## PAGE 190 ပဋိ ပတ္တိ သာသနာ ၏ ရတနာပုံ ခေတ် ရာဇဝင် နောက်ခံ များ ရတနာပုံ မန္တလေး ခေတ် ( ၁၂၂၁-၁၂၄၇ ) သည် ပရိယတ် အထွတ် တင်သော ခေတ် ဟု ဆို သ င့်၏ ။ မန္တ လေး တောင်ခြေ ရှိ ပဉ္စမ သင်္ဂါ ယ နာ ကျောက်စာ တော် များသည် ထို ခေတ်၏ သက်သေများ ထို ခေတ် ပင် မန္တလေးမြို့၏ ဖြစ်ကြ၏ ။ လူ ဦး ရေ မှာ တစ်သိန်းကျော် ရှိ၍ သံဃာတော် ပေါင်း ( အမရပူရ ပါ ) ၁၅၃၆၆- ပါး ရှိလေသည် ။ ( လယ်တီ ဋီကာ မော် ၌ “ ဥ သြ တွန် သံ သာ မန်း မြို့ မြတ် သံဃာ ' လင်္ကာ ကို အ ပြန် ယူ၍ ၆- သောင်း ဟု ပြ ဆိုထား ၏ ။ ) သာသနာတော် အား ချီး သာသနာပိုင် မြှောက် သည်မှာ သုဓမ္မာ မန္တ အဖွဲ့ လေး ၊ မဟာ ခေတ်၏ ဒါန် ထူးခြားချက်များ ဝန် ၊ ပ - ဒု - တ စာ ဖြစ်ပေ တော် ၏ ချ ။ များ ဒ ကာ့ ခန့် ဘက်က အပ် ၍ စနစ်တကျ တာဝန် မှာ ဆို ဖွယ်ရာ မရှိ ။ မင်းတုန်းမင်း တရား ကြီးသည် သာသနာ အား သဒ္ဓါ သူ ပီပီ ပရိယတ္တိ ဘက်မှာ သာမက အ ကျင့် ပဋိ ပတ် ဘက် ၌လည်း တိုးတက် စေ လိုသော သမ္မာ ဆန္ဒ ပြင်း ပြ တော်မူ၏ ။ “ အ သိရှိပြီး အ ကျင့် မရှိလျှင် အ ချည်း နှီး ” ဟု သိရှိ တော် မူ သည် ။ သို့ နှင့် “ ဓမ္မ ’ ဝိ န ယ အ မိန့် တော် ပြန်တမ်း ကြီး ” ကို နေပြည်တော် အနှံ့ ထုတ်ပြန် တော်မူ၏ ။ ထို ပြန်တမ်း ကား “ ဆေး ဘုန်းကြီး ၊ ဗေဒင် ဘုန်းကြီး ၊ မ မာ မ ကျန်း မရှိဘဲ သက်ရှိ ယာဉ် စီး ၊ မြို့ - ရွာ တွင်း . ဖိနပ် စီး ၊ ထီး ဆောင်း ၊ နေလို့ ကွမ်း စား ၊ ဆေး သောက် စ သော အ လဇ္ဇီ ရဟန်း များအား မ လှူ မ တန်း စေ ရ ၊ ရပ်ရွာ အကြီးအကဲ တို့ က အတင်းအကျပ် ရည်ရွယ်ချက် တားမြစ်ရမည် ကောင်းမွန်သော ” ဟူသော အ မိန့် အ မိန့် တော် ပင် တော် ဖြစ်၏ ဖြစ်သည် ။ သို့သော် ။ ထို ခေတ် ဘုန်းကြီး တော်တော်များများက မကြိုက် ကြ ။ ကန့်ကွက် ငြင်းဆန် ကြ၏ ။ သံဃာ အား ဘုရား မ ဆန် သာ ရှိလေ၏ န ဂျစ် သိုး ၊ ။ ဂျို အ မိန့် ကျိုး မ တော် ဟဲ့ နော် ပြန်တမ်း ” စ သည် ရေး ဖြင့် သူ ရှမ်းကလေး ကြိမ်း စာများ ကျွန်း ပစ် ကြ၏ ဆရာတော် ။ ပြန်တမ်း ကိုလည်း မ ထုတ် မီ “ ကတည်းက တော ထဲက ပကတိ သီလ ဖြူစင်သော သာသနာ စောင့် ဆရာတော်ကြီးများ အရေအတွက် လည်း မ နည်း လှ ပါ ချေ “ ။ အတ္တာ န မေ ဝ ပထမံ ၊ ပဋိ ရူပေ နိ ဝေ သ ယေ ” သူတစ်ပါးကို ပြုပြင် သွန်သင် ချင် သူ သည် ( မိမိ ဝါ ) က သီလ အ လျင် ဟူသော ပြင် ရမည် ။ အာဏာ အာဏာ ဒေသနာတော် တည်စေလို သူ သည် ကြီး မိမိ မိမိ ၌ အာဏာ သန္တာန် ၌ ရှိအောင် အ လျင် အ လျင် ကိန်း လုပ် စေ ရမည် ရ မည်း ။ အလောင်းတော် မ ဖောက် လှဲ ခဲ့ ။ ထို့ကြောင့် တို့သည် ဘဝအဆက်ဆက် ဘဝ တိုင်း သူ့ ပတ်ဝန်းကျင် မုသာဝါဒ ကံ သည် ( ကတိသစ္စာ သူ့ အ ) လို ကို လိုက်သော မည် သည့် အား အခါမှ ဖြင့် သူ့ အား က တိ တုံ သစ္စာ တုံ ပေး လျော် ကြ ရ၏ ။ ဓမ္မ - ဝိ န ယ ပြန်တမ်း ကြီး အသက် သွင်း ၍ နဝမ အကြိမ် ## PAGE 191 မရခဲ့ နောက်ဆုံး သည်မှာ အမြတ် သွင်း ကား သူများ ထိုအခါ အသက် မှစ၍ သွင်း ပရိယတ္တိ အား နည်း နေ၍ ဟု သာ ဖြေ ဆည် ရ ပေ မည် ။ မည်သို့ ဆို ၁၃၅ စေ ၊ ၏ ခြေထောက် ကြီး ကြွက်သား များ လျော့ မှန်းမသိ အ ပြော သန် လျော့ ကာ သီလ ၍ လာခဲ့ မည်သော ရ ပေ ၏ သာသနာတော် ။ ဘုန်းကြီး နှင့် ငွေ ပုဂ္ဂိုလ်များ ဥပမာ တွင် ဆို ရ ပထမ သော် စာ နှစ်စဉ် ချ ငါး သံဃာတော် တင်း ၊ ဒုတိယ အားလုံး လေး တင်း အား ၊ ဆွမ်း တတိယ ဆန် လှူ သုံး မြဲ တင်း ဖြစ်၏ လှူ ။ သည် စာ ချ ။ ပထမ တစ် ကွင်း ပြန် နှင့် စာ ဆုတော်ငွေ ဖြေ အောင် သူ ၁၅၀၀- များတွင်လည်း လှူ ၏ ။ စာ ပထမ ချ စာသင် ကြီး အ အောင် မိန့် တော် လျှင် ဖြင့် ကျောက် လည်း နှိုးဆော် နီ လက်စွပ် ၏ ။ သာသနာပိုင် မဟာ ဒါန် ဝန် စ နှင့် တကွ သော သာသနာရေး သံဃာ့ ဥ သျှောင် အမှုထမ်း အဖွဲ့ကြီး များကို တစ်ခု လ ဖွဲ့စည်း၍ ခ ရိက္ခာ ပေး၍ စနစ်တကျ သီးခြား ချီး သာသနာ မြှောက် ဝတ် သည် ကို ။ ဆောင်ရွက် ကြည့် ၍ ဆွမ်း စေ ၏ ဆန် ။ ကာလ တော် အစား ကြာ ( သော် ထို သာသနာရေး ခေတ် တန်ဖိုး ဖြင့် အမှုထမ်း ဆန် တစ် တို့သည် တင်း အလုပ် လျှင် နှစ် သက်သာမှု ကျပ် ကျ ရာ ကို ) လွယ်လွယ်ကူကူ ဝတ် တို့ ဒေါင်း ခွပ် ဒေါင်း ခြင်း ” ဒင်္ဂါး ခံ များကို ကြ ရ၏ ။ လှူ ဘုန်းကြီး ကြ လေသည် နှင့် ။ ငွေ ထိုအခါ သည် မည်သို့မျှ မှစ၍ “ ပျိုတို့မောင် မ အပ် စပ် ရ ဝါ ကား ငါ ဝိ ကို သုဒ္ဒါ ရေး စာ ၍ ရ ငွေ မည်သော မ လှူ သင့် ( မဟာ ကြောင်း ဝိသုဒ္ဓါရုံ မေတ္တာစာ ) ဆရာတော် ဆက် သွင်း က ၁၂၃၂- သည် ။ ခုနှစ်တွင် “ ဒေါင်း မေတ္တာစာ ” လက်နက်ကြီး သာသနာ ပင် ဖြစ်ပေသည် တိုးတက် စေ ။ လို ဝိနည်း သည် မှန်သော်လည်း ဒေသနာတော် ၌ အတင်းအကြပ် ရွှေငွေ အလှူ သည် တားမြစ် သာသနာဖျက် ပြီး ဖြစ်၏ ။ မည် “ သ ဠာ သည့် ယ နည်း တ န နှင့် ဝဂ္ဂ မျှ သံယုတ် မ ရှာ မှီး အပ် ပါဠိတော် ၊ ရွှေငွေ မဏိ အပ် လျှင် စူ ဠ က ကာမဂုဏ် သုတ် ” ၌ ငါးပါး “ ရဟန်းတို့ လည်း အပ် သည် တော့သည် ရွှေငွေ ကို ။ ( ရဟန်း ဝါ ) ရွှေငွေ ပင် မ အပ် မည် လျှင် တော့ မိန်းမ ” ဟု လည်း ဟော . အပ် တော် မူ တော့သည် ခဲ့ ၏ ။ ။ ကာမဂုဏ် ငါးပါး လက်ခံ လျှင်လည်း အလွန် မြန်မာပြည် အပြစ် ကြီး လေး သာသနာ သော ဥပဒေ ၌ အချို့သော ကြီးကို ကျောခိုင်း ရဟန်းတော် စ ပြု လာ တို့သည် ကြ၏ ။ ချိုးဖောက် ထိုအခါ မှစ၍ ရန် အ သည် တ င့် ကို ရဲ ပင် လာခဲ့ မေ့ ကြ၏ လျော့ ။ ထို ကြ ငွေ လေပြီ ကိုင် မှု ။ ကြောင့် ပင် ဒုတိယ သင်္ဂါ ယ နာ တင်၍ အရေးယူ ခဲ့ရ လိုအပ်သည် ပစ္စည်းလေးပါး ထက် ပို လျှံ ပြည့် နေ စုံ ပါ နေ မူ လျှင် ဘုရား အ မကြိုက် ဘယ်အရာ ပါ လို ချေ ပါ ။ ယနေ့ သေး ချိ မ့် နည်း ပစ္စက္ခ ။ ပစ္စည်းလေးပါး သာသနာ ၌ ယင်း ကို ပင် ဘုရားရှင်၏ ငွေ မှုကြီး ကို ရှင် ရော လူ ပါ နှစ်နှစ်ကာကာ ကြီး စဉ်း စား သင့် ကြ ပြီ ။ စဉ်း စား သင့် ကောင်း လှ ပါ၏ ။ တိုက်ရိုက် စင်း အ စင်း မိန့် ကြီး တော် ဖြော ကား င့် ဆင်ခြေဆင်လက် ဖြော င့် ကြီး သာ တည်း တက် ။ စရာ ဝိနည်း မရှိ ။ ပညတ် ရှောင် လွှဲ ချက် ရန် ဥ တို့ ပါယ် ကား မဝင် အာဏာ သာ ။ နဝမ အကြိမ် ## PAGE 192 ဒေသနာ ဖြစ်သည် ကို သတိ မူ သင့် ပေသည် ။ အောက်ခြေ အထိ စိ မ့် ဝင်သော အခြေခံ ပဋိ ပတ် ရတနာပုံ ခေတ်၏ အထူးခြားဆုံး သာသနာပြု လုပ်ငန်း တစ်ခု ရှိ ပေ သေး ၏ ။ ပဉ္စမ သင်္ဂါ ပါ လှသည် ယ နာ ဟု တင်သည် မ ထင် မိ တတ် လောက် ချေ အကျိုးများ ။ ယင်း လုပ်ငန်း သော်လည်း ကား အခြား ထို လုပ်ငန်း မဟုတ် သည် ၊ အရပ်သား မျက်မြင် ၌ သီတင်း အရေး သည် တို့ကို မွေးထုတ် ခဲ့ခြင်း ပင် ဖြစ်၏ ။ ဦး စွာ ဥပုသ် တော် စောင့် လူပေါင်း နှစ် ထော င့် လေး ရာ ကျော်ကို လဆန်း ဖွဲ့စည်း၍ ၅- ရက်နေ့ အဝတ် ပုဆိုး တိုင်း လ “ ဂရုဓမ္မ ခ ရိက္ခာ ( ငါးပါး လ စဉ် သိ ပေး လ ) တော်မူ၏ အ မိန့် ။ တော် ပြန်တမ်း ကြီး ' ကို လေး ထမ်း ရသော ပြင် လေးရပ် တရား ၌ မင်္ဂ စည် လာဆင် ကြီး ကိုလည်း တော် ဖြင့် တီး ရသည် လှ ည့်၍ ။ လက်ဝဲ အ မိန့် ၊ လက် တော် ပြန် ယာ ရသည် ဝင်း ခင်း ။ လူ ၍ ငါးဆယ် ခမ်း ခမ်း နားနား ကြီး ကြေ ညာ စေသည် ။ အ မိန့် တော် ပုရပိုက် ကို ဦး သုံးကြိမ် တိုက် ပြီးမှ ဆင် တော် အထက်က “ တိုင်းသူပြည်သား နေ၍ အ မိန့် တော် တို့အား ပြန် ရသည် ငါးပါးသီလ ။ ပါဝင် ၊ သည့် ရှစ်ပါးသီလ အကြောင်းအရာများ မြဲ ကြရန် ၊ မှာ ဗြဟ္မ - ဝိဟာရ မေတ္တာ ဘာဝနာ ပွား ကြရန် ၊ ရို သေ သင့် သူတို့အား ရို သေခြင်း စ သော မင်္ဂ လာ တရားတော် နှင့် အ ညီ နေထိုင် ရွှေ ကြရန် မြို့တော်တွင် ” နှိုးဆော် ပြည်သူတို့ သည့် အခြေခံ နေ့စဉ် ပဋိ ပတ် ဝတ် တက် သာသနာပြု ဝတ် စကား ကပ် ရန် များ ဓမ္မာရုံ ဖြစ်ပေသည် ` ၁၁- ဆောင် ။ ၊ တံခါး များကိုလည်း ၁၂- ရပ် တစ်လ တို့ ၌လည်း လေး သီတင်း တရား စာရင်းကောက်ယူ တင်း ကုပ် ၁၂- ခု ရသည် ဆောက်လုပ် ။ ဥပုသ်သည် ပေးထား များကို ၏ ။ အတန်း ဥပုသ်သည် အစား နှစ်မျိုး ခွဲခြား ဓာတ် ထား ၊ ပေသည် သစ္စာ ။ နားမလည် နှစ်မျိုး မှာ သူ အန္ဓ ကို နှင့် အန္ဒ ကလျာ စာရင်း ဏ တင်၍ ဖြစ်၏ နားလည် ။ လူ့ ကျင့် သူ ဝတ် ကို ကလျာ နှင့် ခန္ဓာ ဏ ၊ အာယတန စာရင်းသွင်း ၊ သည် ။ သီတင်း နေ့တိုင်း အဝတ်အစား များ ထောက်ပံ့ ပေး၏ ။ “ အဖွဲ့ တစ် မူး ၊ ကလျာ ဤမျှ ဏ တစ်မတ် အခြေခံ ” “ ကျသော သတ်မှတ်၍ ပဋိ ပတ္တိ ဆုငွေ သာသနာပြု များလည်း လုပ်ထုံး ချီးမြှ င့် ကား သည် ရှေး ။ ကလည်း မရှိခဲ့ ၊ ယခု လည်း လူမှုရေး မရှိသေးသော ၊ ဘာသာရေး လုပ်ငန်းကြီး အ မွေ ကောင်းကြီး ဖြစ်သည် ။ ပင် သား တည်း စဉ် ၊ မြေး သင်္ဂါ ဆက် ယ အရိုး နာ စွဲ တင် အောင် သကဲ့သို့ ပန္နက် ကျေးဇူး ရိုက်ခဲ့သော များ မြတ် တွေ့ လှသည် နိုင်သေး ယနေ့ ။ ၏ မန္တလေး ။ မန္တလေးမြို့တွင် ကို ကြည့် တတ် ရပ်ကွက် လျှင် ပင် တိုင်း မင်းတုန်းမင်း ၌ ဥပုသ် ဇရပ် ကြီး၏ များ ရှိ အ ကြ၏ မြော် ။ အမြင်ကို ဝါတွင်း အ ရှစ်နှစ် ဖိတ် နေ့တိုင်း ကလေးများ ဝတ် က အသင်း အ စ ပိတ် လှ ည့်၏ ဖြူ ဝတ် ။ ၍ ဥပုသ်နေ့ ဝတ် လှ တိုင်း ည့် ရသည် စု ၍ ဥပုသ် ကို မော ယူ ရ ကြသည် မှန်းမသိ ။ ၊ ခုနစ်နှစ် ဂုဏ်ယူ ဝ င့် ကြွား နေ ကြ၏ ။ လူကြီးများ က ကန်တော့ပွဲ အ လှ ည့် ကျ တာဝန်ယူ၍ အပြိုင်အဆိုင် ကျွေး နဝမ အကြိမ်