## PAGE 145 မြန်မာဘက်မှ ကျဆုံးရသူမှာ ပုဂံနေပြည်တော်မှ ဘုရင်မင်းမြတ်မဟုတ် နိုင်၊ ရာမညမြို့စား(ဥက္ကာမမြို့စား) အဆင့်ရှိသူသာ ဖြစ်သင့်ကြောင်း၊ စူဠဝံသ အင်္ဂလိပ်ပြန်သူ “ဒေါက်တာဒီ-ဒဗလျူ ဂိုင်ဂျာ၊ သီဟိုဠ် သမိုင်း ပညာရှင်များ ဖြစ်သော သီရိဝိကြမသီဟနှင့် သီဟိုဠ် ရှေးဟောင်း သုတေနသန မင်းကြီး ဒေါက်တာ စီ၊အီး-ဂိုဒကုမ်ဘူရာတို့ကိုယ်ဟိုင် နရသူမင်းမဟုတ်ကြောင်း ရှင်းလင်း ထားပြီးဖြစ်ပေသည်။ (စူဠဝံသနိဒါန်း၊ဒေါက်တာထင်အောင် အင်္ဂလိပ်လိုရေး၍ အောင်သန်း(မန္တလေး)မြန်မာပြန်သော “ပုဂံမပျက်မီက မြန်မာ့သမိုင်း”နှင့်မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီထုတ် “အခြေပြ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး သမိုင်း၊ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ-၂၄ ၇တို့၌ အပြည့်အစုံ ရှုပါလေ။) ပုဂံခေတ် ရာမည သာ မဟာ ၅။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ပုဂံခေတ်ကပင် သီဟိုဠ်-မြန်မာ သနာရေး ဆက်ဆံမှုများ အဆက်မပြတ် ရှိနေခဲ့သည်ကို တွေ့နိုင်၏။ သီရိရတနာပုရခေါ် မုတ္တမမြို့မိဖုရားကြီးဆရာ ဗုဒ္ဓဝံသထေရ်၊ နာဂထေရ်၊ထို့နောက် မုတ္တမမြို့ ဆင်ဖြူရှင် မင်းကြီးမယ်တော်၏ ဆရာ ဖြစ်သော မေဓင်္ကရထေရ်၊ထို့နောက် သုဝဏ္ဏသောဘဏထေရ်စသည် တို့လည်း သီဟိုဠ်သို့ အသီးအသီး ကြွရောက်ကာ … မဟာဝိဟာရထေရ ဝါဒသာသနာကို ဆက်ခံသောအားဖြင့် ရေသိမ်၌ ပဉ္စင်းထပ်ခံ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပြန်လည်သာသနာပြုကြသည်။ (သာသနာလင်္ကာရ- ၆၁-၂။) အင်းဝ၊ ပြည်၊ ကေတုမတီ ခေ တ် ခက ခေ .. ၆။ အင်းဝခေတ်၊သီရိသုဓမ္မရာဇာမည်သော မိုးညှင်းမင်းတရားကြီး လက် ထက် မြန်မ၁၇၉၁-ခုနှစ်၊ သီဟိုဠ်မှ သီရိသဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရနှင့် သီဟဠ မဟာသာမိ မထေရ်မြတ်နှစ်ပါး ပုသိမ်မှတဆင့် အင်းဝ နေပြည် တော်သို့ ဓာတ်တော်ငါးဆူပင့်ဆောင်၍ ကြွရောက်တော်မူလာကြ၏။ မင်းကြီးသည်ဓာတ်တော်များကိုစစ်ကိုင်းမြို့ဟောင်း၏အနောက်ဘက် ဆင်များရှင် ဘုရားခေါ် ရတနာစေတီတည်၍ ဌပနာတော်မူ၏။ စေတီပုံစံမှာ သီဟိုဠ်ပုံစံဖြစ်၍ ထူခြားသပ္ပာယ်လှသည်။ (ယခု မြေ ငလျင်ခ၍ မရှိပြီ။) ## PAGE 146 ၁ ဝ၂ စေတီ၏ အနောက်မြောက်ထောင့် ဂိုက်သုံးရာခန့်အက္ခာ၌ . ကျက်သရေ သုံးတိုက်၊ ပြတင်းတံခါး: ၇ဂ-တံခါးရှိသောလင်္ကာရာမ မဟာဝိဟာရ' ခေါ် ဥမင် ရွှေကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း မဟာဝိဟာရနွယ်ဝင် သီဟိုဠ်အရှင်မြတ် နှစ်ပါးအား တင်လှူလေသည်။ (မှန်နန်း-ဒု၊ ၇၉။ ရဘနာစေတီကျောက်စာနှင့် ရတနာစေတီ ဆင်များရှင်ဘုရားသမိုင်း၊သာသနာလင်္ကာရ–၉ ၉။) ၇။ ပြည်ဘုရင်သတိုးမင်းစော လက်ထက်တွင်လည်း - ရှင်မဟာ သာမိ ထေရ် သီဟိုဠ်ကြွရာ အပြန်တွင် သီဟိုဠ်သားရှင်သဒ္ဓမ္မစာရီထေရ်ပါ အဖော်ပါလာ၏။ဘုရင်က ကျောင်းအသီးအသီးဆောက်လှူကိုးကွယ် သည်။ ထိုအရှင်မြတ်နှစ်ပါးထံ စာပေသင်ကြားသောဘပည့်များစွာ ရှိ၏။(သာသနာလင်္ကာရ ၇-၁၀၃။) ဂ။ ကေဘုမတီ တောင်ငူပြည်ကြီးကို `တည်ထောင်သော တောင်ငူ ဘုရင် မဟာသီရိဇေယျသူရ လက်ထက် မြန်မာ-၈၉၂-ခုနှစ် မဟာပရက္ကမ မည်သော သီဟိုဠ်ဘုန်းတော်ကြီးတောင်ငူသို့ကြွရောက်တော်မူလာ၏။ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဒွာရာဝတီမြို့ တောင်အရပ်၌ သာယာလှစွာသော ကျောင်းကြီးဆောက်လှူတော်မူ၏။ (သာသနာလင်္ကာရ-၁ဝ၃-၄။) ၉။ ဟံသာဝတီခေတ် ။ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်၌ မြန်မာ ၇၄၅-ခုနှစ် နန်းတက်သော ဗညားနွဲ့ဘွဲ့ခံ ရာဇဓိရာဇ်မင်းထံ သီဟိုဠ်ကျွန်း ပဏ္ဍုရာမမင်းက ဗုဒ္ဓ စွယ်တော်ပွားတဆူနှင့် သုမုတ္တဒေဝီ ခေါ် သမီးတော် တပါး ဆက်သ ခဲ့၏။ ထိုစွယ်တော် သပိတ်ကို ရွှေမော်ဓောစေတီ၌ ဌပနာ ခဲ့သည်။ (ရွှေမော်ဓော သမိုင်းဟောင်း။) ၁၀။ သာသနာ ၂၀၀၂-ခု၊ မြန်မာ ဂ၂၀-ခုနှစ်၊ ဟံသာဝတီ (ပဲခူး)၌ နန်းတက်သော ဓမ္မစေတီဟု ကျော်ကြားသော ရာမာဓိပတိမင်း လက် ထက် (အေ-ဒီ-၁၄၇၂-၁၄၉၂) သီဟိုဠ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးသည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သကဲ့သို့ ‘ကလျာဏီကျောက်စာ’အားဖြင့် ပြည့်စုံ ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများလည်း ရှိနေပေသည်။ ရာမာဓိပတိမင်းကြီးသည် ရာမညတိုင်း၌ အလဇ္ဇီနှင့် ဂိုဏ်းကွဲ မရှိစေပဲ မဟာဝိဟာရ ထေရဝါဒ သာသနာတော် တခုတည်း သန့်ရှင်း စင်ကြယ်စွာ တည်တံ့ပြန့်ပွားရန် ရည်ရွယ်၍ စိတြဒူ, ရာမဒူတ . အမတ် နှစ်ယောက်တို့အား ## PAGE 147 ၁ ဝ ၃ သီဟိုဠ်မင်း ဘုဝနေကဗာဟုမင်းနှင့် စွယ်တော်, သံဃာတော်တို့အတွက်. လက် ဆောင်သံစာပဏ္ဏာပစ္စည်းများ အပ်နှင်း၍ ရာမညတိုင်းမှ ရဟန်းတော်-၄၄ပါး ကို စိတြတ, ရာမဒူတ ခေါ် သင်္ဘောနှစ်စင်းဖြင့် ပင့်ဆောင်စေလျက် သီဟိုဠ်၌ သိက္ခာသစ်တင်ရန် စေလွှတ်လေ၏။ အုပ်ချုပ်သူ ဆရာ ၂၂-ပါး၊ တပည့် ၂၂-ပါး၊ စုစုပေါင်း ၄၄-ပါးတို့ ဂ၃၇-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၁၁-ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ စတင်ခရီးထွက်ကြရာ သီဟိုဠ်သို့ ရောက်လျှင် ကလျာဏီမြစ်ရေသိမ်၌ ပဉ္စင်းသစ်ခံယူပွဲ' ကျင်းပသည်။ အပြန်တွင် လေမုန်တိုင်းမိ၍ သင်္ဘောနစ်သဖြင့် ဆရာ ခြောက်ပါးနှင့် တပည့် လေးပါးတို့ ပြန်လွန်ခဲ့ရ၏။ သီဟိုဠ်မှရဟန်းသစ် အပါး ၃ ဝတို့ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ရောက်လျှင် မင်းကြီးသည် “ကလျာဏီ”သိမ်ကို ဦးစွာသမုတ်စေ၍ သာသနာတော်ကိုသန့်ရှင်း စင်ကြယ်စွာ ပြုစုအားပေးလေ၏။ ရာမညတိုင်းအတွင်း မြို့ရွာ ၃၉၇ ဌာနတို့၌ လည်း သိမ်များကိုသမုတ်စေလေသည်။ (ကလျာဏီ မွန်ကျောက်စာ။) ဂ၃၈- ခုနှစ်မှ ဂ၄၁-ခုနှစ်တိုင်အောင် ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် ဂ၀၀-နှင့်တကွ ရာမညတိုင်း ၌ မဟာဝိဟာရထေရဝါဒ သာသနာဝင် စင်ကြယ်သော သံဃာတော်ပေါင်း ၁၅၆ ၆ ၆-ပါး ပြန့်ပွား စည်ပင်လေသည်။ ရာမာဓိပတိမင်းကြီး လက်ထက် မြန်မာ နိုင်ငံ၌ သာသနာယုတ်လျော့ အားနည်းခြင်းမှာ ပြောပလောက်အောင် ရှိမည် မဟုတ်ချေ။ ဘုန်းကြီးလူထွက် ပညာရှိမင်းကြီးဖြစ်သည်အားလျော်စွာ ထေရဝါဒသာသနာ သာလွန်ကျစ်လျစ် စေရန် ထက်သန်ပြင်းပြသော သဒ္ဓာဆန္ဒအရ သာသနာပြုခြင်းမျှသာ ဖြစ်ပေ လိမ့်မည်။ (အကျယ်ကို ပိဋကဗျူဟာအဖွဲ့ထုတ် “ကလျာဏီ ကျောက်စာ မြန်မာ ပြန်၌ ကြည့်ပ-ါ။ ) ၁၁။ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို လူမှုရေး, သာသနာရေး ဘက်စုံ တိုးတက်အောင် တည်ထောင်နိုင်၍ ဒုတိယအနော်ရထာဟု ခေါ်ဆို သင့်သူကား ဟံသာဝတီ နေပြည်တော် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီး (အေ-ဒီ-၁၅၅၁-၁၅၈၁)ပင် ဖြစ်၏။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် အာရပ်, ဣန္ဒိယ, ဥရောပ နိုင်ငံသားများ အထူး တလည် ရောက်ရှိလာကြကာ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဗရင်ဂျီ၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် ဘာသာများ ပါရှိလာကြ၏။ မင်းကြီးသည် ပြည်နယ်များ၌ သာသနာပြုရုံမျှမက သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့လည်း သာသနာပြုမထေရ်များ စေလွှတ်ခဲ့လေသည်။ပိဋကတစုံနှင့်တကွ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌