## PAGE 652 ရောဟဏ၊ မဟာဂါမ ၆ ဝ၉ ရောဟဏ(ရုန)ကား သီဟိုဠ်ကျွန်း ရှေးဦးနယ်ကြီး သုံးနယ်တို့တွင် တခုဖြစ်ခဲ့၏။ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ် မဟာဝါလုကဂင်္ဂါ (မဟာဝေလိဂင်္ဂ )၊ ထိုမှ အရှေ့တောင်ဒေသတခုလုံးကို ခေါ်သည်။ နေပြည်တော်ကား မဟာဂါမ (မာဂမ်ပုရ)၊ မဟာတိတ္ထ(မာတရ)ဆိပ်မှ ၆၂-မိုင် သွားလျှင် မဟာဂါမနယ် ရောက်၏။ အနုရာဓ၌ ဒေဝါနံပိယတိဿ မင်းကြီး နန်းစံစဉ် ညီတော် အိမ်ရှေ့ မင်းသား မဟာနာဂသည် နောက်ပါ အခြံအရံများနှင့် ပြောင်းရွှေ့သည်မှစ၍ ရောဟဏနယ် ထင်ရှားလာ၏။ မဟာဂါမလည်း နေပြည်တော်တခု ဖြစ်လာ၏။ မဟာနာဂအမည်ရှိသော ကျောင်းတိုက်ကြီးစသည်တို့ကိုလည်း တည်ဆောက်၏။ မဟာနာဂ၊ သားတော် ယဋ္ဌာလတိဿ၊ ၎င်း၏သားတော် ဂေါဋ္ဌာဘယ၊ ၎င်း၏သားတော် ကာကဝဏ္ဏတိဿ-မင်းလေးဆက်တိုင် မဟာဂါမနေပြည်တော်၌ စိုးစံ၏။ သားတော် ဒုဋ္ဌဂါမဏိလက်ထက်တွင် အနုရာဓသို့ ရွှေ့ပြောင်း နန်းစိုက် သည်။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိ၏ ဇာတိမြေတည်း။ ယဋ္ဌာလတိဿဟူသည် ကလျာဏီတိဿပင်တည်း။ မဟာဂါမ၏ ပင်လယ် ကမ်းခြေ ၁၆-မိုင်အကွာ ကလျာဏီမြစ်အနီး၌ ရွှေ့ပြောင်း နန်းစိုက်၍ ကလျာဏီ တိဿ ခေါ်၏။ တိဿမဟာဝိဟာရနှင့်စိတ္တလတောင် မဟာဂါမ၌ ကာကဝဏ္ဏတိဿမင်းကြီး သာသနာ ၃၁၅-ခုနှစ်၊ မင်းပြု စဉ် နာမည်ကျော် တိဿမဟာရာမခေါ် တိဿမဟာဝိဟာရကျောင်းတော်ကြီး နှင့်တကွ သာသံနာ့ အဆောက်အအုံ ၆၄-မျိုး တည်ထားခဲ့၏။ နဖူး သင်းကျစ် တော်ကို ဌပနာ၍ တည်ထားသော တိဿမဟာရာမစေတီလည်း ထိုကျောင်း တော်ကြီးအနီး၌ ရှိ၏။ ကိုလံဗိုမှ ၁၆၇-မိုင် ခရီး၊ ယခု တိဿမဟာရာမမြို့ပင် ဖြစ်နေ၏။ ယင်းမြို့မှ ၁၂-မိုင်အကွာ၌ ကတ္တရဂါမစေတီကြီး ရှိ၏။ တိဿမဟာရာမမှ ၁ဂ-မိုင်ဝေးသော စိတ္တလတောင်ကြီးကား အဋ္ဌကထ- တို့၌ မကြာခဏတွေ့ရသော ရဟန္တာပေါင်း မြောက်မြားစွာ ထွက်ပေါ်ရာဌာန ဖြစ်၏။ ဥတုရာသီ ညီညွတ်မျှတ သဘာဝအေးချမ်း၍ နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ကမ်းတက် လှမ်းရာ အောင်မြေကြီးပင်တည်း။ ## PAGE 653 ၆.၁ ဝ အဘယဂိရိနှင့် ဖာဟီယန် ဝူ ဂ ၊မဏိမင်းလက်ထက် (သာသနာ၄၅၅)တွင် မဟာစေတီ၏မြောက် စူးစူး၊ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကြီး၏အရှေ့မြောက်ဘက် တမိုင်ခန့်၌ အဘယ ဂိရိ ကျောင်းတော်ကြီး တည်ခဲ့၏။မူလက မဟာဝိဟာရ ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဒက,ဒကာမများနှင့်ရောနှောနေသဖြင့် မဟာဝိဟာရမှ ထုတ်ပယ်ရာ အဘယ ဂိရိဂိုဏ်း ဖြစ်သွားသည်။ နောင်သောအခါ မဟာယာန၊သင်္ဂီတိ၊ ဝေတုလ္လမိစ္ဆာ အယူများပင် ဝင်လာ၍ လုံးဝပျက်စီးသွားသည်။ မင်းကြီး စစ်ပြေးစဉ်က ထမင်း ကျွေး ဖူးသော ကျေးဇူးကို ထောက်၍ အရှင်မဟာတိဿထေရ်အား စတင် ကျောင်းလှူခဲ့သည်။ { ယင်း ကျောင်းတိုက်ကြီးအတွင်း လုံးပတ်ပေ ၉၀၀၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၃၅-ပေရှိ အဘယဂိရှိ စေတီကြီးကိုလည်း တည်ထား၏။ ယခု စေတီကြီးကို ထောက်၍သာ ကျောင်းနေရာကို သိရတော့သည်။ တရုတ်ရဟန်းတော် “ဖာဟီယန်’သည် အဘယဂိရိ၌ နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် နေ ထိုင် သွားကာ ထေရဝါဒပိဋကအနည်းငယ်နှင့် မဟာယာနပိဋကများ ကူးယူသွား ၏။ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ သီဟိုဠ်ကျွန်းအကြောင်းကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဇေတဝနစတီနှင့်ကျောင်း ဝေါဋ္ဌာဘယ၏ သားငယ် မဟာ သေနမင်း (၂၇-၃၀ ၄-အေဒီ)သည် ပထမတွင် မိတ်ဆွေဆရာယုတ် သံဃမိတ္တနှင့်သောဏအမတ်တို့ကို အမှီပြု၍ မဟာ ဝိဟာရနှင့် အဘယဂိုရှိကျောင်းများကို သိမ်းယူဖျက်ဆီး၍ ဆွမ်းမလောင်းရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့၏။ နောက် မိတ်ဆွေအမတ်ကြီး မေဃဝဏ္ဏဘယနှင့် တိဿမထေရ်တို့ကြောင့် ပြန်လည်ကြည်ညိုကာ မဟာဝိဟာရ၏ အရှေ့မြောက်ယွန်း၊ အဘယဂိရှိ မြောက် တမိုင်ကျော်လောက် ဇောတိဥယျာဉ်အတွင်း ဇေတဝနကျောင်းတော်ကြီးနှင့် လုံးပတ်ပေ ၁၁၀၀၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၃၁-ပေရှိ ဇေတဝန စေတီကြီးကို ဆောက်လှူခဲ့သည်။ မဟာဝိဟာရနယ်မြေပေါ်၌ ဆောက်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဟာဝိဟာရအယူနှင့် ခြားနားခဲ့လေပြီ။ ## PAGE 654 လံကာ ရာမစေတီ ကျောင်း ၆ ၁ ၁ ဇေတဝနကျောင်းကြီးမှ အနောက်မြောက် တ၁-၂ဝဝ ခန့်တွင် လံကာ ရာမစေတီ (၁၅၀-၅၀-ပေရှိ) ရှိ၏။ ဝဋ္ဋဂါမဏိစစ်ရှုံးစဉ် သိလာသောဘကဏ္ဍက ရွာ၌ ခိုလှုံရဖူးသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ သိလာသောဘကဏ္ဍကစေတီ သမုတ်ခဲ့၏။ လံကာရာမမင်းသမီး ဆောက်လှူသော လံကာရာမကျောင်းကြီးလည်း ရှိ၏။မူလ သောမာရာမ (တုမူလသောမ) ကျောင်းဘော်နေရာဟုလည်း ဆိုကြ၏။ ဣဿရမုနိစေတီ, ကျောင်း ဣဿရမုနိစေတီနှင့် ကျောင်းတော်ကြီးကို ဒေဝါနံပိယတိဿ တည်ထား သည်။ အရှင်မဟိန္ဒထံ မင်းမျိုးမှ အမျိုးသားငါးရာရဟန်းပြု၍ သီတင်းသုံးသော ကျောင်းကြီးဖြစ်သည်။ တိဿဝါပိ (တိဿရေကန်)၏ အရှေ့ဘက်၌ကပ်လျက် တည်ရှိ၏။ အသောက မာလာကျောင်း * အသောကမာလာ ပန်းပဲသမားသမီးနှင့် ဝိဇိတာဝီမြို့ အိမ်ရှေ့မင်းသား တို့ကောင်းမှု အသောကမာလာကျောင်းခေါ်၏။ ကန်ညီနောင် (Twin pohd) မှ အနောက်မြောက်သုံးမိုင်ခန့်၌ရှိသည်။ ဝိဇယာရာမ ကျောင်းတိုက် အသောကမာလာကျောင်းကြီး၏ အနောက်တောင်တောစပ်ရှိ ချောင်း ကလေးကို ကျော်၍ မိုင်ဝက်လောက်သွားလျှင် ဝိဇယမင်းသား ပထမစခန်းချီရာ၌ စေတီတည်ရှိ၏။ ဝိဇယာရာမကျောင်းတော်ပျက်ကြီးလည်း ရှိသည်။ စာသဒ္ဒါသုန်သော ရဟန်းငယ်နှစ်ပါးအား ကမ္မဋ္ဌာန်းမပေးပဲ ကြိမ်း မောင်းလွှတ်သော မထေရ်ကြီး သီတင်းသုံးသည့်ကျောင်းသည် ဤဝိဇယာရာမ ပင် ဖြစ်ဖွယ်ရှိ၏။ အဘယဂိရိနှင့်မုနိဃရ (မဟာစေတီဌပနာရန်ရုပ်လုံးများခေတ္တထားရာ) ကျောင်းကြီး၌ သံဃာတော်များ ယာဂုဆွမ်းထည့်လှူရန် ကျောက်သားပကတိ စးလျှို၍ ပြုလုပ်ထားသော ကျောက်လှေကြီးများ အဝအနံ ၂-တောင်၊ ဇောက် ၂-တောင်ရှိ၍ အလျားမှာ အတောင် ၃၀-မှ ၄၁-တောင်အထိ ရှိနေ သေးသည်။