## PAGE 142 သာသနာတော်ကို ချီးမြှောက်၍ ပြုစုသူထက် ငါမှန် သူမှား အငြင်းပွား နေစဉ် အမှားအမှန်ကိုခွဲခြားသိမြင်လျက် အမှန်ဘက်က ပြတ်ပြတ်သားသားရပ် တည်ကာ သာသနာရန်စပင်းကို နှိမ်နင်း၍ပြုစုနိုင်သူကိုသာလျှင် သာ၍ အထူးချီး ကျူးအပ်ပေသည်။ သီဟိုဠ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးသမိုင်း သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည် လူမျိုးရေးဇာတိအားဖြင့် ခြားနား ကြသော်လည်း နိုင်ငံကြီးများအနီး၌ ရပ်တည်ရသူ ဘဝတူချင်း၊ အသိအမြင်တူ ချင်း ဖြစ်ကြသဖြင့် အမြဲတမ်း အေးအတူ ပူအမျှ လက်တွဲခဲ့ကြ၏။ဘာသာရေး၊ စီးပွားရေး အားဖြင့် သာမက ´ နိုင်ငံရေးအားဖြင့်လည်း အပေးအယူ ရှိခဲ့ကြ လေသည်။ စင်စစ် သီဟိုဠ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးသည် သမိုင်းစာတမ်း တကျမ်းတဖွဲ့ ရေးတင်လောက်ပေ၏။ ဤ၌ကား မာတိကာသဘောမျှလောက်ကိုသာ ဖော်ပြ နိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် အနော်ရထာ ခေတ်မတိုင်မီ နှစ် ပေါင်း တ ထောင် ကာလကဆက်ဆံရေးသမိုင်း ကွင်းဆက်များကား လစ်လပ်လျက်ပင် ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဆက်လက်၍ သုတေသနပြုရပေဦးမည်။ သထုံ ခေတ်ဦး ၁။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီး(၁၀၁–၇ ၇’ဘီ၊စီ)မဟာစေတီ ပန္နက်ချပွဲပြုလုပ် ရာတွင် သထုံပြည် ကေလာသကျောင်းတိုက်ကြီးမှ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီး ကိုးသောင်းခြောက်ထောင်တို့ ကောင်းကင် ခရီးဖြင့် ကြွရောက် ချီးမြှောက်တော်မူခြင်းသည် တွေ့ရှိရသမျှတွင် ပထမဆုံးသော သီဟိုဠ် မြန်မာ သာသနာရေး ဆယ်ဆံမှုဖြစ်သည်။ (မဟာဝံသ-၂၉၊ ၃၃နှင့် သီဟိုဠ်-ဒေါက်တာသီဝလိ၏ ဗုဒ္ဓသမိုင်း ။) ၂။ -မွန် မြန်မာသမိုင်း စာတမ်းဟောင်းများ၌ အဋ္ဌကထာဆရာ အရှင် မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသအား မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ်ဖော်ပြကြရာ သီဟိုဠ်သို့ ပိဋကများ သွားရောက်ကူးယူကြောင်း ပြဆိုကြ၏။ မည်သို့ဖြစ်စေ သထုံပြည် မနူဟာမင်းဆရာတော်များ လက်ထက်တိုင်အောင် ရှိနေခဲ့ သော ပိဋကများလည်း သီဟိုဠ်မှပင် ကူးယူ ရရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။ .. (မွန်ရာဇဝင်၊ စေတီသမိုင်းပေါင်းချုပ် စသည်။) ## PAGE 143 ပုဂံခေတ် ဣန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတခွင်လုံး ထေရဝါဒသာသနာ တော် မှေးမှိန် ကျဆင်းနေချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမကသီဟိုဠ် နိုင်ငံ၌ပင် ထေရဝါဒ သာသနာတော် စင်ကြယ်သန့်ရှင်း ထွန်းလင်း တောက်ပအောင် ဆောင်ရွက် နိုင်သသူမှာ အနော်ရထာမင်းကြီး (အေ-ဒီ- ၁၀၄၄-၁၀၇၇)ပင် ဖြစ်၏။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးစုဆက်ဆံရေးတွင် ဣန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံကြီးများ ကိုပင် ကျော်လွှားကာ ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေးကောင်းသော အရှေ့တောင်အာရှ စံပြနိုင်ငံတော်တခုအဖြစ် ရှပ်တည်ပြခဲ့လေသည်။ ထီးပြိုင် နန်းပြိုင်ဖြစ်သော သီဟိုဠ်ကျွန်း ပထမဝိဇယဗာဟုခေါ် သီရိ သင်္ဃဗောဓိမင်း (အေ-ဒီ- ၁ ၀ ၆၅-၁၁၂၀)က ဣန္ဒိယတောင်ပိုင်း စောဠတိုင်း သား ကုလားများနှင့် စစ်တိုက်ရစဉ် စစ်ရေးရှုံးနိမ့်သဖြင့်.. အနော်ရထာမင်းထံ စစ်ကူတောင်းခဲ့ဖူး၏။ တဖန် အေ-ဒီ-၁၀၇၁-ခုနှစ်တွင် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံတွင် သာသနာဆက်ပြတ်လုဖြစ်နေ၍ သီဟိုဠ်မင်း၏မေတ္တာရပ်ခံချက် အရ အနော်ရထာမင်းသည် ပုဂံနေပြည်တော်မှ သာသနာပြု မထေရ်ကြီးများ စေလွှတ်၍လည်း သာသနာရေး တပ်ကူပေးခဲ့၏။ ထို စစ်ရေး, သာသနာရေး အကူအညီများကြောင့် နှစ်ပြည့်တပြည် ပို၍ ချစ်ကြည်ရင်းနှီးလာကြ၏။ပုဂံရွှေစည်းခုံစေတီ၌ဌပနာရန် စွယ်တော်နှင့်ပိဋကများ ကိုပါ သီဟိုဠ်မှ လက်ဆောင်ရရှိခဲ့လေသည်။ (မဟာဝံသ ခေါ် စူဠဝံသနှင့် ပုဂံ ရွှေစည်းခုံ စေတီ သမိုင်း။) အလောင်းစည်သူ၊ ထိလိုင်မင်းခေါ် ကျန်စစ်မင်းနှင့် နရပတိစည်သူ မင်းတို့ လက်ထက်များတွင်လည်း သီဟိုဠ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးတိုးပွားလျက်ပင် ရှိပေသည်။ ပြည်ရွှေဆံတော် မွန်ကျောက်စာ-နှာ- ဂ၊မဟာရာဇဝင်ကြီး-၂ ၅၅- ၂၆ဝ၊ ကျောက်စာပုံ ၁၉-ခ (၂၄) ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီးအလို အလောင်းစည်သူ၊ တွင်းသင်း ရာဇဝင်သစ်အလို (၎င်း၏မြေး) နရပတိစည်သူ မင်းကြီးသည် သမုဒ္ဒရာခရီးထွက်တော်မူရာ သီဟိုဠ် မလေးရှား (မလ္လာယု)သို့ပင် ရောက်သည်ဟု ဆို၏။] နရပတိစည်သူမင်းကြီး(အေဒီ- ၁၁၇၄-၁၂၁၁ ခန့်)လက်ထက်တွင်ကား မင်းကြီး၏ဆရာ ဥတ္တရာဇီဝမထေရ်နှင့် ပုသိမ် ငပုတောမြို့နယ် ဆပ္ပဒရွာသား ## PAGE 144 000 ဆပ္ပဒသာမဏေတို့ သီဟိုဠ်သို့ကြွရောက်ရာမှ အပြန်တွင် တာမလိတ္တိသား သီဝလိ ထေရ်၊ ကမ္ဗောဇမင်းသားယခုအခေါ် ကမ်ပူးချားနိုင်ငံ၊သတ္တမ၊ဇယဝါရမန်မင်း (ခရစ်- ၁၁၈၁–၁၂၀၀)၏သားတော်] တာမလိန္ဒထေရ်၊ကဉ္စိပုရသား အာနန္ဒ ထေရ်၊ သီဟိုဠ်သား ရာဟုလထေရ်များပင် မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံနေပြည်တော်သို့ လိုက်ပါလာကြလေသည်။ (အကျယ်ကို သာသနာလင်္ကာရ ၅၉-၆၁။ မှန်နန်း-ပ၊ ၃၂၀-၁ ရှု။) သီဟိုဠ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးမှာ ပို၍ကျယ်ပြန့်လာ၏။ သို့ရာတွင် မာန်မာနကြောင့် သံဃာဂိုဏ်းကွဲမှုကြီး စတင်ဖြစ်ပေါ် ခဲ့ရသည်မှာ သာသနာ့ ဝန်ဆောင် အရှင်မြတ်တို့ သင်ခန်းစာယူဖွယ်ဖြစ်၏။ ၄။ အလောင်းစည်သူမင်း၏ သားတော်ငယ်ဖြစ်သူ နရသူမင်း (အေဒီ- ၁ ၁ ၆ ၀ – ၁ ၁ ၆ ၅ခန့်) လက်ထက်၌ သီဟိုဠ်-မြန်မာဆက်ဆံရေးကား ရာဇဝင်ပြဿနာဘရပ် ရှိခဲ့၏။ ယင်းပြဿနာကိုထား၍ ထိုမင်းလက် ထက် မြန်မာ ရဟန်းတော်များ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ အကူးအပြောင်း အသွားအလာများကြ၏။ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော မင်းဆိုးမင်းညစ် ဖြစ်သဖြင့် သန်စွမ်းသော ရဟန်းများကို လူထွက် အလုပ်လုပ်ခိုင်းသဖြင့် ရဟန်းတော်များ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ခိုလှုံကြရသည်။ သာသနာပြု သုကူမထေရ်ကြီးမှာ နန်းတက်စကပင် သီဟိုဠ်သို့ ကြွကာ နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်ကျမှ ပြန်ကြွလာတော်မူ၏။ (မှန်နန်း-ပ၊ ၃ဝ၁-၃၂၀။) ဤ နရသူခေါ် ကုလားကျမင်းနှင့်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရာဇဝင် ပြဿနာကား သီဟိုဠ်နှင့် မြန်မာတို့ စစ်ဖြစ်ပွား၍ နရသူမင်း ကျဆုံးရသည်ဟု ရော်ရမ်းမှန်းဆသူများ ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုသူများကား မြန်မာကို သေးသေးကလေး ဖြစ်အောင် ပိပိရိရိ ပညာသားပါပါရာဇဝင်ကို ပုံပြောင်းလေ့ရှိသော ဗြိတိသျှ သစ္စာတော်ခံ မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂျီ-အိပ်ချ်၊ လု-စ်နှင့် အပေါင်းပါများ ဖြစ်လေသည်။ ပြဿနာစတင်ရာကား စူဠဝံသဖြစ်၍ ပရက္ကမဗာဟုမင်းလက်ထက်(အေ-ဒီ ၁ ၁၅ ၃-၁၁၈၆) ခရစ်နှစ်- ၁ ၁ ၆၅၊ မေ-ဇွန်လအတွင်း သီဟိုဠ်က မြန်မာနိုင်ငံ တွင်းသို့ စစ်သည်သင်္ဘောများစွာဖြင့် စစ်ချီတက်ကာ ဥက္ကာမမြို့တွင်ရာမညမင်းကို သုတ်သင်လိုက်သည်ဟု စူဠဝံသ၌ ပါရှိလေသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်နှင့် ဆက်စပ်သော သီဟိုဠ်ကျောက်စာတချပ်လည်း ရှိလေသည်။ ယင်းကို မြန်မာသမိုင်း. ဆရာတို့က နရသူအား ကုလားမင်းသတ်၍ ကုလားကျခေါ်သည့်နှင့်လည်း ရောထွေးကာ သီဟိုဠ်နှင့် မြန်မာနှစ်နိုင်ငံအကြား တမင်ရှုပ်ထွေးအောင် စဉ်းစားကြခြင်းပင် ဖြစ်၏။