၊ တဝ မီတာ ပန သကဒါဂါမိနီ”ติ။** **“ဧဝံ ဘန္တေ ?”**၊ **“ဧဝံ ဂဟပတိ!”**။ **“ဣဒါနိ ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တာ ဘန္တေ ?”**။ **“တုသိတာဘဝနေ ဂဟပတိ !”**။ **“ဘန္တေ ! မမ ဂီတာ ဣဓ ဉာတကာနံ အန္တရေ နန္ဒမာနာ ဝိစရိတွာ ဣတော ဂန္တာပိ နန္ဒနဋ္ဌာနေယေဝ နိဗ္ဗတ္တာ”**။ **“အာမ ဂဟပတိ! အပ္ပမတ္တာ နာမ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ ဣဓ လောကေ စ ပရလောကေ စ နန္ဒန္တိယေဝ”**။ **ဂါထာ။ ။ဣဓ နန္ဒတိ ပေစ္စ နန္ဒတိ, ကတပုညော ဥဘယတ္ထ နန္ဒတိ၊ ပုညံ မေ ကတန္တိ နန္ဒတိ, ဘိယျော နန္ဒတိ သုဂတိံ ဂတော။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **ဂဟပတိ** = အိမ်ရှင် ဒါယကာ။ **ကနိဋ္ဌတ္တာယေ၀** = ငယ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်၊ (ငယ်လို့ဘဲ)။ **ဧဝံ ဘန္တေ** = သည်အတိုင်းပါပဲလား ဘုရား။ **နန္ဒနဋ္ဌာနေ** = နှစ်သက်ရာ အရပ်။ **ပေစ္စ** = တမလွန် ဘဝ၌၊ (နောက်ဘဝ၌)။ **ကတပုညော** = ပြုအပ်ပြီးသော ကောင်းမှုရှိသူ။ **ဘိယျော** = အလွန် (တိုး၍, သာ၍)။ **ဂတော** = ရောက်သည်။ **သမာနော** = ဖြစ်လသော်။ ## PAGE 199 “ဟေ့ ငါ့စကား နားထောင်ကြလား?” “တင်ပါ့ အစ်ကိုကြီး၊ အစ်ကိုကြီးကို ကျွန်တော်တို့ မကြောက်ပါဘူး” “အေး... ဒါဖြင့် ငါ့ဓားကိုကော မကြောက်ဘူးလား?” “ဒါလဲ... ဒါလဲ မင်းကို ဘာလို့ ကြောက်ရမှာလဲ” ၅။ “အစ်ကိုကြီး၊ ခင်ဗျားကို ကျွန်တော်တို့ ကြောက်ပါတယ်။” “တိတ်စမ်း! ငါ့ကိုလည်း မကြောက်ပါနဲ့၊ မင်းတို့ရဲ့ ကံကိုသာ ကြောက်ကြစမ်း။” ၇။ “ညီငယ်လေး၊ ငါ့ဓားကို ချစ်သက်ရဲ့လား၊ (သာလား)” “ဟုတ်ကဲ့ အစ်ကိုကြီး၊ အစ်ကိုကြီးရဲ့ ဓားကို ချစ်သက်ပါတယ်။ (သာပါတယ်)” “ရှေးက လူတို့သည် ရှေးကလည်း သေကြလေပြီ၊ အခုလည်း သေကြကုန်ပြီ၊ နောင်လည်း သေကြဦးမှာပဲ။” ## PAGE 200 ## အခန်း — သင်ခန်းစာ နံပါတ် (၅) ### ဥပေါသထိကဝတ္ထု **၁။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟေ ဥပေါသတဒိဝသေ သာယမာသံ န ဘုဉ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗေ ဥပေါသထိကာ ဟောန္တိ၊ အန္တမသော ထနပါယိနောပိ ဒါရကေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ စတုမဓုရံ မုခေ ပက္ခိပါပေတွာ ဥပေါသထိကေ ကာရေတိ။** **၂။ န စိရံ တံ ဂေဟံ သမ္ပတ္တော ဘတိကော ဥပေါသထဘာဝံ အဇာနန္တော ကမ္မကရဏတ္ထာယ အရညံ ဂစ္ဆတိ၊ အထ ပတ္တောဒနံ ပစ္စေသု။** --- ### ကြည့်ရှုရန် **သာယမာသော** = ညနေစာ။ **ဥပေါသထိကော** = ဥပုသ်စောင့်သူ။ **ထနပါယိ** = နို့စို့သူငယ်, နို့စို့ကလေး။ **အန္တမသော** = အောက်ထစ်ဆုံး အပိုင်းအခြားဖြင့်၊ (အယုတ်သဖြင့်)။ **ဘတိကော** = အခစား၊ (စာရင်းငှား, အခဖြင့် အသက်မွေးသူ)။ **ဥပေါသထဘာဝေါ** = ဥပုသ်နေ့အဖြစ်၊ (ဥပုသ်နေ့ဖြစ်ကြောင်း)။ **ပတ္တောဒနော** (**ပတ္ထ**+**ဩဒနော**) = တစ်စလယ်ချက် ထမင်း။ **ဝဍ္ဎနေ** = တိုးပွားစေ၊ (ခူး)။ **ဆာတော** = ဆာသူ၊ (အလွန်စားချင်သူ)။ **သဟသာ** = အဆောတလျင်။ **အဖာသုကံ** = မချမ်းသာမှု၊ (မကျန်းမာမှု)။ **ဝိကလံ** = ချို့ယွင်းမှု။ **ဥဋ္ဌဟ** = တက်။ **မိလာတ** = ညှိုးနွမ်း။ ## PAGE 201 **၃။ သော ဒိဝသံ အရည ကမ္မံ ကတွာ သာယံ အာဂန္တွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒိယဍ္ဎံ ဆာတော-မှီတိ သညာမကာသိ-** “အညေသု ဒိဝသေသု ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ‘ဘတ္တံ ဒေထ, ဗျဉ္ဇနံ ဒေထ’တိ မဟာကောလာဟလော ဟောတိ၊ အဇ္ဇ သဗ္ဗေ နိဿဒ္ဒါ ဌိတာ၊ မယှမေဝကဿ ဘတ္တံ ဌပေသု၊ ကိံ နုံခေါ တံ”တိ။ **၄။ ဧဝံ စိန္တေတွာ ပုစ္ဆိတွာ ကာရဏံ ဉတွာ တံ ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာဝ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဥပုပေါသထကမ္မံ အကာသိ။** **၅။ တဿ သကလဒိဝသံ ကမ္မံ ကတွာ လန္တဿ သရီရေ ဝါတာ ကုပ္ပိံသု။** **၆။ သေဋ္ဌိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ စတုမဓုရံ ဂါဟာပေတွာ တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ —** “ကိံ တာတာ”တိ ပုစ္ဆိ။ “သာမိ! ဝါတာ ဝေ ကုပ္ပန္တိ”။ “တေနဟိ ဥဋ္ဌာယ ဣဒံ ဒသ ခါဒါ”။ “တေနဟိ ခါဒိတုံ သာမိ!”။ “အမှာကံ ဂတာသုကံ တို့ကို ပါပါ”။ ## PAGE 202 “သာမိ! အဟံ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော သကလံ ကာတုံ နာသက္ခိ၊ ဥပကမ္မမ္ပိ မေ ဝိကလံ မာ အဟောသီ”တိ န ဣစ္ဆိ။ **မာ ဧဝံ ကရိ တာတာ!** တိ ဝုစ္စမာနောပိ အနိစ္ဆိတွာ အရုဏေ ဥဋ္ဌဟန္တေ မိလာတမာလာဝိယ ကာလံ ကတွာ နိဂြောဓရုက္ခေ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ ### လေ့ကျင့်ခန်း (င) ၁။ ငါ့ရှင်တို့! သင်တို့သည် ဥပုသ်နေ့၌ ဥပုသ်သည်များ ဖြစ်ကြလော။ ၂။ ငါတို့သည် ဥပုသ်နေ့၌ ဥပုသ် စောင့်ကြသည်။ ၃။ မိန်းမတစ်ယောက်သည် နို့စို့သားငယ်ကို ချီ၍ လာ၏။ (ပရိဂ္ဂဟေတွာ-ချီပွေ့၍)။ ၄။ သူသည် နို့စို့ကလေးမ ဖြစ်သည်။ ၅။ မင်း ပါးစပ် နံသည်၊ သွားပွတ်တံဖြင့် ပွတ်တိုက်၍ ဆေးလိုက်ပါ။ ၆။ ပါးစပ်ကို ဆေးပြီးမှ ထမင်း စားပါ။ ၇။ နို့စို့ကလေး၏ ခံတွင်း၌ စတုမဓု ထည့်ပေးပါ။ ၈။ စားရင်းငှားသည် အလုပ် လုပ်ရန် တောသို့သွား၏၊ သူသည် ဥပုသ်နေ့မှန်း မသိရှာ၊ ပြန်လာသော် နေ့ဝက် ဥပုသ်စောင့်၏။ ## PAGE 203 ၉။ ငါ့ဖို့ ထမင်း ကျက်ပြီလား?၊ ကျက်လျှင် ခူးလိုက်, ဆာလှပြီ။ ၁၀။ မင်းတစ်ယောက်အတွက် ဆန် တစ်စလယ် ချက်ထားသည်၊ ငါ ခူးလိုက်ပါ့မယ်။ ၁၁။ “ထမင်း ပေးကြပါ, ဟင်း ပေးကြပါ”ဟု ဆူညံနေသည်။ ၁၂။ ထမင်း တစ်ပွဲပြင်သည် ငါ့အား မလောက်ဘူး၊ နောက်ထပ် ခူးလိုက်ပါဦး။ ၁၃။ ဒီလို မပြောနဲ့၊ မကောင်းဘူး။ ၁၄။ အရုဏ် မတက်သေးဘူးလား?။ ၁၅။ ပန်းတွေ ညှိုးကုန်ပြီ၊ ရေဖြင့် ဖြန်းလိုက်ပါ။ ## အခန်း — သင်ခန်း နံပါတ် (၆) ### ဝါသုလဒတ္တဒေဝိဝတ္ထု ၁။ **ကောသမ္ဗိယံ ဥတေနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ၊ ဥဇ္ဇေနိယံ ပန စဏ္ဍပဇ္ဇောတော နာမ ရာဇာ အဟောသိ၊ ဥတေနော ရာဇာ ဟတ္ထိကန္တံ နာမ သိပ္ပံ ဇာနာတိ၊ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဟတ္ထိကန္တ ဝီဏံ ဝါဒေန္တော နာဂေ ပလာယေတိပိ ဂဏှာတိ ပိ၊ စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ဝါသုလဒတ္တဒေဝီ နာမ ဓီတာ အတ္ထိ။** ## PAGE 204 ၂။ **ဧကသ္မိံ သမယေ စဏ္ဍပဇ္ဇောတော ဥတ္တေနံ ဟတ္ထိရူပကေန ဝဇ္ဇေတွာ ဂဟိတွာ-** " “တံ မန္တံ ဒဿသိ, န ဒဿသီ”တိ ပုစ္ဆိ။ " “ဒဿာမိ၊ ဂဟဏသမယေ ပန မံ ဝန္ဒိဿသိ”။ “ကျာ ဟံ တံ ဝန္ဒိဿာမိ၊ န ဝန္ဒိဿာမိ။ “အဟံ ပိ တေ န ဒဿာမိ”။ “ဧဝံ သန္တေ ရာဇာဏံ တေ ကရိဿာမိ”။ “ကရောဟိ, သရီရဿ မေ ဣဿရော၊ န ပန စိတ္တဿ”။ “အညဿ ဝန္ဒိတွာ ဂဏှန္တဿ ဒဿသိ?”။ “အာမ မဟာရာဇ!”။ “တေနဟိ အမှာကံ ဃရေ စကာ ခုဇ္ဇာ အတ္ထိ၊ တဿာ အန္တောသာဏိယံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နာယ တွံ ဗဟိသာဏိယံ ဌိတောဝ မန္တံ ဝါစေဟိ”။ “သာဓု မဟာရာဇ! ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောတု, ပီဌသပ္ပိနီ ဝါ၊ ဝန္ဒိယာ ဒဿာမိ”။ ၃။ တတော ရာဇာ ဂန္တွာ ဓိတရံ ဝါသုလဒတ္တံ အာဟ- “အမ္မ! ဧကော သင်္ခကုဋ္ဌိ အနဂ္ဃမန္တံ ဇာနာတိ၊ တံ အညံ ဇာနာပေတုံ န သက္ကာ၊ တွံ အန္တောသာဏိယံ နိသိဒီတွာ တံ ဌိတွာ မန္တံ ဂဏှ၊ သော ဗဟိသာဏိယံ ဌတွာ တုယှံ ဝါစေဿတိ”တိ။ ## PAGE 205 ဝါသုလဒတ္တပိ- ဥတ္တေနံ တဿာ အန္တောသာဏိယံ နိသိန္နာယ ဗဟိသာဏိယံ ဌိတော ဝါစေသိ၊ အထ နံ ဧကဒိဝသံ ပုစ္ဆိ- “ကရ ဒုဋ္ဌသင်္ခကုဋ္ဌိ! ကိံ ဝဒသိ, ကော သာ ဝန္ဒိယာ ဟောတိ”။ ၅။ သော သာဏိကဏ္ဏံ ဥက္ခိပိတွာ- “ကာသိ တွံ?” “ရာဇပုတ္ထီ ဝိဒိတာ ဝါသုလဒတ္တာ နာမ သုဟံ”။ “ပိတာ တေ မယှံ ကထေ့သိ ‘ခုဇ္ဇာ’တိ ကထေသိ”။ “မယှံပိ ကထေ့သိ တံ သင်္ခကုဋ္ဌိ ကတွာ ကထေသိ”။ ၆။ တတော ပဋ္ဌာယ မန္တဂ္ဂဟဏံ ဝါ သိပ္ပဂ္ဂဟဏံ ဝါ နတ္ထိ၊ ရာဇာနံ ဝေဉ္စေတွာ ဧကံ ဒွါရံ ဟတ္ထိဝါဟံ ယာယိ။ ၇။ ဥတ္တေနောပိ တံ ဟတ္ထိဝါဟံ အာရုယှ ရာဇပုတ္တံ အာဒါယ ပလာယိတွာ အဂ္ဂပဟသိက္ခာ ထပေသိ။ ## PAGE 206 ၁။ ကိုရင် **ဗုဒ္ဓရက္ခိတ**သည် ကိုရင် **ဓမ္မရက္ခိတ**၏ စာအုပ်ကို ညာပြီး ယူထား၏။ ၂။ ကိုရင် **ဓမ္မရက္ခိတ**သည် မှောက်မှ ညာယူထားကြောင်း သိ၍ ပြန်တောင်း၏။ ၃။ “ငါ့စာအုပ်ကို ပြန်ပေးမလား, မပေးဘူးလား?” ၄။ “ဘာလို့ ပေးရမှာလဲ, မပေးဘူး”။ ၅။ “မပေးလျှင် ဘုန်းကြီး လျှောက်ရလိမ့်မယ်” ၆။ “လျှောက်လေ, ငါလဲ လျှောက်မှာပေါ့”။ ၇။ ကိုရင် **ဗုဒ္ဓရက္ခိတ** တပည့်တော် စာအုပ်ကို ညာပြီး ယူထားပါသည် ဘုရား”။ ၈။ “ဟုတ်လား ကိုရင် **ဗုဒ္ဓရက္ခိတ**?” ၉။ “မဟုတ်ပါ, သင်္ကန်းနှင့် လဲယူခြင်းဖြစ်ပါသည် ဘုရား”။ ၁၀။ “ပြော, မလိမ်နဲ့”။ ၁၁။ “မလိမ်ပါ ဘုရား”။ ၁၂။ “ဘယ်သူ သိသလဲ?” ၁၃။ “ကိုရင် **သံဃရက္ခိတ** သိပါသည် ဘုရား”။ ## PAGE 207 ၁။ “သိသလား သံဃရက္ခိတ”။ ၁၅။ “ပသိပါ ဘုရား”။ ၁၆။ “ရင်ဟာ မုသား ပြောတယ်၊ ဒိပြင် ဘုန်းကြီးများ ပြလျှင် နှင့် ပါးမှာဘဲ၊ ငါကတော့ မပါဘူး၊ လုပ်ပယ်၊ အစုံပါပဲ၊ စာအုပ် ပြန်ပေးလိုက်၊ သရဏဂုံလဲ ထပ်ယူ”။ **ပါက္ကကာ** = အုပ်။ **ဂဟိတဘာဝေါ** = ဖြစ်သည်၏ အဖြစ် (ယူထားကြောင်း)။ **သပ္ပံ ကိရ** = သလား (ဟုတ်သလား)။ **ပရိဝတ္တတွာ** = လဲ၍။ **မုသာ** = မုသား (မဟုတ်သော စကား)။ --- ၁။ **အတီတေ အလ္လကပ္ပရာဇာ စ ဝေဌဒီပကရာဇာ စ ဥဘော ဝေ ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ သဟာယကာ အာစရိယကုလေ သိပ္ပံ ဂဏှန္တာ ပိတုနံ အစ္စယေန ရာဇာနော အဟေသုံ။** ကြည့်ရှုရန် **ဒဟရကာလ** = ငယ်ရွယ်သူ၏ အခါ (ကလေးဘဝ, ငယ်စဉ်အခါ)။ **သဟာယက** = သဟာယ်ချင်း (သူငယ်ချင်း)၊ ယခုလဲ တစ်ယောက်တည်းသာရှိ။ ## PAGE 208 ၂။ **တေသံ ပုဏ္ဏဒါရဿ ဝိနာသမှိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝသန္တော သံသုပဗ္ဗတေ သုဝဏ္ဏဝါလိကာသု။** ၃။ **ဥပါသကဝသေန ပန အတ္ထိဘာဝဿာယ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ၊ အပရဘာဂေ ဝေဌဒီပကတာပသော ကာလံ ကတွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။** ၄။ **သော မမ သဟာယကံ ပဿိဿာမိတိ ပဗ္ဗဇိကဝေသံ ဂဟေတွာ အလ္လကပ္ပတာပသဿ သန္တိကံ အာဂမ္မ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ၊ အထ သော အာဟ -** “ကုတော အာဂတောသိ?” တိ။ “မဂ္ဂကပုရိသောဟံ ဘန္တေ! ဒူရတောဝ အာဂတောမှိ”။ “အပိ ဘန္တေ! အယျော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကကောဝ ဝသတိ၊ အညောပိ ကောပိ အတ္ထိ?”။ “အတ္ထိ မယှံ သဟာယကော”။ --- ကြည့်ရှုရန် **အဇ္ဈာသယ** = အလိုပုံ, အာသယ - တိုင်းပြည်။ **ဒွိဓာဝီတ** = ထပ်ရှင်း။ **ဗိသံ** = သစ်သီးတစ်ပြားပဲ။ **အတ္ထိဘာဝ** = ရှိသည်၏အဖြစ် (ရှိကြောင်း)။ **ကာလကတ** = သေဆုံး (သေသည်)။ **မဟေသက္ခ** = တန်ခိုးကြီးသော။ ## PAGE 209 “ဟုတ်ကဲ့လား?”။ “တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ ဝသတိ၊ ဥပါသကဝသေန ပန အတ္ထိဘာဝဿာယ န အသိတွာ သိန္တိ၊ တေ အပိသု” တိ။ “ဧဝံ ဘန္တေ!”။ “အာဂုသ!”။ “အဟံ သက္ကော ဘန္တေ!”။ “ကုတော အာဂတောသိ?”။ “ဒေဝလောကတော ဘန္တေ!”။ “အပိ ခေါ အယျာနံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တာနံ ကောပိ ဥပဒ္ဒဝေါ အတ္ထိ?”။ “အာမ အာဝုသော! ဟတ္ထိပိုဿာယ ကိလာမော”။ --- ကြည့်ရှုရန် **မဂ္ဂက** = ခရီးသွားသူ၏ အသွင် (ခရီးသွားသူ)။ **မဂ္ဂကပုရိသော** = ခရီးသွား ယောက်ျား။ **ဥပဒ္ဒဝေါ** = ဘေးရန်။ **အပိခေါ** = ရှိပါသလော။ **ပိုဿာယ** = ပို၍။ **ကိလာမ** = ပင်ပန်း။ **သမ္မဇ္ဇန** = တံမြက်လှည်းရာ အရပ်။ **လတ္တံ့** = ပင်။ **ပံသု** = ဖုန်, မြေမှုန့်။ **ဥရ** = ရင်ဘတ်။ **ဆဍ္ဍေတုံ** = ပစ်ခြင်း။ **သမံ** = ညီညွတ်။ **ပရူပ** = အတု။ **ပလာယ** = ပြေးခြင်း။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 210 **“ကိံ တေ ဘန္တေ ဟတ္ထိ ကရောန္တိ ?”။** **“သမ္မဇ္ဇနဋ္ဌာနံ လက္ခံ ပါတေန္တိ၊ ပါဒေဟိ ဘူမိယံ ပဟရိတွာ ပံသုံ ဥဒ္ဓရန္တိ ၊ သွာဟံ လက္ခံ ဆန္တော ပံသုံ သမံ ကရောန္တော ကိလမာမိ”။** **“ကိံ ပန တေသံ အနာဂမနံ ဣစ္ဆထ?”။** **“အာမ အာဝုသော”။** **“တေနဟိ တေသံ အနာဂမနံ ကရိဿာမီ”**တိ တာပသဿ ဟတ္ထိကန္တ ဝီဏဉ္စေဝ ဟတ္ထိကန္တ မန္တဉ္စ ဒတွာ ပက္ကမိ။ ၅။ တာပသောပိ ပလာယနမန္တံ ဝတွာ ပလာယနတန္တိံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထိနော ပလာယေတွာ ဝသတိ။ ### လေ့ကျင့်ခန်း(ဆ) ၁။ မင်းက ရသေ့လား၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းလား?။ ၂။ တပည့်တော် ရသေ့ မဟုတ်ပါ၊ ခရီးသွား ရဟန်း ဖြစ်ပါသည်။ ၃။ ဘယ်ကလာသလဲ၊ ဘာလုပ် လာသလဲ?။ ၄။ အဝေးက လာခဲ့ပါတယ်၊ သူငယ်ချင်းကို တွေ့ချင်လို့ပါ။ ၅။ မင်း သူငယ်ချင်းက ဘယ်မှာလဲ?။ ## PAGE 211 ၆။ ဒီကျောင်းတိုက်မှာ ရှိပါတယ်။ ၇။ သူ့မည် ဘယ်သူတဲ့လဲ?။ ၈။ ကိုရင် ဗုဒ္ဓရက္ခိတပါ။ ၉။ ငါ သူ့ကို မမြင်ဘူး၊ ပြန်သွားဟန် တူတယ်၊ ဘယ်မှာ ရှိကြောင်း သိသလား?။ ၁၀။ ဒီမှာ သူရှိကြောင်း သိပါတယ်၊ ပြမည် မဟုတ်ပါ။ ၁၁။ ဒါဖြင့် သူ့ကို ရှာပေတော့၊ (ပရိယသ-ရှာလော့)။ ၁၂။ မှန်ပါ ဘုရား။ ### သင်နည်းလမ်း (၈) **၁။ ကာသိရဋ္ဌေ ပုဗ္ဗဏ္ဏေ ဒေဝိတ္ထိ ဂဗ္ဘိနီ ဟောတိ၊ သာ ပဏ္ဏသာလာယံ သဒ္ဓိံ ဟောန္တီ ဗာလာတပံ တပိတုံ နိက္ခမိ။** **၂။ ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏော အာကာသေန အာဂန္တွာ ရတ္တလံ ပါရုပိတွာ နိသိန်္နံ ၀ိသုံ ဒိသွာ “မံသပေသီ”တိ သညာယ ဝေဂေန ဩတရိတွာ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ အဂ္ဂဟသိ။** --- ကြည့်ရှုရန် ဂဗ္ဘိနီ-ကိုယ်ရှိသူ။ ပုဗ္ဗဏ္ဏ-နံနက်အခါ။ ဗာလာတပါ-နေပူ။ တပ-လှုံ။ ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏ-ဆင်ယောင်ရည်ငှက်။ ## PAGE 212 [ File Source PAGE 212 chứa nhiều ký tự lỗi nhiễu OCR không thể phục hồi được nội dung có nghĩa. Vui lòng kiểm tra lại bản scan. ] # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 213 **“ကာသိ တွံ?”။** **“ခတ္တိယာ မှိ”။** **“အဟံပိ ခတ္တိယော ယေဝ”။** **“တေနဟိ အာရုယှ ပုတ္တံ မေ သြတာရေဟိ”။** **“အာမ ဘဂိနိ”။** **“မာ မံ ဟတ္ထေန ဆုပိ”။** ၅။ **အပရဘာဂေ တာပသဿ သီလံ ဘိဇ္ဈိ။** ဒါရကော ပန တဿ သန္တိကေ ဟတ္ထိကန္တဝီဏဉ္စေဝ ဟတ္ထိကန္တမန္တဉ္စ လဘိတွာ ဝယပတ္တကာလေ ပိတု အစ္စယေန ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ **ဥတေနော** နာမ ရာဇာ အဟောသိ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **ကောဋ**-ထု, ထောင်း။ **ကထံ**-အဘယ်နည်းဖြင့်။ **အာနီတာ**-ဆောင်ယူအပ်သည်။ **ဇာတိသမ္ဘေဒေါ**-ဇာတ် ရောယှက်ခြင်း။ **ခတ္တိယ**-မင်းဇာတ်ရှိသူ။ **သြတာရေ**-ချ။ **ဆုပိ**-ထိ, တိုး။ **ဝယပတ္တ**-အရွယ်သို့ရောက်၊ (လူလားမြောက်)။ ## PAGE 214 ### လေ့ကျင့်ခန်း(ခ) ၁။ မင်းတို့ တိုင်းပြည်ဝယ် ဆောင်းအခါမှာ နေစာ လှုံကြဘူးလား?။ ၂။ ငါတို့ တိုင်းပြည်မှာလဲ ဆောင်းအခါကျ နေစာ လှုံကြတယ်။ ၃။ မင်းတို့ တိုင်းပြည်မှာလဲ ငှက်ဆင် ရှိတယ်ဆို?။ ၄။ ဟုတ်ကဲ့, ငှက်ဆင်တွေ ရှိကြပါတယ်။ ၅။ မင်းတို့ တိုင်းပြည်ဟာ ဟိမဝန္တာမှ ဝေးသလား?, နီးသလား?။ ၆။ ဟိမဝန္တာမှ မဝေးပါဘူး။ ၇။ ဒီ နိုင်ငံမှာတော့ မင်းရဲ့ နေရာဌာန ဘယ်မှာလဲ?။ ၈။ မန္တလေးမှာပါ။ ၉။ လက်ခုတ်သံနှင့် ပါးစပ်အော်သံကို ကြားရဲ့ မဟုတ်လား?။ ၁၀။ ဟုတ်ကဲ့ ကြားပါတယ်, ဘာသံတုန်း?။ ၁၁။ စာကလေးတွေ ကောက်စပါးတို့ကို စားခြင်းငှာ လာကြတယ်၊ အဲဒီ စာကလေးတို့ကို ခြောက်တဲ့ အသံဘဲ။ --- ### ကြည့်ရှုရန် **သန္တိက**-အနီး။ **ဝီဟိ**-ကောက်စပါး။ **ဝတ္ထုစာတကော**-တောစာကလေး။ **တာသသဒ္ဓေါ**-ခြောက်သံ။ ## PAGE 215 ## အခန်း — သင်ခန်းနံပါတ် (၉) ### ဂရု ၁။ **ဒွေ ဘိက္ခူ အညတ္ထ ဝသန္တိ၊ ဧကော ကာဠပက္ခော နာမ၊ ဧကော သုက္ကပက္ခော နာမ။** ၂။ အထ ဧကဒိဝသံ သီတံ နိဿာယ တေသံ ဝိဝါဒေါ ဥဒပါဒိ၊ “ဘော ပုဏ္ဏ! သီတံ နာမ ကာဠပက္ခေ ဟောတိ၊ တွံ ပန ကဒါ ဟောတီတိ မညသိ?”။ “အဟံ ပန သီတံ နာမ သုက္ကပက္ခေ ဟောတီတိ မညာမိ”။ ၃။ ဧတေ ဥဘောပိ အညမညံ သက္ကံ တုံ အသက္ကောန္တာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိံသု။ ၄။ အထ သတ္ထာ အာဟ— **ဂါထာ။ ။ “ကာဠေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဇုဏှေ၊** **ယဒါ ဝါယတိ မာလုတော၊** **ဝါတေဟိ သီတံ၊** **ဥဘောပိ အပရာဇိတာ”။** ### ကျင့်ဝတ် (၂) ၁။ ငါ့ရှင် ငါတို့ နှစ်ပါးလုံး တစ်ကြောင်းတည်း ကြစို့။ ၂။ သင့်မှာ ဘယ်အခါ၌ ချမ်းသလဲ၊ လဆန်းမှာလား၊ လဆုတ်မှာလား?။ # သောဠသမကျမ်း ## PAGE 216 ၃။ သင်က ဘယ်လို ထင်သလဲ၊ ငါ့ကို မငြင်းပါနှင့်။ ၄။ မငြင်းပါဘူး၊ အဟုတ်ကို လဆုတ်မှာ ချမ်းတယ်လို့ ထင်တယ်။ ၅။ မဟုတ်ဘူး၊ လဆန်းဖြစ်ဖြစ်၊ လဆုတ်ဖြစ်ဖြစ်၊ လေလာတဲ့အခါ ချမ်းတယ်။ ၆။ သင် ရှုံးတယ်၊ ငါ နိုင်တယ်။ ၇။ မဟုတ်ဘူး၊ နှစ်ယောက်စလုံး ရှုံးတယ်။ ၈။ မဟုတ်ဘူး၊ နှစ်ယောက်စလုံး နိုင်တယ်။ ## အခန်း — တန်း စုံပါတ် (၁၀) ### သာမှာသာဘူမိဝါခဝတ္ထု **၁။ ဂင်္ဂါယမုနာနံ သမာဂမဋ္ဌာနေ ဒွေမစ္ဆာ ဝသန္တိ၊ ဂင်္ဂေယျော ယာမုနေယျော စ။** **၂။ ဧကဒါ တေသံ သောဘနာသောဘနံ နိဿာယ ဝိဝါဒေါ ဟောတိ။** **၃။ ဂင်္ဂေယျော အာဟ- "** **" “အဟံ သောဘာမိ၊ တွံ န သောဘသီ”တိ။** **၄။ ယာမုနေယျောပိ အာဟ- "** **" “န တွံ သောဘသိ၊ အဟမေဝ သောဘာမိ”တိ။** ## PAGE 217 **၅။ အထ ဂင်္ဂါတီရေ ကစ္ဆပံ နိမိန္နံ ဒိသွာ တသန္တိကံ ဂန္တွာ** **ပုစ္ဆိံသု-** **“ဘော ကစ္ဆပ! ဂင်္ဂေယျော သောဘတိ၊** **ဥဒါဟု ယာမုနေယျော?”တိ။** **၆။ ကစ္ဆပေါ အာဟ- "** **“ဂင်္ဂေယျောပိ သောဘတိ၊ ယာမုနေယျောပိ သောဘတိ၊** **အဟံ ပန အတိရေကတရံ** **သောဘာမိ”တိ။** **ဂါထာ။ ။ သောဘတိ မစ္ဆော ဂင်္ဂေယျော၊** **အထော သောဘတိ ယာမုနော၊** **စတုပ္ပဒေါယံ ပုရိသော၊ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော၊** **ဤသကာယတဂီဝေါ စ၊ သဗ္ဗေဝ အတိရောစတိ။** --- ### ဂုဏ် **ဂင်္ဂေယျော**-ဂင်္ဂါမြစ်၌ ပေါက်သော၊ **မစ္ဆော**-ငါးသည်၊ **သောဘတိ**-လှပါပေ၏၊ **အထော**-ထိုမှတစ်ပါး၊ **ယာမုနော**-ယမုနာမြစ်၌ ပေါက်သော၊ **မစ္ဆော**-ငါးသည်၊ **သောဘတိ**-လှပါပေ၏၊ **စတုပ္ပဒေါ**-ခြေလေးချောင်း ရှိသော၊ **နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော**-ပညောင်ပင်ကဲ့သို့ ဝန်းဝိုင်းသော ကိုယ်ရှိသော၊ **ဤသကာယတဂီဝေါ** (**ဤသံ**+**အာယတ**+**ဂိဝါ**+**မ**)-စဉ်းငယ် ရှည်သော လည်ပင်းလည်း ရှိသော၊ **အယံ ပုရိသော**-ဤ ယောက်ျားသည် (ဝါ) ဤ လိပ်ကိုယ်သည်၊ **သဗ္ဗေဝ**-လုံးစုံသော သင်တို့ကိုပင်၊ **အတိရောစတိ**-သာ၍ လှပါပေ၏။ ## PAGE 218 ### လေ့ကျင့်ခန်း (ဉ) ၁။ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်တို့၏ ဆုံရာ အရပ်၌ ဧရာဝတီပေါက် ငါးနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ပေါက် ငါးဟု ငါးနှစ်ကောင် နေကြ၏။ ၂။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်း၌ လိပ်ကြီးတစ်ကောင် အိပ်နေ၏။ ၃။ လိပ်သည် သူ့ကိုယ်သူ ငါးတို့ထက် သာ၍ လှ၏ဟု ထင်၏။ ၄။ အမှန်မှာ ခြေလေးချောင်းရှိသော လိပ်ထက် ခြေမရှိသော ငါးသည် ပို၍ လှသည်။ ၅။ လောက၌ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အထင်ကြီးခြင်းသည် ထုံးစံလိုပဲ ထင်ရသည်။ ၆။ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ်ချင်းစာပြီး အထင်မသေးလိုက်ပါနဲ့။ မူလတန်း ပါဠိသင်စာ ဒုတိယပိုင်း ပြီးပြီ။ ## PAGE 219 ### ကျမ်းပြီး နိဂုံး ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့် မူလတန်း သင်ခန်းစာအတွက် ရည်ရွယ်၍ စီစဉ်အပ်သော **ပါဠိသိက္ခာ**နှင့် သဒ္ဒါအကျဉ်း စာစောင် ၂ ရပ်လုံး ပြီးဆုံးပေပြီ။ ဤသို့ အကျဉ်းဆုံး အလွယ်ဆုံးမှ စ၍ သင်ရသော နည်းသည် အတော် ရှေးကျသော **အရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ** စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ၏ သင်နည်းဖြစ်ရကား ဤနည်း အတိုင်းသာ ကောင်းစွာစိုက်စိုက်၊ လိုက်၍ကြည်ဖြူ၊ သင်ယူနိုင်ကြပါစေသတည်း။ နိဂုံးချုပ်။ ။ အခြေပါဒ၊ သင့်ဦးစ၍၊ ချနည်းမကျယ်၊ အဓိပ္ပာယ်ကောင်းစွာ၊ လိုရုံသာဖြင့်၊ အပ်ရာမသည်း၊ နားထွင်းနည်းသို့၊ ညံ့ဖြည်းရွေ့မွေ့ တရွေ့ရွေ့လျှင်၊ တစ်နေ့တစ်ထူး၊ ကျေးဇူးချဲ့ထွင်၊ ကျမ်းရိုးငင်လျက်၊ သင်သင်အံအံ၊ ကြံကြံကြည့်ကြည့်၊ ပညာဖြည့်ဟု၊ ကဝိထေရ်မြတ်၊ မဟာရဌ်တို့၊ သတ်မှတ်လက်သုံး၊ စာသင်ထုံးနှင့်၊ လုံးလုံးညီမျှ၊ လမ်းစဉ်ကျအောင်၊ မူလတန်းဝယ်၊ ဆန်း-မကျယ်သား၊ ကျမ်းငယ် ၂ စောင်၊ စတည်ထောင်သည်--ခုနောင်လာတို့—သင်ဖွယ်ကို။ **မူလတန်း ပြီးပြီ။** ## PAGE 220 ### အမှာစာ ၁။ အမှာ။ ။ “**ကထာသလ္လာပသိက္ခာ**”ကို စီစဉ်ပြီးပါလျက် အများအားဖြင့် **ဂန္ဓာရုံ**တိုက်နှင့် ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများသာ ဖြစ်သောကြောင့် မရိုက်နှိပ်တော့ဟု မူလ ရည်ရွယ်ရင်း ရှိသော်လည်း စာသင်ငယ်တို့၏ ပိဋကနိကာယ် အလွယ်တကူ သင်ယူနိုင်သော ပါဠိသွားလှည်း ဝါကျထားရှည်း ပြည့်စုံလှသဖြင့် စာအုပ်ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ပါက မိမိတို့ ကျောင်းတိုက်သာမက၊ သာသနာတော်တွင် များစွာ ကျေးဇူးပြုနိုင်ကြောင်း မြင်တော်မူကြသော အခြား စာချ ဆရာတော်များ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ယခုအခါ စက်တင် ပုံနှိပ် ဖြန့်ချိနေပါသည်။ ဤ **ပါဠိသိက္ခာ** သင်ယူအပြီးတွင် ဆက်လက် လေ့လာပါက အလွန် သင့်လျော်ကြောင်း၊ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာကြီးများကိုလည်း မခက်မခဲ လွယ်လင့်တကူ သွားနိုင်-လာနိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း ဤ “**ကထာသလ္လာပသိက္ခာ**” ကျမ်းငယ်က ကြိုးစား သင်ယူသူအတွက် ဝန်ခံပါလိမ့်မည်။