## PAGE 376 ကြာ မြင့် စွာ ရွပ် ရွပ် ချွံ ချွံ ကြီး ရွတ် ဖတ် ပူဇော်ခြင်း ကို ပဋိ ပတ် အလုပ်ခွင် ၌ တင်၍ စဉ်း စား သော် ရိုးရိုး ကြီး စဉ်း စား၍ မ ရသည် ကို လက်ခံ နိုင်ကြ ပေ လိမ့် မည် ။ အ ဖြေ ကို စဉ်း စား သောအခါ တွင်မူ ရှုမြင် ပုံ ချင်း တူညီ ကြ မည် မဟုတ် ။ သဒ္ဓါ သန် သူများ က ကမ္မဋ္ဌာန်း လုပ်လျှင် လုပ် သလောက် ဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူး ဂုဏ် များကို ပို၍ မြင် ကြ ရ၏ ၊ အပဒါန် ပါဠိတော် လာ မထေရ် ကြီးများ ပင် ဘုရား ရှ င့် ဂုဏ် ကို ထုတ်ဖော် ချီးကျူး လေ့ ရှိကြသည် ။ အာနာပါန ကို ပွား လျှင် သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး စ သော ဗောဓိ ပက္ခိ ယ တရား များ တစ်ဆင့် ပြီး တစ်ဆင့် တစ် သီ ကြီး ရှုမြင် ကြ ရ၏ ။ ထိုအခါ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော် ကြီးကို အံ့ ချီး မ ကုန် ရှိကြ ရသည် ။ နိုင်ကြောင်း ရွတ် ဖတ် မှု မှ စိတ် ၌ ဆင်ခြင် မှု ၊ ဆင်ခြင် မှု မှ လက္ခဏာ ရေး သုံးပါး မြင် မှု သို့ ရောက် “ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နှင့် သမ္မော အဋ္ဌကထာ ' ၌ ပြ ၏ ။ ရွတ် ဖတ် မှ သည်လည်း အ ချည်း နှီး မဟုတ် ။ ထို့ကြောင့် လည်း “ သ ဂါထာ ဝဂ် သံယုတ် ၌ ” “ သဇ္ဈာ ယ က မထေရ် ” သည် မိမိ ရွတ် သော အကောင်းမြင် အသံ များ ချုပ် ယူဆ ပျောက်သွား ကြ ပေ သည် လိမ့် မည် ကို ဆင်ခြင် ၊ သို့ရာတွင် ရင်း ရဟန္တာ ရွတ် ဖတ် ဖြစ်သွားသည် မှုသည် ရှု ပွား လည်း မှု လောက် ရှိ၏ ။ အကျိုး ဤသို့ မ သက်ရောက် ပေ ။ ကြီးကို အလုပ်ခွင် အချိန် ပြည့် ၌ ရှိကြ အ လုပ်ပေး သော ပုဂ္ဂိုလ် ကာ ဆရာတော်၏ တို့၏ အမြင် အ ပဋိ ရ ဆိုလျှင် ဝေ ဓ ၊ သို့မဟုတ် သည် နာမ် အခြား နှင့် သည် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ် သာသနာ အကျိုး တစ်ခုခုကို အချိန်ဆွဲ ထား လိုက်သော ( ဝါ ) လမ်း လွှဲပေး လိုက်သော အာရုံ ကြီး ဟု ပင် ပြောဆို ကြ ကုန် ၏ ။ တရား အားထုတ် ရင်း သဒ္ဓါ ပေါက် လာ၍ ဆန် တစ် တင်း ထ , ချက် ပြီး ဆွမ်းတော် တင်သည် နှင့် တူ လှသည် ဟူ လို ။ ဗမာ ကို ကမ္ဘာ က သိ သည်မှာ ဗုဒ္ဓဝါဒ ဆရာတော်၏ သမိုင်းတွင် နိုင်ငံခြား သာသနာပြု အခန်း သည်လည်း အလွန် ထူးခြား ပြောင်မြောက် သော အခန်း တစ်ခု ဖြစ်၏ ။ ဆရာတော်၏ ကျေးဇူး ဂုဏ် ကို မြန်မာပြည်သားတို့ သာမက “ နိုင်ငံခြား နိုင်ငံခြားသား ဗုဒ္ဓဘာသာ တို့လည်း သာသနာပြု ခိုလှုံ ကြ ရသည် အသင်းကြီး ။ ” ကို ၁၂၇၅- ခုနှစ် န ယုန် လဆန်း ၁၅- ရက်နေ့မှစ၍ တည်ထောင် ခဲ့ ၏ ။ မန္တ လေး မြို့ကို ဗဟိုပြု၍ အဖွဲ့ခွဲ ( မြို့ ) ပေါင်း နှစ်ဆယ် ကျော် ဖွဲ့စည်း နိုင်ခဲ့သည် ။ ငွေကျပ် တစ်သိန်း ခန့် မ , တည် ခဲ့ ၏ ။ သတင်းစာများ နှင့် တကွ တစ်ပြည်လုံးက ထိုအချိန်က ထောက်ခံ ရုရှ နှင့် ဥရောပနိုင်ငံ အား ပေးခဲ့သည် တို့၌ ။ ပါဠိစာပေ လေ့လာသူများ ၊ ကျွမ်းကျင်သူများ ပေါများ နေ ပေ ပြီ ။ လွန်ခဲ့သော နှစ် တ ရာ ကျော်ကတည်းက လေ့လာ လိုက်စား လာ ကြ ရာ ၁၈၅၀- ပြည့်နှစ် က ပင် ရုရှ ပြည် စိန် ပီ တာ စ ဘတ် မြို့ ( ယခု လီနင် ဂ ရက် မြို့ ) ၌ ပါမောက္ခ နဝမ အကြိမ် ## PAGE 377 များ ဦး စီး ၍ ပါဠိ - ရုရှ အဘိဓာန် ရေး နေကြ လေပြီ ။ ဥရောပ ၌ လည်း ၁၈၇၅- ခုနှစ်က ပင် ချစ် လ် ဒါး ဓမ္မပဒ ၏ ပါဠိ လက်တင် - အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန် အဘိဓာန် ( ၁၈၅၅ ထွက် ) ၊ နေပြီ ဇာတ် ။ အံဋ္ဌ ကထာ ပါဠိ ( ရော မ အက္ခရာ ဖြင့် ခြောက် ပုံနှိပ် ပါဠိ အုပ် စာအုပ် ၊ ၁၈၇၇ အ နေ ) ၊ ဖြင့် ဝိနည်း ကျမ်း ပါဠိတော် များ မရှိသေး ငါး ခင် ကျမ်း က ပင် ( ၁၈၇၉ ဥရောပ ) စ ၌ သည် လေ့လာ ဖြင့် ထုတ်ဝေ မြန်မာပြည်တွင် နေကြပြီ ။ ၁၈၈၁- ခုနှစ်တွင် ကား ပါဠိ ပညာရှင်များ စုပေါင်း၍ “ ပါဠိ တက် စ် ဆို ဆိုက် ယ တီး ' ခေါ် တန် လန်ဒန် အိုင်ယာလန် ပါဠိ စာ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တော် မူ အသင်းကြီး အသင်းကြီး တည်ထောင် ' ကိုလည်း နှင့် ပြီး ၁၉ ဖြစ်ကြသည် ဝ ၇- ခုနှစ်တွင် ။ “ ဂရိတ် တည် ဘ ထောင်၍ ရိ ဂျာနယ် ဥရောပ မဂ္ဂဇင်းများ တိုက် ဖြင့် သား ဗုဒ္ဓဘာသာကို တို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆွေးနွေး ရှု လာ ခဲ့ကြသည် ထော င့် အရသာ ။ မဟုတ် ။ ရှေးဟောင်း ကမ္ဘာ့စာပေ ပါဠိ နှင့် အ ကြီး သော တစ်ရပ် က ကျောက်စာ အ နေ ဖြင့် လည်း တို့ မှစ၍ ပါဠိ ပါဠိစာပေ ကို အပတ် များကို တ ကုတ် ကျောက်စာ လေ့လာ ခဲ့ ကြ၏ ဖတ် ။ မဟာ သကဲ့သို့ ဝံ သ လည်းကောင်း ၊ ကျောက် ဆစ် သကဲ့သို့ လည်းကောင်း တစ် တိ တစ် တိ စမ်းတဝါးဝါး ဖတ်ရှု ရာ မှ ကမ္ဘာကျော် ပါဠိ အဘိဓာန် ကြီးများ ရေးသား နိုင်သည် အထိ . အောင်မြင်ခဲ့ ကြ၏ ။ စာပေ သာရ များကို ဟောင်း မြီး စမ်း ကြီး တစ်ခုအဖြစ် အရသာ ခံခဲ့ ရာ လေ့လာ မှ ရှေ့သို့ ရာ တိုး မှ ၍ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော သာ အရသာ ခံ လို စိတ်များ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဖြစ်ပေါ် လာ အ ကြ၏ နှစ် ။ လူ့ဘဝ၏ ချမ်းသာ အစစ်အမှန်ကို ပေး မည့် ဘာသာ စာပေ ကြီး ဖြစ်ကြောင်း မ မှိတ် မ သုန် ယုံကြည် လက်ခံ လာကြသည် ၊ သို့ရာတွင် ဗုဒ္ဓ၏ စာပေများ ၊ ပါဠိတော် များကို လုံး စေ့ ပါဌ် စေ့ အသုံးချ ဘာသာပြန် နိုင်သော . အဆင့် သို့ ကား မ ရောက်နိုင် ခဲ့ ကြ ပေ ။ ထို အချိန်၌ မြန်မာပြည်တွင် လယ်တီဆရာတော်၏ . အမျိုးမျိုးသော ဒီပနီ ဘာသာရေး အလင်းရောင် များ ကွ န့် မြူး ခိုက် နှင့် တိုက်ဆိုင် ကြုံ ကြိုက် ရ လေ၏ ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပါဠိစာပေ မှ သိ ခက် နက် ရှိုင်း သော ဝေါဟာရများ ကို ထုတ်ဖော် ပေးနိုင် မည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ် ယုံကြည် အားကိုး အထူး သ ဖြင့် လာကြသည် အဘိဓမ္မာ ။ ၌ ဆရာတော် မ ကျေ လည် ထံ သော ပါဠိ အချက်များကို ဝေါဟာရ ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြေရှင်းပေးရန် ခက်ဆစ် စာ အတန်တန် ခက် ရာ ဖြင့် နှင့် တောင်းခံ လာကြသည် ။ ဖြေရှင်း ရ ရှိသမျှ ကိုလည်း ဂျာနယ် ၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဖော်ပြခဲ့ ကြ၏ ။ ဆရာတော်၏ သတင်း ဂုဏ် သည် ကမ္ဘာကို ပင် ခြုံ မိ လေပြီ ။ ယ မိုက် အ ဖြေ ကျမ်း ၊ နိယာမ ဒီပနီ ၊ ယင်း အ ဖွ င့် ဋီကာ ၊ မူလ ပရိ ယာ ယ သုတ် အ ဖွ င့် ဋီကာ ၊ လန်ဒန် ပါဠိ ဒေဝီ ပုစ္ဆာ အ ဖြေ ကျမ်း ၊ သာ သ န သမ္ပတ္တိ ဒီပနီ ၊ သာ သ န ဝိ ပတ္တိ ဒီပနီ ၊ ပဋ္ဌာန ဒေသ ဒီပနီ စ သော ကျမ်း များကိုလည်း ပါဠိ ဘာသာဖြင့် ရေးသား ခဲ့ ၏ ။ ( အ ဖွ င့် ဋီကာ -၂ စောင် ရှာဖွေ ထုတ်ဖော် သ င့်၏ ။ ) မစိုးရိမ် ဦး ဉာဏ ဆရာတော် က ဥရောပ သား တို့ နှင့် သင့် တော် မည့် ဒီပနီကျမ်း များကို ဒိုင် ခံ ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ပေး တော် မူ ခဲ့ ၏ ။ ဆရာ တော့် ဒီပနီ တို့ ကား မြန်မာ အဋ္ဌကထာ ကြီးများ ပင် တည်း ၊ နဝမ အကြိမ် ## PAGE 378 သိပ္ပံပညာ အပေါ် ဆရာ တော့် အမြင်မှာ အံ့ သြ လောက် ပေ ၏ ၊ ထို ခေတ် ကား သိပ္ပံ ထွန်း ကား ခါ စ သာ ရှိသေးသည် ။ အလွန် နက် နဲ သိမ်မွေ့ လှသော အဘိဓမ္မာ တရား များသည် မျက်စိ နား ကြီးသော သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် လိုက်ဖက် သည်ဟု ဆရာတော် ခံယူ ထား ၏ ။ ( နိုင်ငံခြား သာသနာပြု သြ ဝါဒ များကို ရှု ပါ ။ ) ထိုအခါ အင်္ဂ လန် ပါဠိ အသင်းကြီး မှ ပါဠိ အဘိဓာန် တစ်ခု ပြုစု ရန် စိုင်း ပြင်း ကြ၏ ။ ၁၈၅ ၁၉၁၈- ဝ - ပြည့်နှစ် ခုနှစ် တိုင်အောင် က စတင် အ ရေးသားသော ဆုံး မ သတ် နိုင် ပါဠိ ရှိခဲ့သည် ’ ရုရှ အဘိဓာန် ။ ပါဠိ စာ လည်း တော် အကြောင်း မူ အသင်းကြီး အမျိုးမျိုး ကိုယ်တိုင် ကြောင့် ကလည်း ထို ဝေါဟာရ ပုဒ် များကို မှာ ယူ စုဆောင်း ၍ အဘိဓာန် တစ်ခု ရေးရန် စီမံ ကြ၏ ။ လယ်တီဆရာတော် ဦး စီး သော နိုင်ငံခြား သာသနာပြု အသင်းကြီး ကိုလည်း ပါဠိ အဘိဓာန် ကြီး တစ်ခု ကူညီ ရေးသား ပေးရန် တောင်းခံ ကြ လေသည် ။ ထို့ကြောင့် ဆရာတော်သည် ယင်းသို့ ကြီး လေး သော တာ ဝန်ကြီး ကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် မန္တ လေး မြို့တွင် စာသင် စာ ချ နာယက အများဆုံး ရှိသော မစိုးရိမ်တိုက် ကို အကူအညီ တောင်း ခဲ့သည် ။ ထို တိုက် ကား သင်ကြား ပို့ချ မှု နှင့် စည်းကမ်း တွင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏ ။ နာယက ဆရာတော်များသည် သက္က တ ၊ အင်္ဂလိပ် ဘာသာ များကို ပါ အလုပ် ဖြစ်အောင် ကျွမ်းကျင် ကြသည် တစ်ခါက ။ ယင်း အဘိဓာန် ကိစ္စ ဖြင့် မစိုးရိမ်တိုက် ၌ ညအိပ် ည ဉ့် နေ သီတင်းသုံး တော် မူ ခိုက် ကျောင်း မဟာ ရဋ္ဌ ဂုရု အောက်ထပ် ။ ၉၆- နှစ် ၌ ဆရာတော် ) နှင့် လယ်တီဆရာတော်၏ ကလေး ဦး သူရိယ တ ( ယခု ပ ည့် ဓမ္မကထိက တစ်ပါးတည်း ဘုန်းကြီး သော အဘိဓဇ တစ်ပါး စကားလက်ဆုံ ကျ နေကြ ရာ ဦး သူရိယ က “ ဘုန်းကြီး ၊ ကိုယ်တော် တို့ တရားဟော ကောင်း လှ တယ် ဟု ပြောကြတယ် ။ တ ပ ည့် တော်ကို သံဝေဂ ဖြစ်အောင် ဟော ပြပေး စမ်း ပါ ” ဟု ပြော 1 ရာ . ဓမ္မကထိက “ ကိုယ်တော် ဘုန်းကြီး အဘိဓမ္မာ က - စာတွေ .. သည် လောက် တတ် နေတာ သံသရာ ဘေး ကြီး မကြောက် ပဲ ကိုး ” ဟု ဆို လေသည် ။ “ မကြောက် လို ့ သည် လို နေ တာပေါ့ ကိုယ်တော် ” ဟု ဆို သ ဖြင့် “ မကြောက် ဟော ရ သေး တာပေါ့ ” ဟု ပြော ကာ သံဝေဂ ဖြစ်ဖွယ် များကို ဆ ယ့် ငါး မိနစ် ခန့် ဟော ပြ ၏ ။ ဘ ပ ည့် “ တော် ကဲ .... ဖြင့် ကိုယ်တော် မကြောက် ၊ ဘ သေး ယ့် နှယ် ပေါင် ” လဲ မကြောက် ဟု ဆို၍ နာရီဝက် သေးဘူး လား ခန့် ” ထပ်၍ ဟု မေး ဟော ရာ ပြန် “ ဟ ရာ င့် -- အင်း “ တ ပ ည့် တော် ဖြင့် ဘယ်လိုမှ မ နေ ပေါင် ” ဟု ဆို၍ ဓမ္မကထိက မှာ အော င့် သက်သက် နှင့် တရားပွဲ သိမ်းလိုက် ရ၏ ။ နောက် ဆရာတော်အား သွား၍ လျှောက် သ ဖြင့် ဆရာတော် က ဦး သူရိယ အား ခေါ် လျက် - “ မစိုးရိမ် ဆရာတော် ကလေး ...... ဒီ ဓမ္မကထိက က လဲ ဝေ နေ ယျဇ္ဈာ သ ယ မသိရှာ ပဲ ကိုး ။ ဦး သူရိယ ဒီ အရွယ် ဒီ ပညာ တွေနဲ့ သံဝေဂ မဖြစ်ပါ နှင့် ဦး ၊ တ ပ ည့် တော် တောင်းပန်ပါရစေ ။ နဝမ အကြိမ်