## PAGE 148 ၁၀ ၄. ပျက်စီးယိုယွင်းလျက်ရှိသော ကျောင်းကန်စေတီများကို ပြင်ဆင်ရန် ပန်းရံ၊ပန်းချီ နှင့် သစ်စေးမျက်ပါး ( ရွှေချ)သမား အမှုထမ်းများကိုပါ သင်္ဘောဖြင့် ပို ့လွှတ် ပေးခဲ့၏။ (ပုဂံ-ရွှေစည်းခုံ၊ ဘုရင့်နောပ် ခေါင်းလောင်းစာ။)သီဟိုဠ်မှ ရရှိသော ဓာတ်တော်, စွယ်တော်များကို ဌပနာ၍ သံတောင်-၁၅၀ ရှိ မဟာစေတီကြီးကို မြန်မာ ၉၂၁-ခုနှစ်၌ တည်ထား ကိုးကွယ်သည်။ ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီး၌ အေ-ဒီ-၁၅ ၇၄-ခုနှစ်က သီဟိုဠ်မင်း ဓမ္မ ပါလက ကွတ်တည်မင်း, ခန္တီမင်း သီတာဝတ်မင်း စသော ကုလားရန်ကို ကူညီ တိုက်ခိုက်ပေးရန် သင်္ဘောနှစ်စင်း ရဟန်းတော်များနှင့်အတူ လက်ဆောင် ပဏ္ဏာ ဖြင့် စစ်ကူတောင်းလာ၍ ဘုရင်နောင်မင်းကြီးက စန္ဒသူရိယနှင့် ရာဇဗညား သူရဲကောင်းကြီးနှစ်ဦးနှင့်ရဲမက်တော်များအား သင်္ဘောငါးစင်းဖြင့်ပို လွှတ်လိုက် သည်။ စစ်ဟန်ရေးပြရုံမျှဖြင့် ကုလားမင်းများကြောက်ရွံ့ကာ အညံ့ခံကြကြောင်း အကျယ်တဝင့် ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။ သီဟိုဠ်ကျွန်းရှိ စွယ်တော်မြတ်ကို ပေါ်တူဂီများလုယူသွားစဉ် ပေါ်တူဂီ ပိုင် မလက္ကာခံတပ်အတွက် ဆန်သင်္ဘောတစင်းစာနှင့်အတူ ငွေရှစ်သိန်းဖြင့်ရောင်း ရန် တမန်လွှတ်၍ ဘောင်းခံခဲ့ဖူး၏။ သီဟိုဠ်မှ စွယ်တော်နှင့်အတူ သမီးကညာ တဦး ဆက်သရာ ပုသိမ် သင်္ဘောဆိပ်သို့ သွားရောက်၍ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ကြိုဆိုလက်ခံရ၏။ (ဂျီ-အီ-ဟာဗီးရေး မြန်မာရာဇဝင်) ခိုင်မာကျစ်လျစ် ခေတ်အဆက် ဆက် ၁၂။ ၁၇-ရာစုတွင် သီဟိုဠ်မှ ရခိုင်သို့ သာသနာပြု စေလွှတ်ခဲ့၏။ ရခိုင် ဆရာတော် .. ၃ ၃-ပါးတို့လည်း သီဟိုဠ်သို့ ကြွကာ အတုံ ့အလှယ် သာသနာ ပြုခဲ့ကြ၏။ ၁၃။ (ကုန်းဘောင်ခေတ် သီဟိုဠ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး နောက်၌ ပြမည်။) သီဟိုဠ်ကျွန်းရှိ မဟာစေတီကြီး၌ မြန်မာနိုင်ငံကပင် ခေတ် အဆက် ဆက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ကျောက်မျက် ရတနာ များနှင့် အတူ စိန်ဖူးတော်ကို တင်လှူခဲ့ကြ၏။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မျက်မှောက်ခေတ် အထိ သီဟိုဠ်နှင့် မြန်မာ တို့သည် အထူးသဖြင့် သာသနာရေးကိစ္စမှန်သမျှ အမြဲလက်တွဲ၍ ဆောင်ရွက် ခဲ့ကြ၏။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာတွင် အခြားထေရဝါဒနိုင်ငံများနည်းတူ သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ ရဟန်း ပညာရှိ၊ လူပညာရှိ အများအပြားပင် စာပေနှင့် ဝေယျာဝစ္စ လုပ်ငန်းများ၌ ## PAGE 149 ၁ဝ၅ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါဝင်အားပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြ၏။ ယခုတိုင် သီဟိုဠ် မထေရ်ကြီးများအား မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများ ဆက်ကပ်၍ ပင် ကိုးကွယ်လျက် ရှိပေသည်။ တနိုင်ငံနှင့် တနိုင်ငံ “တပည့်ခံသည်၊ ဆရာလုပ်သည်ဟု သဘောမထား၊ ပင်ရင်းမူလ မဟာဝိဟာရ ထေရဝါဒ သာသနာတော် ရှင်သန် ပြန့်ပွားရေး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် တရားတော်များ ထွန်းကား၍ သတ္တဝါအများ ချမ်းသာရေး တခုတည်းကိုသာဦးတည်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် လက်တွဲကာ အမြဲတမ်းအပေးအယူ လုပ်ခဲ့ကြ၏။ တေ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြဲသီတင်းသုံးကာ သာသနာပြုနေသော သီဟိုဠ် ရဟန်း ဒ်များ ရှိနေသကဲ့သို့၊ သီဟိုဠ်နိုင်ငံ၌ အမြဲသီတင်းသုံးကာ သာသနာပြုနေသော မြန်မာရဟန်းတော်များလည်း ခေတ်အဆက်ဆက်ပင် ရှိနေခဲ့၏။ အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှခေတ် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကိုလံဘိုမြို့ မကုဋာရာမ မြန်မာ ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ဦးဝိနယာလင်္ကာရ အရှင်မြတ်ကြီးကား သီဟိုဠ်တကျွန်း လုံးက ကြည်ညိုလေးစားခံရသော မြန်မာဆရာဘော် တပါးပင်တည်း။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော အချိန်ကပင်လျှင် သက်စွန့်ကြိုးပမ်း သွားလာကူးလူးကြ၍ တနိုင်ငံနှင့် တနိုင်ငံ အပြန်အလှန် အားယူ တည်ဆောက် နိုင်ခဲ့သော ထေရဝါဒသာသနာသည် အဘယ်မျှ ခိုင်မာ ကျစ်လျစ်၍ စစ်မှန် စင်ကြယ်သည်ကို ကြည်ညိုဝမ်းမြောက်ဖွယ်ကောင်းလှပါပေ၏။ နှစ်ပြည်ထောင် သာသနာပြုမင်းနှင့် ဆရာမထေရ်ကြီးတို့၏ ကျေးဇူးလည်း ကြီးမားလှပါပေ၏။ အင်္ဂလိပ်ခေတ် ထေရဝါဒ သာသနာ့ မဟာ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ အမြဲဘစေရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော ကုလားအန္တရာယ်နှင့် ယာနအန္တရာယ်တို့အကြား ထေရဝါဒသာသနာ ထိန်းသိမ်းကြရသည်မှာ လွန်စွာ ကျပ်ဘည်းလှပေ၏။မည်မျှပင် ကြမ်းကြုတ်ရက်စက်၍ မည်မျှပင် ဆင်တူ ယိုးမှား သိမ်မွေ့ငြားသော်လည်း ထေရဝါဒ သာသနာအနှစ်အသားမှာမူကား ခိုင်မာ လျက်ပင် ရှိခဲ့ပေ၏။ ကြမ်းကြုတ်ရက်စက်ခြင်းလည်းမဟုတ်၊ ဆင်တူယိုးမှားလည်းမဟုတ်သော ဥရောပယဉ်ကျေးမှုသည်ကား ထေရဝါဒ သာသနာကို ပညာသားပါပါ သတ္တဝါ စရိုက် အကြိုက်ပေး၍ လိမ်မာ ယဉ်ကျေးစွာ အနှစ်သာရကို လှိုက်၍ စားခဲ့ရာ တိုင်တလုံးကိုခြစားသကဲ့သို့ မျက်မြင်အားဖြင့်မသိသာ၊ သာ၍ပင် တိုးတက်သည်ဟု ## PAGE 150 ၁ဝ၆ ထင်လိုက ထင်စရာရှိသော်လည်း အတွင်း အနှစ်သာရကား ကုန်ဆုံး နေတတ် ပေသည်။ တစ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ကမ်းရိုးတန်း မြို့ကြီးများကို ပေါ်တူဂီ, ဒတ်ချ်တို့ တစ အနိုင်ကျင့်ရာမှ နောက်ဆုံး သီရိဝိက္ကမ ရာဇသီဟမင်းလက်ထက် သာသနာ ၂၃၅၉-ခုနှစ် (မြန်မာ - ၁ ၁.၇ ၇-ဘိုးတော်လက်ထက်)တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် တကျွန်းလုံးကို သိမ်းယူအုပ်စိုးခဲ့၏။ မဟာဝံသနောက်ပိုင်း စူဠဝံသ၌ အင်္ဂလိပ်အုပ်စိုးသည့်ခေတ်အထိ မှတ်တမ်း တင်ထားသော်လည်း ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်အောက်တွင် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ရသဖြင့် သီဟိုဠ် ထေရဝါဒသာသနာ၏ အတွင်းရေးကို ပီပီပြင်ပြင် မြင်ခွင့်မရနိုင်ပေ။ ထိုသမိုင်း တကဏ္ဍအတွက် ခေတ်ပြိုင် မြန်မာ မှတ်တမ်းများ အကူအညီနှင့်ကြည့်မှ အတွင်းသားကို မြင်ရမည်ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချက်နှင့် စပ်၍ “သာသနာလင်္ကာရစာတမ်း” – ၃ ၆ ၌- " ' - “ထိုမှနောက် ကာလရှည်လျားလတ်သော် ဗရင်ဂျီ၊အာရမဏီ၊ ဗသီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ အော်လန္တေစသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ လူမျိုးတို့ဘေးဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သာသနာတော် ယိုယွင်းပျက်စီး၍ ဂိုဏ်းပြည့်ရုံမျှ ရဟန်းသံဃာ မရှိသောကြောင့် မဟာဝိဇယဗာဟုမင်းလက်ထက် ရာမညတိုင်းက သံဃာတို့ကို ပင့်ဆောင်ရသည်။ ၎င်း နောက် ဝိမလဓမ္မသူရိယမင်း လက် ထက် ရ ခိုင် ပြည်က သံဃာတို့ကို ပင့်ဆောင်ရသည်။ ၎င်းနောက် ဝိမလမဟာရာဇာမင်း လက်ထက် ကလည်း ရခိုင်ပြည်က သံ ဃာ တို့ ကို ပင် ပင့် ဆောင် ရ သည်။ ၎င်းနောက် ကိတ္တိသူရိယ ရာဇသီဟမင်း လကထက် ယိုးဓယား ပြည်က သံဃာတို့ကို ပင့်ဆောင်ရသည်။ ဤအကြောင်းအရာများ ကို သက္ကရာဇ် ၁ ၁၅၁-ခုနှစ်၊ သီဟိုဠ် သံဃာတို့ ဆက်စာတွင် ပါသည်ကို ထောက်၍ သိရသည်။ အမရပုရဂိုဏ်း သမိုင်း အ စ တဖန် ယင်းစာတမ်း ၂၀၃-၄- ၌ “သက္ကရာဇ် ၁၁၆၂-ခုနှစ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းက ဓာတ်တော်စစ် ဆယ်ဆူကိုပင့်ဆောင်၍ အမရပူရ ရွှေမြို့တော်သို့ရောက်လာသော အမ္မဂဟတိဿ၊မဟာဒမ္မ၊ ကောစ္ဆဂေါစ၊ဗြာဟ္မဏဝတ္ထု၊ဘောဂဟ