## TRANG 88

# 1 - VƯƠNG QUỐC PYU THỜI KỲ HALIN

## Các Bậc A-la-hán và Những Vị Đặc Phách

Ngày nay, kinh đô Halin không còn được sử sách và giáo sử chính thống ghi chép đậm nét. Thành phố cổ này giờ đây chỉ còn hiện diện qua các truyền thuyết truyền khẩu và những mẩu sử liệu rời rạc. Tuy nhiên, những cổ vật khai quật từ lòng đất đã minh chứng rằng vương quốc Halin không phải là một vương quốc huyền thoại. Đặc biệt, khi tìm hiểu về lịch sử các bậc Thánh tăng (A-riya) tại Myanmar, không thể không nhắc đến Halin. (Một số thông tin cần biết về Halin sẽ được trình bày ở phần sau).

Chúng tôi xin thuật lại câu chuyện về một vị Thánh tăng thần kỳ tại vương quốc Halin theo ghi chép của các bậc tiền trí. Người ghi lại tư liệu này là ông 'Bo Waziya', chủ bút thời vua Mindon tại kinh đô Yadanabon. Đây là bản trường ca lịch sử về Dấu chân Phật gồm 27 khổ thơ, được viết tương đương với phong cách các bản trường ca của Nawadei U Nu.

Theo bản trường ca này, câu chuyện về vị Thánh tăng thời kỳ Halin như sau:

### Vị Sa-di Thánh tăng đắc Thiền định và Thần thông

Thuở xưa, tại vương quốc Halin có đức vua tên là Cittaraja cai trị. Chánh cung Hoàng hậu là Paduma Devi, và em trai nhà vua là Dibbaraja giữ ngôi Thái tử (Uparaja).

Nhờ đức vua cai trị đúng theo Chính pháp, đất nước thái bình thịnh trị, Phật pháp hưng thịnh. Giữa lúc ấy, Thái tử nảy sinh ý định phản nghịch chiếm ngôi. Sự việc bị phát giác kịp thời, Thái tử bị tòng giam. Tuy nhiên, ông ta đã bí mật vượt ngục, tập hợp binh mã để phản loạn một lần nữa. Với lực lượng quân sĩ đông đảo, quân phản loạn bao vây hoàng cung, khiến đức vua và hoàng hậu phải cải trang bỏ trốn. Khi ấy, hoàng hậu đang mang thai kỳ cuối, việc đi lại vô cùng khó khăn, nhọc nhằn.

## TRANG 89

Từ Halin, họ chạy về hướng Nam tiến vào rừng sâu, vượt qua bao gian khổ giữa chốn rừng rậm, bụi gai (đến một dốc núi nay nằm giữa Myinmu và Ohndaw, cách phía bên phải khoảng 3 dặm). Tại đó, họ tìm thấy một sườn núi với cây trái tươi tốt, hoa cỏ chẳng tàn, nguồn nước dồi dào. Vì nơi đây rừng sâu núi thẳm, cách biệt với kinh đô nên họ quyết định chọn làm nơi nương náu lâu dài. Như thể được chư thiên sắp đặt sẵn nguồn nước, họ còn tìm thấy một hang động lớn trong dốc núi ấy. Noi gương Bồ-tát Vessantara và hoàng hậu Maddi, họ sống đời ẩn dật, giữ giới và tu tập. Không bao lâu sau, tại hang động giữa rừng xanh này, họ đã hạ sinh một vị vương tử khôi ngô, tuấn tú.

Từ khi bắt đầu biết nói và hiểu chuyện, vị tiểu tử đã biết giữ gìn Ngũ giới. Cùng với cha mẹ, vị ấy chỉ mặc y phục nhuộm từ vỏ cây như một vị Sa-di thánh thiện. Khi thì vị ấy cùng cha mẹ đi tìm hoa quả, khi thì ở lại một mình nơi cửa hang. Đối với vị ấy, niềm vui thú duy nhất là được vui đùa cùng bầy hươu, thỏ và mang rừng. Những lúc ấy, dù cha mẹ có gọi, vị ấy cũng chẳng muốn rời đi.

Vào một buổi sáng nọ khi cha mẹ đi hái quả, lúc vị ấy đang cho bầy hươu ăn, một con hươu đang ăn thức ăn trên tay vị ấy bỗng nhiên đổ gục xuống. Những con khác kinh sợ bỏ chạy. Vị ấy không hiểu chuyện gì đã xảy ra, chỉ biết đau lòng nhìn con hươu nhỏ đang nằm vật vã, quằn quại trên đất mà chết lặng. Vị ấy chẳng hề nhận ra mũi tên đang cắm sâu trên mình con vật. Từ lùm cây đằng xa, gã thợ săn vì thấy y phục màu vỏ sồi nên lầm tưởng vị ấy cũng là hươu, đang lúc định gương cung bắn phát thứ hai thì nghe tiếng vị tiểu tử gọi cha mẹ vừa trở về. Tiếng gọi ấy khiến gã thợ săn bừng tỉnh, hối hận tiến lại gần và xin thú tội.

Sự việc được tường trình rõ ràng, khi gã thợ săn chuẩn bị ra về, hoàng hậu bỗng nảy sinh nỗi lo âu: "Nếu tin tức đến tai kinh đô thì thật nguy khốn". Nghĩ đoạn, bà tháo chiếc nhẫn báu trên tay trao cho gã thợ săn và dặn: "Này em, xin đừng tiết lộ cho ai biết chúng ta đang sống ở nơi này", coi như vật báu để bịt đầu mối.

Nhưng định mệnh khó tránh, dù đã dùng vật báu để cầu an, vận hạn vẫn kéo đến. Gã thợ săn nhận chiếc nhẫn mang về nhà, vì sợ người quen phát hiện nên định bí mật bán đi. Tuy nhiên, không ai có đủ tiền bạc hay phúc duyên để mua nổi vật quý ấy, cuối cùng chiếc nhẫn được dâng lên đức vua Dibbaraja tại kinh đô Halin. Khi bị tra hỏi, gã thợ săn không thể che giấu, đành phải tâu lên toàn bộ sự thật. Nghe xong, Dibbaraja phán: "Mối họa của ta vẫn chưa dứt", liền lệnh cho binh mã cùng gã thợ săn

## TRANG 90

làm dẫn đường, tiến vào rừng sâu để truy bắt.

Nghe thấy tiếng voi ngựa rầm rập, vua Cittaraja nhận ra ngay từ chiếc nhẫn nवरत्न (Navarat - Cửu bảo) rằng kẻ thù đã bao vây. Ngài bảo hoàng hậu và vương tử:

"Này hiền thê, nợ luân hồi không thể trốn chạy. Quả báo bất thiện này xin một mình ta gánh chịu. Nàng hãy mau đưa con đi tìm nơi ẩn náu an toàn". Sau khi thúc giục mẹ con chạy trốn, đức vua một mình ở lại trước cửa hang, nhiếp tâm hành thiền. Không lâu sau, ngài bị quân lính bao vây và bắt giữ.

Hai mẹ con người con Phật chạy mãi cho đến khi tới được một thiền am trong rừng của một vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão sau khi thăm hỏi đã khai thị: "Ngoài Giáo pháp ra chẳng còn nơi nào để nương tựa. Sự an lạc chỉ là khách trọ mà thôi", qua đó giúp họ nguôi bớt khổ đau. Vị ấy hướng dẫn hai mẹ con thực hành thiền quán **Marananussati** (Niệm chết) và tâm Từ. Không bao lâu sau khi nghe pháp, vị tiểu vương tử đã được cho phép xuất gia làm Sa-di.

Vị Sa-di nhỏ tuổi khi thực hành thiền định một mình cảm thấy an lạc hơn cả lúc vui đùa cùng bầy hươu khi trước. Tuy con trai cảm nhận được hỷ lạc khi đơn độc tu hành, nhưng người mẹ vẫn không khỏi lo âu cho đức vua: "Giờ này chắc vương thượng đã mệnh chung rồi. Ước gì ngài được nhìn thấy con trai một lần". Với người đang mang nỗi sầu, ngay cả niềm vui cũng trở thành mồi lửa cho sự lo âu. Vì thế, bà thường tìm cách hỏi thăm tin tức từ những người dân thỉnh thoảng ghé qua thiền am.

Cuối cùng, hung tin "Vua Cittaraja đang bị giam cầm và em trai ngài đang chuẩn bị hành quyết ngài" đã khiến hoàng hậu đang hành thiền phải ngất lịm. Khi tỉnh lại, bà đệ trình lên vị Trưởng lão rồi dắt tay vị Sa-di trẻ tuổi tìm đường trở về kinh đô Halin. Dù còn nhỏ, vị Sa-di vẫn nói lời an ủi, vỗ về mẹ mình. Với dòng máu vương tộc vinh hiển, vị ấy quả quyết sẽ đứng ra chịu chết thay cho phụ vương.

### Tòa sen và sự kiện bay lên hư không

Hai mẹ con vừa kịp lúc đến giữa buổi thiết triều của đức vua. Đứng giữa điện tiền, vị Sa-di dõng dạc:

"Thưa thúc phụ vương, con chính là cháu của người, và đây là chị dâu của người, cũng là mẫu thân của con. Con đến đây để chịu tội chết thay cho phụ vương. Ngay bây giờ, xin hãy cho đào một hố sâu. Hãy trừng phạt con...