## PAGE 655 ၆ ၁ ၂ နှောင်းခေတ်မြိုတော်များနှင့် အခြားသမိုင်းဝင်ဌာနများ သီ ဟ ဂိရိ မြို့ တမ္ဗပဏ္ဏိ၊ ဥပတိဿ၊ အနုရာဓ (မဟာဂါမ) ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက် မြို့တော်၊ အဖသတ်သိရိကဿမင်း နန်းစံရာ မလယဒိစတြိတ်ရှိ တောင်ပေါ်မြို့။ (“သိရိယ” ဟုခေါ်ကြသည်။) ပုလတ္ထိ-ပေါဠာန္ဓရူဝ ခုဒ္ဒဂ္ဂ(ကိတ္တိဂ္ဂ) ဗောဓိမင်း နန်းစိုက်ရာမြို့။ ကောလံဗိုမှ အရှေ့မြောက်မိုင် ၁၆ဝ, အနုရာဓမှ ၆၄.မိုင် ဝေး၏။ ပရက္ကမဗာဟုမင်းကြီးလက်ထက် နှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀-ကျော်ခန့် ကွဲပြား လာခဲ့ကြသော ဂိုဏ်းကြီးသုံးဂိုဏ်းညီညွှတ်ရေးလုပ်ရာမြို့။ ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ, သာရတ္ထ, အင်္ဂုတ္တရဋီကာစသော ကျမ်းများကိုပြုစုသူ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ အရှင် သုမင်္ဂလသာမိ (ဋီကာကျော်)၊ အရှင်မောဂ္ဂလာန် (အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ) စသော ကျမ်းပြုပညာရှင်ကြီးများ သီတင်းသုံးရာ ဌာနဖြစ်သည်။ ကန္ဒီ (သေခ်ာ့သေလ) မြို မူလသေင်္ခဏ္ဍသေလကို သီဟိုဠ်သားတို့က သေင်္ကဍဂလခေါ်၍ သိုးဆောင်း လူမျိုးများက ကန္ဒီဟုခေါ်သော မြို့တော်။ မင်းဆက်ပေါင်း ၁ ၉၀-တို့တွင် နောက်ဆုံးသီရိဝိက္ကမရာဇသီဟ (အင်္ဂလိပ် ပါမင်း) လက်ထက်တိုင် စိုးစံရာမြို့ ။ကလိင်္ဂတိုင်းမှရောက်လှာသော လက်ဝဲအောက် စွယ်တော်ဓာတ်မြတ်ကိန်းဝပ်ရာ ဌာနဖြစ်သည်။ ကိုလံဗိုမှ ၇၂-မိုင်ဝေး၍ ယခုအခါ ဒုတိယမြို့တော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ကိုလံဗို(ကောလမ္မ) ပေါ်တူဂီနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏သင်္ဘောဆိပ်မြို့၊ ယခုအခါအကြီးဆုံး မြို့တော်။ ဂါလု=ဂါမြို့ ဒတ်ချ်လူမျိုးများ၏ သင်္ဘောဆိပ်မြို့။ ကိုလံဗိုမှ မိုင် ဂ၀-ဝေး၏။ ယခု အခါ တတိယမြို့တော်။ ## PAGE 656 မဟာတိတ္ထ=မာတရ ၆ ၁ ၃ ကိုလံဗိုမှ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၁ဝဝ၊ တောင်ဘက် မီးရထားလမ်းဆုံး၊ ယခုအခါ စဘုတ္ထမြို့တော်ဖြစ်သည်။ ရတနပုရ ရှေးအနှစ် ငါးဆယ်ကျော်လောက်က များစွာကျယ်ဝန်းသော မြို့ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ခြေတော်ရာတည်ရှိရာ သမန္တကူဋ (သုမနကူဋ) တောင်မှ တောင်ဘက်အနီးအရပ်၌ တည်ရှိသည်။ ကိုလံဗိုမှ အရှေ့တောင် ၄ ၅-မိုင်ခန့်အကွာ၌ ရှိသည်။ ရှင်မဟိန္ဒ နှင့် မိဿက (စေတီယ) တောင် အနုရာဓမှ အရှေ့မြောက် ဂ-မိုင်ကွာ၌ မိဿကတောင်ရှိသည်။ မေတိယ ဂိရိ= စေတီယပဗ္ဗတတောင်ဟုလည်း ခေါ်၏။ သဲကျောက်နှစ်မျိုး ရောစပ်နေ၍ မိဿကတောင်ဟုခေါ်သည်။ မဟိန္ဒတ္ထလမှ “မဟိန္ဒလေ့” ဟု ပြောင်းလဲ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ အဋ္ဌကထာတို့၌ ဤအမည်ကို များစွာတွေ့နိုင်၏။ လှေကားထစ်ပေါင်း ၂၀၀၀-ရှိသော တောင်တက်လှေကားမှာတရုတ်စကားပင်များဝဲယာစီရီ စိုက်ပျိုး ထားရာ ကြည်နူးဖွယ်ရှိလှပေသည်။ ယင်းတောင်၌ ဥက္ကလုံမွေးရှင်တော်ဓာတ် ဌပနာထားသော ၁ ၆ ဌာနအဝင်အပါ သိလာစေတီတော်လည်း ရှိ၏။ အရှင်မဟိန္ဒရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီး သီတင်းသုံးတော်မူသော ကျောင်း တိုက်၊ နေ့သန့်စင်ရာလိုဏ်ဂူ၊ နတ်ဗြဟ္မာများ တရားနာလာရန် သုမနသာမဏေ ကြွေးကြော်ဖိတ်ကြားရာဖြစ်သော ကျောက်တုံးကျောက်ဖျာများ ရှိသည်။ ထိုတောင်၌ ဒေဝါနံပိယတိဿမင်းကြီးနှင့် အရှင်မဟိန္ဒူတို့ စတင်တွေ့ဆုံရာ ဖူးတွေ့ရသော သရက်ပင်ပေါက်သောကုန်းမြေကို ထေရဠတ္ထလ (ထေရ=မထေရ်+ အမ္မ=သရက်ပင်+ထလ=ကုန်း)ဟု ခေါ်သည်။ အရှင်မဟိန္ဒ သာသနာ ၂၈၄-ခုနှစ် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြု၍ ဒေဝါနံပိယတိဿ၏ ညီတော် ဥတ္တိယမင်းက အရိုးဓာတ်တော်များကို စေတီတည်ထား၏။ အမ္မတ္ထလ စေတီခေါ်သည်။ (ဓာတ်ပုံ၌ကြည့်ပါ။) ## PAGE 657 ကာဠ ၉ရက္ခိတမထေရ် ကာဠကာရာမသုတ္တန်ဟောစဉ်က သီတင်းသုံးသော တည်ပင်ညိုပေါက်ရာ အရပ်ကား ယင်းတောင်တော်၏အနီး အနောက်တောင် ထောင့်၌ ယခုတိုင် တွေ့နိုင်၏။ မဟိယင်္ဂဏ စေတီ သီဟိုဠ်ကျွန်း ပထမဆုံးစေတီ၊ ဆံတော်တဆုပ် နှင့် လည်ရိုးဓာတ်တော် ဌပနာထား၏။ ကန္ဒီမှ ၄၅-မိုင်ကွာ အရှေ့မြောက်ယွန်း၊ “အလုတ်နုရုဝ’ မြို့အနီး။ မုတိယင်္ဂဏ စေတီ ဘုရားရှင် ရှစ်ဝါမြောက်ကြွစဉ် သမာပတ်ဝင်စားရာဌာန၌ ဒေဝါနံပိယ တိဿမင်း တည်သည်။ ကိုလံဗိုမှ ၁ ၃၆-မိုင်ကွာလှမ်းသော ဘလမြို့၌ ရှိသည်။ ယင်းမြို့ဘူတာမှ ၁ဂ-မိုင်ခန့် သွားရသေးသည်။ ကလျာဏီ စေတီ ကိုလံဗိုမှ အရှေ့ငါးမိုင်ခန့်။ ဘုရားရှင် ရတနာမဏ္ဍပ်အတွင်း တရား ဟောစဉ် သီတင်းသုံးသော ရတနာပလ္လင်ကို ဌပနာထားသည်။ မင်္ဂလာ စေတီ နဖူးသင်းကျစ် အသမ္ဘိန္န အရိုးတော်ဓာတ်နှင့် ဆံတော်နှစ်ဆူ ဌပနာ၍၊ ကာကဝဏ္ဏတိဿမင်းတည်သည်။ လုံးပတ် ၂၈၀-ပေ၊ ဉာဏ်တော် ၁၀၀-ပေ။ ဝိဟာရဒေဝီ၏မောင်တော် စူဠပိဏ္ဏပါတိကတိဿထေရ်၏တပည့် ဆဠဘိည ရဟန္တာဖြစ်တော်မူသော သီဝမထေရ်သည် တပုဿ,ဘလ္လ ိကတို့ရရှိသော ဆံတော် ရှစ်ဆူတွင် နှစ်ဆူကို မေ့လျော့နေကြစဉ် ဇယသေန နဂါးမင်း ပူဇော်ထားရာမှ ပင့်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ပုလတ္ထိမြို့မှ ၇၂-မိုင်၊တရိန်ကော်မာလီမြို့မှ -၂ဂမိုင်၊(သေရုဝါဝီလမင်္ဂလာ မဟာစေတီဟုလည်း ခေါ်၏။) သောမာဝတီ စေတီ အရှင်မဟိန္ထထံမှရသော ဘုရားရှင်၏ လက်ျာ စွယ်တော်ကို .ဌပနာ၍ ပဒေသရာဇ်ဘုရင် ဂီရိအဗာ (သေလာဘယ)က သာသနာ ၃၃၉-ခုနှစ် တည်၏။