## PAGE 238 i အသက် တစ်ရာ ရှည် သော ရဟန္တာ ဦး သာ ရွှန်း ( ဦး က ဝိန္ဒ ) ( ၁၁၈၂ - ၁၂၈၂ ) အလွန် များပြား မောင်းထောင် ခဲ့ ဟန် ရှိ၏ ၊ ညောင် ။ ထို ဒေသ ကန် တစ်ဝိုက် သည် ဟိမဝန္တာ အ ရ ည နှင့် ဝါ တစ် သီ တော စပ် တည်း ရ မှီ ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်၍ တောတောင် တစ်ခေတ် လည်း က : တော ထူထပ် ရ ခို သည် တော် ။ မူ ကြောင် ကြ ဖူး ၏ ပန်း ။ ယောဂီ ၊ လယ်တီ အဖြစ် ၊ ဖြင့် ကန္နီ လေ့လာ စ သော စုံစမ်း ဆရာတော်များ သောအခါ မှ ယောဂီ လည်း ထို တို့အတွက် ဒေသ၌ ခြောက် ဒေသ မိုင် ကောင်း ခန့် ၌ တစ်ခု ဝက် ဖြစ်ကြောင်း ရဲ တော ခေါ်သော တွေ့ရှိရသည် အရပ် ။ သည် မောင်းထောင် ပို၍ တော ကြီး ရွာ မြိုင် ၏ ထူထပ် မြောက်ဘက် သ ဖြင့် ဖြစ်သည် သူတော်ကောင်း ။ ကြီးများ ခို အောင်း ရာ ဖြစ်ခဲ့ ၏ ။ မဟာမြိုင် တော ကြီး၏ တောင်ဘက် ပိုင်း နာမည်ကျော် တော ရ စခန်းများ ထို တော သထုံ ၌ ပင် ခေတ် ခေါင်း နှောင်း ချ ခဲ့သည် ပုဂံခေတ် ။ ဦး ထိုအချိန်တွင် လောက်က ပင် ခင် တော ကြီး မိုး ကြီး မျက် ခေါ်သော မည်း သူတော်စင် အတွင်း၌ ကြီး တရား တစ်ပါး ကြား ရွတ် ဖတ် ကြ ရ၏ သံ များ ။ ဆွမ်းခံကြွ နှင့် ကြေး စည် နေ ကျ ခေါင်းလောင်းသံ ဘုန်းတော်ကြီး များ ခင် ကြီး ညတိုင်း မိုး လည်း လို လို မ ရွာသားများ ကြွ လာ သ ဖြင့် အားလုံး ဝက် ရဲ အလောင်းတော် ရွာသားတို့ သွားရောက် ကို ရွာသို့ ကြည့် ပ င့် ကြ ဆောင်ခဲ့ ရာ ခင်း ကြ၏ ကြီး ။ မိုး ပျံလွန်တော်မူ နေသည်ကို တွေ့ ကြ ရသည် ။ ပ င့် ယူ မောင်းထောင် ပူဇော် လိုကြောင်း ရွာသားတို့ တောင်းဆို ထို အကြောင်းကို ကြသည် ။ ကြား မ ရ သည့် ၍ ခင် အ ကြီး ဆုံး မိုး ဇာတိ ညအခါ မောင်းထောင် သွားရောက် သို့ ခိုးယူ ဖြစ်လျက် ကြ၏ ။ တစ် အလောင်းတော် လမ်း လုံး လရောင် ကို ထမ်း ထိန် ၍ ထိန်လင်း ပြန်လာ နေသည် ကြ ရာ မိုး ။ မှောင် မောင်းထောင် တော လယ် သို့ လ ရောက်မှ ကွယ် နေ့ည ပင် အလင်းရောင် “ မောင်းထောင် ပျောက် ရုပ် လုံး ၍ ဖော် လ ဋီကာ ကွယ် နေ့ ၌ ဖြစ်ကြောင်း ဖတ်ရှု ရသည် ။ သတိပြု ) မိ ကြ လေတော့ ၏ ။ ( ထို အကြောင်း ကမ်းပါး ညောင် လည်း ကန် ပေါများ ရွာ အနောက် သော · တောရကျောင်း ရှစ် မိုင် ခန့် တွင် တောတောင် တစ်ခု ရှိ၏ ။ ထူ ပေ ထပ်၍ တစ်ရာ လျှို မြောင် ပေ ငါးဆယ် ချောက် စောက် သဘာဝ နက် အလျောက် ၍ ချောင်း ဖြစ်ပေါ် ၏ နေ၏ အောက်ခြေတွင် ။ ကမ်းပါး နံရံ တွင် ပေ တစ်ရာ ဂူ များလည်း ခန့် ရှိရာ ရှိသော ကမ္မဋ္ဌာန်း မြေ ပြ ဘာဝနာ န့်များ အတွက် ထူးခြား ကောင်းမွန်သော ဒေသ ဖြစ်ပေသည် ။ ခို ချောင်း ချပ် ကလေး စ သော နဝမ အကြိမ် ## PAGE 239 ရွာ များကို ဂေါ စ ရ ဂါမ် ပြုနိုင် ၏ ။ ရှေးအခါက ထို ချောက် တွင် ဦး ကာ ခေါ်သော အတူ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါး နေ ဖူး ၏ ။ ရဟန္တာ ဟု ကျော်ကြား သည် ။ ကျား သစ်များ နှင့် မီး လှုံ တတ် ထို ၏ ကျောက် ။ ပိုး ဂူ လောက် တော ရ အစား ခေါ် ခံ ဦး ၍ ကာ ပျံလွန်တော်မူ ချောက် ကို သည် ၁၂၉၈- ။ ခုနှစ်မှ ၁၃၁၁- ခုနှစ်အထိ ဆက်လက် နိုင်ငံတော် သြ စောင့် ဝါ ဒါ ရှောက် စ ရိ ယ ၍ ဆရာတော်ကြီး တော ရ ဆောက်တည် ဖြစ်၏ ။ ၁၂၃၉- သော ခု ၊ ပင်း ပုဂ္ဂိုလ် မြို့ စခန်း မှာ ဦး မ အလယ် ဥက္ကံ သ ရွာ ခေါ် ဖွား ၊ မန် လည် ၊ တ လိုင်း ကုန်း ၊ ဝတ် ချက် မင်း ကျောင်း ဆရာတော် တို ့၏ တ ပ ည့် ဖြစ်သည် စာသင်တိုက် ။ တစ် တိုက် ၁၂၉၃- ကိုလည်း ခုနှစ်တွင် တည်ထောင် မောင်းထောင် ခဲ့ ၏ ။ “ ဂမ္ဘီ ကြီး ရတ္ထ ရွာ ပ ဦး ကာ ၌ သ စေ နီ ၊ စ တီ တုက္က လှ ဝိနိစ္ဆယ ခေါ် ၊ ဗုဒ္ဓ သ ရ ဏတ္ထ ဒီ ပ က ' စစ်ကိုင်း ကျမ်း များကိုလည်း ကျိုက် ပ တိုင် ပြု ၏ ကျောင်း ။ စာ ချ ဘုန်းကြီး ဘဝမှ တစ် တော ထွက် ဝင် တော ရ - ဆောက်တည် ရှစ် မိုင် ခန့် ရှိ ၏ ညောင် ။ လုံ့လ နီ ဝီရိယ တော ရ ၌ သဒ္ဓါတရား နေစဉ် တစ္ဆေ ကြီးမား သ ရဲ များ သည် ။ ည ဘု တ အခါတွင် လင် မြို့ အရှေ့မြောက် အကြိမ်ကြိမ် နှော င့် ယှက် ရာ နည်း အမျိုးမျိုး ဖြင့် ကာကွယ် ၍ မ ရ ။ မေတ္တာပို့ မှ သာ နိုင် သ ဖြင့် မေတ္တာလက်နက် တန်ခိုး မောင်းထောင် ထုံး ကြောင်း မကြာခဏ ကြီး ရွာ အရှေ့မြောက်ဘက် တိုက်တွန်း တော် မူ ရှိ သည် အင်ကြင်း ။ စမ်း တော ရ ၌ နေစဉ် အကြိမ်ကြိမ် တော လိုက် မုဆိုး များ တော လိုက် တောကျောင်း မ ရ သ ဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင် အသည်းစွဲ ကြည်ညို သို့ ရောက်တိုင်း လေးစား ကြသည် မိုး မှောင် ။ ကြီး ထို ဆရာတော် ကျ လာ၍ ဦး ကမ္မဋ္ဌာန်း ကာ ချောက် ပေး ၌ ရာ နေစဉ် ထို တ ရဟန်း ပ ည့် ရဟန်းတစ်ပါး စင်္ကြံ ထိပ် ၌ အား တရား အ ထိုင် တောင် နေရာမှ ခြောက် ဆယ် တစ်ဖက် ရှိ စင်္ကြံ ` စင်္ကြံ ကျောင်းကြီး ထိပ် သို ၌ ခန္ဓာကိုယ် ဆရာတော် ကြီး မြှောက် ကျောက် ပျံ ပြောင်းရွှေ့ ဂူ တော ရ ၌ သွားသည် သာ ပျံလွန်တော်မူ ကို ကြုံရ ဖူး သည်အထိ ၏ ။ အချိန် ကြာ မြင့် စွာ ကျောင်း နေ သွား ငယ် ၏ ။ တစ်နေ့သ၌ တစ် ခု၌ တရား င ထိုင် ရေ ဝင် လျက်ရှိ ရွာမှ စဉ် ဦး ည ဖိုး ခင် သန်းခေါင်ကျော် ဆိုသူသည် ဆရာတော် တွင် ဆရာတော် နှင့် မ ကျောင်း လှမ်း မ ဆီသို ကမ်း လှမ်း သွား၍ ကြည့် ကြည့် လိုက် ရာ ရာ ဆရာတော် တစ် ကျောင်း ကို လုံး မ ရွှေရောင် တွေ့ခဲ့ ရ ။ တောက် နံနက် ၍ လင်း လင်း ၍ ထိန် ဆရာတော်အား နေသည်ကို တွေ့ “ ရ၏ ည က ။ မ ဟု ပင် တွေ့ရကြောင်း ဖြေ တော်မူ၏ ” လျှောက် ။ သူ့ စိတ်ထဲတွင် ရာ “ ဆိတ် ကြည်ညို ငြိမ် တဲ့အခါ ရသည် သည် မှ အ ပ လိုပဲ မည်သို့မျှ တရား မ ရှု ဝေဖန် ပွား ကြ တတ် ရတာပေါ့ ရှိ နေ၏ ” ။ တောရကျောင်း ဆရာတော် မှ ငါး ကား မိုင် ဇွဲ ၊ ၊ လုံ့လ ရှစ် မိုင် ကြီးမား ရွာများ လှ သို ့ ပေ နံနက် ၏ ။ ဆရာတော်သည် အစောကြီး ကြွ အကြောင်း လာ တော် မူ ကိစ္စ လေ့ ရှိလျှင် ရှိ၏ ။ ဆောင်း ဖြတ်၍ ကြွ ကာလတွင် လာ ရ သည်မှာ နှင်းများ အလွန် ရွှဲ စို နေသော ကျော ချမ်း လက် ဖွယ်ရာ ခုပ် တစ် ကောင်းလှသည် ဖေါင် ခန့် ပြောင်း ။ လမ်းမှာ ခင်း များထဲမှ တွေ့သမျှ နဝမ အကြိမ် ## PAGE 240 လူ များအား ထိုင် ၍ ဝတ် မပြု လျှင် တောင် ဝှေး နှင့် ရွယ် ၍ ရှိခိုး ခိုင်း လေ့ ရှိ၏ ။ ကုသိုလ် ပေးခြင်း ပေ တည်း ။ ဆရာတော် တစ်နေ့တွင် နှင့် တွေ့ ရာ ကူ တောင် တော် ရွာမှ ဝှေး ထန်း နှင့် ခေါင်းကို ရေ မူး နေသော အ သာ လူတစ်ယောက် ဖိ ၍ ထိုင် ရှိခိုး စေ လမ်း ၏ ။ ကျဉ်း ဆုံးမစကား တစ် ခု၌ ပြောကြားပြီး ထန်း ရေ အလှူခံ ရာ “ တစ်လ မ သောက် ပါ ” ဟု ဟု လှူ ရသည် ။ “ အေး - မင်းနိုင် သလောက် လှု တာ နော် ၊ မင်း က တိ ပျက်ကွက် ရင် မင်း ပဲ ဒုက္ခဖြစ် လိမ့် မယ် ၊ အေး - ခု ဘဝ လဲ ရူး ၊ နောက်ဘဝ လဲ ရူး တတ် သ ကွ ယ့် ၊ မ သောက် ချင် ပါ နဲ့ ကွယ် ” ဟု ပြောရင်း ကြွ အဖော် တော်မူ၏ အ ပေါင်း ။ သုံးရက် ကောင်း ခန့် ၍ , ရှိလျှင် ထန်း ရေ ထို သောက် ထန်း မိ ရေ ၏ သမား ။ အဖော် သည် များကလည်း ငှက် ပျော ရေ “ တင် အို ရွာသို့ - က တိ သွား ပေးပြီး ရာ လူ တာ လှူ တာပေါ့ ။ သောက်တာ မင်း ဆရာတော် သိ တာ လိုက် လို ့ ” ဟု ဝိုင်း တွန်း ကြ သ ဖြင့် ထန်း ရေ သောက်ပြီး ပြန်လာ ရာ လမ်း ခု လတ် တွင် မြွေ ကိုက် ၍ သေ ဆုံး ရ ရှာ ၏ ။ သို့သော် ဆရာတော်သည် တ က ယ့် ကျေးဇူး ထို ဂုဏ် ဒေသ ကို တစ်ဝိုက် သိ သူ ၌ ကား လူတန်းစား နည်းပါး အလိုက် လှသည် အသိအလိမ္မာ ။ တော ရ မြေ ပေး ၌ သား တော်မူ၏ လိုက် ။ ၊ ထင်း ခုတ် ၊ ယာ လုပ်လိုသူများ က မူ ရန် သူ အဖြစ် ယှဉ် ပြိုင် မိ ကြ ရှာ လေ၏ ။ နေ သည့် ၁၃၁၁- ကြားမှ ခုနှစ် တ ပ ၊ ည့်များ သက်တော် အား တရားဟော ၇၅- နှစ် အ ရ မ ဖော ရပ် ဘဲ ရောင် ရှိနေ၍ သော အ ရောဂါ မော ပိုပြင်းထန် ဖြင့် အ လာ မော ၏ ဆို့ ။ ထိုနှစ် နတ် တော်လ ဆုတ် ၈- ရက်နေ့ ည တွင် ကောင်းကင် မှ သင်္ဘော ကြယ် ကို အ ကြည့် ခိုင်း ပြီးလျှင် - “ အင်း ...... ငါပြောတာ ကို သာ ကြိုးစား မှတ် ကြ ၊ မော တာ မော ပါ စေ ၊ သင်္ဘော ကြယ် မွန်း တိမ်း ရင် အ မော သက်သာ သွားမှာပါ ” ဟု မိန့် တော် မူ သည် ။ ဆရာတော်၏ တရား သံ များမှာ သက်သာ ချွဲ များ သွား၍ နှင့် ဦး လုံး မြအေး ထွေး ၍ နှင့် မပီမသ တကွ ဖြစ်ရာ သူနာပြု မှ လုံးဝ အချို့ ရပ်သွား တောကျောင်း ၏ ။ အ မော ကလေး မှာ အနည်းငယ် အပြင်သို့ မွန်း ထွက် ယိမ်း ကာ နေသည်ကို မေတ္တာပို့ ကြ၏ တွေ့ ရ ။ သ ပုဏ္ဏ ဖြင့် ဆရာတော် ဖု သျှု ခေါ် ပြော သင်္ဘော စကား မှန် ကြယ် ကြောင်း ကို ကြည့် ပြောဆိုနေကြသည် လိုက်သော အခါ ။ စင်စစ် ဆရာတော် ကား သင်္ဘော ကြယ် နှင့် အတူ မွန်း တိမ်း ရ လေပြီ ။ ယခု ထို တော ရ ၌ ဝါး တော မ ဦး ကလျာ ဏ ဆရာတော် က ဆက်လက် စောင့် ရှောက် ၍ တော ရ တစ်ဖန် ဆောက်တည် ဘု တ လင် ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်း မြောက်ဘက် ပေး ငါး တော် မိုင် ကွာ မူ လျက် တွင် တောင် ရှိသည် ကလပ် ။ တော ရ ဟု ယခုတိုင် ရှိ၏ ။ တစ်ချိန်က ထို တော ရ ၌ ဘုန်းကြီး ဦး ဒွေး နှောင်း ၊ ဘွဲ့ - ဦး အ ရိ ယ ဉာဏ ခေါ်သော ဘုန်းတော်ကြီး က လေးပါ ဟယ် တစ်ပါး ” ဟု ရှိသည် မကြာခဏ ။ ကျား ပြောလေ့ သစ်များ ရှိရာ နှင့် အတူ နေ ့ နေထိုင် စဉ် ဘုရားဖူး ၏ ။ “ ရွှေတိဂုံဘုရား ကြွ သည်ဟု ယူဆ အနီး ပြောဆိုကြသည် ပ င့် လျှောက် ရာ သုံး ။ ဘိုးတော် ကြိမ်တိုင်တိုင် မင်းတရားကြီး ပ င့် လျှောက် က ဆရာတော်အား မှ ကြွ သည် ။ နေပြည်တော်သို့ အပူဇော်ခံ နဝမ အကြိမ်