## PAGE 646

Khi hành thiền tinh tấn đến mức quên mình, trí Tuệ Minh Sát (Vipassanā-ñāṇa) trở nên vô cùng chín muồi và mãnh liệt. Do các phiền não thô sơ đã ẩn tàng, tâm trí trở nên vô cùng thanh tịnh và định tĩnh, dẫn đến sự phát sinh của “tăng thượng mạn” (adhimana - tưởng lầm mình đã đắc chứng). Vị hành giả ấy tự quyết định rằng mình đã đắc bốn Đạo, bốn Quả, rồi bắt đầu thuyết pháp cho tất cả chư Tăng và thiện nam tín nữ đến gặp. 

Nhiều tháng ngày trôi qua, một vị phu nhân của quan Khâm sai cùng các chị em của một nữ hành giả nọ đã đưa cô đến diện kiến Ngài Thiền sư để đàm luận về giáo pháp.

Cô mặc y phục sẫm màu hơn so với y của các nữ tu (thila-shin). Khi đi đến cách Ngài Thiền sư khoảng năm mươi sải tay (atoung), cô mất khoảng nửa giờ đồng hồ để di chuyển. Cô bước đi trong sự tỉnh giác, ghi nhận từng dòng tâm thức (cittuppāda) theo đúng phương pháp Tứ Niệm Xứ. Dáng vẻ của nữ hành giả này khiến người xem vô cùng khởi tâm tịnh tín. Khi đến trước mặt Ngài Thiền sư, cô đảnh lễ cung kính mãi không thôi. Ngài Thiền sư bảo vị nữ cư sĩ trẻ ấy rằng:

“Này nữ hành giả cư sĩ, ta muốn nghe con trình bày về giáo pháp mà con đã thực hành để khởi tâm hoan hỷ.”

Thế rồi cô bắt đầu trình bày một cách lưu loát, tinh tế và sâu sắc từ đầu, giữa đến cuối; buổi trình pháp kéo dài không dưới hai giờ đồng hồ. Cô mô tả tỉ mỉ sự sinh khởi của các sát-na chuyển tộc (gotrabhu-javanā), Đạo (magga-javanā), Quả (phala-javanā) cùng tiến trình đắc chứng bốn Đạo và bốn Quả. (Chứng kiến điều này, Ngài Thiền sư vì quá đỗi hoan hỷ đã thốt lên lời tán thán ‘Sādhu! Sādhu! Sādhu!’ ba lần).

Dù thực tế chưa đến mức như lời cô trình bày, nhưng Ngài tin rằng dòng giống phàm phu (puthujjana) nơi cô có lẽ đã đoạn diệt. Bởi lẽ trong lĩnh vực Minh Sát thiền, hiếm khi gặp được bậc nào có thể trình bày thông suốt, đúng với thực tại tự nhiên (sabhāva-dhamma) những vấn đề vi diệu và sâu thẳm từ đầu đến cuối như vậy khi bị kiểm tra. Tuy nhiên, Ngài Thiền sư cũng so sánh với kinh điển rằng nếu cô thực sự là bậc A-la-hán như lời tự bạch, thì tâm ấy không thể trụ lại trong trạng thái đó suốt nhiều tháng ngày như vậy.

Sau đó, Ngài Thiền sư đã thuyết giảng tường tận về việc bảy tùy miên (anusaya) chính là hạt giống thực sự làm phát sinh ngũ uẩn trong 31 cõi bằng cách nào, cũng như thực tính ngủ ngầm và sự phát sinh của các tùy miên ấy. Do trước đây chưa từng được nghe về thực tính của tùy miên, nên vị nữ hành giả này đặc biệt tâm đắc.

Khoảng hai năm sau buổi thuyết pháp đó, chính Ngài Thiền sư đã tận mắt nhìn thấy vị nữ cư sĩ trẻ này đeo đầy trang sức như chuỗi hạt, vòng tay và đang thực hiện việc cúng dường chư Tăng trong một buổi lễ. Ngài Thiền sư cảm thấy vô cùng xúc động (saṁvega). Sau đó Ngài tự suy xét và trấn an tâm mình rằng: “Không biết liệu cô ấy có giống như đại thí chủ Visākhā, một bậc Thánh Dự lưu vào thời Đức Thế Tôn hay không?”

## PAGE 647

Tuy nhiên, sau đó Ngài lại được người bạn của cô là phu nhân quan Khâm sai cho biết rằng cô đã lập gia đình và sinh con cái.

Lại có một vị tu nữ trẻ khác, người cũng được một vị thầy quyết định rằng đã đắc bốn Đạo Quả, cũng đã lập gia đình giống như vị nữ hành giả kia; điều này do chính chị ruột của cô bạch lại với Ngài Thiền sư. Vị thầy đưa ra quyết định đó vốn là một bậc thiện tri thức, một bậc đa văn (bậc thông suốt kinh điển) đang hành thiền, và cả thầy lẫn trò đều đồng lòng quyết định rằng “đã đắc bốn Đạo Quả”.

Vì vậy, hiện nay tất cả các bậc thiện trí thức đang hành thiền nên lấy những sự việc đã nêu trên làm điều cảnh tỉnh, phải hết sức thận trọng và suy xét kỹ lưỡng. Trong những trường hợp như thế, cả thầy và trò đều rất khó để thấu triệt tinh tường thực tính pháp (sabhāva-dhamma).

Do đó, hành giả cần phải tham chiếu tỉ mỉ các tiêu chuẩn của một bậc Thánh (Ariya) được dạy trong các bản văn Pāḷi như **Uparipaṇṇāsa** (Hậu Trung Bộ) và **Majjhimapaṇṇāsa** (Trung Trung Bộ). Sau đó, hãy dùng trí tuệ quán chiếu nhiều lần để có cái nhìn đúng đắn về các pháp đã đoạn trừ trong tâm mình: “Pháp nào đã được đoạn trừ tuyệt căn không còn dư sót? Pháp nào chỉ đang ẩn tàng tạm thời (tadaṅga) nhờ vào sự mạnh mẽ của Tuệ Minh Sát?”

Nếu không có sự quán chiếu như vậy, khi Tuệ Minh Sát còn yếu ớt mà gặp phải năm dục trưởng dưỡng bên ngoài vốn vô cùng hấp dẫn và đáng lạc thọ, thì tâm có thể lại bị cuốn xoáy vào đó. Điều này ví như một cái cây lớn khô héo suốt mùa hè tưởng chừng như đã chết, nhưng khi mưa xuống, nước thấm sâu vào rễ cái, nhựa sống (dāt-si) bắt lại từ rễ rồi đâm chồi, nảy lộc, ra nhánh, nở hoa, kết trái xum xuê khắp cả cây và xanh tươi trở lại. Tâm của hành giả cũng không khác gì cái cây đó; những tùy miên (anusaya) chỉ tạm thời ẩn tàng nhưng cả thầy lẫn trò lại lầm tưởng là đã đoạn tận gốc rễ và đồng ý quyết định như vậy. Ngài Thiền sư đã từng tự mình chứng kiến những sự việc như thế nên mới viết ra rõ ràng để dẫn chứng.

(Đã 35 năm trôi qua kể từ khi Ngài gặp những câu chuyện thực tế này).

Có trường hợp do thầy quyết định, có trường hợp do hành giả tự lầm tưởng rồi quyết định. Để thấu triệt thực tính pháp một cách đúng đắn và chuẩn xác là một vấn đề vô cùng vi diệu. Do đó, không nên để đức tin dẫn dắt mà phải lấy trí tuệ làm tiền đề. Đừng vội vàng đưa ra quyết định mà hãy tìm hiểu một cách đúng đắn và thẳng thắn các bài kinh như **Kinh Chân Tế (Chachakka Sutta)** hay 

## PAGE 648

**Kinh Đa Giới (Bahudhātuka Sutta)** trong bộ **Uparipaṇṇāsa Pāḷi**. Hãy đối chiếu và kiểm tra một cách cẩn trọng để biết rõ pháp nào đã đoạn trừ hoàn toàn, pháp nào còn ngủ ngầm, pháp nào vẫn còn nguyên vẹn. Chỉ khi biết rõ đúng như thật thì cả thầy và trò mới nên an tâm quyết định.

Ngay cả sau khi đã biết đúng như vậy, vẫn cần phải theo dõi, quan sát mọi hành vi của thân, khẩu, ý trong suốt một năm, hai năm, ba năm, thậm chí năm, sáu hoặc bảy năm. Nếu sau thời gian dài quan sát như thế mà không thấy khởi lên bất kỳ hành vi bất thiện nào thì mới có thể thực sự yên tâm. Vì đây là vấn đề vô cùng tinh tế, sâu sắc và khó khăn, nên không thể quyết định một cách hời hợt. Hỡi các bậc thiện trí thức đang thực hành thiền, hãy giữ sự tỉnh giác cao độ!

Giống như cái cây khô héo bỗng đâm chồi nảy lộc, nở hoa kết trái trở lại, khi hành giả gặp gỡ và vướng mắc vào năm dục lạc đáng hỷ thì các tùy miên đang ngủ ngầm sẽ trỗi dậy mạnh mẽ. Hãy hết sức tỉnh giác về điều này!

(Đây là điểm trọng yếu và cần thiết nhất trong việc thực hành Minh Sát, nên Ngài đã viết ra với tâm từ bi để làm sáng tỏ cho mọi người).