## TRANG 622 Không có gì phải ngại cả. Chẳng lẽ con không được phép hỏi cho đến khi thỏa mãn những gì cần hỏi sao, thưa Ngài?” “Bạch Ngài, xin hãy cứ giáo huấn đệ tử theo ý Ngài muốn ạ.” “Vậy thì, trước đây khi gặp nhau ở làng Abya, thị trấn Bago, một phần vì gặp gỡ bất ngờ, phần nữa vì cả hai đều là khách tăng nên tôi chỉ hỏi những gì cần hỏi. Nay tôi xin được tiếp tục hỏi thêm.” Hỏi: Thưa ông Kawi, nay cũng sắp đến kỳ mãn hạ (tháng Thadingyut). Trong mùa an cư này, ông thường dùng đề mục nào để trú tâm hành trì vậy? Đáp: Bạch Ngài, con đang hướng tâm về Giáo pháp (Sāsana) ạ. Hỏi: Ông hướng tâm về Giáo pháp như thế nào? "Giáo pháp" bao gồm hai phần là Pháp học (Pariyatti) và Pháp hành (Paṭipatti). Trong hai phần đó, ông hướng tâm về phần nào và theo cách nào? Đáp: Bạch Ngài, vì con không am tường kinh sách nên không đủ khả năng hộ trì Pháp học. Do đó, con chỉ chuyên tâm vào Pháp hành để những người chưa có định (Samādhi) sẽ đắc được định, những người đã có định sẽ định càng thêm sâu dày, và những người đã định tâm sâu dày sẽ đạt đến cứu cánh cuối cùng ạ. Hỏi: Vậy đó chính là Tâm Từ (Mettā) phải không? Đáp: Dạ đúng vậy, bạch Ngài. Hỏi: Nói về Tâm Từ, đó là đặt tâm trên Chế định về chúng sinh (Satta-paññatti), thuộc về thế gian (lokiya). Còn về xuất thế gian (lokuttara), ông hướng tâm và đặt tâm như thế nào? Ông không đặt tâm vào xuất thế gian sao? Đáp: Bạch Ngài, có chứ, con vẫn đặt tâm vào xuất thế gian ạ. Hỏi: Vậy sao ông không đặt tâm hoàn toàn vào xuất thế gian đi, tại sao vẫn còn để tâm rơi vào các tâm thế gian? Đáp: Bạch Ngài, con không thể chỉ đặt tâm duy nhất vào xuất thế gian được, vì gánh nặng uẩn (khandha-vāra) quá lớn nên tâm phải thay đổi, lúc ở thế gian, lúc ở xuất thế gian ạ. Hỏi: Vậy thì việc hướng tâm vào Chế định thế gian cứ tạm gác lại đã. Còn về Thắng nghĩa pháp (Paramattha) xuất thế gian, ông hướng tâm như thế nào? Đáp: Con hướng tâm vào những gì mình đã từng thấy ạ. Hỏi: Vậy thì ngoài các kinh sách khác, theo đúng như trong Thắng Pháp Tập Yếu (Abhidhammatthasaṅgaha) có chép: **“Magga-phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito”**, tức là Phản tỉnh tri (Paccavekkhaṇā) phải không? Đáp: Dạ đúng vậy, bạch Ngài. ## TRANG 623 Hỏi: Vậy giữa việc hướng tâm vào Đạo, Quả, Niết-bàn và hướng tâm vào Chế định, cái nào khó hơn? Chẳng phải hướng tâm vào Đạo, Quả, Niết-bàn khó hơn nhiều sao? Đáp: Theo ý con thì cái nào cũng không khó cả, thưa Ngài. Hỏi: Hãy nói cho tôi nghe cách ông hướng tâm vào Đạo (Magga). Đáp: Ví dụ, một hành giả tu tập thiền quán (Vipassanā) và tiến triển dần lên. Khi đó, sau khi hữu phần (bhavaṅga) vừa lắng xuống đôi chút, ba tâm đi trước sẽ loại bỏ các phiền não (kilesa), và tâm tiếp theo sẽ thấy được Niết-bàn. Hỏi: Chuyện này là về ba pháp Tâm, Tâm sở và Sắc đang diễn tiến trong sự "sinh diệt", "sinh diệt", chính đó là nỗi khổ lớn (dukkha). Khi truy tìm nguyên nhân của nỗi khổ này, ta sẽ thấy "Tham" (Lobha) chính là kẻ tạo ra Tâm, Tâm sở và Sắc đó. Hiện nay vì phải nói từng chút nên mất thời gian, chứ khi đó thì không nghe thấy gì cả đâu ạ. Việc tuệ tri nỗi khổ diễn ra đồng thời. (Cứ nói tiếp đi Ngài) Khi thấy kẻ gây ra điều đó, người chiến thắng sẽ bất ngờ tiêu diệt kẻ đó ngay lập tức, đó chính là "Đạo" (Magga) ạ. Khi đó, Tâm, Tâm sở và Sắc giống như bị tan rã, mắt xích nhân quả bị cắt đứt. Đó chính là "Niết-bàn". Sau đó, "Quả tốc hành" (Phala-javana) sẽ bao trùm lấy. Đó là những gì con đã từng thấy ạ. Hỏi: Khoan đã. Khi Đạo phát sinh đó, ông có biết rõ ràng là Đạo đang phát sinh không? Đáp: Dạ không biết ạ, sau khi phản tỉnh (suy xét lại) mới biết được ạ. Hỏi: Nói rằng sau khi phản tỉnh mới biết, điều đó có đúng không? **Yathāpi mūle anupaddave daḷhe,** **Chinnopi rukkho punareva rūhati.** **Evaṃpi taṇhānusaye anuhate,** **Nibbattate dukkhamidaṃ punappunaṃ.** [ (Lưu ý: từ "daḷhe" không có ký tự "ha" viết dưới. Tương tự như "manusā", "daḷhana", v.v.) ] **Anupaddave** = chưa bị tiêu diệt, vẫn còn xanh tươi. **Mūle** = rễ cái, ## TRANG 624 rễ hút nước. **Daḷhe** = khi đã vững chắc, kiên cố. **Chinnopi** = dù cành lá, thân cây có bị chặt đứt. **Rukkho** = cái cây. **Punareva** = chắc chắn sẽ lại. **Rūhati yathā** = mọc lên trở lại như thế nào. **Evaṃ** = cũng tương tự như thế. **Taṇhānusaye** = đối với tham ái ngủ ngầm thường hay tích tụ. **Anuhate** = khi chưa bị Đạo tuệ tiêu diệt. **Punappunaṃ** = hết lần này đến lần khác. **Idaṃ dukkhampi** = nỗi khổ trong vòng luân hồi này. **Nibbattate** = chắc chắn sẽ phải phát sinh, không thể sai chạy. Đúng như trong kinh điển nói rằng Đạo tiêu diệt Tham. Tuy nhiên, giống như trong thế gian, một vị tướng quân ra quân để đánh dẹp quân thù không đi một mình mà đi cùng với rất nhiều binh lính, thuộc hạ đi kèm. Vậy thì Đạo xuất thế gian khi tiêu diệt Tham có đồng minh nào khác không, hay chỉ tiêu diệt một mình? Đáp: Bạch Ngài, vẫn có đồng minh ạ. Hỏi: Đồng minh đó là ai, hãy giải thích rõ xem. Đáp: Ví dụ, một hành giả khi tu tập Thiền quán sắp đạt đến đỉnh cao, ba tâm phía trước sẽ loại bỏ để quét sạch các phiền não. Khi phiền não đã sạch, tâm nhìn thấy Niết-bàn sẽ xuất hiện. Khi tâm đó thấy Niết-bàn, Đạo sẽ nương tựa vào Niết-bàn mà tâm đó đã thấy để tiêu diệt sạch Tham ái ạ. Hỏi: Tôi đã hiểu về Đạo rồi thưa ông Kawi, quả là những chỗ cực kỳ vi tế và thâm sâu. Tôi thì chỉ nói dựa trên kinh sách thôi. Vậy sau khi Đạo phát sinh rồi Quả tốc hành bao trùm lấy, thì trong tâm cảm thấy thế nào? Đáp: Dạ con không biết rõ lắm ạ. Hỏi: Quả phát sinh ngay sau Đạo được gọi là **Akanika-phala** (Quả không có khoảng cách), nó chỉ diễn ra hai hoặc ba thời tâm, mà tâm thì diễn tiến cực nhanh nên chắc chắn không thể biết rõ được. Vậy khi phản tỉnh về Đạo, sự hiểu biết đó như thế nào? Đáp: Ví dụ, một hành giả đắc được Tu-đà-hoàn Đạo (Sotāpatti-magga). Khi vị đó phản tỉnh về Đạo mình đã đắc, vị đó chỉ biết rằng "Ta đã đắc Tu-đà-hoàn Đạo" thế thôi ạ. Hỏi: Khi phản tỉnh về Quả, vị đó hướng tâm vào cái gì? Khi tâm Quả đang diễn tiến, trong lòng cảm thấy thế nào? Đáp: Chỉ cần hướng tâm vào sự chấm dứt nhân quả mà mình đã từng thấy, tâm Quả sẽ phát sinh. Khi đó, tâm sẽ cảm thấy "an lạc và chìm đắm sâu lắng" ạ.